Plate TXT · CSRJBhāratībhūṣaṇaDeva
URN · urn:vamshanidhi:scripture:01KTHDWR1RTZKXV4Q5B5SECSRJ
Scripture · text
ProvisionalBhāratībhūṣaṇa
Bhāratībhūṣaṇa
Liudmila Olalde
श्रीगणेशाय नम: ॥ भारतीभूषण प्रारम्भ: ॥ दोहा ॥ श्रीबल्लभआचार्य्यके भजतभजतसबपाप ॥ श्रीब ल्लभकरुणाकरत हरतसकलसन्ताप १ विधिभवतरणी हमलहीयमगरूरकरुनाहिं ॥ विधिभवतरणीनमतनि तहरिपदममउरमाहिं २ मोहनमनमानीसदा बानीको करिध्यान ॥ अलंकारवरणनकरत गिरिधरदाससुजान३ सुन्दरवरणनगणरचित भारतिभूषणयेहु ॥ प…
Provenance ledger
2 entries
- AttributionLiudmila Olaldetextual
- SourceUpstream TEI document · san · Devapublished primary
IIText
san<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<TEI xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0" xml:id="navalkishore-bharatibhusana1902">
<teiHeader xml:lang="en">
<fileDesc>
<titleStmt>
<title>Bhāratībhūṣaṇa</title>
<author> Giridharadāsa</author>
<funder>German Research Foundation (Deutsche Forschungsgemeinschaft, DFG); Project "CrossAsia - Fachinformationsdienst Asien" 2016-2018</funder>
<respStmt>
<resp>The text were scanned and OCRed at Heidelberg University with the software
<ref target="http://www.indsenz.com/int/index.php?content=software_ind_ocr_sanskrit">SanskritOCR</ref> Version 1.0.1.0 [+S] by
</resp>
<name>Fachinformationsdienst Asien at Heidelberg University</name>
</respStmt>
<respStmt>
<resp>Rough corrections of the OCRed texts by</resp>
<name>Fachinformationsdienst Asien at Heidelberg University</name>
</respStmt>
<respStmt>
<resp>prepared for SARIT by</resp>
<persName ref="https://viaf.org/viaf/308710472/">Liudmila Olalde</persName>
</respStmt>
</titleStmt>
<editionStmt>
<p>The text was OCRed and has to be proofread. Only evident OCR errors were corrected.</p>
</editionStmt>
<publicationStmt>
<publisher>Project "CrossAsia - Fachinformationsdienst Asien", 2016-2018.</publisher>
<availability status="restricted">
<licence>
<p>Distributed under a
<ref target="https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/">Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0 International licence.</ref> Under this licence, you are free to:
</p>
<list>
<item>Share — copy and redistribute the material in any medium or format.</item>
<item>Adapt — remix, transform, and build upon the material for any purpose, even commercially.</item>
</list>
<p>The licensor cannot revoke these freedoms as long as you follow the license terms.</p>
<p>Under the following terms:</p>
<list>
<item>Attribution — You must give appropriate credit, provide a link to the license, and indicate if changes were made. You may do so in any reasonable manner, but not in any way that suggests the licensor endorses you or your use.</item>
<item>ShareAlike — If you remix, transform, or build upon the material, you must distribute your contributions under the same license as the original.</item>
</list>
<p>More information and fuller details of this license are given on the Creative Commons website.</p>
</licence>
<p>SARIT assumes no responsibility for unauthorised use that infringes the rights of any copyright owners, known or unknown.</p>
</availability>
<date>2018</date>
</publicationStmt>
<sourceDesc>
<p><bibl>Giridharadāsa. Bhāratībhūṣaṇa: Jisameṃ Sampūrṇa Alaṃkāra Ke Lakṣaṇa Udāharaṇasahita Atisaralatā Pūrvvaka Varṇita Hai. 3rd ed. Lakhanaū: Navalakiśora; 1902. doi: <ref target="https://doi.org/10.11588/diglit.32259">https://doi.org/10.11588/diglit.32259</ref>.</bibl></p>
</sourceDesc>
</fileDesc>
</teiHeader>
<text>
<body xml:lang="avadhi-Deva">
<div>
<pb n="02"/>
<epigraph>
<p>श्रीगणेशाय नम: ॥</p></epigraph><lb/>
<head>भारतीभूषण प्रारम्भ: ॥</head><lb/>
<head>दोहा ॥</head><lb/>
<ab>
श्रीबल्लभआचार्य्यके भजतभजतसबपाप ॥ श्रीब<lb/>
ल्लभकरुणाकरत हरतसकलसन्ताप १ विधिभवतरणी<lb/>
हमलहीयमगरूरकरुनाहिं ॥ विधिभवतरणीनमतनि<lb/>
तहरिपदममउरमाहिं २ मोहनमनमानीसदा बानीको<lb/>
करिध्यान ॥ अलंकारवरणनकरत गिरिधरदाससुजान३<lb/>
सुन्दरवरणनगणरचित भारतिभूषणयेहु ॥ पढ़हुगुनहु<lb/>
सीखहुसुनहुसतकविसहितसनेहु ४ ॥ उपमालक्षण ॥<lb/>
सोउपमाजहँवरणिये उपमेयरुउपमान ॥ समताईशो<lb/>
भितसदाइमिकविकहहिंसुजान ५ ॥ उदाहरणयथा ॥<lb/>
आननपंचाननतिलक पंचाननकटिसोह ॥ खरीरमासी<lb/>
राधिकाभरीमोदसंदोह ६ ॥ उपमानादिकेलक्षण ॥ जाकी<lb/>
समतादीजियेतिहिकहियेउपमान ॥ जाकोसमकरिव<lb/>
रणियेसोउपमेयनआन ७ उपमेयरुउपमानगतजोक<lb/>
छुधरमलखाय ॥ सोसाधारणधर्महैइमिवरणहिंकविराय<lb/>
८ समताबोधकशब्दको उपमाबाचकनाम ॥ वरणेगि<lb/>
रिधरदासइमि लक्षणस्वच्छमुदाम ९ कम्बुकमलअरु<lb/>
बिम्बफलशुकुसुवरणकीसीप ॥ इनहिंआदिउपमानहैं<lb/>
समुझहुकविकुलदीप १० कंठआंखिअलकावलीअध<lb/>
रनासिकाश्रौन ॥ इनहिं आदिउपमेयहैंवर्णहिंवरबुधि<lb/>
<pb n="03"/>
मौन ११ सुन्दरतासुकुमारताश्यामलतासुललाम ॥<lb/>
येसाधारणधर्म हैं मनहरतारसधाम १२ लौंसोसेसी<lb/>
सींसरिस समसमानइवतूल ॥ ऐसोऐसेयेस कलउपमा<lb/>
बाचकमूल १३ जिमितिमिजैसोइतैसोईयथातथाज्यों<lb/>
त्योंहिं ॥ येऊउपमाबाचकहिदोयमिलेतेहोहिं १४ ॥<lb/>
पूर्णोपमालक्षण ॥ उपमानरुउपमेयजहँउपमाबाचकहो<lb/>
इ ॥ सहसाधारणधर्मकेपूरणउपमासोइ १५ ॥ उदाहरण ॥<lb/>
मखसुखकर निशिकरसरिसशफरीसेचलनैन ॥ छीनलं<lb/>
कहरिलंकसीठाढ़ीऐनाऐन १६ ॥ लुप्तोपमा ॥ उपमाना<lb/>
दिकजेकहेतिनचारिहूँमझारि ॥ इकबिनद्वैबिनतीनबि<lb/>
नलुप्तोपमाविचारि १७ बाचकलुप्ताप्रथमाबिनउपमा<lb/>
बाचकहोइ ॥ द्वितियधर्मलुप्ताकहियधर्मरहितहैसोइ १८<lb/>
तीजीहैबाचकधरमलुप्तासुकविसुजान ॥ बिनबाचक<lb/>
उपमेयकेलुलाचौथीजान १९ पँचंईहैउपमानबिनबिन<lb/>
बाचकउपेमान ॥ छठींधरमउपमानबिनसतंईलुप्ताजा<lb/>
न २० उपमानरुबाचकधरमलुताअठईंजानि ॥ आठ<lb/>
भांतिलुप्तोपमाकविजनकहहिंबखानि २१ ॥ बाचकलुप्तोदाह<lb/>
रण ॥ मुखपूरणशशिसोहनोअमलकमलदलनैन ॥ कनक<lb/>
वेलिकलकमनीमाखनम धुरेबैन २२ ॥ धर्मलुप्तोदाहरण ॥<lb/>
बिज्जुलतसीनागरीसजलजलदसेश्याम ॥ खरेकुंजमैं<lb/>
छबिभरेदोऊअतिअभिराम २३ ॥ बाचकधर्मलुप्तोदाहरण ॥<lb/>
बैनसुधादृगमैनशरसैनसैनकेऐन ॥ बदनरैनपतिलखहु<lb/>
हरिरैनचैनबरदैन २४ ॥ बाचकोपमेयलुप्तोदाहरण ॥ अटा<lb/>
उदयहोतोभयोछबिधरपूरणचन्द ॥ होंबलिचलिअव<lb/>
लोकियेमनमथकरनअनन्द २५ ॥ उपमानलुप्तोदाहरण ॥<lb/>
<pb n="04"/>
सुन्दरकंठकपोतसोकेहरिसीकटिखीन ॥ जेहरिझमका<lb/>
वैखरीहेहरिकुंजगलीन २६ ॥ बाचकोपमानलुप्तोपमा ॥<lb/>
भवनदीपकामिनिदिपतिसरपसांसगुरलेति ॥ कौनहेतु<lb/>
हरिमौनवहबूझेहुउत्तरदेति २७॥ धर्मोपमानलुप्तोदाहरण॥<lb/>
घनसमरणगरजतफिरैंकरैंकालसीमारि ॥ सागरसीगं<lb/>
भीरता समरधीरत्रिपुरारि २८ ॥ उपमानबाचकधर्मलुप्तो<lb/>
दाहरण ॥ मृगनैनीगजगामिनीपिकबैनीसुकुमारि ॥ के<lb/>
हरिकटिवारीखरीनारीलखोमुरारि २९ ॥ मालोपमा ॥<lb/>
जहँएकहिउपमेयकेवरणेबहुउपमान ॥ ताहिकहहिंमा<lb/>
लोपमाकविसुजानमतिमान ३० ॥ उदाहरण ॥ मृगसे<lb/>
मनमथबानसेपीनमीनसेस्वच्छ ॥ कंजनसेखंजननसे<lb/>
मनरंजनतोअच्छ ३१ ॥ रसनोपमालक्षण ॥ कथितप्रथ<lb/>
मउपमेयजहँ होतजातउपमान ॥ ताहिकहहिंरसनोप<lb/>
माजेजगसुकविप्रधान ३२ ॥ उदाहरण ॥ मतिसीनति<lb/>
नतिसीबिनति बिनतीसीरतिचारु ॥ रतिसीगतिगति<lb/>
सीभगति तोमैंपवनकुमारु ३३ ॥ अनवयलक्षण ॥ एक<lb/>
हिमैंउपमेयता उपमानताजुहोइ ॥ दूजेसोंसमतानहीं<lb/>
यहैअनन्वैसोइ ३४ ॥ उदाहरण ॥ तुवकीरतिसीस्वच्छ<lb/>
तर तुवकीरतिहैश्याम ॥ सुरसरितासीसुरसरी शोभा<lb/>
भरीमुदाम ३५ ॥ उपमेयोपमालक्षण ॥ हैद्वैहीजहँपरसप<lb/>
र उपमेयरुउपमान ॥ सोहैउपमेयोपमा तीजेसोसमता<lb/>
न ३६ ॥ उदाहरण ॥ अमलकमलसेनयनहैं कमलनैन<lb/>
सेस्वच्छ ॥ रुचिरकामसेश्यामहैंहरिसमकामप्रतच्छ ३७<lb/>
प्रतीपलक्षण ॥ उपमेयहिउपमानजबकीजैगिरिधरदास ॥<lb/>
ताकोपांचप्रतीपमैं प्रथमजानियेखास ३८ ॥ उदाहरण ॥<lb/>
<pb n="05"/>
तोऐसीतियकामकी तोमुखसोयेकेश ॥ नवपल्लवतवअ<lb/>
घरसे कम्बुकण्ठसमवेश ३९ ॥ द्वितीयप्रतीपलक्षण ॥ ज<lb/>
हँप्रतीउपमान को गर्बहरैउपमेय ॥ दूजोकहहिंप्रतीप<lb/>
तेहि जिनकी बुद्धिअमेय ४० ॥ उदाहरण ॥ कहाकरति<lb/>
निजरूपको गरबगहेअविवेक ॥ रमाउमाशचिशारदा<lb/>
तोसीतीयअनेक ४१ ॥ तृतीयप्रतीपलक्षण ॥ अनआदरउ<lb/>
पमेयसों जबपावैउपमान ॥ तीजोकहहिं प्रतीपतेहि कवि<lb/>
अवनीपसुजान ४२ ॥ उदाहरण ॥ नीचपनेकोक्योंकरत<lb/>
तूउरवीचगुमान ॥ अन्त्यजतोसे अधिकजग हरिद्वेषीप<lb/>
हिचान ४३ ॥ चतुर्थप्रतीपलक्षण ॥ समतालायकहोयनहिं<lb/>
जबजाहिरउपमान ॥ गिरिधरदासप्रतीपसोहैचतुर्थमति<lb/>
मान ४४ ॥ उदाहरण ॥ तोमुखऐसोपंकसुतअरुसशं कयह<lb/>
बात॥ वरणहिवृथाअशंककविबुद्दिरंकबिरव्यात ४५ ॥ पंच<lb/>
मप्रतीपलक्षण ॥ व्यर्थहोइउपमानजबवरउपमेयसमीप ॥<lb/>
गिरिधरदासबखानियेपंचमताहि प्रतीप ४६ ॥ उदाहरण ॥<lb/>
देखिरूपवतकामिनी कहाउरबशीनारि ॥ कहामैनकामैन<lb/>
तियकमलाशैलकुमारि ४७ ॥ द्विविधरूपकलक्षण ॥ बिष<lb/>
यी बिषयहिवरणियेकरि अभेदतद्रूप ॥ अधिकन्यूनसमक<lb/>
रिसोईषटविधिरूपकरूप ४८ ॥ अधिकोक्तिअभेदरूपकउदाह-<lb/>
रण ॥ धनगजचढ़ि आकाशमगचले इन्द्र अरिजोइ ॥ सुधा<lb/>
स्रवतशशिछत्रशिरमोतिनजगमगहोइ ४९ ॥ न्यूनोकिरूप<lb/>
कउदाहरण ॥ कुसुमधनुषबिनुकुसुम धनुदेखोकुं जगलीन ॥<lb/>
चलीजातजगअमलयहकमलाकमलविहीन ५० ॥ समो<lb/>
किअभेदरूपकउदाहरण ॥ तुवआननशशिदुखहरन सुधाव<lb/>
रनछबिखानि ॥ रजनीरंजनरसिकप्रिय तमहरआनँददा<lb/>
<pb n="06"/>
नि ५१॥ अधिकोक्तितद्रूपरूपकउदाहरण ॥ जसघुजवाधुजते<lb/>
अधिक तीनलोकफहरात ॥ धर्ममित्रबड़मित्रसोंमरत<lb/>
जियतसँगजात ५२ ॥ न्यूनोक्तितद्रूपकउदाहरण ॥ अपरध<lb/>
नेशजनेशयह नहिंपुष्पकआसीन ॥ द्वितियगणेशसुबेश<lb/>
शुचिसोहतशुण्डबिहीन ५३ ॥ समोक्तितद्रूपरूपकउदाहरण ॥<lb/>
यहपालतसंसारको घालतपरकोपच्छ ॥ अपरमनोहर<lb/>
रूपधर अम्बुजअच्छप्रतच्छ ५४ ॥ परिणामलक्षण ॥ वर<lb/>
णनीयउपमानद्वै जबैकरैकुछकाम ॥ गिरिधरदासबखा<lb/>
निये तासुनामपरिणाम ५५ ॥ उदाहरण ॥ पदपंकज<lb/>
तेचलतवर करपंकजलैकुंज ॥ मुखपंकजतेकहतहरि व<lb/>
चनरचनमुदमंज ५६ ॥ उल्लेखलक्षण ॥ एकहिबहुबहु<lb/>
विधिलखैंइकहिवरिणबहुरीति ॥ उल्लेखालंकृतउभय<lb/>
कविवरणहिंकरिप्रीति ५७ ॥ प्रथमउल्लेखउदाहरण ॥ ति<lb/>
यनकामयादवनहित नन्दसुवननवअंग ॥ लख्योकंस<lb/>
यममुनिनहरि मोहनप्रविशेरंग ५८ ॥ हितियउल्लेखउदा<lb/>
हरण ॥ तेजतरणिमुददानिशशि शत्रुनकालमुदाम ॥<lb/>
ब्रजनारिनकोकामसे अहौसदाधनश्याम ५९ ॥ सुमिर<lb/>
णभ्रमसंदेहलक्षण ॥ सुमिरणभ्रमसन्देहये अलंकारहैंती<lb/>
न ॥ लक्षणलक्षितनाममैं वरणहिंसुकविप्रवीन ६० ॥<lb/>
सुमिरणउदाहरण ॥ सुनिकोकिलधुनिवचनकी आवतिहै<lb/>
सुधिमोहिं ॥ लखिशशिमुखकीहोतिसुधि तनसुधिघन<lb/>
कोजोहि ६१ ॥ श्रमउदाहरण ॥ जानिश्यामधनघनतु<lb/>
म्हैं नाचिउठैंबनमोर ॥ हेमशलाकामानितोहिं चोरफि<lb/>
रैंसबओर ६२ ॥ संदेहउदाहरण ॥ रमाकिराधाकैगिरा<lb/>
गिरिजाकैरतिजानि ॥ श्यामकामधौंकल्पतरु नारायण<lb/>
<pb n="07"/>
मुददानि ६३ ॥ शुद्दापह्नुतिलक्षण ॥ धर्मदुरावैऔरहीक<lb/>
रिआरोपसुजान ॥ शुद्धापह्नुतिकहहिंतेहिअलंकारम<lb/>
तिमान ६४ ॥ उदाहरण ॥ पहिरेश्यामनपीतपटघनमैं<lb/>
विज्जुविलास ॥ शिरसारीनहिंतासुकी इन्दुकलापरका<lb/>
स ६५ ॥ हेत्वपहुतिलक्षण ॥ सोइशुद्धापह्नुतिबिषेउक्ति<lb/>
युक्तियुतयत्र ॥ गिरिधरदासबखानिये हेतुअपह्नुतित<lb/>
त्र ६६ ॥ उदाहरण ॥ तियननिशाघनबनचलै हेमबेलि<lb/>
नहिंजाय ॥ छटकिजलदतेजलदबहु दामिनिजातल<lb/>
खाय ६७ ॥ पर्यस्तापह्नुतिलक्षण ॥ औरबिषेगुणओर<lb/>
को जबकीजैआरोप ॥ तबपर्यस्तापह्नुती इमिकविक<lb/>
हहिंसचोप ६८ ॥ उदाहरण ॥ नहींशक्रसुरपतिअहै<lb/>
सुरपतिनन्दकुमार ॥ रतनाकरसागरनहीं मथुरानगर<lb/>
बजार ६९ ॥ हेतुपर्यस्तापह्नतिलक्षण ॥ पर्यस्तापह्नुति<lb/>
बिषे हेतुसहितजोकोइ ॥ धर्मछपावैहेतुयुत वहीनामतब<lb/>
होइ ७० ॥ उदाहरण ॥ तमहररविनहिंहरिभजन तमीहो<lb/>
इरविलोक ॥ कहुँतमरहैनहरिभजै इमिवरणहिंमतिओ<lb/>
क ७१ ॥ भ्रांतापह्नुतिलक्षण ॥ भ्रान्तिऔरकीऔरजब<lb/>
करैबचनसोंनास ॥ भ्रान्तापह्नुतिकहहिंतेहि कविजन<lb/>
गिरिधरदास ७२ ॥ उदाहरण ॥ जीवनदीन्होश्यामघन<lb/>
सजनीरजनीआइ ॥ क्योंसखिबिनबरसातके नहिंनहिं<lb/>
गोकुलराइ ७३ ॥ छेकापह्नुतिलक्षण ॥ शङ्कानाशैऔरकी<lb/>
सांचीबातदुराइ ॥ छेकापह्नुतिकहतहैं ताहिकविनके<lb/>
राह ७४ ॥ उदाहरण ॥ ऐंचिचीरतनसछतकिय हरेशृँ<lb/>
गारसमक्ष ॥ कुंजनमेंक्योंश्यामसखि नहिंकरीलकोवृ<lb/>
क्ष ७५ ॥ कैतवापह्नुतिलक्षण ॥ औरहिवरणैऔरई मि<lb/>
<pb n="08"/>
सिकरिवरपतिमान ॥ ताहिकैतवापह्नुती भूषणकहहिं<lb/>
सुजान ७६ ॥ उदाहरण ॥ कुचमिसकरिमनमथमथन<lb/>
तियउरकरतनिवास ॥ पावसमिसकरवज़लै इन्द्रदेतत्र<lb/>
जत्रास ७७ ॥ उत्प्रेक्षालक्षण ॥ उत्प्रेक्षाविधितीनहैं इहि<lb/>
विधिकहहिंप्रवीन ॥ वस्तुहेतुफलरूपकरि जिनकीमति<lb/>
रसपीन ७८ ॥ वस्तुहेतुफलभेदवर्णन ॥ बस्तुद्विविधउक्ता<lb/>
सपद अनुक्तासपदजानि ॥ हेतुसुफलसिद्धासपद अ<lb/>
सिद्धासपदमानि ७९ ॥ उक्तास्पदवस्तुत्प्रेक्षोदाहरण ॥ हा<lb/>
लाहलनिकस्योमहा भरतज्वालकीजाल ॥ सिंधुमथन<lb/>
मानोकढ़ीबड़वानलकीज्वाल ८० ॥ अनुक्तास्पददस्तूत्प्रें<lb/>
क्षोदाहरण ॥ बरषतमानोचन्द्रमा किरणवजकनबान ॥<lb/>
सावनमैंधावनलगे घनुयमगनअसमान ८१ ॥ हेतुसि<lb/>
द्वास्पदोरप्रेक्षोदाहरण ॥ तुवकरएतेलसतमनु गहीहिंडो<lb/>
राडोर ॥ तोपटछायापरतमनुश्यामलनन्द्र्किशोर ८२ ॥<lb/>
हेतुअसिद्धास्परोत्प्रेक्षरेदाहरण ॥ तोईक्षणसमताचहत मान<lb/>
हुतीक्षणबाण ॥ छूटिमहीपकमानसों लेहिंमृनकोप्राण<lb/>
८३ ॥ फलसिद्धास्पदोत्प्रेक्षोदाहरण ॥ मोहिंलखिचपला<lb/>
सकुचिपुनि घनमैंजातिसमाइ ॥ योंगुनितियमनुमूँदिमु<lb/>
ख मन्दिरबैठीआइ ८४ ॥ फलअसिद्धास्पदोत्प्रेक्षोदाहरण ॥<lb/>
तोकटिसमताहेतुमनुसिंहकरतवनबास ॥ कुचसमताहि<lb/>
तसहतमनु गिरिहिमघामबतास ८५ ॥ उत्प्रेक्षाव्यंजक ॥<lb/>
उत्प्रेक्षाव्यंजकमनहुँ मनुजनुआदिकआहिं ॥ जहांनहीं<lb/>
येजानियेगम्योत्प्रेक्षाताहिं ८६ ॥ गम्योत्प्रेक्षोदाहरण ॥<lb/>
तोरितीरतरुकेसुमन वरसुगन्धकेभौन ॥ यमुनातोपूज<lb/>
नकरत वृन्दाबनकोपौन ८७ ॥ रूपकातिशयोक्तिलक्षण ॥<lb/>
<pb n="09"/>
जहँव्यंजकउपमेयको कहिकेवलउपमान ॥ रूपकातिशय<lb/>
उक्तितिहिवरणहिंबुद्धिनिधान ८८ ॥ उदाहरण ॥ शशिमेंबि<lb/>
द्रुमताबिषेंकुन्दावलिदरशाइ ॥ तापैशुकशुकपैधनुषवि<lb/>
विसरसहितलखाइ ८९ ॥ सापह्नवरूपकातिशयोकिलक्षण ॥<lb/>
पर्य्यस्तापहनुतिसहितसहीअलंकृतयत्र ॥ सापह्नवरूपक<lb/>
सहितअतिशयोक्तिहैतत्र ९० ॥ उदाहरण ॥ तुवमुख<lb/>
मेंनिवसतसुधाहेराधेसुकुमारि ॥ ताहिबखानैचन्द्रमाबि<lb/>
नबूझेभ्रमधारि ९१ ॥ भेदकातिशयोक्तिलक्षण ॥ औरैपद<lb/>
भेदकजहांअतिशयोक्तिमेंहोइ ॥ भेदकातिशयोक्तिबर<lb/>
अलङ्कारहैसोइ ९२ ॥ उदाहरण ॥ अवलोकनिबोलनि<lb/>
हँसनिडोलनिऔरैऔर ॥ आवनिमृदुगावनिसबैऔरै<lb/>
याकेतौर ९५ ॥ सम्बन्धातिशयोक्तिलक्षण ॥ जहांदेतसम्ब<lb/>
न्धसोंसुकबिअयोगहियोग ॥ सम्बन्धातिशयोक्तितिहि<lb/>
बरणतपण्डितलोग ९४ ॥ उदाहरण ॥ चलतअवधपुर<lb/>
पियतजलनभसरिकोभरिशुण्ड ॥ कलशलेतध्रुवधामके<lb/>
तुम्हरेरामभशुण्ड ९५ ॥ असम्बन्धातिशयोक्तिलक्षण ॥ जो<lb/>
गहिकरियअयोगजबमतिअनुसारप्रकास ॥ असम्बन्ध<lb/>
अतिशयउकुति कहियेगिरिधरदास ९६ ॥ उदाहरण ॥<lb/>
रविपावैसनमानक्यों तेजदेखितुवभूप ॥ पविसरतेकबि<lb/>
बुद्धितेसदानिरादररूप ९७ ॥ अक्रमातिशयोक्तिलक्षण ॥<lb/>
कारणऔकारजजबैदुहूंबरणियेसंग ॥ अक्रमातिशयउ<lb/>
क्तिसोभूषणकविताअंग ९८ ॥ उदाहरण ॥ उठ्योसंग<lb/>
गजकरकमलचक्रचक्रधरहाथ ॥ करतें चक्रसुनक्रशिरध<lb/>
रतेंबिलग्योसाथ ९९ ॥ चपलातिशयोक्तिलक्षण ॥ कारण<lb/>
केनामहिसुने कारजआशुहिहोढू ॥ चपलाअतिशयउ<lb/>
<pb n="10"/>
क्तियहअलंकारहैसोइ १०० ॥ उदाहरण ॥ जानकह्योपरदे<lb/>
शपियसुनिसूखीयोंबाल ॥ मुँदरीकरपहुँचीभईपहुँचीउ<lb/>
रकीमाले १०१ ॥ अत्यन्तातिशयोक्तिलक्षण ॥ पूर्वापरक्रम<lb/>
नामिलैजाकोगिरिधरदास ॥ अत्यन्तातिशयोक्तितेहि ॥<lb/>
कविजनकरहिंप्रकास १०२ ॥ उदाहरण ॥ हनूमानकीपू<lb/>
छमेंलगननपाईआगि ॥ लङ्कासिगरीजरिगईगयेनिशा<lb/>
चरभागि १०३ ॥ तुल्ययोगितालक्षण ॥ क्रियाऔरगुणक<lb/>
रिजहांधर्मएकताहोइ ॥ बर्ण्यनकोकैइतरको तुल्ययोगि<lb/>
तासोइ १०४ ॥ प्रस्तुततुल्ययोगिताउदाहरण ॥ अरुणउद<lb/>
यअवलोकिकैसकुचहिंकुबलैचोर ॥ इन्दुउदयलखिस्वै<lb/>
रिनीबदनबनजचहुँओर १०५ ॥ अप्रस्तुततुल्ययोगिताउ<lb/>
दाहरण ॥ लखितेरीसुकुमारता एरीयाजगमाहिं ॥ कम<lb/>
लगुलाबकठोरसे काकोभाषतनाहिं १०६ ॥ द्वितीयतुल्य<lb/>
योगितालक्षण ॥ तुल्यवृत्तिहितअहितमें जबबरणियनिर<lb/>
धारि ॥ तुल्ययोगिताअपरयह बरणहिंसुकबिबिचारि<lb/>
१०७ ॥ उदाहरण ॥ गिरिधरदासजहानमें तुमअतिच<lb/>
तुरसुजान ॥ सरक्रीड़ाकरिहरतहौ तियकोअरिकोमान<lb/>
१०८ ॥ तृतीयतुल्ययोगितालक्षण ॥ समकरियेउतकृष्टगु<lb/>
णबहुकोएकहिल्याइ ॥ तुल्ययोगितातीसरी ताहिकहैं<lb/>
कविराइ १०९ ॥ उदाहरण ॥ तुमविधिबुधविधुबिबुधप<lb/>
ति विधुधरबुद्धिनिधान ॥ तुमहिंभूपहौकल्पतरु गुण<lb/>
निधिचतुरसुजान ११० ॥ दीपकलक्षण ॥ जहँअवर्ण्यअरु<lb/>
वर्ण्यको धर्मएकगुणिलेहु ॥ अलंकारदीपकइहीनाम<lb/>
तासुकहिदेहु १११ ॥ उदाहरण ॥ सोहतभूपप्रतिदनसों<lb/>
फलफूलनआराम ॥ ऊँचेतनसोंद्विरदवरगतिसोंअश्व<lb/>
<pb n="11"/>
मुदाम ११२ ॥ आवृत्तदीपकलक्षण ॥ आवृतदापकतीनवि<lb/>
धि पदआवृतइकजानि ॥ अर्थावृतिपद अर्थकीआवृ<lb/>
तिइमिपहिचानि ११३ ॥ पदआवृत्तिदीपकउदारहरण ॥<lb/>
नन्दसुवनव्यारूकरत बाढ़ीप्रीतिअथोर ॥ परसतिसुं<lb/>
दरिसरसतिय परसतदृगदृगकोर ११४ ॥ अर्थावृत्तिदी<lb/>
पकउदाहरण ॥ दौरहिंसंगरमत्तगज धावहिंहयसमुदाइ॥<lb/>
नटहिंरंगमहिंबहुनटी नाचहिंनटहरषाइ ११५ ॥ पदार्था<lb/>
वृत्तिदीपकउदाहरण ॥ गरजतहैंरणरामजू गरजतहैदश<lb/>
शीश ॥ धावतरिसिभरिरजनिचर दुहुंदिशिधावतकी<lb/>
श ११६ ॥ प्रतिवस्तूपमालक्षण ॥ होहिंबस्तुप्रतिसमज<lb/>
बै उपमेयरुउपमान ॥ जुदेजुदेपदकरिकही प्रतिबस्तूप<lb/>
मजान ११७ ॥ उदाहरण ॥ साधुसंगपायहुनहीं खलको<lb/>
खलपनजाय ॥ सुधापियायहुअहिनहीं तजैगरलदुख<lb/>
दाय ११८ ॥ दृष्टान्तलक्षण ॥ वर्ण्यअवर्ण्यदुहूँनकोभिन्न<lb/>
धर्मदरशाइ ॥ जहांबिविम्बप्रतिबिम्बसों सोदृष्टान्तकहा<lb/>
इ ११९ ॥ उदाहरण ॥ रूपवतीतुमहींअहौ रतीयशव<lb/>
तीजानि ॥ नृपतुमहींज्ञानीअहौदानी सुरतरुमानि १२०<lb/>
निदर्शनालक्षण ॥ तीन प्रकारनिदर्शना कबिबरणहिंसवि<lb/>
वेक ॥ सदृशदोउवाक्यार्थको एकारोपणएक १२१ ॥<lb/>
उदाहरण ॥ जोदाताकोसरलचित नहींकुटिलताभास ॥<lb/>
पूरणविधुअकलंकता जानियगिरिधरदास १२२ ॥<lb/>
दुतियनिदर्शनालक्षण ॥ उपमानौउपमेयकी धर्मधरैजब<lb/>
ल्याइ ॥ पलटेहूंसुनिदर्शनादुतियकहहिंकविराइ १२३ ॥<lb/>
उदाहरण ॥ लईचपलईमीनकी तोदृगनारिनिहारु ॥ नृ<lb/>
पतोपाणिउदारता लीनीसुरतरुचारु १२४ ॥ तृतीयनि<lb/>
<pb n="12"/>
दर्शनालक्षण ॥ जहँसदर्थअसदर्थकोवोधक्रियाकरिहोइ ॥<lb/>
तीजीतहांनिदर्शना वरणहिंकविसबकोइ १२५ ॥ सद<lb/>
र्थउदाहरण ॥ गुरुपादोदकशिरधरिय सदाजतावतएहु ॥<lb/>
शिरधारतहैंगंगको महादेवकरिनेहु १२६ ॥ असदर्थउ<lb/>
दाहरण ॥ निडरपनोकरिबड़ेनको नाशजनावतजाति ॥<lb/>
करतमशालमुकाबिले बातीतुरतबुझाति १२७ ॥ व्यति<lb/>
रेकलक्षण। ॥ वरणियबर्ण्यअवर्ण्यमें जहँविशेषकविराइ ॥<lb/>
अधिकन्यूनसमभेदकरि सोव्यतिरेककहाइ १२८ ॥<lb/>
अधिकउदाहरण ॥ भूपकल्पतरुसेअहौ वैभवबुद्धिविशे<lb/>
खि ॥ तियपल्लवसेतोअधरअधिकअमृतरसपेखि १२९ ॥<lb/>
न्यूनउदाहरण ॥ हरिसेहरिजनजानुपै हरिघटघटबिश्रा<lb/>
म ॥ कुटिलसर्पसेपैसरप डसतहिकरततमाम १३० ॥<lb/>
समउदाहरण ॥ जोनिजधेरेमेंपरत चूरकरतदलिताहि ॥<lb/>
पथ्यसंगपैगहतनहिं खलखलवृन्दसदाहि १३१ ॥ सहो<lb/>
क्तिलक्षण ॥ जहँमनरंजनवरणिये एकसंगबहुबात ॥ सो<lb/>
सहोक्तिआभरणहैग्रन्थनमेंविख्यात १३२ ॥ उदाहरण ॥<lb/>
आईचतुराईलियेतरुणाईतोअंग ॥ मनमोहनसोंमन<lb/>
मिल्योइननैननकेसंग १३३ ॥ विनोक्तिलक्षण ॥ द्वैविधिकह<lb/>
हिंबिनोक्तिकोसुकविबुद्धिकेऐन ॥ प्रस्तुतकछुबिनन्यून<lb/>
अरुकछुबिनशोभादैन १३४ ॥ प्रथमबिनोक्तिउदाहरण ॥<lb/>
कविबिननहिंसोहैसभा निशिबिनसुधानिवास ॥ फबत<lb/>
नगिरिधरदासबिनगिरिधरगिरिधरदास १३५ ॥ द्विती<lb/>
यबिनोक्तिउदाहरण ॥ धन्यधन्यतोकोधनी बिनागरबसर<lb/>
सात ॥ रामराजतवसुयशकरतसकरपुनिदरशात १३६ ॥<lb/>
समासोक्तिलक्षण ॥ प्रस्तुतमेंजबहींफुरैं अप्रस्तुतवृत्ता<lb/>
<pb n="13"/>
न्त ॥ समासोक्तिभूषणकहैं ताकोकबिकुलकान्त १३७ ॥<lb/>
उदाहरण ॥ सजनीरजनीपाइशशि बिहरतरसभरपूर ॥<lb/>
आलिंगतप्राचीमुदित करपसारिकैसूर १३८ ॥ परि<lb/>
करलक्षण ॥ जहांविशेषणदीजिये सह आशय अभिराम ॥<lb/>
गिरिधरदासबखानिये भूषणकरिपरणाम १३९ ॥ उदा<lb/>
हरण ॥ चक्रपाणिहरिकोनिरखि असुरजात भजिदूर ॥<lb/>
रसबरसतधनश्यामतुम तापहरतमुदपूर १४० ॥ परि<lb/>
करांकुरलक्षण ॥ जहांविशेष्यहिबरणिये अभिप्रायकेस<lb/>
ङ्ग ॥ परिकर अंकुरतौनहै भूषणकबिताअङ्ग १४१ ॥<lb/>
उदाहरण ॥ मोरसनाने आजबहु पियतेकहेकुबोल ॥ आ<lb/>
वतहीपुजवावतो सूरप्रतापअतोल १४२ ॥ श्लेषलक्षण ॥<lb/>
बहुतअर्त्थयुतश्लेष है भूषणकहहिंप्रबीन ॥ वर्ण्यअब<lb/>
र्ण्यदुहुँनकेआश्रितभेदसुतीन १४३ ॥ प्रकृतानेकविषयश्ले<lb/>
षोदाहरण ॥ अहिसवारअरिवानजित नरकदलकजित<lb/>
काक ॥ बिजयमित्रबलबन्धुयुत भजुकृतकुबरीवाक १४४ ॥<lb/>
अप्रकृतानेकविषयश्लेषोदाहरण ॥ तियतोऐ मीचं चलाजीव<lb/>
नसुखदसमच्छ ॥ बसतिहृदयघनश्यामके वरसारंगसु<lb/>
अच्छ १४५ ॥ प्रकृताप्रकृतानेकविषयश्लेषोदाहरण ॥ रति<lb/>
बल्लभकरकुसुमबर रङ्गश्यामधनचारु ॥ विषमेंसरपद्मै<lb/>
गहे जलचरकेतुउदारु १४६ ॥ अप्रस्तुतप्रशंसालक्षण ॥<lb/>
अप्रस्तुतबरणनविषै प्रस्तुतबरण्योजाय ॥ अप्रस्तुतप<lb/>
रशंसतेहि कहहिंकबिनकेराय १५७ ॥ उदाहरण ॥ धन्य<lb/>
शेशशिर जगतहित धारतभुविकोभार ॥ बुरोबाघअप<lb/>
राधबिनु समकोक रतअहार १४८ ॥ प्रस्तुतांकुरलक्षण ॥<lb/>
द्योतनप्रस्तुतकोजबै प्रस्तुतहीसोहोइ ॥ प्रस्तुतअंकुर<lb/>
<pb n="14"/>
आभरणताहिकहहिंसबकोइ १४९ ॥ उदाहरण ॥ तूगज<lb/>
तजिमन्दाकिनी सरिताक्षुद्रअन्हात ॥ कहाअलीतजि<lb/>
मालती शालमलीढिगजात १५० ॥ पर्य्ययोकिलक्षण ॥<lb/>
कहियबातरचनानकरिपर्य्यर्यायोक्तिबखानि ॥ मिसुकरिका<lb/>
रजसाधिये यहीअलंकृतजानि १५१ ॥ प्रथमउदाहरण ॥<lb/>
जाकोमनसबजगतमणि जगप्रमाणइकश्वास ॥ तिनके<lb/>
सबकेचरणको बन्दतगिरिधरदास १५२ ॥ द्वितीयपर्य्या<lb/>
योक्तिउदाहरण ॥ सुन्दरश्यामाश्यामदोउ घरिकरहोइत<lb/>
आज ॥ तबलोंआवतिहोइमैं वाबनकरिकछुकाज १५३ ॥<lb/>
ब्याजस्तुतिलक्षण ॥ ब्याजस्तुतिनिन्दामिसौ स्तुतिजहँब<lb/>
रणीजाइ ॥ निन्दामिसस्तुतिमिसौ स्तुतिबरणहिंकबि<lb/>
राइ १५४ ॥ निन्दाब्याजस्तुतिकोउदाहरण ॥ भक्तबत्सल<lb/>
घनश्यामजू तुमसोअहैनऔर ॥ राखतसबकेमनहिंहौ<lb/>
कहूँसांझकहुँभोर १५५ ॥ अस्तुतिब्याजनिन्दाकोउदाहरण ॥<lb/>
यमुनातुमअबिवेकिनी कौनलियोयहढङ्ग ॥ पापिनसों<lb/>
निजबन्धुका मानकरावत भङ्ग १५६ ॥ अस्तुतिब्याजस्तु<lb/>
तिकोउदाहरण ॥ एकबारनामहिंलिये करतकोटिअधना<lb/>
श ॥ धन्य सन्तजाउरकरत ऐसेकेशवबास १५७ ॥ व्या<lb/>
जनिन्दालक्षण ॥ जहँनिन्दाकेव्याजकरि निन्दाहीदरशा<lb/>
य ॥ ताहिव्याजनिन्दाकहैं अलंकारकविराय १५८ ॥<lb/>
उदाहरण ॥ नरकद्वारनारीविषे रहतसदालयलीन ॥ गर<lb/>
कपापमहँतोहिंधिक कामीबुद्धिबिहीन १५९ ॥ आक्षेप<lb/>
लक्षण ॥ तीनभांति आक्षेपहैं कबिबरणहिंसबिवेक ॥<lb/>
कहीबातकोसमुझि कछु करैनिषेधसुएक १६० जहांनि<lb/>
षेधा भासतहँ है आक्षेपद्वितीय ॥ छिप्योनिषेधरहैजहां<lb/>
<pb n="15"/>
आज्ञाप्रगटरतीय १६१ ॥ प्रथमाक्षेपउदाहरण ॥ हरिदी<lb/>
जैबैकुण्ठकै वृन्दाबनकोबास ॥ सर्वभौमभूपतिकरौअथ<lb/>
वाअपनोदास १६२ ॥ द्वितीयआक्षेपउदाहरण ॥ मैंकबि<lb/>
हौंनहिंभूमिभूति तुमसेतुमजगमाहिं ॥ नहिंमैंदूतीराधि<lb/>
के तुमबिनहरिबिलखाहिं १६३ ॥ तृतीयाक्षेपउदाहरण ॥<lb/>
जाहुजाहुपरदेशपिय मोहिंनकछुदुखभीर ॥ प्राणआपु<lb/>
सँगजाइसोरहिहैइतैशरीर १६४ ॥ बिरोधाभासलक्षण ॥<lb/>
भासैजहांबिरोधसो अहैबिरोधाभास ॥ भूषणइमिबरण<lb/>
नकरहिं कविजनगिरिधरदास १६५ ॥ उदाहरण ॥ मो<lb/>
हनहैतोहिमोहअति याकीउरकेमाहिं ॥ चारचक्षुनृपदृ<lb/>
गदोऊ पङ्कजसेदरशाहिं १६६ ॥ बिभावनालक्षण ॥ षट<lb/>
बिधिहोतिविभावना बिनकारणकेकाज ॥ द्वितियअपूर<lb/>
णहेतुते पूरणकारजसाज १६७ ॥ प्रतिबन्धककेअछत<lb/>
हूँ कारजहोइतृतीय ॥ काजअकारजतेजहां सोचतुर्थक<lb/>
थनीय १६८ उपजैहेतुबिरुद्धते कारजपंचमसोइ ॥ का<lb/>
रणजनमैंकाजते छठीबिनावनहोइ १६९ ॥ प्रथमबिभा<lb/>
वनाउदाहरण ॥ बिनमादकहरिनैनतुव घूमतअरुणलखा<lb/>
यँ ॥ बिनमेहँदीकरतलअरुण बिनजावककेपायँ १७० ॥<lb/>
द्वितीयबिभावनाउदाहरण ॥ एकचक्ररथबैठिरवि फिरतक<lb/>
रोरनकोस ॥ करतअरधकरपगअरुण सारथिपनोअ<lb/>
दोस १७१ ॥ तृतीयबिभावनाउदाहरण ॥ श्यामहृदयसु<lb/>
मिरततऊअतिउज्ज्वलमनहोइ ॥ जीवहरतपरनृपतऊ<lb/>
स्वर्गलहतअघखोइ १७२ ॥ चतुर्थविभावनाउदाहरण ॥<lb/>
विद्रुममेंतेहैं कढ़ी कुन्दकली समुदाय ॥ दिवसप्रकाशित<lb/>
देखियत नखतसहितद्विजराय १७३ ॥ पंचमबिभावना<lb/>
<pb n="16"/>
उदाहरण ॥ शीतलमन्दसुगन्धयुत तापचढ़ावतपौन ॥<lb/>
फूल्योलखिउडुपतिउदय अम्बुजआनँदभौन १७४ ॥<lb/>
षष्ठीबिभावनाउदाहरण ॥ पंकजतेनिकलीनदी सोहतगिरि<lb/>
धरदास ॥ कल्पवृक्षतेरत्ननिधि निकस्योसहितहुला<lb/>
स १७५ ॥ विशेषोक्तिलक्षण ॥ पुष्कलकारणतेजहांकार<lb/>
जउपजैनाहिं ॥ विशेषोक्तितेहिकहतहैं कविजनजगके<lb/>
माहिं १७६ ॥ उदाहरण ॥ हृदयश्यामघनजनितरसकरत<lb/>
सबहिक्षणबास ॥ तऊतहांकोतापनहिं नेकहुहोतहिरा<lb/>
स १७७ ॥ असम्भवलक्षण ॥ कार्यसि द्धकी वरणिये अ<lb/>
सम्भाव्यतायत्र ॥ अलंकारउरआनिये सुकवि असम्भ<lb/>
वतत्र १७८ ॥ लंकजारि है मारि है कोटिनभटबलभौन ॥<lb/>
इकबन चरबननाशिहै रह्योजानतोकौन १७९ ॥ असंग<lb/>
तिलक्षण ॥ काजहेतुइनदुहुनकी असम्भाव्यतायत्र ॥<lb/>
अरतिविरुद्धजानीपरै प्रथमअसंगतितत्र १८० ॥ उदा<lb/>
हरण ॥ सिंधुजनितगरहरपियोमरेअसुरसमुदाय ॥ नैन<lb/>
बाणनैननलग्योभयोकरेजेघाय १८१ ॥ द्वितीयअसंगति<lb/>
लक्षण ॥ औरठौरकेकाजको औरठौरकरिदेइ ॥ द्वितिय<lb/>
असंगतिसमुझये सुकविसमूहनिसेइ १८२ ॥ उदाहरण ॥<lb/>
शीशमहाव ओठपैांजनरंजनरूप ॥ आजुभोरआये<lb/>
अहौ चारू बनेब्रजभूप १८३ ॥ तृतीय असंगतिलक्षण ॥<lb/>
औरकार्यभारम्भिये और कीजियेयत्र ॥ तीन असंगति<lb/>
मेंअहैतृतियअसंगतितत्र १८४ ॥ उदाहरण ॥ दुखगो<lb/>
पनकोकरनहितचलेगोपशिरमौर ॥ दुखगोपनकोनाकि<lb/>
योअधिकीकीनो ओर १८९ ॥ विषमलक्षण ॥ तीनिभांति<lb/>
वरणनकरहिं कविविषमालंकार ॥ अनमिलतेकोसंग<lb/>
<pb n="17"/>
तितजानहुँप्रथम प्रकार १८६ कारण औरैरंगकोकारज<lb/>
औरेरेंग ॥ तृतियइष्टउद्यमकियेलहैअनिष्टहिसंग १८७<lb/>
प्रथमविषमउदाहरण ॥ कहँकोमलदशरथसुवनकहँकठोर<lb/>
धनुईश ॥ कहँसमुद्रयोजनअमित अति अगाधकहँकी<lb/>
श १८८ ॥ द्वितीयविषमउदाहरण ॥ दीपशिखारँगपति<lb/>
तेधूमकढ़तअतिश्याम ॥ सेतसुयशछायोजगतप्रकट<lb/>
आपतेश्याम १८९ ॥ हतीयविषमउदाहरण ॥ बनवारी<lb/>
हित बनगईमिलेनगोपमयंक ॥ लेरैंनारिधरकीसबैझूठ<lb/>
हिदेहिंकलंक १९० ॥ समलक्षण ॥ बरणततीनप्रकारहैं<lb/>
सुकविस मालंकारु ॥ यथायोगकोसंगइहप्रथमजानिये<lb/>
चारु १९१ कारणकारजदुहुनकोएकहिअंगद्वितीय ॥<lb/>
जाहितउद्यमकरियफलपाइयतोन तृतीय १९२ ॥ प्रथम<lb/>
समउदाहरण ॥ उचितशीशपैसोहतोकस्तूरीकोबिन्दु ॥<lb/>
सरसशरदराकाबिषंउदितसुतैसोइन्दु १९३ ॥ द्वितीय<lb/>
समउदाहरण ॥ वचनचन्द्रकी चन्द्रिका हरततापमुददा<lb/>
नि ॥ ब्र जरनीधनश्यामसों सुतजायोछबिखानि १९४ ॥<lb/>
तृतीयसमउदाहरण ॥ हरिढुंढ़नब्रजमैंगईपायेगिरिधरला<lb/>
ल ॥ ब्याहकियोसुखहेतुसो देतिसुकीयाबाल १९५ ॥<lb/>
विचित्रलक्षण ॥ करैयतनबिपरीतजहँ फलपावनकेहेत ॥<lb/>
सोबिचित्रभूषणअहैवरणतबुद्धिनिकेत १९६ ॥ उदाह<lb/>
रण ॥ सुखइच्छासोंसुखतेजैं योगीहर्षसमेत ॥ धनलीबे<lb/>
कारणधरणि धनीधनहिंहैदेत १९७ ॥ अधिकलक्षण ॥<lb/>
जहांपृथुलआधारते अधिकअधेयसुहोय ॥ पृथुलअ<lb/>
जहांपृथुलआधारते अधिकअदेयसुहोय १५८ ॥ प्रथमअधिक<lb/>
उदाहरण ॥ उपमाउदधिअपारमें नहिंसमातमुख चन्द ॥<lb/>
३<lb/>
<pb n="18"/>
ज्ञानकथाबिस्तारमेंताबरणननँदनन्द १९९ ॥ द्वितीय<lb/>
अधिकउदाहरण ॥ कितोरूपधनश्यामको रोमरोमब्रह्मण्ड ॥<lb/>
कितोयशोदागोदजित खेलतब्रह्मअखण्ड २०० ॥ अल्प<lb/>
लक्षण ॥ होयअल्पआधेयते और अल्प आधार ॥ गिरि<lb/>
धरदासबखानिये तिहि अल्पालंकार २०१ ॥ उदाहरण ॥<lb/>
परमानहुतेपरमलघु मंगनजगबिख्यात ॥ सोऊते रेहृदय<lb/>
महँ लोभीनाहिंसमात २०२ ॥ अन्योन्यलक्षण ॥ जहँउ<lb/>
पकारपरस्परहि बरणतकरिनिरधार ॥ ताकोकविजनक<lb/>
हतहैं अन्योन्यालंकार २०३ ॥ उदाहरण। ॥ नृपतेसेनासो<lb/>
हती सेनातेनरत्रात ॥ दूलहलसैबरातसों दूलहसोंब<lb/>
रियात २०४ ॥ बिशेषलक्षण ॥ तनिप्रकारबिशषहैकवि<lb/>
बरणहिंगुनिश्रेय ॥ प्रथमख्यातआधारबिन जहँबरणि<lb/>
यआधेय २०५ एकबस्तुकहँबरणिये ठौरअनेकद्विती<lb/>
य ॥ जहांआल्पउद्यमकिये बहुतसिद्धितिरतीय २०६ ॥<lb/>
प्रथमबिशेषउदाहरण ॥ गयेतमीहूँतमरह्यो कोठरिबीचसमा<lb/>
य ॥ कमलबिनाकमलालया वहबैठीदरशाय २०७ ॥<lb/>
द्वितीयबिशेषउदाहरण ॥ सोवतजागतदिशिबिदिशि देखि<lb/>
परैंघनश्याम ॥ कंसहृदयआठहुपहर कृष्णकरैंबिश्राम<lb/>
२०८ ॥ तृतीयबिशेषउदाहरण ॥ गीताकेपढ़तहिपढ़े चारि<lb/>
वेदसहतत्त्व ॥ वृन्दाबनलखतहिलस्यो गऊलोकशुभ<lb/>
सत्त्व २०९ ॥ व्याघातलक्षण ॥ जौनबस्तुतेहोइजो तासुबिरो<lb/>
धीजौन ॥ तिहीबस्तु सोंहोइजब हैव्याधातसुतौन २१० ॥<lb/>
उदाहरण ॥ जासुमिरणसोंभकजन पावहिंपदनिर्बान ॥<lb/>
ताहीसोंसनिजगतजन भ्रमतफिरहिंअज्ञान २११ ॥<lb/>
द्वितीयव्याघातालक्षण ॥ काजबिरोधीकाजही जहांसमर्थ्यो<lb/>
<pb n="19"/>
जात ॥ काजहेतुहीसोंजहा सोदूजोव्याधात २१२ ॥<lb/>
उदाहरण ॥ कर्मकरहिंभवबन्धडर योगीश्रुतिअनुसार ॥<lb/>
परमहंसकरमहिंतजहिं तिहिडरकरिनिरधार २१३ ॥<lb/>
कारनमालालक्षण ॥ कार्यहेतुजहँपूर्वको परकोउलटिजोहो-<lb/>
इ ॥ ऐसीजहांपरंपरा कारनमालासोइ २१४ ॥ उदाहरण ॥<lb/>
दलते बल बलते बिजय ताते राजहुलास ॥ कृतते<lb/>
सुतसुततेसुयश यशतेदिविमहँबास २१५ ॥ उलटियथा ॥<lb/>
धनगुणतेगुणपढ़नते पढ़ि बोगुरुतेहोइ ॥ गुरुसुकर्मते<lb/>
शुभकरम करियेउत्तमजोइ २१६ ॥ एकावलीलक्षण ॥<lb/>
ग्रहणमुक्तिकीरीतिसों जहां अर्थकीऔलि ॥ अलङ्कार<lb/>
एकावलीताहिकहहिंकविमौलि २१७ ॥ उदाहरण ॥ पढ़िबे<lb/>
गुणिबेलौगुणन अभ्यासनलौंजानि ॥ अभ्यासहुनिज<lb/>
ज्ञानलौं ज्ञानभक्तिलौंमानि २१८ ॥ मालादीपकलक्षणा ॥ मि<lb/>
लिदीपकएकावली मालादीपकहोइ ॥ इमिबरणहिंआभ<lb/>
रणयह कविकोबिदसबकाइ २१९ ॥ उदाहरण ॥ जगयश<lb/>
तेयशधरमते धरमकरमतेचारु ॥ करमवेदवचनानिते<lb/>
भस्योभूमिभरतारू २२० ॥ सारलक्षणा ॥ सरसएकतेएक<lb/>
जहँअलंकारतहँसार ॥कहुँस्तुतिकहुँनिंद्यमय कहुँउभय<lb/>
व्यवहार २२१ ॥ स्तुतिमयउदाहरण ॥ पूज्यनरनतेअमर<lb/>
अति तिनतेहरिभगवान ॥ पूज्यहरिहुतेहरिभगत जा<lb/>
उरउनकोथान २२२ ॥ निंद्यमयउदाहरण ॥ सबतेलघु<lb/>
मसमसकते रज कनपुनिपरमानु ॥ परमानहुतेगुणिरहि<lb/>
त जानतजिनहिंजहानु २२३ ॥ उभयमयउदाहरण ॥ व<lb/>
लीत्रिदशपुनिदशबदन तातेबालिसगर्व ॥ बलीबालि<lb/>
तेलोभहै हस्योअनुजधनसर्व २२४ ॥ यथासंख्यलक्षण ॥<lb/>
<pb n="20"/>
कमतेउक्तपर्थको क्रमतेअन्वययत्र ॥ कविभूषणभूष<lb/>
णअहै यथासंख्यवरतत्र २२५ ॥ उदाहरण ॥ सुरको<lb/>
अरिकोमित्रको मृत्यरंककोभूप ॥ पूजहुमारहुआदरहु<lb/>
रक्षहुदेहु अनूप २२६ ॥ पर्य्यायलक्षण ॥ क्रमहींसोंजहँ<lb/>
एकको होय अनेकअधार ॥ कैअनेककोएकही द्वैपर्य्या<lb/>
यप्रकार २२७ ॥ प्रथमपर्य्यायउदाहरण ॥ हुतीदेहमेंलरि<lb/>
कई बहुरितरुणईजोर ॥ बिरुधाईआईअबौ भजतन<lb/>
नन्दकिशोर २२८ ॥ द्वितीयपर्य्यायउदाहरण ॥ मेरोईमन<lb/>
मोहिंतजि हरितनकियोनिवास ॥ ताहूकोतजिकैबस्यो<lb/>
अबसौतिनकेपास २२९ ॥ परिवृत्तिलक्षण ॥ थोरोईदी<lb/>
नेजहां बहुतपदारथलेत ॥ अलेकारपरिवृत्तितेहिवरण<lb/>
हिंबुद्धिनिकेत २३० ॥ उदाहरण ॥ विन्ध्याचलमेंगंगज<lb/>
ल अर्कसुमनलैसेत ॥ दैकैदेवकपर्द्दिकहँ जातरूपवर<lb/>
लेत २३१ ॥ परिसंख्यालक्षण ॥ जहांएकहीबस्तुको है<lb/>
निवेधइकठाम ॥ दूजेथलथापनतहां परिसंख्यायहना<lb/>
म २३२ ॥ उदाहरण ॥ वालमाननैहरनहीं हैबूढ़ेपितुधा<lb/>
म ॥ नहिंब्रजमेंधनश्यामहैं नभमेंलसेललाम २३३ ॥<lb/>
बिकल्पलक्षण ॥ एकविरोधीएकको तिनमेंकहिवैअद्य ॥<lb/>
कैयहकैवहहोइगो सोविकल्पअनवद्य २३४ ॥ उदाहरण ॥<lb/>
बलजूअद्यनबायहैं हलकैतेरोशीश ॥ यमपुरकैपुरथा<lb/>
पिहैं तोहिअबहिं अवनीश २३५ ॥ समुच्चयलक्षण ॥ ए<lb/>
कसाथहीभावबहु कछुकारणतेयत्र ॥ अलंकारउरआ<lb/>
निये सुकविसमुच्चयतत्र १३६ ॥ उदाहरण ॥ फेरतिदृग<lb/>
हेरतिहरिहि टेरतिनामसुनाय ॥ फिरतिथिरतिउझक<lb/>
तिझुकति झकतिझरोखेआय २३७ ॥ द्वितीयसमुच्चय<lb/>
<pb n="21"/>
लक्षण ॥ एकएकहीहेतुने जोकारजसि धिहोय ॥ तेहि<lb/>
काजहिसबमिलिकरैं दुतियसमुच्चयसोप २३८ गङ्गागी<lb/>
तागुरुगऊ गोकुल औगिरिराज ॥ येसबमिलिकैदेतहैं<lb/>
सतगतिदिव्यदराज २३९ ॥ कारकदीपकलक्षण ॥ क्रम<lb/>
गतिक्रियाअनेकको कर्त्ता एक हि होइ ॥ कविताउपकारक<lb/>
अहैकारकदीपकसोइ २४० ॥ उदाहरण ॥ आवतपुनिअन<lb/>
मिखलखत लखिहियरेहरषात ॥ वेणुबजावतनामलै<lb/>
तोहितगोकुलतात २४१ ॥ समाधिलक्षण ॥ अपरहेतुतेकार्य<lb/>
जहँ सुगमभाग्यबशहोइ ॥ सोसमाधिगतव्याधिबर<lb/>
बरणतकबिसबकोइ २४२ ॥ उदाहरण ॥ चलतकन्तकहँ<lb/>
कामिनी रोकनचहतप्रवीन ॥ मारजारगोद्वारमग आ<lb/>
योघटजलहीन २४३ ॥ प्रत्यनीकलक्षण ॥ लखिअजी<lb/>
तनिजशत्रुकहँ तापक्षीकहँयत्र ॥ करैपराक्रमसत्यनि<lb/>
ज प्रत्यनीहैतत्र २४४ ॥ उदाहरण ॥ हारिमारत्रिपुरा<lb/>
रिसों महाकोपविस्तार ॥ तदनुकारिमुनिवरनको उर<lb/>
बेधतशरमारि २४५ ॥ काव्यार्थापत्तिलक्षण ॥ करैकाज<lb/>
गुरुतिहिकहा लघुमेंबारलगत्ति ॥ होइउक्तिऐसीतहां<lb/>
हैकाव्यार्थ अपत्ति २४६ ॥ उदाहरण ॥ शोकभरीमन्दो<lb/>
दरी बिलीकरिसुबिचार ॥ बलसालीबालीबध्यो तोहि<lb/>
मारतकोबार २४७ ॥ काव्यलिंगलक्षण ॥ उक्तअर्त्थजो<lb/>
पुष्टनहिं बिनासमर्थनहोइ ॥ ताहिसमर्थिययुक्तिसों का<lb/>
व्यलिंगहैसोइ २४८ ॥ उदाहरण ॥ अबभवपारावारके<lb/>
पारजातनहिंबार ॥ हैंसहायरघुरायजू नौकाखेवनहार<lb/>
२४९ ॥ अर्थान्तरन्यासलक्षण ॥ जहँविशेषसामान्यते<lb/>
होयसमर्थितखास ॥ कैसामान्यविशेषते सो अर्त्थान्तर<lb/>
<pb n="22"/>
न्यास २५० ॥ प्रथमउदाहरण ॥ हरिप्रतापगोकुलब<lb/>
च्यो कानहिंकरहिंमहान ॥ हरिणकशिपुरावणबध्यो य<lb/>
ममुखकोनसमान २५१ ॥ द्वितीयउदाहरण ॥ बरताम्बू<lb/>
लप्रसङ्गते पत्रजातनृपहाथ ॥ तैसेइरतनप्रसङ्गते बस<lb/>
नखण्डतासाथ २५२ ॥ विकस्वरलक्षण ॥ बसिविशेष<lb/>
सामान्यपुनि पुनिविशेषबसियत्र ॥ इकइककोद्दढ़क्रम<lb/>
हिंते करहिंविकस्वरतत्र २५३ ॥ विकस्वरभेद ॥ भेदवि<lb/>
कस्वरमेंयुगल बरणतसुकबिदुहूँन ॥ जो बिशेष अन्ति<lb/>
मसुतौ कहुँउपमानकहूँन २५४ ॥ प्रथमविकस्वरउदाहरण ॥<lb/>
तुमदैहौसतदेतहैं जिमिसुरतरुमनमानु ॥ मुनितुममम<lb/>
उरतमहस्यो सुजनरीतिजिमिभानु २५५ ॥ द्वितीयविक<lb/>
स्वरउदाहरण ॥ दुर्य्योधननहिंमानिहैं खलकीऔषधिहै<lb/>
न ॥ नींबहिगुड़सोंसींचिये होतिमधुरताऐन २५६ ॥<lb/>
प्रौढोक्तिलक्षण ॥ कारजगतउतकर्षको जोनहेतुतेहिहेतु ॥<lb/>
करबरणियप्रौढ़ोक्तिकबि मानतासुकहिदेति २५७ ॥<lb/>
उदाहरण ॥ यमुनानीरनहातनित मनमोहनतनश्याम ॥<lb/>
तोउरोजपरसेकठिन ताकोउर हैबाम २५८ ॥ सम्भावना<lb/>
लक्षण ॥ जोयहहोइतौहोइयह ऐसीउक्तिसुयत्र ॥ अल<lb/>
ङ्कारसम्भावनाबरणहिंकबिजनतत्र २५९ ॥ उदाहरण ॥<lb/>
जोब्रजरजहोतेसुनौ लगतेलालनपाय ॥ जोखगहोते<lb/>
तौतुरत जातेजहँब्रजराय २६० ॥ मिथ्याध्यवसितलक्षण ॥<lb/>
कथितझुठाईताहिअति दृढ़करिबेकोयत्र ॥ अपरझु<lb/>
ठाईकल्पिये मिथ्याध्यवसिततत्र २६१ ॥ उदाहरण ॥<lb/>
बहतिबारिपरधरबिरचि शुचिशीतलकरिआग ॥ हेत<lb/>
रुणीवसतरुणतन करहुविषयरसत्याग २६२ ॥ ललित<lb/>
<pb n="23"/>
लक्षण ॥ प्रस्तुतगतवृत्तान्तजो बर्णनीयतजितौन ॥<lb/>
अप्रस्तुतप्रतिबिंबवत कहियललितमतिमौन २६३ ॥<lb/>
उदाहरण ॥ अबपछितायेहोतका चुग्योचिरैयनखेतु ॥<lb/>
चाहतिउतरनपारतू बिनानावबिनसेतु २६४ ॥ प्रहर्षण<lb/>
लक्षण ॥ तीनप्रहर्षणमेंअहै प्रथमप्रहर्षणसोइ ॥ यतन<lb/>
बिनाहींलाभजहँ बाञ्छितफलकोहोइ २६५ ॥ उदाहरण ॥<lb/>
जाकोमिलिबोचहतहैं महतमनोहरश्याम ॥ सोचलि<lb/>
आईआपुही पूछततुम्हरोनाम २६६ ॥ द्वितीयप्रहर्षण<lb/>
लक्षण ॥ बांछितफलते अधिकफल बिनहींश्रमजहँहोइ ॥<lb/>
कबिरसवर्षणकहतहैं द्वितियप्रहर्षणसोइ ३६७ ॥ उदा<lb/>
हरण ॥ चह्योसुदामाअल्पधन दियोभूरिभगवान ॥ ति<lb/>
यहियपियदरशनचह्यो आयदियोरतिदान २६८ ॥<lb/>
तृतीयप्रहर्षणलक्षण ॥ तृतीयप्रहर्षणतहँजहां फलसाधक<lb/>
जुउपाय ॥ ताहीकोसाधनकरत फलआपुहिमिलिजाय<lb/>
२६९ ॥ उदाहरण ॥ पियपातीसुधिलेनको निकरीना<lb/>
रिबजार ॥ उततेआवतमिलिगये गिरिधरलालउदा<lb/>
र २७० ॥ विषादनलक्षण ॥ जोविरुद्धचितचाहते सोई<lb/>
कारजहोइ ॥ ताहिविषादनकहतहैं अलङ्कारसबकोइ<lb/>
२७१ ॥ उदाहरण ॥ हरिसोंरतिइच्छाकरी अतिहिचा<lb/>
हसोंबाल ॥ सुन्योजातमथुरानगर लैअक्रूरगोपाल २७२<lb/>
उल्लासलक्षण ॥ जहँइककेगुणदोषते होइऔरकोतौन ॥<lb/>
उल्लासालंकारतेहि बरणहिंकबिमतिभौन २७३ क<lb/>
हुँगुणतेगुणदोषते दोषगुणहुँतेदोष ॥ दोषहुतेगण<lb/>
होतइमि बरणतकविमतिकोष २७४ ॥ गुणतेगुणयथा ॥<lb/>
तीरथ चाहैं परसिमोहिं करहिंसुपावनसन्त ॥ शास्त्रच<lb/>
<pb n="24"/>
हहिंपढ़िसुफलमोहिं करैंविज्ञबुधिमन्त २७५ ॥ दोषतेदे<lb/>
षयथा ॥ याराजाकेराज्यमें भूलिजायजनिसेय। । राज<lb/>
मृत्यधनचोरिहैं तबकाकरिहैरोय ॥ २७६ ॥ गुणतेदोषय<lb/>
था ॥ सोघरकोसु अभागजहँ यज्ञदाननहिंहोइ ॥ सो<lb/>
विद्याकिहिकामजेहि शिष्यहुलहैनकोइ २७७ ॥ दोषते<lb/>
गुणयथा ॥ समुझावतमास्योचरण हरणकियोतुवमा<lb/>
न ॥ लाभइतोईगुनहुजो बच्योविभीषणप्रान २७८ ॥<lb/>
अवज्ञालक्षण ॥ गुणतेगुणनहिंहोयअरु नहींदोषतेदोष ॥<lb/>
कहहिं अवज्ञादोयिवीधि इमिकबिताकोष २७९ ॥<lb/>
प्रथमअवज्ञाउदाहरण ॥ सतकविताहूँकेसुने नहिंहुलसै<lb/>
सदचित्त ॥ ऊसरउपजैन्ननहिं बरषतहूँजलनित्त<lb/>
२८० ॥ द्वितीय अवज्ञाउदाहरण ॥ शिवतुमहालाहलपि<lb/>
यो कहाअमृतकीहानि ॥ राखलगायेअंगनहिं चन्दन<lb/>
लघुतामानि २८१ ॥ अनुज्ञालक्षण ॥ जहँ अभिलाषा<lb/>
दोषकी तौहीमेंगुणापाय ॥ तहांअनुज्ञाआभरण कहहिं<lb/>
सकलकबिराय २८२ ॥ उदाहरण ॥ हेबिधिमोहिंकब<lb/>
करहुगे नरतनतेब्रजधुरि ॥ गोचारतगोपालतनरहौं<lb/>
बातबशपूरि २८३ ॥ लेशलक्षण ॥ दोषहिगुणकरिबरणिये<lb/>
गुणहिंदोषकरियत्र ॥ कबिकुलेशबरण न करहिं लेश अलं<lb/>
कृततत्र २८४ ॥ उदाहरेण ॥ बरुअरसिकपशुही भले<lb/>
बधिकहिदेखिपराहिं ॥ रागरसिकमृगमोहबश बरबस<lb/>
मारेजाहिं २८५ ॥ मुद्रालक्षण ॥ प्रस्तुतकेबरणनबिषे<lb/>
कढ़ैऔरकोनाम ॥ पैनविदि सहपाठके सोमुद्रागुण<lb/>
धाम २८६ ॥ उदाहरण ॥ परम भागवतरुद्रजित मत्तसे<lb/>
थपददोय ॥ हरिअवतारप्रमाणपरदोहाईतवहोय २८७<lb/>
<pb n="25"/>
रत्नावलीलक्षण ॥ जासुबिदितसहपाठहै कढ़ैताहिकोना<lb/>
म ॥ प्ररतुतकेबरणनबिषे रत्नावलितिहिठाम २८८ ॥<lb/>
उदाहरण ॥ बासकरतआराममें भरतहितनआनंद ॥ दे<lb/>
तलक्षमनकोगुनिन शत्रुदमननँदनन्द २८९ ॥ तद्गुण<lb/>
लक्षण ॥ रूपआदिगुणपुंजमें जोनिजगुणतजितौन ॥ दू<lb/>
जकोगुणलेहिंतहँ हैतद्गुणगुणमौन २९० ॥ उदाहरण ॥<lb/>
तियहियहीराधुकधुकी नीलबरणदरशाय ॥ पियहियकी<lb/>
कंचनबरणपरेपरस्परछाय २९१ ॥ पूर्वरूपलक्षण ॥ पूर्व<lb/>
रूपह्वैनिजगुणहितजिपुनितिजगुणलेइ ॥ दुतियबस्तुना<lb/>
सेहु नहींमिटैअवस्थासेइ २९२ ॥ प्रथमउदाहरण ॥ जप<lb/>
तलालमालालिये लालनामतुवबाल ॥ मनिकापरसतअ<lb/>
सितपुनिकरतलदुतिपरिलाल २९३ ॥ द्वितीयउदाहरण ॥<lb/>
कहाभयोजोकरणको मरणभयोनरराय ॥ रहीजगतमें<lb/>
आपुकीदीहदानबिधिछाय २९४ ॥ अतद्गुणलक्षण ॥सं<lb/>
गीकोरूपादिगुण करतनअंगीकार ॥ ताहिअतद्गुण<lb/>
आभरण बरणतबुद्धिअगार २९५ ॥ उदाहरण ॥ सदा<lb/>
श्यामहियतियबसति तियहियहरिविश्राम ॥ तऊन<lb/>
गोरेहोतहरि श्यामाहोतिनश्याम २९६ ॥ अनुगुणलक्षण ॥<lb/>
निजगुणसोसरसातजो तैसीलहैसहाय ॥ तातेअरु अ<lb/>
धिकायसो अनुगुणनामकहाय २९७ ॥ उदाहरण ॥ कु<lb/>
टकीकोपुटदैकियो निम्बपत्ररसक्वाथ ॥ ताकटुतानहिंक<lb/>
हिसकै जेपटुपण्डितनाथ २९८ ॥ मिलितलक्षण ॥ सम<lb/>
तातेइकबस्तुमें अपरबस्तुछपिजाय ॥ कछुनभेदजान्यो<lb/>
परै मीलिततहाँलखाय २९९ ॥ उदाहरण ॥ पानपीकअ<lb/>
धरानमें सखीलखीनहिंजाय ॥ कजरारीअँखियानमें क<lb/>
<pb n="26"/>
जरारीनलखाय ३०० ॥ सामान्यलचण ॥ बहुतबस्तुसम<lb/>
होयजहँ नहिंबिशेषलखिजाय ॥ जानिपरैसबएकसे तहँ<lb/>
सामान्यकहाय ३०१ ॥ उदाहरण ॥ खरीदीपमालाबि<lb/>
षे बालाअतिअभिराम ॥ कोतियकोदीपकशिखा मन<lb/>
हिंबिचारतश्याम ३०२ ॥ उन्मीलितलक्षण ॥ समतातेइक<lb/>
में अपर बस्तुजायछिपियत्र ॥ तदपि भेदकछुलखिपरै उ<lb/>
न्मीलितहैतत्र ३०३ ॥ उदाहरण ॥ हरितमालकेकुज्जमें<lb/>
नहिंलखाहिंछबिखानि ॥ पीताम्बरसोंलेतहिय तियपि<lb/>
यकोपहिचानि ३०४ ॥ बिशेषलक्षण ॥ समतासंयुतबस्तु<lb/>
में कछुबिशेषदरशाय ॥ जातेजान्योजायवह तिहिबिशे<lb/>
षठहराय ३०५ ॥ उदाहरण ॥ श्वेतहंसब कश्वेतहैंकैसेपरैंल<lb/>
खाय ॥ पयपानी आगेधरै भेदसकलखुलिजाय ३०६ ॥<lb/>
उत्तरलक्षण ॥ अभिप्रायसंयुनजहां हैगूढ़ोत्तरदान ॥ अल<lb/>
ङ्कारउत्तरतहां वरणतबुद्धिनिधान ३०७ ॥ उदाहरण ॥<lb/>
बस नकहौंकैसे पथिक हैसूनोममधाम ॥ पैहौवाआराम<lb/>
में सबबिधिकोआराम ३०८ ॥ चित्रलक्षण ॥ वहीप्रश्नउ<lb/>
त्तरकहै कहियतकरिनिरधार ॥ अरुइकउत्तरप्रश्नबहु<lb/>
सोचित्रलङ्कार ३०९ ॥ एकप्रश्नोत्तरकोउदाहरण ॥ कोकिल<lb/>
सुन्दरनादकर कामहिंबलसुविशाल ॥ केकीबहुनाब्रजबि<lb/>
षे कोसमंतमहिपाल ३१० ॥ अनेकप्रश्नैकोत्तर ॥ कौनचलै<lb/>
केदारमेंकाकोथलकेदार ॥ कोहैरेवकऔषधी हरउत्तरबि<lb/>
ग्धार ३११ ॥ सूक्ष्मलक्षण ॥ परआशयलखिबेइको चेष्टासा<lb/>
भिप्राय ॥ उत्तररूपअनूपजहँ तहासूक्ष्मकविराय ३१२ ॥<lb/>
उदाहरण ॥ लखनलख्योरघुनाथदिशिनिशिचरव्याहन<lb/>
काम ॥ तर्जनिपैधरितर्जनीऐंचिलईतबराम ३१३ ॥ पिहित<lb/>
<pb n="27"/>
लक्षण ॥ काऊपरवृत्तान्तलाखि ताहिप्रकाशययत्र ॥ चे<lb/>
ष्टासाभिप्रायकरि पिहितालंकृतितत्र ३१४ ॥ उदाहरणा ॥<lb/>
प्रातलालआयेनिरखि जावकलाग्योभाल ॥ आतुरचा<lb/>
तुरताभरी दईआरसीबाल ३१५ ॥ व्याजोक्तिलक्षणा ॥<lb/>
जहँगोपन आकारको करैबातकहिअन्य ॥ तहँव्याजोक्ति<lb/>
बखानहीं जेकबिधरनीधन्य ३१६ ॥ उदाहरण ॥ अरज<lb/>
नमानीनेकहूबरजरहीबहुबार ॥ बावनबहुतगुलाबतरु<lb/>
क्योंनलगैतनडार ३१७ ॥ मूढोक्तिलक्षण ॥ जहँकोऊकहि<lb/>
औरसों औरहिदेइसुनाय ॥ जातेलखहिंननिकटजहँ<lb/>
तहँगूढ़ोक्तिकहाय ३१८ उदाहरणगूढ़ोक्तिके दोयभां<lb/>
तहँदरशाहिं ॥ बहुश्लेषयुतदेखिये कहुँश्लेषयुतनाहिं<lb/>
३१९ ॥ श्लेषयुक्तकोउदाहरण ॥ जाहुपरोसीयासमय यादिन<lb/>
आवतिबात ॥ आयेपाहनव्यग्रचित सुरतिकरौंगीरात<lb/>
३२० ॥ श्लेषरहितकोउदाहरणा ॥ याक्षणगंगनजायहौं<lb/>
भीरहोतितटमांझ ॥ तातेजायनहायहौसखीअकेलीनां<lb/>
झ ३२१ ॥ विवृतोक्तिलक्षणा ॥ गुप्त अर्थजहँआपुही कवि<lb/>
सूचिचतकरिदेत ॥ अंलकारविवृतोक्तितेहिबरणतबुद्धिनि<lb/>
केत ३२२ ॥ लक्ष्यमाहिविवृतोक्तिके गुप्तअर्थबिधिदो<lb/>
य ॥ शब्दशक्तिसोंहोयकहुँ अर्थशक्तिसोंहोय ३२३ ॥<lb/>
शब्दशक्तिकोउदाहरणा ॥ जो गोरसचाहतलियो तौआवहु<lb/>
ममधाम ॥ योंकहियाजकसोंहरिहि कियसूचितरतिठाम<lb/>
३२४ ॥ अर्थशक्तिकोउदाहरण ॥ मेरोमननअचातहेसुनिझू<lb/>
ठीरसबात ॥ इमिकहिझूठीबालतब लाललगाईगात<lb/>
३२५ ॥ युक्तिलक्षण ॥ निजमर्महिंगोपनकरै कछूक्रियाक<lb/>
रियत्र ॥ गिरिधरदासबखानिये युक्तिअलंकृततत्र ३२६ ॥<lb/>
<pb n="28"/>
उदाहरण ॥ हरिसोंरतिकरितियउठी आइगईतितसा<lb/>
स ॥ चरिफँसाइकरीलसों ठाढ़ीलेतउसास ३२3 ॥<lb/>
लोकोक्तिलक्षणा ॥ लोकप्रवादबखानिये बचनबीचजेहिठौ<lb/>
र ॥ अलंकारलोकोक्तितेहि बरणाहिंबुधशिरमौर ३२८<lb/>
उदाहरण ॥ कहानशावतशोककोसूखोज्ञानबताय ॥ ऊ<lb/>
धोआपसुनीकहूँप्यासओसतेजाय ३२९ ॥ छेकोक्तिलक्षणा ॥<lb/>
अपर अर्थव्यंजकजहांसोइलोकोक्तिलखाय ॥ बचननकी<lb/>
रचनानतेतहँछेकोक्तिहाय ३३० ॥ उदाहरण ॥ दूती<lb/>
पदछूतीकहा कौनोनहिंप्रतिबन्ध ॥ दोनोंबनिआयोभ<lb/>
लो सोनोऔरसुगन्ध ३३१ ॥ बकोक्तिलक्षण ॥ सुनत<lb/>
वाक्यरोषादिबश रचैअर्त्थजहँऔर ॥ कहुँश्लेषहुकाकु<lb/>
सों बक्रउक्तितिहिठौर ३३२ ॥ श्लेषबक्रोतिउदाहरण ॥<lb/>
मानतजोगहिसुमतिबर पुनिपुनिहोतिनदेह ॥ मानत<lb/>
जोगीयोगको नहिंहमकरतसनेह ३३३ ॥ काकबक्रोक्ति<lb/>
यथा ॥ तोहित्यागिश्यामहिसखी अरुतियनाहिंसोहाय ॥<lb/>
अरुतियनाहिंसोहायसुनि बौलीनैनचढ़ाय ३३४ ॥<lb/>
स्वभावोक्तिलक्षण ॥ शिशुत्वादिजोजातिहै तदगतजौन<lb/>
सुभाय ॥ ताकोबरणनकरततहँ स्वभावोक्तिकबिराय<lb/>
३३५ ॥ उदाहरण। ॥ धूरधुरेटेधरणिमें धरतअटपटेपांय ॥<lb/>
लाललटपटेआखरनि भाषतसखिहरषाय ३३६ ॥<lb/>
भाविकजक्षण ॥ भूतभविष्यपदार्त्थको जहांसकलकवि<lb/>
राय ॥ बरणतकरिप्रत्यक्षतहँ भाविकभाष्योजाय ३३७ ॥<lb/>
भूतप्रत्यक्षउदाहरण। ॥ बेणुबजावतमधुरसुर कोटिलजा<lb/>
वतमेनु ॥ ऊधोआवतअजहुँहरि सांझचरावतधेनु<lb/>
३३८ ॥ भविष्यप्रत्यक्षउदाहरण ॥ ग्रामसिंहनृपबृन्दमेंश्याम<lb/>
<pb n="29"/>
सिंहसमविप्र ॥ मैंदेखतिकरपकरिमोहिं जातसुरथधरि<lb/>
छिप्र ३३९ ॥ उदात्तलक्षण ॥ श्लाघनीयजोचरितसोअ<lb/>
ङऔरकोहोय ॥ अरुअतिसम्पतिबरणिबो हैउदात्तवि<lb/>
धिदोय ३४० ॥ प्रथमउदात्तउदाहरण ॥ मुनिजनध्यावहिं<lb/>
जासुपद दरशनपावहिंरञ्च ॥ तेकुब्जाकेभवनमें राजत<lb/>
बैठेमञ्च ३४१ ॥ द्वितीयउदात्तउदाहरण ॥ तोधरतैंडारहिं<lb/>
जनी धरीमणीनबुहारि ॥ तिनतेभेनगनगघने लखहु<lb/>
मेरुअनुहारि ३४२ ॥ अत्युक्तिलक्षण ॥ जहँउदारताशूरता<lb/>
बिरहादिककीउक्ति ॥ अद्भुतमिथ्याहोयतहँ अलङ्कार<lb/>
उत्युक्ति ३४३ ॥ उदारतायथा ॥ भूपतितेरेदानसों<lb/>
घरघरमयोसुमेर ॥ भटकहिंदेतप्रदक्षिणा सूरलहैंबहु<lb/>
फेर ३४४ ॥ शूरतायथा ॥ तोप्रतापडरप्राणतजि शत्रुग<lb/>
येयमलोक ॥ इतहुनमारैआइयह तऊहृदयडरओक<lb/>
३४५ ॥ विरहयथा ॥ जाबनबिरहिनिजातिहै तजति<lb/>
श्वासशिखिज्वाल ॥ ताबनकेसाखीगिरैं राखीड्हैतत्का<lb/>
ल ३४६ ॥ निरुक्तिलक्षण ॥ जहांयोगबशनामको क<lb/>
ल्पितऔरअरर्थ ॥ तहँनिंरुक्तिभूषणकहैं कविकुलतिल<lb/>
कसमर्त्थ ३४७ ॥ उदाहरणा ॥ जोपरकीयात्यागिकै चले<lb/>
बिदेशसचैन ॥ तोबिषयीतुमसांचहौ अबलाप्राणहिंलै<lb/>
न ३४८ ॥ प्रतिषेधलक्षण ॥ जहाप्रसिद्धनिषेधको अनु<lb/>
कीर्त्तनदरशाय ॥ प्रतिषेधालंकृतिकहहिं सिहिअतिम<lb/>
तिकावराय ३४९ ॥ उदाहरण ॥ न। हाबराटका.पराकघर<lb/>
जहँकरछीव्यवहार ॥ यहसङ्गरजामेचलें बरछीवारम्बा<lb/>
र ३५० १। विधिलक्षण ॥ सिद्धवस्तुहीकोजहां कोउकरे<lb/>
विधान ॥ विधिभूषणतहँजानिये इहिबिधिकहँहिंसुजा<lb/>
<pb n="30"/>
न ३५१ ॥ उदाहरण ॥ क्रमसोंपहुँचत अरकजब सक्रम<lb/>
करकनगीच ॥ जीवनप्रदशतिहोततब जीवनप्रदजग<lb/>
बीच ३५२ ॥ हेतुलक्षण ॥ जहांकाजकेसाथजही कारण<lb/>
बरण्योहोइ ॥ कैदोउन कीएकता होतहेतुविधिदोइ ३५३<lb/>
प्रथमहेतुउदाहरण ॥ गरजिउठेवनमाननी मानमि टावन<lb/>
काज ॥ धनुटङ्कस्योभूपने शत्रुनशावनआज ३५४ ॥<lb/>
द्वितीयहेतुउदाहरण ॥ मोहिंपरमपदमुक्तिसब तोपदरज<lb/>
घनश्याम ॥ तीनिलोककोजीतिबो मोहिंबसिबो व्रजग्रा<lb/>
म ३५५ ॥ इत्यर्थालंकारसमाप्त: ॥ अथशब्दालंकार ॥<lb/>
इमिअर्थालंकारसत बरणिबुद्धिअनुसार ॥ बरणतगि<lb/>
रिधरदासकवि अबशठदालंकार ३५६ ॥ अनुप्रासलक्षण ॥<lb/>
स्वरबिनव्यञ्जनबरणकी जहँसमतादरशाइ ॥ स्वरसंयु<lb/>
क्तहुकहँहिंतेहि अनुप्रासकविराइ ३५७ ॥ उदाहरण ॥<lb/>
मनमोहनसोहनभले उसतरसीलेमैन ॥ ठाढ़ेगुणगाढ़े<lb/>
अहैं कहतछबीलेनैन ३५८ ॥ अथछेकानुप्रासलक्षण ॥<lb/>
समताबहुव्यञ्जननकी क्रमसोंजहँइकबार ॥ तहँछेकानु<lb/>
प्रासहै सुनियेसुकविउदार ३५९ ॥ उदाहरण ॥ शुमशो<lb/>
भासोहैमही बारीबरचचाल ॥ सोनासीनौरसरसी<lb/>
बनीबनै बलिबाल ३९० ॥ वृत्यनुप्रासलक्षण ॥ समताब<lb/>
हुव्यञ्जननकी जहँबिनुक्रमइकबारु ॥ कैक्रमसोंबहुबार<lb/>
तहँ वृत्तिअलंकृतिचारु ३६१ एकहुव्यञ्जनकीजहां<lb/>
समताकरतिनिवास ॥ एकबारबहुबारकरितहांवृत्तयनु<lb/>
प्रास ३६२ ॥ एकबारबहुव्यअञ्जनतमतायथा ॥ लसेशैल<lb/>
पररूपरधरनवबनहरिरससाथ ॥ खासेसुखमयचारुरुचिं<lb/>
धरेराधिकाहाथ३ ३६३ ॥ क्रमसोंबहुबारब्यञ्जनसमतायथा ॥<lb/>
<pb n="31"/>
बैनबनेबनितासुखद ब्रजविधुबुधबुधिऐन ॥ नौलनीलन<lb/>
लिनाक्षदरिकोकिलकलकिलबैन ३६४ ॥ एकव्यञ्जनकी<lb/>
एकबारसमतायथा ॥ ठाढ़ेगाढ़ेगुणबनो सखिदेखोहमश्या<lb/>
म ॥ प्रातिमन्तसोहैमहा तिशिबसिश्यामाधाम ३६५ ॥<lb/>
एकव्यञ्जनकीबहुबारसमतायथा ॥ घेरिजोरकरिशोरगुरुजु<lb/>
रेबारिधरिघोर ॥ फिरिधिरिडारैंबारिगिरि वरपरचारौ<lb/>
आर ३६६ ॥ श्रुत्यनुप्रासलक्षण ॥ तालुरदादिकथानकृत<lb/>
व्यञ्जनकोउच्चार ॥ जहँसादृशअनुप्रासश्रुति बरणिय<lb/>
करिनिरधार ३६७ चतुरजानकीचारुछबि चञ्चलअ<lb/>
च्छप्रतच्छ ॥ झकतिचन्दमुखक्षणहिंक्षण जाइझरोखे<lb/>
स्वच्छ ३६८ ॥ अन्त्यानुप्रासलक्षण ॥ आदिस्वरहुसंयुतज<lb/>
हां व्यंजनआवृतहोइ ॥ सोअन्त्यानुप्रासहै कहियतुका<lb/>
न्तहिजोइ ३६९ ॥ उदाहरण ॥ नीरधीरपरपीरहर सँग<lb/>
अहीरकीभीर ॥ नीरतीरजहँकीरबहु लसेसीरधरिबीर<lb/>
३७० ॥ लाटानुप्रासलक्षण ॥ शब्द अर्थइनदुहुनकी जहँ<lb/>
पुनरुक्तिप्रकास ॥ तातपरजमहँभेदकछु तहँलाटानुप्रा<lb/>
स ३७१ ॥ उदाहरण ॥ राजिवमुखराजिवनयन लखो<lb/>
नयनकीकोर ॥ करिकरुणाकरुणाकरन दुखचोरौदुख<lb/>
चोर ३७२ ॥ यमकलक्षण ॥ स्वरव्यंजनगनकीजहां आ<lb/>
वृतिकबिबरिबण्ड ॥ यमकसोईहैदोयबिधि इक अख<lb/>
ण्डइकखण्ड ३७३ ॥ सोअखण्डसार्थकसबै शब्दयम<lb/>
ककोहोय ॥ खण्डशब्दसार्थककोऊ कोऊनिरर्थकसोय<lb/>
३७४ ॥ अखण्डयमकउदाहरण ॥ भूपकरनकुण्डलकरन<lb/>
करनशत्रुमदनाश ॥ आदिबरनबरबरनवित उज्ज्वल<lb/>
वरनप्रकाश ३७५ ॥ खण्डउदाहरण ॥ जनउधरनअम्बुज<lb/>
<pb n="32"/>
धरनबरअधरनछबिखान ॥ शरनसुखदअरिशरन<lb/>
जित रसरनबितमुददानि ३७६ ॥ शब्दअर्थ आभर<lb/>
णदोउइहिबिधिभयेसाप्त ॥ इनकोपढ़िगुणिगुनको<lb/>
ह्वैहैअतिसुखप्राप्त ३७७ ॥ कविभारतिभूषणपरमभार<lb/>
तिभूषणएहु ॥ भारतिचरणसनेहुधरि सतकबिइहिपढ़ि<lb/>
लेहू ३७८ बिधिबिधिगुणिशिवशिवहिगुणिकरतचरणर<lb/>
जआस ॥ बारबारतिनकेचरणबन्दतगिरिधरदास ३७९ ॥<lb/>
इतिश्रीनन्दनन्दनपादारविन्दमलिन्दधनाधीशश्रीबाबूगिरिधर<lb/>
दासकवीश्वरबिरचितंभारतीभूषणमलंकारंसमाप्तम् ॥<lb/>
मुन्शी नवलकिशोर (सी, आई, ई) के छापेख़ाने में छपी<lb/>
अक्टूबर सन् १९०२ ई० ॥<lb/>
</ab>
</div>
</body>
</text>
</TEI>Notice an error, a missing source, or a date that should be revised? Suggest a correction. Every amendment enters the scholar moderation queue with the contributor cited.
URN · urn:vamshanidhi:scripture:01KTHDWR1RTZKXV4Q5B5SECSRJ