Plate TXT · 9F5VMṛtyuvañcanopadeśaLatn
URN · urn:vamshanidhi:scripture:01KTVG2HGAQ20KKCHC7A1C9F5V
Scripture · text
ProvisionalMṛtyuvañcanopadeśa
Mṛtyuvañcanopadeśa
Vāgīśvarakīrti
|| oṃ namaḥ sarvajñāya || adhigataparamārthaḥ śrīghanavyūha eva prati tuṣitajanārthaṃ yo 'bhavac chvetaketuḥ tata iha jagadarthaṃ cābhavac chākyaketuḥ sa jayatu jitamṛtyur darśitānantamāyaḥ // ajarāmaratāṃ prāptam ajarāmarakārakam ajarāmaratāprāptyai natvā saṃbuddham ādarāt //…
Provenance ledger
2 entries
- AttributionVāgīśvarakīrtitextual
- SourceUpstream TEI document · san · Latnpublished primary
IIText
san<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<?xml-model href="http://www.tei-c.org/release/xml/tei/custom/schema/relaxng/tei_all.rng" type="application/xml" schematypens="http://relaxng.org/ns/structure/1.0"?>
<?xml-model href="http://www.tei-c.org/release/xml/tei/custom/schema/relaxng/tei_all.rng" type="application/xml" schematypens="http://purl.oclc.org/dsdl/schematron"?>
<TEI xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0" xml:id="sa_vAgIzvarakIrti-mRtyuvaJcanopadeza">
<teiHeader xml:lang="en">
<fileDesc>
<titleStmt>
<title>Mṛtyuvañcanopadeśa</title>
<author>Vāgīśvarakīrti</author>
<respStmt>
<resp>data entry</resp>
<name>Johannes Schneider</name>
</respStmt>
<respStmt>
<resp>contribution to GRETIL</resp>
<name>Johannes Schneider</name>
</respStmt>
<respStmt>
<resp>initial normalization and conversion to legacy GRETIL formats</resp>
<name>Reinhold Grünendahl</name>
</respStmt>
<respStmt>
<resp>normalization and conversion to TEI-conformant markup</resp>
<name>Maximilian Mehner</name>
</respStmt>
</titleStmt>
<publicationStmt>
<publisher>Göttingen Register of Electronic Texts in Indian Languages (GRETIL), SUB Göttingen</publisher>
<availability>
<p>This e-text was provided to GRETIL in good faith that no copyright rights have been infringed.
If anyone wishes to assert copyright over this file, please contact the GRETIL management at <email>gretil(at)sub(dot)uni-goettingen(dot)de</email>.
The file will be immediately removed pending resolution of the claim.</p>
<licence target="https://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0/">Distributed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International License.</licence>
</availability>
<date when-iso="2020-07-31"/>
</publicationStmt>
<notesStmt>
<note>This file has been created by mass conversion of GRETIL's Sanskrit corpus from <ref target="http://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/1_sanskr/4_rellit/buddh/vamvupau.htm">vamvupau.htm</ref>. Due to the heterogeneity of the sources the header markup might be suboptimal. For the sake of transparency the header of the legacy file is documented in the <gi>note</gi> element below:</note>
<note type="legacyheader">
Vagisvarakirti: Mrtyuvancanopadesa
<lb/>Based on the ed. by Johannes Schneider: Vāgīśvarakīrtis Mṛtyuvañcanopadeśa, eine buddhistische Lehrschrift zur Abwehr des Todes.
<lb/>Wien : Verlag der Österreichischen Akademie der Wissenschaften 2010.
<lb/>(Beiträge zur Kultur- und Geistesgeschichte Asiens ; 66) (Denkschriften der philosophisch-historischen Klasse ; 394)
<lb/>ISBN 978-3-7001-6722-8
<lb/>
<lb/>Input by Johannes Schneider
<lb/>
<lb/>TEXT WITH PADA MARKERS
</note>
</notesStmt>
<sourceDesc>
<bibl>Johannes Schneider: Vāgīśvarakīrtis Mṛtyuvañcanopadeśa, eine buddhistische Lehrschrift zur Abwehr des Todes. Wien : Verlag der Österreichischen Akademie der Wissenschaften 2010. (Beiträge zur Kultur- und Geistesgeschichte Asiens ; 66) (Denkschriften der philosophisch-historischen Klasse ; 394) ISBN 978-3-7001-6722-8</bibl>
</sourceDesc>
</fileDesc>
<encodingDesc>
<projectDesc>
<p>The Göttingen Register of Electronic Texts in Indian Languages (GRETIL) is a resource platform providing standardized machine-readable texts in Indian languages that have been contributed by various individuals and institutions.</p>
</projectDesc>
<editorialDecl>
<correction>
<p>Apparent errors have been silently corrected.</p>
</correction>
<normalization>
<p>GRETIL normalizes all texts contributed consistently for each language.
Sanskrit texts are normalized in accordance with the scheme of the International Alphabet of Sanskrit Transliteration (IAST) in order to facilitate word search across its corpus without additional transformations.</p>
<p>All characters that were fully equivalent to an IAST-conformant character in the text file contributed have been made to conform to the character list below.
Non-conformant characters with additional information including accents, capitalization, and whitespace have been preserved as <gi>orig</gi> elements inside <gi>choice</gi> elements with their IAST-conformant equivalent in <gi>reg</gi> elements for the creation of a plain text.
These additional informations will be available only in those transformations of this file that display the original information.</p>
<p><table>
<head>Characters Used for the Transliteration of Sanskrit according to IAST</head>
<row role="label">
<cell>Character</cell>
<cell>Character Name</cell>
<cell>Unicode Code Point</cell>
</row>
<row>
<cell>a</cell>
<cell>LATIN SMALL LETTER A</cell>
<cell>U+0061</cell>
</row>
<row>
<cell>ā</cell>
<cell>LATIN SMALL LETTER A WITH MACRON</cell>
<cell>U+0101</cell>
</row>
<row>
<cell>i</cell>
<cell>LATIN SMALL LETTER I</cell>
<cell>U+0069</cell>
</row>
<row>
<cell>ī</cell>
<cell>LATIN SMALL LETTER I WITH MACRON</cell>
<cell>U+012B</cell>
</row>
<row>
<cell>u</cell>
<cell>LATIN SMALL LETTER U</cell>
<cell>U+0075</cell>
</row>
<row>
<cell>ū</cell>
<cell>LATIN SMALL LETTER U WITH MACRON</cell>
<cell>U+016B</cell>
</row>
<row>
<cell>ṛ</cell>
<cell>LATIN SMALL LETTER R WITH DOT BELOW</cell>
<cell>U+1E5B</cell>
</row>
<row>
<cell>ṝ</cell>
<cell>LATIN SMALL LETTER R WITH DOT BELOW AND MACRON</cell>
<cell>U+1E5D</cell>
</row>
<row>
<cell>ḷ</cell>
<cell>LATIN SMALL LETTER L WITH DOT BELOW</cell>
<cell>U+1E37</cell>
</row>
<row>
<cell>ḹ</cell>
<cell>LATIN SMALL LETTER L WITH DOT BELOW AND MACRON</cell>
<cell>U+1E39</cell>
</row>
<row>
<cell>e</cell>
<cell>LATIN SMALL LETTER E</cell>
<cell>U+0065</cell>
</row>
<row>
<cell>o</cell>
<cell>LATIN SMALL LETTER O</cell>
<cell>U+006F</cell>
</row>
<row>
<cell>ṃ</cell>
<cell>LATIN SMALL LETTER M WITH DOT BELOW</cell>
<cell>U+1E43</cell>
</row>
<row>
<cell>ḥ</cell>
<cell>LATIN SMALL LETTER H WITH DOT BELOW</cell>
<cell>U+1E25</cell>
</row>
<row>
<cell>'</cell>
<cell>APOSTROPHE</cell>
<cell>U+0027</cell>
</row>
<row>
<cell>k</cell>
<cell>LATIN SMALL LETTER K</cell>
<cell>U+006B</cell>
</row>
<row>
<cell>g</cell>
<cell>LATIN SMALL LETTER G</cell>
<cell>U+0067</cell>
</row>
<row>
<cell>ṅ</cell>
<cell>LATIN SMALL LETTER N WITH DOT ABOVE</cell>
<cell>U+1E45</cell>
</row>
<row>
<cell>c</cell>
<cell>LATIN SMALL LETTER C</cell>
<cell>U+0063</cell>
</row>
<row>
<cell>j</cell>
<cell>LATIN SMALL LETTER J</cell>
<cell>U+006A</cell>
</row>
<row>
<cell>ñ</cell>
<cell>LATIN SMALL LETTER N WITH TILDE</cell>
<cell>U+00F1</cell>
</row>
<row>
<cell>ṭ</cell>
<cell>LATIN SMALL LETTER T WITH DOT BELOW</cell>
<cell>U+1E6D</cell>
</row>
<row>
<cell>ḍ</cell>
<cell>LATIN SMALL LETTER D WITH DOT BELOW</cell>
<cell>U+1E0D</cell>
</row>
<row>
<cell>ṇ</cell>
<cell>LATIN SMALL LETTER N WITH DOT BELOW</cell>
<cell>U+1E47</cell>
</row>
<row>
<cell>p</cell>
<cell>LATIN SMALL LETTER P</cell>
<cell>U+0070</cell>
</row>
<row>
<cell>b</cell>
<cell>LATIN SMALL LETTER B</cell>
<cell>U+0062</cell>
</row>
<row>
<cell>m</cell>
<cell>LATIN SMALL LETTER M</cell>
<cell>U+006D</cell>
</row>
<row>
<cell>y</cell>
<cell>LATIN SMALL LETTER Y</cell>
<cell>U+0079</cell>
</row>
<row>
<cell>r</cell>
<cell>LATIN SMALL LETTER R</cell>
<cell>U+0072</cell>
</row>
<row>
<cell>l</cell>
<cell>LATIN SMALL LETTER L</cell>
<cell>U+006C</cell>
</row>
<row>
<cell>v</cell>
<cell>LATIN SMALL LETTER V</cell>
<cell>U+0076</cell>
</row>
<row>
<cell>ś</cell>
<cell>LATIN SMALL LETTER S WITH ACUTE</cell>
<cell>U+x015B</cell>
</row>
<row>
<cell>ṣ</cell>
<cell>LATIN SMALL LETTER S WITH DOT BELOW</cell>
<cell>U+1E63</cell>
</row>
<row>
<cell>s</cell>
<cell>LATIN SMALL LETTER S</cell>
<cell>U+0073</cell>
</row>
<row>
<cell>h</cell>
<cell>LATIN SMALL LETTER H</cell>
<cell>U+0068</cell>
</row>
</table>
</p>
</normalization>
<quotation marks="some">
<p>If indicated unambiguously in the text file contributed quotation marks have been replaced with the <gi>q</gi> element and, in case a reference was provided, have been nested inside a <gi>cit</gi> with the respective reference provided in a <gi>ref</gi> element after the quote.</p>
</quotation>
<segmentation>
<p>Unnumbered <gi>div</gi> elements are used to structure the text, using the <att>type</att> and <att>n</att> attributes in accordance with the <gi>refsDecl</gi>.</p>
</segmentation>
<interpretation>
<p>Interpretive markup which is visible only in analytic transformations of this file consists of:
<list>
<item>Highlighting in <gi>hi</gi> elements,</item>
<item>Corruptions in <gi>sic</gi> elements,</item>
<item>Remarks in <gi>note</gi> elements with the @resp attribute identifying the agency.</item>
</list></p>
</interpretation>
</editorialDecl>
<refsDecl>
<p>A reference is given in the <att>xml:id</att> attributes consisting of
<list>
<item>a pragmatic abbreviation of the <label>title</label>: Mṛtyuvañcanopadeśa = VMv,</item>
<item>the number of the <label></label> in arabic numerals,</item>
<item>the number of the <label>verse</label> in arabic numerals.</item>
</list>
</p>
</refsDecl>
</encodingDesc>
<profileDesc>
<langUsage>
<language ident="en">English</language>
<language ident="sa-Latn">Sanskrit</language>
</langUsage>
<textClass>
<keywords scheme="http://gretil.sub.uni-goettingen.de/">
<term>Sanskrit -- Religious Literature -- Buddhist</term>
</keywords>
</textClass>
</profileDesc>
<revisionDesc>
<listChange>
<change when-iso="2020-07-31" who="Maximilian Mehner">TEI encoding by mass conversion of GRETIL's Sanskrit corpus</change>
</listChange>
</revisionDesc>
</teiHeader>
<text xml:lang="sa-Latn" xml:id="VMv">
<body>
<p>|| oṃ namaḥ sarvajñāya ||</p>
<div type="pariccheda" n="1">
<lg xml:id="VMv_1.1">
<l><seg type="pāda" n="a">adhigataparamārthaḥ śrīghanavyūha eva</seg> <seg type="pāda" n="b">prati tuṣitajanārthaṃ yo 'bhavac chvetaketuḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tata iha jagadarthaṃ cābhavac chākyaketuḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">sa jayatu jitamṛtyur darśitānantamāyaḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_1.2">
<l><seg type="pāda" n="a">ajarāmaratāṃ prāptam</seg> <seg type="pāda" n="b">ajarāmarakārakam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ajarāmaratāprāptyai</seg> <seg type="pāda" n="d">natvā saṃbuddham ādarāt</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_1.3">
<l><seg type="pāda" n="a">durbodhaṃ mandabuddhīnāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">duṣkaraṃ calacetasām</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sāriṣṭaṃ vañcanaṃ mṛtyor</seg> <seg type="pāda" n="d">ucyate śāstrasaṃgatam</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_1.4">
<l><seg type="pāda" n="a">sarvathā vañcanaṃ mṛtyor</seg> <seg type="pāda" n="b">muktānām eva yujyate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">amuktānāṃ ca sarveṣāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">kiyatkālavilambanam</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_1.5">
<l><seg type="pāda" n="a">āyurindriyacittānāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">nirodho mṛtyulakṣaṇam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">upāyair jīvitaṃ dīrghaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">mṛtyuvañcanam ucyate</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_1.6">
<l><seg type="pāda" n="a">yāvaj jīvati saṃsāre</seg> <seg type="pāda" n="b">dharmācārī jitendriyaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tāvat puṇyādisaṃbhāraṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">prasūte bodhisādhakam</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_1.7">
<l><seg type="pāda" n="a">na vinā jīvitāt sāraṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">saṃsāre kiṃ cid īkṣyate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nānopāyair atas tūrṇaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">mṛtyuvañcanam ārabhet</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_1.8">
<l><seg type="pāda" n="a">na duṣkaraṃ yataḥ kiṃ cid</seg> <seg type="pāda" n="b">upāyair yuktiyojitaiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">maṇimantrauṣadhīnāṃ ca</seg> <seg type="pāda" n="d">prabhāvaḥ sarvasaṃmataḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_1.9">
<l><seg type="pāda" n="a">lakṣaṇād dūrato mṛtyuṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">jñātvā yuktā pratikriyā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">maste patati vajrāgnau</seg> <seg type="pāda" n="d">suprajño 'pi karoti kim</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_1.10">
<l><seg type="pāda" n="a">bāhyādhyātmikabhedena</seg> <seg type="pāda" n="b">dvidhā maraṇalakṣaṇam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kathyate jñāyate yena</seg> <seg type="pāda" n="d">maraṇaṃ bhāvi tatparaiḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_1.11">
<l><seg type="pāda" n="a">mṛtyor lakṣaṇam ājñātuṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">vāñchā cet kasya cid bhavet</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tena svasthaśarīreṇa</seg> <seg type="pāda" n="d">jñātavyaṃ saṃśayo 'nyathā</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_1.12">
<l><seg type="pāda" n="a">dhātuvaiṣamyato rogāt</seg> <seg type="pāda" n="b">timirādiprabhāvataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">bhayaśokādisāmarthyāt</seg> <seg type="pāda" n="d">pratibhāti yato 'nyathā</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_1.13">
<l><seg type="pāda" n="a">daivabhūtobhayakṣobhān</seg> <seg type="pāda" n="b">mṛtyuṃ trividhalakṣaṇam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">prāpyāriṣṭasamudbhūtir</seg> <seg type="pāda" n="d">ato bhedena lakṣayet</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_1.14">
<l><seg type="pāda" n="a">bāhyābhyantarabhedena</seg> <seg type="pāda" n="b">daivakṣobho dvidheṣyate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">bhūtakṣobho 'pi dvividhas</seg> <seg type="pāda" n="d">tathaiveti nirūpayet</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_1.15">
<l><seg type="pāda" n="a">daivasaṃkṣobhato mṛtyur</seg> <seg type="pāda" n="b">ādhidaivika ucyate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">daivakṣobho 'naśanādi</seg><seg type="pāda" n="d">vajrapātādilakṣaṇaḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_1.16">
<l><seg type="pāda" n="a">bhūtasaṃkṣobhato mṛtyur</seg> <seg type="pāda" n="b">ādhibhautika ucyate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">bhūtakṣobhas tu pittādi</seg><seg type="pāda" n="d">vahnitoyādyupadravaḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_1.17">
<l><seg type="pāda" n="a">ubhayakṣobhato mṛtyur</seg> <seg type="pāda" n="b">ubhayājjo nigadyate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ubhayakṣobho vajrādi</seg><seg type="pāda" n="d">pittaśleṣmādyupadravaḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_1.18">
<l><seg type="pāda" n="a">ariṣṭānām anantatvān</seg> <seg type="pāda" n="b">notpattir yugapan matā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kramaśo 'pi na sarveṣām</seg> <seg type="pāda" n="d">api tv ekādisaṃkhyayā</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_1.19">
<l><seg type="pāda" n="a">adṛṣṭvā lakṣaṇaṃ yatra</seg> <seg type="pāda" n="b">mṛtyur dṛṣṭaḥ kva cid bhavet</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">niścetur dūṣaṇaṃ tatra</seg> <seg type="pāda" n="d">na tu lakṣaṇanāstitā</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_1.20">
<l><seg type="pāda" n="a">dṛṣṭvāpi lakṣaṇaṃ yatra</seg> <seg type="pāda" n="b">na mṛtyur dṛśyate kva cit</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">abhrāntau tatra dharmādi</seg><seg type="pāda" n="d">bādhakāntarakalpanam</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_1.21">
<l><seg type="pāda" n="a">niścite dūrato mṛtyau</seg> <seg type="pāda" n="b">prasiddhir mahatī bhavet</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yathāśakti parityāge</seg> <seg type="pāda" n="d">pratīkāre ca vartanam</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_1.22">
<l><seg type="pāda" n="a">sadā samāhito bhūtvā</seg> <seg type="pāda" n="b">tadgataikāgramānasaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">bāhyāni prathamaṃ tāval</seg> <seg type="pāda" n="d">lakṣaṇāny upalakṣayet</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_1.23">
<l><seg type="pāda" n="a">lakṣaṇānāṃ pariccheda</seg><seg type="pāda" n="b">kālo dvividha iṣyate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">niyato 'niyataś ceti</seg> <seg type="pāda" n="d">vijñeyaḥ sa tu yatnataḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_1.24">
<l><seg type="pāda" n="a">saṃkrāntipūrṇamāsyādau</seg> <seg type="pāda" n="b">prabhātādikṣaṇātmakaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kālo niyata ity ukto</seg> <seg type="pāda" n="d">'niyatas tu viparyayāt</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_1.25">
<l><seg type="pāda" n="a">sphuratsaṃdhi kapolaṃ syād</seg> <seg type="pāda" n="b">atyarthaṃ mṛtyudarśanāt</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vātaśītādisaṅgāc ca</seg> <seg type="pāda" n="d">lakṣaṇīyam ataḥ pṛthak</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_1.26">
<l><seg type="pāda" n="a">karkaṭo rāśir āṣāḍhaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">puṣyas tu makaro mataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">karkaṭe makare cāpi</seg> <seg type="pāda" n="d">jāyate mṛtyulakṣaṇam</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_1.27">
<l><seg type="pāda" n="a">āṣāḍhasaṃkrāntidine</seg> <seg type="pāda" n="b">madhyāhne padamātrikā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">uttarābhimukhasthasya</seg> <seg type="pāda" n="d">cchāyā svābhāvikī bhavet</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_1.28">
<l><seg type="pāda" n="a">puṣyasaṃkrāntidivase</seg> <seg type="pāda" n="b">saiva saptapadībhavet</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vyabhre nabhasi madhyāhne</seg> <seg type="pāda" n="d">cchāyāyāś ca nirīkṣaṇam</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_1.29">
<l><seg type="pāda" n="a">pratimāsaṃ padavṛddhiḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">pratimāsaṃ padakṣayaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">amuṣmād anyathābhāve</seg> <seg type="pāda" n="d">mṛtyuśaṅkā prajāyate</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_1.30">
<l><seg type="pāda" n="a">ekaikapadavṛddhiḥ syād</seg> <seg type="pāda" n="b">āṣāḍhān makarāvadheḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ekaikapādyahrāsaḥ syān</seg> <seg type="pāda" n="d">makarāt karkaṭāvadheḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_1.31">
<l><seg type="pāda" n="a">āṣāḍhāt kramaśo vṛddhiḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">puṣyād dhrāsaḥ kramāt tathā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">chāyāvikāram ālocya</seg> <seg type="pāda" n="d">māsān maraṇam ādiśet</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_1.32">
<l><seg type="pāda" n="a">kṣayakāle bhaved vṛddhir</seg> <seg type="pāda" n="b">vṛddhikāle kṣayo yadi</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tam eva kālam ārabhya</seg> <seg type="pāda" n="d">mṛtyur māsād viniścitaḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_1.33">
<l><seg type="pāda" n="a">vṛddhikāle 'py ativṛddhau</seg> <seg type="pāda" n="b">nānārogād upadravaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kṣayakāle 'py atikṣaye</seg> <seg type="pāda" n="d">mṛtyur eva na saṃśayaḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_1.34">
<l><seg type="pāda" n="a">āṣāḍhapuṣyayor ante</seg> <seg type="pāda" n="b">pūrvaṃ karkaṭamatsyayoḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yāni ṣaṭ ṣaḍ dināny atra</seg> <seg type="pāda" n="d">kālākālanirūpaṇam</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_1.35">
<l><seg type="pāda" n="a">āṣāḍhāntadinair ebhiḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">śrāvaṇādau śubhāśubham</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">puṣyaśeṣadinaiś cāpi</seg> <seg type="pāda" n="d">māghādiṣu śubhāśubham</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_1.36">
<l><seg type="pāda" n="a">pādayos tālukāṃ viddhvā</seg> <seg type="pāda" n="b">nābhau vedho yadā bhavet</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ahorātratrayād ūrdhvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">pañcatvaṃ jāyate tadā</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_1.37">
<l><seg type="pāda" n="a">pādayos tālukāṃ viddhvā</seg> <seg type="pāda" n="b">yadi cakṣuś ca vidhyati</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tadā māsatrayād ūrdhvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">gamanaṃ yamasadmani</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_1.38">
<l><seg type="pāda" n="a">pādayos tālukāṃ viddhvā</seg> <seg type="pāda" n="b">nāsikāṃ yadi vidhyati</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tribhir dinais tadā nūnam</seg> <seg type="pāda" n="d">ekākī yāti pañcatām</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_1.39">
<l><seg type="pāda" n="a">kuṭiprasrāvayoḥ kāle</seg> <seg type="pāda" n="b">tulyaṃ syād yadi hañchikā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tasyām eva hi velāyāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">mṛtyur varṣeṇa tasya hi</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_1.40">
<l><seg type="pāda" n="a">nāsikāgaddrikāvedhe</seg> <seg type="pāda" n="b">maraṇaṃ pañcavatsaraiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">jihvāgrādarśane mṛtyur</seg> <seg type="pāda" n="d">vāsaraiḥ syāt tribhir nṛṇām</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_1.41">
<l><seg type="pāda" n="a">māsaiś caturbhir mṛtyuḥ syāt</seg> <seg type="pāda" n="b">karṇāgre tīkṣṇavedhanāt</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sadyo mṛtyur bhaven nūnam</seg> <seg type="pāda" n="d">ūrṇāsthāne pravedhanāt</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_1.42">
<l><seg type="pāda" n="a">tulyakālaṃ yadā vedhaś</seg> <seg type="pāda" n="b">candrasūryagato bhavet</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tadā māsād bhaven mṛtyuḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">puṇyam evārjayet tataḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_1.43">
<l><seg type="pāda" n="a">bhagaliṅgasamāyoge</seg> <seg type="pāda" n="b">madhye śeṣe ca hañchikā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">syāc cet tulyaṃ tadā māsaiḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">pañcatvaṃ yāti pañcabhiḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_1.44">
<l><seg type="pāda" n="a">hastayoḥ pādayoś caiva</seg> <seg type="pāda" n="b">kaniṣṭhānāṃ ca saṃdhayaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">catvāro yasya vidhyanti</seg> <seg type="pāda" n="d">tulyaṃ māsāt sa mṛtyubhāk</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_1.45">
<l><seg type="pāda" n="a">hṛtkaṇṭhamadhyayor vedhas</seg> <seg type="pāda" n="b">tulyakālaṃ yadā bhavet</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">pakṣatrayeṇa mṛtyuḥ syād</seg> <seg type="pāda" n="d">yadi dharmaṃ na sevate</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_1.46">
<l><seg type="pāda" n="a">tulyakālaṃ yadā vidhyet</seg> <seg type="pāda" n="b">tālukānāṃ trayaṃ muhuḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tribhir dinais tadā mṛtyur</seg> <seg type="pāda" n="d">yadi śakrasamo bhavet</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_1.47">
<l><seg type="pāda" n="a">vāmākṣiputtalīcchāyāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">yo na paśyati darpaṇe</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">saptāhān mriyate nūnaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">yadi na syāt pratikriyā</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_1.48">
<l><seg type="pāda" n="a">maithune sati ghaṇṭāyā</seg> <seg type="pāda" n="b">nādaś cet karṇayor bhavet</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tribhir māsais tadā mṛtyur</seg> <seg type="pāda" n="d">yadi brahmasamo bhavet</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_1.49">
<l><seg type="pāda" n="a">kṛṣṇaṃ yadi bhavec chukraṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">śuklāyāṃ pratipattithau</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ṣaḍbhir māsais tadā mṛtyur</seg> <seg type="pāda" n="d">lohitaṃ vyādhisūcakam</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_1.50">
<l><seg type="pāda" n="a">karṇamūle bhruvor madhye</seg> <seg type="pāda" n="b">mastakāgre pṛthakpṛthak</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yadi vedho 'pratīkāro</seg> <seg type="pāda" n="d">mṛtyuḥ sadyas tadā bhavet</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_1.51">
<l><seg type="pāda" n="a">pādāṅguṣṭhaṃ samārabhya</seg> <seg type="pāda" n="b">nābhiparyantago bhavet</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vedhaḥ sadāho yasyāsau</seg> <seg type="pāda" n="d">ṣaḍmāsān mriyate dhruvam</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_1.52">
<l><seg type="pāda" n="a">pādāṅguṣṭhād dhṛdayāntaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">yāvat kaṇṭhaṃ śiro 'thavā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">māsatrayāt pakṣatrayān</seg> <seg type="pāda" n="d">mṛtyur ekadināt kramāt</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_1.53">
<l><seg type="pāda" n="a">nāsāgramāṃsaśaithilyān</seg> <seg type="pāda" n="b">mṛtyuḥ syāt saptarātrataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kapolamāṃsavicchedān</seg> <seg type="pāda" n="d">mṛtyuḥ syāt pañcamāsataḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_1.54">
<l><seg type="pāda" n="a">cakṣurnāsikayor madhye</seg> <seg type="pāda" n="b">spandanaṃ cen na dṛśyate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">jñātvā pañcadinān mṛtyum</seg> <seg type="pāda" n="d">ādadyād dharmasaṃvalam</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_1.55">
<l><seg type="pāda" n="a">netrayos tārake mliṣṭe</seg> <seg type="pāda" n="b">sahasā bhavato yadi</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ṣaḍmāsābhyantare mṛtyuḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">pratikārakriyā na cet</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_1.56">
<l><seg type="pāda" n="a">akasmān nāsikā vakrā</seg> <seg type="pāda" n="b">karṇau bhraṣṭau svadeśataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">netre ca vartulībhūte</seg> <seg type="pāda" n="d">saptāhān mṛtyudarśanāt</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_1.57">
<l><seg type="pāda" n="a">akasmād dhṛdayaṃ nimnaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">syāc cet pakṣāt tadā mṛtiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">grīvāpārśvasthayor nāḍyor</seg> <seg type="pāda" n="d">vicchedād api pakṣataḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_1.58">
<l><seg type="pāda" n="a">akasmāt kṛṣṇarekhā syāj</seg> <seg type="pāda" n="b">jihvāyā yadi madhyataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dṛḍho vā dantasaṃdaṃśas</seg> <seg type="pāda" n="d">tadā mṛtyur dvirātrataḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_1.59">
<l><seg type="pāda" n="a">karṇaśaṣkulikāpṛṣṭha</seg><seg type="pāda" n="b">nāḍīvicchedadarśanāt</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tasminn eva dine mṛtyur</seg> <seg type="pāda" n="d">athavā pañcavāsaraiḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_1.60">
<l><seg type="pāda" n="a">nakheṣu raktavarṇeṣu</seg> <seg type="pāda" n="b">sahasā yady araktatā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ṣaḍbhir māsais tadā mṛtyur</seg> <seg type="pāda" n="d">yadi mantrādi nācaret</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_1.61">
<l><seg type="pāda" n="a">akasmāj jāyate sthūlaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">kṛśaḥ kruddho bhayākulaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yas tasya mṛtyur varṣeṇa</seg> <seg type="pāda" n="d">yadi dharmaṃ na sevate</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_1.62">
<l><seg type="pāda" n="a">indriyāṇi na gṛhṇanti</seg> <seg type="pāda" n="b">yathāsvaṃ yasya gocarān</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">muhuḥ skhalati vāṇī ca</seg> <seg type="pāda" n="d">muhuś ca mativibhramaḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_1.63">
<l><seg type="pāda" n="a">cakṣuṣī sravato nityaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">dṛṣṭarūpe 'pi vibhramaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">darpaṇe salile vāpi</seg> <seg type="pāda" n="d">svacchāyāṃ yo na paśyati</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_1.64">
<l><seg type="pāda" n="a">rātrāv indradhanuḥ paśyed</seg> <seg type="pāda" n="b">divā nakṣatramaṇḍalam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ameghe vidyutaṃ paśyet</seg> <seg type="pāda" n="d">sphurantīṃ dakṣiṇāśritām</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_1.65">
<l><seg type="pāda" n="a">divā chāyāpathaṃ paśyed</seg> <seg type="pāda" n="b">ulkāyāḥ patanaṃ tathā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">haṃsakākamayūrāṇāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">paśyed ekatra melakam</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_1.66">
<l><seg type="pāda" n="a">candradvayaṃ dvisūryaṃ vā</seg> <seg type="pāda" n="b">svaśirojvalanaṃ tathā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">gandharvanagaraṃ paśyed</seg> <seg type="pāda" n="d">vṛkṣāgre śikhare gireḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_1.67">
<l><seg type="pāda" n="a">paśyet pretapiśācān a</seg><seg type="pāda" n="b">dṛśyān anyāṃś ca bhīṣaṇān</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">prakampate bhṛśaṃ caiva</seg> <seg type="pāda" n="d">mūrchito vā bhaven muhuḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_1.68">
<l><seg type="pāda" n="a">chardiṃ mūtraṃ purīṣaṃ ca</seg> <seg type="pāda" n="b">suvarṇarajataprabham</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">paśyed ekaikaśas tasya</seg> <seg type="pāda" n="d">mṛtyur māsāvadher bhavet</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_1.69">
<l><seg type="pāda" n="a">kaṇṭḥoṣṭhatālujihvānāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">chedaṃ chidraṃ tanau tathā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yaḥ paśyet tasya mṛtyuḥ syāt</seg> <seg type="pāda" n="d">ṣaḍmāsābhyantare dhruvam</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_1.70">
<l><seg type="pāda" n="a">kaṇṭhoṣṭhatālurasanā</seg><seg type="pāda" n="b">dantā yasya pṛthakpṛthak</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">śuṣyanty abhīkṣṇaṃ ṣaḍmāsān</seg> <seg type="pāda" n="d">maraṇaṃ tasya nirdiśet</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_1.71">
<l><seg type="pāda" n="a">nakṣatracakrasaptarṣi</seg><seg type="pāda" n="b">diśāṃ rātrāv adarśanam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">saptāhamṛtyor jāyeta</seg> <seg type="pāda" n="d">jvālā vākasmikī tanau</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_1.72">
<l><seg type="pāda" n="a">arundhatīṃ rohiṇīṃ ca</seg> <seg type="pāda" n="b">dhruvaṃ chāyāpathaṃ tathā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">rātrāv apaśyato 'kasmāt</seg> <seg type="pāda" n="d">ṣaḍmāsān mṛtyum ādiśet</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_1.73">
<l><seg type="pāda" n="a">kalaṅkarahitaṃ candraṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">sūryaṃ raśmivivarjitam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">saraśmikaṃ citrabhānuṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">candraṃ cāpi saraśmikam</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_1.74">
<l><seg type="pāda" n="a">rātrau sūryaṃ divā candraṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">svanetre jvalanaṃ tathā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tārāṃ merupramāṇāṃ ca</seg> <seg type="pāda" n="d">samudraṃ ca nadīm iva</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_1.75">
<l><seg type="pāda" n="a">nābhau hikkāṃ gude hañchāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">varṇaṃ padmopamaṃ mukhe</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">galake piṭakān raktān</seg> <seg type="pāda" n="d">gātre varṇavicitratām</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_1.76">
<l><seg type="pāda" n="a">hṛdaye krandanaṃ sāśru</seg> <seg type="pāda" n="b">prakampam atha tāluni</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">candrāṃśuṃ vahnisaṃsparśaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">sūryāṃśuṃ himaśītalam</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_1.77">
<l><seg type="pāda" n="a">candracchidraṃ ravicchidraṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">chidraṃ bhūmau tathāmbare</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ātmanaiva hi yaḥ paśyet</seg> <seg type="pāda" n="d">paśyen mṛtyuṃ sa pakṣataḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_1.78">
<l><seg type="pāda" n="a">mūtraśukrapurīṣāṇi</seg> <seg type="pāda" n="b">tulyakālaṃ patanti cet</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">varṣān mṛtyur bhavet tatra</seg> <seg type="pāda" n="d">bhaiṣajyādi pratikriyā</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_1.79">
<l><seg type="pāda" n="a">ardhaṃ śītaṃ tathā coṣṇam</seg> <seg type="pāda" n="b">ardhaṃ yasya kalevaram</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">saptarātrād bhaven mṛtyuḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">paralokaṃ vicintayet</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_1.80">
<l><seg type="pāda" n="a">hakāraḥ śītasaṃsparśaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">phukāro vahnisaṃnibhaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yasyānubhūyate tasya</seg> <seg type="pāda" n="d">daśāhād yamadarśanam</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_1.81">
<l><seg type="pāda" n="a">anāmikānāṃ mūleṣu</seg> <seg type="pāda" n="b">dṛṣṭayā kṛṣṇarekhayā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">aṣṭādaśadinād ūrdhvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">mṛtyuḥ prākkarmadoṣataḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_1.82">
<l><seg type="pāda" n="a">yasya mastakam āruhya</seg> <seg type="pāda" n="b">trivarṇo yāti vegataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kṛkalāso mṛtis tasya</seg> <seg type="pāda" n="d">pañcamāsād viniścitā</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_1.83">
<l><seg type="pāda" n="a">śabdo na śrūyate dehād</seg> <seg type="pāda" n="b">dhastābhyām apamārjitāt</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sarvāṅgaśītalatvena</seg> <seg type="pāda" n="d">daśāhān maraṇaṃ dhruvam</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_1.84">
<l><seg type="pāda" n="a">yugapan nirgamo bāhu</seg><seg type="pāda" n="b">jaṅghayor yasya gacchataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vināśo brahmasūtrasya</seg> <seg type="pāda" n="d">mṛtyus tasyaikavarṣataḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_1.85">
<l><seg type="pāda" n="a">kardame pāṃśudeśe vā</seg> <seg type="pāda" n="b">purataḥ pṛṣṭhato 'pi vā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">khaṇḍaṃ pādodaye nyūnaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">mṛtyur māsacatuṣṭayāt</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_1.86">
<l><seg type="pāda" n="a">akasmāt puruṣaṃ paśyet</seg> <seg type="pāda" n="b">kṛṣṇapiṅgalavarṇakam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">varṣatrayātyayān mṛtyur</seg> <seg type="pāda" n="d">yadi bhrāntyā na kalpitaḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_1.87">
<l><seg type="pāda" n="a">dvimāsamṛtyur hṛtpādau</seg> <seg type="pāda" n="b">snātamātrasya śuṣyataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">trirātramṛtyur durgandho</seg> <seg type="pāda" n="d">jāyate vikṛtākṛtiḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_1.88">
<l><seg type="pāda" n="a">kharārkadivase toyair</seg> <seg type="pāda" n="b">āpūrya mukhakoṭaram</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">pratyahaṃ phūtkṛtaṃ kurvan</seg> <seg type="pāda" n="d">kramāt tanmadhyasaṃsthitam</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_1.89">
<l><seg type="pāda" n="a">paśyed indradhanuś citraṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">dīrghāyuḥ puruṣaḥ sadā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ṣaḍmāsāyur na tat paśyed</seg> <seg type="pāda" n="d">iti karmavicitratā</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_1.90">
<l><seg type="pāda" n="a">kharārkadivase paśyet</seg> <seg type="pāda" n="b">puro gaganamadhyataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">muktāhārān ivālūnān</seg> <seg type="pāda" n="d">muktāphalavibhūṣaṇān</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_1.91">
<l><seg type="pāda" n="a">indranīlamaṇicchāyān</seg> <seg type="pāda" n="b">keśoṇḍukasamākṛtīn</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dṛśyadeśaṃ parityajya</seg> <seg type="pāda" n="d">deśāntaravisarpiṇaḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_1.92">
<l><seg type="pāda" n="a">nāgān anekaśaḥ paśyet</seg> <seg type="pāda" n="b">saṃyatān iva saṃtatam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">teṣām adṛṣṭau ṣaḍmāsān</seg> <seg type="pāda" n="d">maraṇaṃ parikīrtitam</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_1.93">
<l><seg type="pāda" n="a">prabhāte vātha sāyāhne</seg> <seg type="pāda" n="b">jyotsnāyāṃ vā ciraṃ puraḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vitatya bāhū svacchāyāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">dṛṣṭvā paśyec chanair nabhaḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_1.94">
<l><seg type="pāda" n="a">tatrāpi dṛśyate chāyā</seg> <seg type="pāda" n="b">dhavalā nararūpiṇī</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">śiraso 'darśanāt tasya</seg> <seg type="pāda" n="d">mṛtyuḥ syād varṣamadhyataḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_1.95">
<l><seg type="pāda" n="a">putrabhāryāvināśaḥ syād</seg> <seg type="pāda" n="b">vāmapāṇer adarśanāt</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dakṣiṇādarśanāt pitṛ</seg><seg type="pāda" n="d">bhrātrādīnāṃ mahīyasām</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_1.96">
<l><seg type="pāda" n="a">jānūpari sthitau bāhū</seg> <seg type="pāda" n="b">kṛtvā mūrdhni tathāñjalim</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">rambhāphalanibhāṃ chāyāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">lakṣayen madhyatas tayoḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_1.97">
<l><seg type="pāda" n="a">yadā tv ekaṃ dalaṃ tatra</seg> <seg type="pāda" n="b">vikāsi parilakṣyate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tasyām eva tithau nūnaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">ṣaḍmāsān maraṇaṃ bhavet</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_1.98">
<l><seg type="pāda" n="a">sūryamārgagate vāyau</seg> <seg type="pāda" n="b">lakṣaṇīyam idaṃ trayam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">śrotre śirasi netre ca</seg> <seg type="pāda" n="d">śabdo dhūmo dyutis tathā</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_1.99">
<l><seg type="pāda" n="a">karṇau pidhāya sudṛḍhaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">gambhīro gulgulo dhvaniḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">na śrūyate pañcadinaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">daśa pañcadaśāthavā</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_1.100">
<l><seg type="pāda" n="a">viṃśatiṃ divasān yāvat</seg> <seg type="pāda" n="b">pañcaviṃśatim eva vā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">bāṇābdhiguṇanetrendu</seg><seg type="pāda" n="d">varṣair mṛtyur yathākramam</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_1.101">
<l><seg type="pāda" n="a">eṣām apy antarāleṣu</seg> <seg type="pāda" n="b">śodhyāḥ ṣoḍaśa vāsarāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">varṣasyaiva caturthāṃśaiḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">kramaśaś cābhivardhitaiḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_1.102">
<l><seg type="pāda" n="a">mastakopari niryāntīṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">saptāhaṃ dhūmamālikām</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yo na paśyati tasya syān</seg> <seg type="pāda" n="d">mṛtyur varṣatrayāvadheḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_1.103">
<l><seg type="pāda" n="a">svanetrayoś caturdikṣu</seg> <seg type="pāda" n="b">dṛśyante 'ṅgulipīḍanāt</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">mārjāranetratulyāni</seg> <seg type="pāda" n="d">jyotīṃṣi jhaṭitikramāt</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_1.104">
<l><seg type="pāda" n="a">apīḍane 'pi taddṛṣṭau</seg> <seg type="pāda" n="b">mṛtyuḥ syāc chatavāsaraiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">etat sāmānyato jñeyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">viśeṣas tv ayam ucyate</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_1.105">
<l><seg type="pāda" n="a">candrasyādhas tathordhvaṃ ca</seg> <seg type="pāda" n="b">karṇanāsopakaṇṭhayoḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">naṣṭe jyotiṣi mṛtyuḥ syāt</seg> <seg type="pāda" n="d">ṣaṭtrinetrendumāsataḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_1.106">
<l><seg type="pāda" n="a">sūrye 'pi yadi candrasya</seg> <seg type="pāda" n="b">kramaḥ syāt pūrvavat tadā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">digbāṇaguṇanetreṣu</seg> <seg type="pāda" n="d">dineṣu maraṇaṃ bhavet</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_1.107">
<l><seg type="pāda" n="a">svarūpasya viparyāsāt</seg> <seg type="pāda" n="b">ṣaḍmāsān maraṇaṃ bhavet</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">pañcamāsād bhaven mṛtyur</seg> <seg type="pāda" n="d">nāsāgrasya vināśataḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_1.108">
<l><seg type="pāda" n="a">bādhirye śrotrayor mṛtyuś</seg> <seg type="pāda" n="b">caturmāsātyayād bhavet</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">svasthendriyasya patane</seg> <seg type="pāda" n="d">mṛtyur māsatrayād bhavet</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_1.109">
<l><seg type="pāda" n="a">bhrūmadhye jyotiṣo 'dṛṣṭau</seg> <seg type="pāda" n="b">dvimāsād yamadarśanam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ekamāsātyayān mṛtyur</seg> <seg type="pāda" n="d">vṛṣaṇe golakakṣayāt</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_1.110">
<l><seg type="pāda" n="a">parākṣṇoḥ pratibimbasyā</seg><seg type="pāda" n="b">dṛṣṭau pakṣād vināśanam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">jihvāyā aparāvṛttau</seg> <seg type="pāda" n="d">daśāhān mṛtyusaṃgamaḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_1.111">
<l><seg type="pāda" n="a">nābher viparyayān mṛtyuḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">pañcāhād upaśliṣyati</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">pārśvadvayasyākṛṣṭau tu</seg> <seg type="pāda" n="d">mṛtyuḥ syād vāsaratrayāt</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_1.112">
<l><seg type="pāda" n="a">samastagātrastabdhatve</seg> <seg type="pāda" n="b">mṛtyur ekāhiko bhavet</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">lalāṭasthatrirekhāṇāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">nāśān mṛtyur ahastrayāt</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_1.113">
<l><seg type="pāda" n="a">svasthasya lālājihvā cen</seg> <seg type="pāda" n="b">niḥsparśā dravavarjitā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yāvat pañcadinaṃ mṛtyuḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">pañcāśaddivasais tathā</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_1.114">
<l><seg type="pāda" n="a">amlāditvaṃ ca rasato</seg> <seg type="pāda" n="b">nīlāditvaṃ ca varṇataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vikāraḥ śukramūtrāṇāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">ṣaḍmāsān mṛtyudarśanāt</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_1.115">
<l><seg type="pāda" n="a">yugapatpañcadhāraṃ vā</seg> <seg type="pāda" n="b">vāmāvartaṃ vigandhi ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">mūtraṃ yasya bhaven mṛtyus</seg> <seg type="pāda" n="d">tasya ṣaḍmāsamadhyataḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_1.116">
<l><seg type="pāda" n="a">kṛṣṇe vā yadi vā śukle</seg> <seg type="pāda" n="b">pakṣe reto 'tikṛṣṇakam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">mṛtyuḥ ṣaḍmāsato no cet</seg> <seg type="pāda" n="d">tenaiva syāt pratikriyā</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_1.117">
<l><seg type="pāda" n="a">kṛṣṇabhāgaṃ parityajya</seg> <seg type="pāda" n="b">gṛhītvā śuklabhāgakam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">candre prabhañjane vāti</seg> <seg type="pāda" n="d">praveśāt syāt pratikriyā</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_1.118">
<l><seg type="pāda" n="a">sthiratve 'pi svadehasya</seg> <seg type="pāda" n="b">tacchāyā cañcalā yadi</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">caturmāsād bhaven mṛtyur</seg> <seg type="pāda" n="d">ity āgamavicakṣaṇāḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_1.119">
<l><seg type="pāda" n="a">dakṣiṇāśāgatāṃ chāyām</seg> <seg type="pāda" n="b">ātmano yadi paśyati</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">adyaiva mṛtyur asmākam</seg> <seg type="pāda" n="d">iti paśyed anityatām</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_1.120">
<l><seg type="pāda" n="a">nirarthako visaṃvādī</seg> <seg type="pāda" n="b">mithyetyādi prakāśanāt</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">svapno 'py asatyaḥ sarveṣāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">nātaḥ śraddhā na yujyate</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_1.121">
<l><seg type="pāda" n="a">devatādarśitaḥ svapnaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">satyasvapno 'tha yo naraḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sa svapne pratyayaṃ kṛtvā</seg> <seg type="pāda" n="d">mṛtyuliṅgāni paśyatu</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_1.122">
<l><seg type="pāda" n="a">kiṃśukaṃ kovidāraṃ ca</seg> <seg type="pāda" n="b">puṣpitaṃ karavīrakam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yo 'bhirohati svapnānte</seg> <seg type="pāda" n="d">sa syāt ṣaḍmāsamṛtyukaḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_1.123">
<l><seg type="pāda" n="a">vihārayaṣṭiṃ svapnānte</seg> <seg type="pāda" n="b">yo 'bhirohati mānavaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vālukābhasmarāśiṃ vā</seg> <seg type="pāda" n="d">maraṇaṃ tasya pūrvavat</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_1.124">
<l><seg type="pāda" n="a">gardabhaṃ yaḥ samārūḍhaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">prayāyād dakṣiṇāṃ diśam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">bhūyaś ca na nivarteta</seg> <seg type="pāda" n="d">tadvat tasyāpi jīvitam</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_1.125">
<l><seg type="pāda" n="a">yaś cāpi vānarārūḍhaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">prayāyād dakṣiṇāṃ diśam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tatrasthaś ca vibudhyeta</seg> <seg type="pāda" n="d">mṛtyuḥ syāt tasya pūrvavat</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_1.126">
<l><seg type="pāda" n="a">daṇḍaṃ vā caityayūpaṃ vā</seg> <seg type="pāda" n="b">naro yas tv abhirohati</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vālmīkaṃ pāṃśurāśiṃ vā</seg> <seg type="pāda" n="d">ṣaḍmāsān na sa jīvati</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_1.127">
<l><seg type="pāda" n="a">kālī kumārī saṃkruddhā</seg> <seg type="pāda" n="b">yā tu badhnāti bandhanaiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kālarātrī tu sā jñeyā</seg> <seg type="pāda" n="d">saptāhān mṛtyukārikā</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_1.128">
<l><seg type="pāda" n="a">kṛṣṇavastrā tu yā nārī</seg> <seg type="pāda" n="b">kālī kāmayate naraṃ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">karavīramālā svapne</seg> <seg type="pāda" n="d">yāty asau yamamaṇḍalam</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_1.129">
<l><seg type="pāda" n="a">tamo vā praviśet svapne</seg> <seg type="pāda" n="b">śvabhraṃ vā cārakaṃ tathā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vṛkṣād vā prapatet svapne</seg> <seg type="pāda" n="d">sa mṛtyor antike sthitaḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_1.130">
<l><seg type="pāda" n="a">vṛkṣaṃ tṛṇaṃ vā kāṣṭhaṃ vā</seg> <seg type="pāda" n="b">viphalaṃ yas tu paśyati</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">suptaḥ śīrṣe śarīre vā</seg> <seg type="pāda" n="d">ṣaḍmāsān na sa jīvati</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_1.131">
<l><seg type="pāda" n="a">yo vānararathārūḍho</seg> <seg type="pāda" n="b">gacchet pūrvāṃ diśaṃ naraḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">pratibuddho vijānīyād</seg> <seg type="pāda" n="d">rātrir eṣā mamāntimā</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_1.132">
<l><seg type="pāda" n="a">śvakākagṛdhragomāyu</seg><seg type="pāda" n="b">rakṣaḥpretapiśācakaiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">bhakṣyate prohyate cāpi</seg> <seg type="pāda" n="d">kharapotryuṣṭrasaurabhaiḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_1.133">
<l><seg type="pāda" n="a">ekābdavigame nūnaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">maraṇaṃ tasya nirdiśet</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">svapnadṛṣṭanimittānāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">śāntir māyopamā matiḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_1.134">
<l><seg type="pāda" n="a">lohadaṇḍadharaṃ kṛṣṇaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">naraṃ kṛṣṇaparicchadam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">prasuptenāgrato dṛṣṭvā</seg> <seg type="pāda" n="d">trimāsān mṛtyur āpyate</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_1.135">
<l><seg type="pāda" n="a">raktagandhapraliptāṅgaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">raktamālyavibhūṣitam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tailābhyaktam atibhītaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">muṇḍitaṃ raktavāsasam</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_1.136">
<l><seg type="pāda" n="a">kharam āruhya vegena</seg> <seg type="pāda" n="b">vrajantaṃ dakṣiṇāṃ diśam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ātmānam īdṛśaṃ svapne</seg> <seg type="pāda" n="d">paśyet ṣaḍmāsamṛtyukaḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_1.137">
<l><seg type="pāda" n="a">raktamālyāni gandhāṃś ca</seg> <seg type="pāda" n="b">raktāmbaram athāpi vā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yaḥ svapne labhate tasya</seg> <seg type="pāda" n="d">mṛtyuḥ syād aṣṭamāsataḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_1.138">
<l><seg type="pāda" n="a">saṃkhyātītāni bāhyāni</seg> <seg type="pāda" n="b">mṛtyuliṅgāni tāni kaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ekavaktreṇa śaknoti</seg> <seg type="pāda" n="d">vaktuṃ varṣaśatair api</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_1.139">
<l><seg type="pāda" n="a">etāni mṛtyoḥ pratipādakāni</seg> <seg type="pāda" n="b">liṅgāni bāhyāni yathoditāni</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vijñāya tāni tvaritaṃ vidheyo</seg> <seg type="pāda" n="d">mantrādibhir vañcana eva yatnaḥ</seg> //</l>
</lg>
<trailer>|| iti śrīpaṇḍitavāgīśvarakīrtiviracite mṛtyuvañcanopadeśe prathamaḥ paricchedaḥ ||</trailer>
</div>
<div type="pariccheda" n="2">
<lg xml:id="VMv_2.1">
<l><seg type="pāda" n="a">idānīm āntaraṃ mṛtyor</seg> <seg type="pāda" n="b">lakṣaṇaṃ kathyate sphuṭam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tac ca vāyūdayāj jñeyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">vāyur ghrāṇāsyagocaraḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_2.2">
<l><seg type="pāda" n="a">bāhyalakṣaṇamātrān na</seg> <seg type="pāda" n="b">mṛtyoḥ samyag viniścayaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yāvad ādhyātmikaṃ samyag</seg> <seg type="pāda" n="d">lakṣaṇaṃ naiva niścitam</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_2.3">
<l><seg type="pāda" n="a">ubhayor niścayān mṛtyur</seg> <seg type="pāda" n="b">niścitaḥ syāt parisphuṭam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">bāhye buddhiviparyāso</seg> <seg type="pāda" n="d">rogāder api saṃskṛteḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_2.4">
<l><seg type="pāda" n="a">puṣyādimāsasaṃkrāntau</seg> <seg type="pāda" n="b">pūrṇamāsyādiparvasu</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sāmānyalakṣaṇaṃ mṛtyor</seg> <seg type="pāda" n="d">lakṣayet prātarāditaḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_2.5">
<l><seg type="pāda" n="a">nirūpakanaro yatra</seg> <seg type="pāda" n="b">dine kālaṃ nirūpayet</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tad ārabhya dinaṃ mṛtyur</seg> <seg type="pāda" n="d">mitakālātyayād bhavet</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_2.6">
<l><seg type="pāda" n="a">samaprakṛtiyuktānāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">sarvaprāṇabhṛtāṃ sadā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nāsikādakṣiṇetare</seg> <seg type="pāda" n="d">puṭe pratyekam āśritaḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_2.7">
<l><seg type="pāda" n="a">vāyur vahati yāmārdhaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">sūryaśītāṃśusaṃjñake</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ato viparyayāt kalpyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">maraṇādi manīṣibhiḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_2.8">
<l><seg type="pāda" n="a">pratipadaṃ samārabhya</seg> <seg type="pāda" n="b">śuklāṃ vahati candragaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dināni trīṇi pavanaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">tataḥ sūrye dinatrayam</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_2.9">
<l><seg type="pāda" n="a">dinatrayaṃ punaś candre</seg> <seg type="pāda" n="b">tataḥ sūrye dinatrayam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">krameṇānena niyamād</seg> <seg type="pāda" n="d">yāvat pañcadaśī sitā</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_2.10">
<l><seg type="pāda" n="a">evaṃ kṛṣṇaṃ samārabhya</seg> <seg type="pāda" n="b">sūrye vahati mārutaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dināni trīṇi pūrvavad</seg> <seg type="pāda" n="d">yāvat pañcadaśītarā</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_2.11">
<l><seg type="pāda" n="a">kramasyāsya viparyāsāt</seg> <seg type="pāda" n="b">tribhiḥ pakṣaiḥ suniścitāt</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ṣaḍbhir māsair bhaven mṛtyur</seg> <seg type="pāda" n="d">dharmam eva smaret tataḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_2.12">
<l><seg type="pāda" n="a">pakṣadvayaviparyāsāt</seg> <seg type="pāda" n="b">suhṛdbandhuvipad bhavet</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ekapakṣaviparyāsād</seg> <seg type="pāda" n="d">dāruṇavyādhisaṃbhavaḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_2.13">
<l><seg type="pāda" n="a">ekadvitricatuḥpañca</seg><seg type="pāda" n="b">ṣaḍdināni viparyayāt</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vahed vāyur yadi tadā</seg> <seg type="pāda" n="d">kalyudvegādi jāyate</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_2.14">
<l><seg type="pāda" n="a">trimārgago bhaved vāyuḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">prakṛteḥ parivarjanāt</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">madhyāhnāt parato mṛtyuḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">pratīkāravivarjitaḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_2.15">
<l><seg type="pāda" n="a">saṃkrāntirahito vāyur</seg> <seg type="pāda" n="b">ubhayor api mārgayoḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vahed yasya daśāhāni</seg> <seg type="pāda" n="d">saṃkrāntau mriyate hi saḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_2.16">
<l><seg type="pāda" n="a">viṣuvatkṣaṇasaṃprāptau</seg> <seg type="pāda" n="b">spandete yasya locane</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tasya nāśaṃ vijānīyād</seg> <seg type="pāda" n="d">ahorātrān na saṃśayaḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_2.17">
<l><seg type="pāda" n="a">itaś cetaś ca bahudhā</seg> <seg type="pāda" n="b">yasyārdhapraharaṃ vahet</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vāyus tasya vijānīyāt</seg> <seg type="pāda" n="d">pūjanaṃ lābham eva ca</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_2.18">
<l><seg type="pāda" n="a">saṃkrāntipañcakaṃ yasya</seg> <seg type="pāda" n="b">samatītya mukhe vahet</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vāyus tasyārthanāśaḥ syād</seg> <seg type="pāda" n="d">udvego vā bhayādi vā</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_2.19">
<l><seg type="pāda" n="a">vāmanāsāpuṭe vāyuḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">saṃkrāntīś ca trayodaśa</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">samatītya vahed yasya</seg> <seg type="pāda" n="d">tasya rogādi jāyate</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_2.20">
<l><seg type="pāda" n="a">puṭadvayaṃ parityajya</seg> <seg type="pāda" n="b">yadā vaktreṇa gacchati</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tad ahar jīvitaṃ tasya</seg> <seg type="pāda" n="d">yadi vajrasamo 'py asau</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_2.21">
<l><seg type="pāda" n="a">mārgaśīrṣasya saṃkrānti</seg><seg type="pāda" n="b">kālam ārabhya mārutaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">pañcāhaṃ ced vahet sūrye</seg> <seg type="pāda" n="d">mṛtyur aṣṭādaśābdataḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_2.22">
<l><seg type="pāda" n="a">aśvayuṅmāsasaṃkrānti</seg><seg type="pāda" n="b">kālam ārabhya mārutaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">pañcāhaṃ ced vahen mṛtyur</seg> <seg type="pāda" n="d">bhavet pañcadaśābdataḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_2.23">
<l><seg type="pāda" n="a">śrāvaṇasyāpi ced evaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">mṛtyur dvādaśavarṣataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">jyeṣṭhe 'pi ced bhaved evaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">mṛtyuḥ syān navavarṣataḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_2.24">
<l><seg type="pāda" n="a">caitramāsasya saṃkrānti</seg><seg type="pāda" n="b">kālam ārabhya ced vahet</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">pañcāhaṃ māruto mṛtyuḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">ṣaḍbhir varṣais tadā bhavet</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_2.25">
<l><seg type="pāda" n="a">māghamāsasya saṃkrānteḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">pañcāhaṃ ced vahen marut</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">varṣatrayātyayān mṛtyur</seg> <seg type="pāda" n="d">iti kālavicakṣaṇāḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_2.26">
<l><seg type="pāda" n="a">sarvatra dvitricaturo</seg> <seg type="pāda" n="b">vāyuś ced divasān vahet</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">abdabhāgais tu te śodhyā</seg> <seg type="pāda" n="d">yathāvad anupūrvaśaḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_2.27">
<l><seg type="pāda" n="a">evam eva vahec candre</seg> <seg type="pāda" n="b">vāyuś cen mṛtyuvarjitāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vyādhidurbhikṣakāntāra</seg><seg type="pāda" n="d">śokarājādyupadravāḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_2.28">
<l><seg type="pāda" n="a">sāmānyakālasaṃbodhaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">sphuṭo 'yam upadarśitaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">viśeṣakālabodhāya</seg> <seg type="pāda" n="d">gatir anyā pradarśyate</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_2.29">
<l><seg type="pāda" n="a">samasaptagate sūrye</seg> <seg type="pāda" n="b">janmarkṣe candramā yadi</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kālo 'sau pauṣṇanāmeti</seg> <seg type="pāda" n="d">mṛtyunirṇayakārakaḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_2.30">
<l><seg type="pāda" n="a">yatra rāśau naro jātas</seg> <seg type="pāda" n="b">tasmād yaḥ saptamo 'paraḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">samasapta iti khyātas</seg> <seg type="pāda" n="d">tatrārkaḥ samasaptagaḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_2.31">
<l><seg type="pāda" n="a">rāśau tatraiva candraś cej</seg> <seg type="pāda" n="b">janmanakṣatrago bhavet</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">pauṣṇaḥ kālaḥ sa vijñeyas</seg> <seg type="pāda" n="d">tatra mṛtyor nirūpaṇam</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_2.32">
<l><seg type="pāda" n="a">sarvatra sūryamārgāntar</seg><seg type="pāda" n="b">gate satatagāmini</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kālaṃ nirūpayed vidvān</seg> <seg type="pāda" n="d">itaratra vikālakam</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_2.33">
<l><seg type="pāda" n="a">yatra velākṣaṇe vāyor</seg> <seg type="pāda" n="b">gatir anyā pravartate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tatra velākṣaṇe pūrṇe</seg> <seg type="pāda" n="d">mṛtyur nāsty atra saṃśayaḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_2.34">
<l><seg type="pāda" n="a">pauṣṇe kāle vahed vāyur</seg> <seg type="pāda" n="b">dinārdhaṃ yadi sūryagaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vatsarair manusaṃkhyātair</seg> <seg type="pāda" n="d">lakṣayen maraṇaṃ tadā</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_2.35">
<l><seg type="pāda" n="a">dinam ekam ahorātraṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">dinadvitricatuṣṭayam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vahec ced arkadikśaila</seg><seg type="pāda" n="d">ṣaḍvedābdaiḥ kramān mṛtiḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_2.36">
<l><seg type="pāda" n="a">pañcāhaṃ ca daśāhaṃ ca</seg> <seg type="pāda" n="b">tathā pañcadaśāhakam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vahec cet tridvyekavarṣair</seg> <seg type="pāda" n="d">bhaven mṛtyur yathākramam</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_2.37">
<l><seg type="pāda" n="a">tathaiva ced vahed vāyur</seg> <seg type="pāda" n="b">viṃśatiṃ pañcaviṃśatim</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ṣaḍbhir māsais tribhiś caiva</seg> <seg type="pāda" n="d">yathāsaṃkhyaṃ bhaven mṛtiḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_2.38">
<l><seg type="pāda" n="a">ṣaṭsaptāṣṭāviṃśatiṃ ced</seg> <seg type="pāda" n="b">ūnatriṃśaddinaṃ vahet</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">syād dvyekamāsaiḥ pakṣeṇa</seg> <seg type="pāda" n="d">digdinaiś ca kramān mṛtiḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_2.39">
<l><seg type="pāda" n="a">triṃśat tu caikatriṃśac ca</seg> <seg type="pāda" n="b">dvātriṃśad divasān yadi</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">pañcatridvidinair mṛtyur</seg> <seg type="pāda" n="d">yathāsaṃkhyaṃ bhavet tadā</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_2.40">
<l><seg type="pāda" n="a">trayastriṃśaddinaṃ yāvat</seg> <seg type="pāda" n="b">sūrye ced vāti mārutaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tasminn eva dine mṛtyur</seg> <seg type="pāda" n="d">viṣṇor api na saṃśayaḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_2.41">
<l><seg type="pāda" n="a">pañcāhapañcaviṃśatyor</seg> <seg type="pāda" n="b">antarāleṣu vāsarāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">noktāḥ ṣoḍaśasaṃkhyā ye</seg> <seg type="pāda" n="d">teṣāṃ śodhanam ucyate</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_2.42">
<l><seg type="pāda" n="a">ṣaḍdinaṃ cet tribhir varṣaiś</seg> <seg type="pāda" n="b">caturviṃśativarjitaiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">saptāhaṃ cet tribhir varṣaiḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">pūrvoktadviguṇonitaiḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_2.43">
<l><seg type="pāda" n="a">aṣṭāhaṃ cet tribhir varṣair</seg> <seg type="pāda" n="b">dvāsaptatidinonitaiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">navāhaṃ cet tribhir varṣaiḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">ṣaṇṇavatidinonitaiḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_2.44">
<l><seg type="pāda" n="a">vahed ekādaśāhaṃ cen</seg> <seg type="pāda" n="b">mārutaḥ sūryagocaraḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">caturviṃśatirātronān</seg> <seg type="pāda" n="d">mṛtyur varṣadvayād bhavet</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_2.45">
<l><seg type="pāda" n="a">dvādaśāhaṃ varṣadvayāt</seg> <seg type="pāda" n="b">pūrvoktadviguṇonitāt</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">trayodaśāhaṃ dvivarṣād</seg> <seg type="pāda" n="d">dvāsaptatidinonitāt</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_2.46">
<l><seg type="pāda" n="a">caturdaśāhaṃ dvivarṣāt</seg> <seg type="pāda" n="b">ṣaṇṇavatidinonitāt</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ṣoḍaśadinavāhena</seg> <seg type="pāda" n="d">dvādaśonaikavarṣataḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_2.47">
<l><seg type="pāda" n="a">vahet saptadaśāhaṃ ced</seg> <seg type="pāda" n="b">vāyuḥ sūryaikagocaraḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">caturviṃśatyahanyūnād</seg> <seg type="pāda" n="d">varṣān mṛtyur udīritaḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_2.48">
<l><seg type="pāda" n="a">aṣṭādaśāhaṃ ṣaṭtriṃśad</seg><seg type="pāda" n="b">dinanyūnaikavarṣataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ūnaviṃśati ced aṣṭa</seg><seg type="pāda" n="d">catvāriṃśaddinonitāt</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_2.49">
<l><seg type="pāda" n="a">ekaviṃśati ṣaḍmāsāt</seg> <seg type="pāda" n="b">ṣaḍvāsaraviyojitāt</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dvāviṃśatiṃ cet ṣaḍmāsair</seg> <seg type="pāda" n="d">dvādaśāhavivarjitaiḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_2.50">
<l><seg type="pāda" n="a">trayoviṃśatyaharvāhe</seg> <seg type="pāda" n="b">'ṣṭādaśāhavivarjitāt</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">caturviṃśatyaharvāhe</seg> <seg type="pāda" n="d">catuḥṣaṭkadinonitāt</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_2.51">
<l><seg type="pāda" n="a">trayastriṃśaddineṣv evaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">mṛtyulakṣaṇasaṃbhavaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vāyūdayavaśāj jñeyo</seg> <seg type="pāda" n="d">nāta ūrdhvam asaṃbhavāt</seg> //</l>
</lg>
<p>āha cātra |</p>
<lg xml:id="VMv_2.52">
<l><seg type="pāda" n="a">ādau kṛtvā dinārdhaṃ sakaladinam athā-harniśaṃ yāvad eva</seg> <seg type="pāda" n="b">tasmād ahnor dvayaṃ ca tridinam atha catur-vāsarān vyāpya yāvat</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">prāṇo nāḍyāśrito yo vahati dinapater udgame savyahīne</seg> <seg type="pāda" n="d">tasmin vijñeyam etad bhuvanaravidiśo maṅgalaṃ ṣaṭ catuṣkam</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_2.53">
<l><seg type="pāda" n="a">pañcabhyaḥ pañcaviṃśaddivasagatir ihā-rohate pañcavṛddhyā</seg> <seg type="pāda" n="b">tasmād ekottareṇa triguṇitadaśakaṃ tryuttaraṃ yāvad eva</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kāle pauṣṇe samās tās trinayanaśaśinaḥ ṣaṭtriyugmendavo ye</seg> <seg type="pāda" n="d">māsās te 'hāni śeṣās tithidigiṣuguṇa-dvīndavo jīvitasya</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_2.54">
<l><seg type="pāda" n="a">tripuṭaṃ cakram ālikhya</seg> <seg type="pāda" n="b">saptatriṃśadgṛhānvitam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">āyuṣaḥ prāṇavāyoś ca</seg> <seg type="pāda" n="d">dināny aṅkakramāl likhet</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_2.55">
<l><seg type="pāda" n="a">ity āntarāṇy api mayā kathitāni mṛtyor</seg> <seg type="pāda" n="b">liṅgāny ariṣṭam iti cāparanāmakāni</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vijñāya tāni sapadi tvaritair vidheyo</seg> <seg type="pāda" n="d">dhyānādibhir maraṇa-vañcana eva yatnaḥ</seg> //</l>
</lg>
<trailer>|| iti śrīpaṇḍitavāgīśvarakīrtiviracite mṛtyuvañcano"padeśe dvitīyaḥ paricchedaḥ ||</trailer>
</div>
<div type="pariccheda" n="3">
<lg xml:id="VMv_3.1">
<l><seg type="pāda" n="a">bāhyam ādhyātmikaṃ caiva</seg> <seg type="pāda" n="b">jñātvāriṣṭakadambakam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">bāhyaś cādhyātmikaś cāpi</seg> <seg type="pāda" n="d">jñeyo vañcanasaṃcayaḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_3.2">
<l><seg type="pāda" n="a">kāyavākkarmabhir bāhyam</seg> <seg type="pāda" n="b">āntaraṃ dhyānakarmabhiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">maṇimantrauṣadhair bāhyam</seg> <seg type="pāda" n="d">āntaraṃ yogaśaktibhiḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_3.3">
<l><seg type="pāda" n="a">śraddhayā śakyate kartuṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">mṛtyuvañcanam udyataiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">śraddhām ato dṛḍhīkuryād</seg> <seg type="pāda" n="d">anyathā syāc chramaḥ paraḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_3.4">
<l><seg type="pāda" n="a">kāyakleśair bahuvidhair</seg> <seg type="pāda" n="b">na cāpy arthasya rāśibhiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dharmaḥ saṃprāpyate sūkṣmaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">śraddhāhīnaiḥ surair api</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_3.5">
<l><seg type="pāda" n="a">śraddhā dharmaḥ paraṃ sūkṣmaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">śraddhā jñānaṃ tapo hutam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">śraddhā svargaś ca mokṣaś ca</seg> <seg type="pāda" n="d">śraddhā sarvam idaṃ jagat</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_3.6">
<l><seg type="pāda" n="a">sarvasvaṃ jīvitaṃ cāpi</seg> <seg type="pāda" n="b">dadyād aśraddhayā yadi</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">naivāpnuyāt phalaṃ kiṃ cic</seg> <seg type="pāda" n="d">chraddadhānas tato bhavet</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_3.7">
<l><seg type="pāda" n="a">ādau dharmaparo bhūyān</seg> <seg type="pāda" n="b">mṛtyuvañcanavāñchayā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dharmo hi trāyate mṛtyor</seg> <seg type="pāda" n="d">mṛtyur dharmeṇa vañcyate</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_3.8">
<l><seg type="pāda" n="a">na dharmarahitas tiṣṭhet</seg> <seg type="pāda" n="b">pramādāt kṣaṇamātrakam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">brahmāpi hi vinā dharmaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">na prabhur mṛtyuvañcane</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_3.9">
<l><seg type="pāda" n="a">viduṣāṃ saṃmato dharmaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">satyaṃ dānaṃ tapaḥ kṣamā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">viśeṣeṇa kṛpā yeṣāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">kiṃ teṣāṃ dharmavistaraiḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_3.10">
<l><seg type="pāda" n="a">kāruṇyasyandi hṛdayaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">yeṣāṃ sattveṣu saṃtatam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">teṣāṃ jñānaṃ ca mokṣaś ca</seg> <seg type="pāda" n="d">kim anyair dharmavistaraiḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_3.11">
<l><seg type="pāda" n="a">ahiṃsā paramo dharmaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">sarvasiddhāntasaṃmataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tām evābhyasyato nityaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">mṛtyur dūrāyate kramāt</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_3.12">
<l><seg type="pāda" n="a">alpāyur api dīrghāyuḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">sadyaḥ syāj jīvayann imān</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">pakṣimatsyamṛgavyāḍa</seg><seg type="pāda" n="d">caurādīn vadhyadeśagān</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_3.13">
<l><seg type="pāda" n="a">dīrghāyur api mandāyuḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">sadyaḥ syān mārayann imān</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">cauramatsyamṛgavyāḍa</seg><seg type="pāda" n="d">pakṣiṇo jīvakāṅkṣiṇaḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_3.14">
<l><seg type="pāda" n="a">daśākuśalasaṃtyāgāt</seg> <seg type="pāda" n="b">triratnaśaraṇāt tathā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">pañcāṣṭaśikṣākaraṇān</seg> <seg type="pāda" n="d">mṛtyur dūragato bhavet</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_3.15">
<l><seg type="pāda" n="a">bandhanasthān uruvyādhi</seg><seg type="pāda" n="b">pīḍitān bhayakātarān</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">trāyamāṇo bhaven nūnaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">dīrghāyur mṛtyuvañcakaḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_3.16">
<l><seg type="pāda" n="a">dīnānāthasalajjebhyaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">śīlavadbhyo 'pi cādarāt</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">īpsitārthapradānena</seg> <seg type="pāda" n="d">dhruvam āyur vivardhate</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_3.17">
<l><seg type="pāda" n="a">mātāpitṛgurujyeṣṭha</seg><seg type="pāda" n="b">jñānavṛddhādigauravāt</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">mānasatkāradānāc ca</seg> <seg type="pāda" n="d">mṛtyur naivopasarpati</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_3.18">
<l><seg type="pāda" n="a">sveṣṭadaivatatadbhakta</seg><seg type="pāda" n="b">liṅgināṃ prātar ādarāt</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">darśanād vandanān nityam</seg> <seg type="pāda" n="d">āyuṣo vṛddhir āpyate</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_3.19">
<l><seg type="pāda" n="a">bhagnasphuṭitacaityādāv</seg> <seg type="pāda" n="b">iṣṭakādipradānataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">syād alpāyuḥ sudīrghāyuḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">paiṇḍapātikabhikṣuvat</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_3.20">
<l><seg type="pāda" n="a">vihārastūpabimbādeḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">kriyayārāmaropaṇāt</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">mahāṣṭasthānapūjābhir</seg> <seg type="pāda" n="d">āyur nityaṃ vivardhate</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_3.21">
<l><seg type="pāda" n="a">chandakabhikṣayopāttair</seg> <seg type="pāda" n="b">dravyaiḥ saṃghasya bhojanāt</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">saptāhāyuś cirāyuḥ syād</seg> <seg type="pāda" n="d">dharmāśokanarendravat</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_3.22">
<l><seg type="pāda" n="a">vālukācaityakaraṇāt</seg> <seg type="pāda" n="b">tathā sañcakatāḍanāt</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">caityādivandanāc caiva</seg> <seg type="pāda" n="d">dhruvam āyur vivardhate</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_3.23">
<l><seg type="pāda" n="a">mahāsamājakaṃ sūtram</seg> <seg type="pāda" n="b">āṭānāṭīyakaṃ tathā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sakṣudrakaṃ mahāmeghaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">gāthāḥ susvastisaṃjñitāḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_3.24">
<l><seg type="pāda" n="a">satkṛtya vācayed bhikṣūn</seg> <seg type="pāda" n="b">svayaṃ vā saṃpravartayet</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dīrgham āyus tathā prāpya</seg> <seg type="pāda" n="d">mṛtyor bhavati vañcakaḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_3.25">
<l><seg type="pāda" n="a">gaṇḍavyūhādisūtrāntān</seg> <seg type="pāda" n="b">mahāyānaprakāśakān</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ekāgro vācayen nityaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">mṛtyuvañcanam aśnute</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_3.26">
<l><seg type="pāda" n="a">buddhabhāṣitaniḥśeṣa</seg><seg type="pāda" n="b">yogatantrādivācanāt</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">pañcarakṣāvidhānād vā</seg> <seg type="pāda" n="d">mṛtyuvañcanam āpyate</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_3.27">
<l><seg type="pāda" n="a">uṣṇīṣagarbhacaityādi</seg><seg type="pāda" n="b">pradakṣiṇavidhānataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dhāraṇījapataś cāpi</seg> <seg type="pāda" n="d">vañcyate mṛtyur udyataiḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_3.28">
<l><seg type="pāda" n="a">grahādimātṛkāpāṭhāt</seg> <seg type="pāda" n="b">tadvidhānapuraḥsarāt</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sahasrāvartadhāraṇyā</seg> <seg type="pāda" n="d">ratnolkāyāś ca jāpataḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_3.29">
<l><seg type="pāda" n="a">dhāraṇīsaṃcayādyukta</seg><seg type="pāda" n="b">dhāraṇījāpatatparāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">āsannam api dūrasthaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">mṛtyuṃ kurvanti paṇḍitāḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_3.30">
<l><seg type="pāda" n="a">maṇḍalālekhanād dhomān</seg> <seg type="pāda" n="b">mudrāṇāṃ bandhanād api</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">balīnāṃ gaṇacakrāṇāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">pradānān mṛtyuvañcanam</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_3.31">
<l><seg type="pāda" n="a">cāturdiśāryasaṃghāya</seg> <seg type="pāda" n="b">bhojyaśayyādidānataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kāṣāyamātrakaṇṭhebhyo</seg> <seg type="pāda" n="d">'pi vā syān mṛtyuvañcanam</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_3.32">
<l><seg type="pāda" n="a">evamādikriyārambhād</seg> <seg type="pāda" n="b">dharmaḥ syāt puṇyalakṣaṇaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">puṇyāt syād āyuṣo vṛddhis</seg> <seg type="pāda" n="d">tadvṛddher mṛtyuvañcanam</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_3.33">
<l><seg type="pāda" n="a">ityādi leśato dharmaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">sūcitas tasya vistaraḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">svayam unnīya kartavyas</seg> <seg type="pāda" n="d">taj jñātvā mṛtyuvañcakaiḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_3.34">
<l><seg type="pāda" n="a">evaṃ dharmaparo bhūtvā</seg> <seg type="pāda" n="b">siddhamantrauṣadhādibhiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">mṛtyor viṣkambhaṇaṃ kuryāt</seg> <seg type="pāda" n="d">sadyaḥpratyayakāribhiḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_3.35">
<l><seg type="pāda" n="a">maṇimantrauṣadhīsiddha</seg><seg type="pāda" n="b">rasāyanabalāt svayam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">mṛtyoḥ parājayo dṛṣṭaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">siddhavidyādharair yathā</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_3.36">
<l><seg type="pāda" n="a">ratnalakṣaṇaśāstrokta</seg><seg type="pāda" n="b">parīkṣottīrṇavajradhṛk</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">āyurmaṇidharo vāpi</seg> <seg type="pāda" n="d">viśvarūpadharas tathā</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_3.37">
<l><seg type="pāda" n="a">anarghasyendranīlāder</seg> <seg type="pāda" n="b">anyasyāpi mahāmaṇeḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dhārakaḥ sarvamṛtyūnāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">vañcakaḥ syān na saṃśayaḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_3.38">
<l><seg type="pāda" n="a">na cātra maṇisāmarthye</seg> <seg type="pāda" n="b">saṃśayo yuktibhāg yataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">acintyaśaktiyuktatvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">maṇīnāṃ sarvasaṃmatam</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_3.39">
<l><seg type="pāda" n="a">paṭāder agrataḥ pūjāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">kṛtvā vijanadeśagaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">jāpamātreṇa mantrāṇāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">jāyate mṛtyuvañcanam</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_3.40">
<l><seg type="pāda" n="a">ākāram uccaret pūrvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">tato ro lig iti sphuṭam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">trailokyavijayākhyo 'yaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">vidyādharapiṭoditaḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_3.41">
<l><seg type="pāda" n="a">mantraṃ lokeśvarasyāsya</seg> <seg type="pāda" n="b">japed akṣaralakṣakam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">śrāddhas tadagrato 'vaśyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">mṛtyuvañcanam aśnute</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_3.42">
<l><seg type="pāda" n="a">uktvā vairocanaṃ pūrvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">paścāt tāre dvir uccaret</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tuttāre dvis ture dviś ca</seg> <seg type="pāda" n="d">svāhāntaṃ mṛtyuvañcanam</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_3.43">
<l><seg type="pāda" n="a">tārābhyudayatantroktaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">mantram akṣaralakṣakam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">japtvāryatārāpurato</seg> <seg type="pāda" n="d">dadhimadhvaktipūrvakam</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_3.44">
<l><seg type="pāda" n="a">pūrvottaraśikhādūrvā</seg><seg type="pāda" n="b">pravālāyutahomataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">pūrvakarmaprabhāvottham</seg> <seg type="pāda" n="d">api mṛtyuṃ nivārayet</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_3.45">
<l><seg type="pāda" n="a">oṃ ādau ruru tato 'taḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">sphurupadam ataḥ param</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">jvala tiṣṭha tathā siddha</seg><seg type="pāda" n="d">locaneti padatrayam</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_3.46">
<l><seg type="pāda" n="a">sarvārthasādhani svāhā</seg> <seg type="pāda" n="b">mantro 'śokadale 'male</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">pradattadakṣiṇācāryair</seg> <seg type="pāda" n="d">likhitaś candanadravaiḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_3.47">
<l><seg type="pāda" n="a">lakṣaśaḥ koṭiśo vāpi</seg> <seg type="pāda" n="b">śuddhaḥ śraddhāvidhānataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dhautaś ca nirjalaiḥ kṣīrair</seg> <seg type="pāda" n="d">huto dūrvādināthavā</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_3.48">
<l><seg type="pāda" n="a">bhavaty avaśyaṃ niḥśeṣa</seg><seg type="pāda" n="b">mṛtyuvañcanakārakaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">niḥśeṣarogasaṃdoha</seg><seg type="pāda" n="d">śāntikṛc cāpi jāyate</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_3.49">
<l><seg type="pāda" n="a">mahāmaṇḍalakalpoktā</seg><seg type="pāda" n="b">ryaśatākṣarasaṃjñinaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">acintyaśakter mantrasya</seg> <seg type="pāda" n="d">dṛṣṭaśakter anekaśaḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_3.50">
<l><seg type="pāda" n="a">bhadracaryāsamādāna</seg><seg type="pāda" n="b">vidhinā lakṣajāpataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">mokṣo 'pi jāyate nūnaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">kiṃ punar mṛtyuvañcanam</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_3.51">
<l><seg type="pāda" n="a">namas traiyadhvikānāṃ prāk</seg> <seg type="pāda" n="b">tathāgatānāṃ syāt tataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sarvatrāpratihatāvāpti</seg><seg type="pāda" n="d">dharmateti padaṃ tataḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_3.52">
<l><seg type="pāda" n="a">balinām iti padād oṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">tato 'samasamapadam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">samantato 'nantatāvāpti</seg><seg type="pāda" n="d">śāsanīti padaṃ tataḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_3.53">
<l><seg type="pāda" n="a">hara hara smara smara</seg><seg type="pāda" n="b">ṇa vigatarāgapadāt</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">buddhadharmate tataḥ syāt</seg> <seg type="pāda" n="d">sara sara samabalā</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_3.54">
<l><seg type="pāda" n="a">hasadvayaṃ trayadvayaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">syād gaganamahāvara</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">lakṣaṇe jvala jvalana</seg><seg type="pāda" n="d">sāgare syāt padaṃ tataḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_3.55">
<l><seg type="pāda" n="a">dattvā svāhāpadaṃ cānte</seg> <seg type="pāda" n="b">bhaven mantraḥ śatākṣaraḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tathāgatānāṃ sarveṣāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">hṛdayaṃ parikīrtitaḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_3.56">
<l><seg type="pāda" n="a">āryamahāpratisarā</seg><seg type="pāda" n="b">mantraikalakṣajāpataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dūrvādaśāṃśahomena</seg> <seg type="pāda" n="d">dhruvaṃ syān mṛtyuvañcanam</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_3.57">
<l><seg type="pāda" n="a">oṃ uktvā padaṃ vimale</seg> <seg type="pāda" n="b">jaya vare 'nu cāmṛte</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">hūṃ hūṃ phaṭ phaṭ tataḥ svāhā</seg><seg type="pāda" n="d">padaṃ brūyād anantaram</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_3.58">
<l><seg type="pāda" n="a">vairocanād bharadvayaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">saṃbharadvayam uccaret</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">uktvendriyabalaśabdaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">viśodhanipadaṃ vadet</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_3.59">
<l><seg type="pāda" n="a">hūṃ hūṃ ruru cale svāhā</seg> <seg type="pāda" n="b">mantro 'yaṃ mṛtyuvañcakaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">āryamahāpratisarā</seg><seg type="pāda" n="d">hṛdayaṃ sarvasiddhidam</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_3.60">
<l><seg type="pāda" n="a">japtvā daśākṣaraṃ mantraṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">taṃ mṛtyuñjayasaṃjñinam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">daśalakṣaṃ tato homaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">kurvīta kusumaiḥ sitaiḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_3.61">
<l><seg type="pāda" n="a">ghṛtāktair lakṣasaṃkhyātair</seg> <seg type="pāda" n="b">lokeśvaraguroḥ puraḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">mantraśaktes tato 'vaśyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">jāyate mṛtyuvañcanam</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_3.62">
<l><seg type="pāda" n="a">oṃ ādau tata āṅkāraḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">syād īṅkāras tataḥ param</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ūṃ oṃ mṛtyuñjaya oṃ syād</seg> <seg type="pāda" n="d">ayaṃ mantro daśākṣaraḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_3.63">
<l><seg type="pāda" n="a">kalpādijīvanārthaṃ ye</seg> <seg type="pāda" n="b">proktā mantrās tathāgataiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tair āyuḥ sādhitaṃ dīrghaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">tad dīrghaṃ mṛtyuvañcanam</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_3.64">
<l><seg type="pāda" n="a">mantrair yaiḥ śāntikarma</seg> <seg type="pāda" n="b">taiḥ syād vṛddhir āyuṣaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yaiḥ syād āyuṣo vṛddhis</seg> <seg type="pāda" n="d">taiḥ syān mṛtyuvañcanam</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_3.65">
<l><seg type="pāda" n="a">mantrāṇām api sāmarthye</seg> <seg type="pāda" n="b">saṃśayo naiva yuktibhāk</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">acintyaṃ mantrasāmarthyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">yataḥ sarveṣu saṃmatam</seg> //</l>
</lg>
<p>āha ca |</p>
<lg xml:id="VMv_3.66">
<l><seg type="pāda" n="a">na tad vastvantaraṃ loke</seg> <seg type="pāda" n="b">yan na mantraiḥ prasidhyati</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">cintāmaṇisamā mantrāḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">samyakśraddhābhiyogataḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_3.67">
<l><seg type="pāda" n="a">kalpoktavidhibhir yad vā</seg> <seg type="pāda" n="b">yathākāmaprayogataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">bubhukṣābahule deśe</seg> <seg type="pāda" n="d">'mṛtām atyantam ācaret</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_3.68">
<l><seg type="pāda" n="a">ekākinīm athānyair vā</seg> <seg type="pāda" n="b">bheṣajaiḥ sahitāṃ sadā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tataḥ sthiravapur bhūtvā</seg> <seg type="pāda" n="d">mṛtyudvāraṃ na paśyati</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_3.69">
<l><seg type="pāda" n="a">anyeṣām api divyānāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">bheṣajānāṃ niṣevaṇāt</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">āyurvṛddhir jarāroga</seg><seg type="pāda" n="d">kṣayān mṛtyuṃ na paśyati</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_3.70">
<l><seg type="pāda" n="a">vyomahemādibhir baddhān</seg> <seg type="pāda" n="b">mṛtakād vidhibhakṣitāt</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">syān mṛtyuvañcanaṃ siddha</seg><seg type="pāda" n="d">rasāyanasvabhāvakāt</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_3.71">
<l><seg type="pāda" n="a">pratipaccandrayogādi</seg><seg type="pāda" n="b">prāptenāntaradhātunā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nasyapradānād vidhinā</seg> <seg type="pāda" n="d">jāyate mṛtyuvañcanam</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_3.72">
<l><seg type="pāda" n="a">saṃpuṭādikatantrokta</seg><seg type="pāda" n="b">pañcāmṛtaprayuktibhiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yathopadeśayuktābhir</seg> <seg type="pāda" n="d">jāyate mṛtyuvañcanam</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_3.73">
<l><seg type="pāda" n="a">ūrdhvādhobhyāṃ saṃpuṭayogaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">yaḥ satataṃ kurute hitayogam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tasya suruṣṭo 'py avihatatejāḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">kiñcitkārī no yamarājā</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_3.74">
<l><seg type="pāda" n="a">mṛtasaṃjīvanam api</seg> <seg type="pāda" n="b">kva cid dṛṣṭam upāyataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ṛtumatkanyānarayoḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">śṛṅkhalāyāḥ samutthitaiḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_3.75">
<l><seg type="pāda" n="a">śoṇitonmiśraśukrākhya</seg><seg type="pāda" n="b">dhātubhir nātiśītalaiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sadyo yad vā mṛtasyaiva</seg> <seg type="pāda" n="d">patitair dhātubindubhiḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_3.76">
<l><seg type="pāda" n="a">ghṛtāktanalikārandhra</seg><seg type="pāda" n="b">nirgamena praveśitaiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vahed ātmīyanāsāgra</seg><seg type="pāda" n="d">puṭonnītapuṭe kramāt</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_3.77">
<l><seg type="pāda" n="a">punarujjīvanaṃ dṛṣṭaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">nirodhaś cātra śasyate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">pratyakṣadṛṣṭasāmarthyo</seg> <seg type="pāda" n="d">yogo 'yaṃ bahusaṃmataḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_3.78">
<l><seg type="pāda" n="a">samastam athavā vyastaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">triphalāmārkavānvitam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ācaret satataṃ yogī</seg> <seg type="pāda" n="d">pañcāmṛtarasāyanam</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_3.79">
<l><seg type="pāda" n="a">valīpalitanirmukto</seg> <seg type="pāda" n="b">vajrakāyaḥ svarūpavān</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dhruvaṃ nivārayen mṛtyum</seg> <seg type="pāda" n="d">api kalpādisaṃkhyayā</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_3.80">
<l><seg type="pāda" n="a">āgamoktam idaṃ siddhaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">bahūnāṃ vārigandhayoḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">bhakṣaṇālepanāt sadyo</seg> <seg type="pāda" n="d">bhaven mṛtyunivāraṇam</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_3.81">
<l><seg type="pāda" n="a">anayoś ca sadābhyāsān</seg> <seg type="pāda" n="b">madhusarpiḥsamanvitāt</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kālākālasamudbhūtam</seg> <seg type="pāda" n="d">api mṛtyuṃ nivārayet</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_3.82">
<l><seg type="pāda" n="a">bheṣajasyāpi sāmarthye</seg> <seg type="pāda" n="b">saṃśayo naiva yujyate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">acintyauṣadhisāmarthyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">yataḥ sarvatra dṛśyate</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_3.83">
<l><seg type="pāda" n="a">iti vidhāya bahiṣkriyam ādarān</seg> <seg type="pāda" n="b">maraṇavañcanam atra yathābalam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">prabalamṛtyumahābhayaśaṅkayā</seg> <seg type="pāda" n="d">kuruta saṃprati tat punar āntaram</seg> //</l>
</lg>
<trailer>|| iti śrīpaṇḍitācāryavāgīśvarakīrtiviracite mṛtyuvañcanopadeśe tṛtīyaḥ paricchedaḥ ||</trailer>
</div>
<div type="pariccheda" n="4">
<lg xml:id="VMv_4.1">
<l><seg type="pāda" n="a">ādhyātmikam idānīṃ tu</seg> <seg type="pāda" n="b">mṛtyuvañcanakauśalam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kathyate yena niyataṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">vañcyate mṛtyur udyataiḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_4.2">
<l><seg type="pāda" n="a">rājacauramahāmāra</seg><seg type="pāda" n="b">vyāghrādibhayavarjite</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">saṃsargarahite ramye</seg> <seg type="pāda" n="d">parvatādau kva cit sthitaḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_4.3">
<l><seg type="pāda" n="a">mātrābhojī mitālāpī</seg> <seg type="pāda" n="b">nāticaṅkramaṇe priyaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">alpanidro bahudhyāno</seg> <seg type="pāda" n="d">mantrajāpaparāyaṇaḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_4.4">
<l><seg type="pāda" n="a">sveṣṭadaivatapūjādi</seg><seg type="pāda" n="b">saddharmapaṭhanakriyaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">trisaṃdhyabalidānādi</seg><seg type="pāda" n="d">maitryacittāditatparaḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_4.5">
<l><seg type="pāda" n="a">puṇyād eveṣṭasaṃsiddhir</seg> <seg type="pāda" n="b">iti puṇyakriyāparaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">śraddhayā sarvasaṃsiddhir</seg> <seg type="pāda" n="d">iti śraddhāvivardhakaḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_4.6">
<l><seg type="pāda" n="a">vīryāt prārabdhaniṣpattir</seg> <seg type="pāda" n="b">iti vīryapuraḥsaraḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dhyānād iṣṭaphalasthairyam</seg> <seg type="pāda" n="d">iti dhyānaikacetanaḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_4.7">
<l><seg type="pāda" n="a">saṅgatyāgād anuṣṭhānam</seg> <seg type="pāda" n="b">iti saṅgavivarjitaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">samyagjñānavataḥ sarvam</seg> <seg type="pāda" n="d">iti jñānasamanvitaḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_4.8">
<l><seg type="pāda" n="a">maraṇe duḥkhasaṃdarśī</seg> <seg type="pāda" n="b">dharmadarśī ca jīvite</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vigatāśeṣasaṃdeho</seg> <seg type="pāda" n="d">mṛtyuvañcanam ārabhet</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_4.9">
<l><seg type="pāda" n="a">tatrādau dhyānasahitaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">vighnārer mantralakṣakam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">saṃjapyāyutahomena</seg> <seg type="pāda" n="d">sarvavighnān nivārayet</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_4.10">
<l><seg type="pāda" n="a">namaḥ samantakāyeti</seg> <seg type="pāda" n="b">prāg vākcittapadaṃ tataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vajrāṇāṃ ca namo vajra</seg><seg type="pāda" n="d">krodhāyeti padaṃ vadet</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_4.11">
<l><seg type="pāda" n="a">mahādaṃṣṭrotkaṭapadād</seg> <seg type="pāda" n="b">bhairavāyapadaṃ vadet</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">asimusalaparaśu</seg><seg type="pāda" n="d">pāśagṛhītahastāya</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_4.12">
<l><seg type="pāda" n="a">oṃ tato 'mṛtakuṇḍali</seg> <seg type="pāda" n="b">khakhakhāhikhāhipadāt</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tiṣṭhatiṣṭhapadaṃ tasmād</seg> <seg type="pāda" n="d">bandhadvayaṃ hanadvayam</seg> //</l>
</lg>
<p>tataḥ |</p>
<lg xml:id="VMv_4.13">
<l><seg type="pāda" n="a">dahadvayaṃ garjadvayaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">visphoṭayadvayaṃ tataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sarvavajrapadād vighna</seg><seg type="pāda" n="d">vināyakānpadaṃ vadet</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_4.14">
<l><seg type="pāda" n="a">mahāgaṇapatipadāj</seg> <seg type="pāda" n="b">jīvitāntakarāya ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">hūṃ hūṃ phaṭ phaṭ svāhā</seg> <seg type="pāda" n="d">mantro vighnanivāraṇaḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_4.15">
<l><seg type="pāda" n="a">hṛdayenāthavāsyaiva</seg> <seg type="pāda" n="b">sarvavighnān nivārayet</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">pūrvavaj japahomābhyāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">śaktir asyāpi tādṛśī</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_4.16">
<l><seg type="pāda" n="a">oṃ prāg uktvā huluhulu</seg><seg type="pāda" n="b">tiṣṭhatiṣṭhapadaṃ tataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">hanadvayaṃ dahadvayaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">garjagarja tathā punaḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_4.17">
<l><seg type="pāda" n="a">visphoṭayadvayād brūyāt</seg> <seg type="pāda" n="b">sarvavighnavināyakān</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">oṃ amṛta hūṃ hūṃ phaṭ phaṭ</seg> <seg type="pāda" n="d">mama rakṣāṃ kuru svāhā</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_4.18">
<l><seg type="pāda" n="a">evaṃ vināśitāśeṣa</seg><seg type="pāda" n="b">māravighno nirākulaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yathābhivāñchitaṃ yogaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">dhyāyād ekam aharniśam</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_4.19">
<l><seg type="pāda" n="a">buddhakṛtyakaraṃ śāntaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">ghanavyūhanivāsinam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ābaddhavajraparyaṅkaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">padmacandrāsanopari</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_4.20">
<l><seg type="pāda" n="a">bodhyagrīmudrayā yuktaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">sphuracchvetāṃśumaṇḍalam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dhyātvā vairocanaṃ śuklam</seg> <seg type="pāda" n="d">āsaṃsāraṃ na mṛtyubhāk</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_4.21">
<l><seg type="pāda" n="a">svavarṇamudrāveṣāḍhyān</seg> <seg type="pāda" n="b">akṣobhyāditathāgatān</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dṛḍhāhaṅkārato dhyātvā</seg> <seg type="pāda" n="d">vajrakāyo bhaved dhruvam</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_4.22">
<l><seg type="pāda" n="a">hṛccandrasaṃpuṭāntasthaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">lokeśvaram anaśvaram</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">śāntaṃ śaśāṅkasaṃkāśaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">sarvālaṅkārabhūṣitam</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_4.23">
<l><seg type="pāda" n="a">raktavarṇāmitābhākhya</seg><seg type="pāda" n="b">saṃbuddhāṅkajaṭādharam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vajraparyaṅkasaṃśliṣṭaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">pādāmbūjadvayopari</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_4.24">
<l><seg type="pāda" n="a">samādhimudrāsaṃsakta</seg><seg type="pāda" n="b">karadvayam anākulam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sarvasattvārthasaṃpādi</seg><seg type="pāda" n="d">kāruṇyasyandivigraham</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_4.25">
<l><seg type="pāda" n="a">dhyātvā tasyāpi hṛdaye</seg> <seg type="pāda" n="b">lokeśam aparaṃ tathā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">punas tasyāpi hṛdaye</seg> <seg type="pāda" n="d">tathaivaikāgramānasaḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_4.26">
<l><seg type="pāda" n="a">koṭisaṃkhyā bhaved yāvat</seg> <seg type="pāda" n="b">tāvad dhyānam idaṃ smaret</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tataḥ sūkṣmātisūkṣmāntya</seg><seg type="pāda" n="d">lokeśagatacetasaṃ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_4.27">
<l><seg type="pāda" n="a">dṛṣṭvā yogeśvaraṃ mṛtyur</seg> <seg type="pāda" n="b">mriyate svayam eva hi</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">anye 'pi skandhajā doṣāḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">svayam āyanti nāśitām</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_4.28">
<l><seg type="pāda" n="a">sitāravindamadhyastha</seg><seg type="pāda" n="b">candrabimbāsanopari</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ābaddhavajraparyaṅkāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">varadotpaladhāriṇīm</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_4.29">
<l><seg type="pāda" n="a">śaraccandrakarākārāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">pṛṣṭhacandrasamāśritām</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sarvālaṅkārasaṃpūrṇāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">ṣoḍaśābdavapuṣmatīm</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_4.30">
<l><seg type="pāda" n="a">sarvasaṃbuddhatatputra</seg><seg type="pāda" n="b">mātaraṃ kāmarūpadhām</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dhyātvāryatārāṃ hṛdaye</seg> <seg type="pāda" n="d">tasyāś cakraṃ sitadyuti</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_4.31">
<l><seg type="pāda" n="a">aṣṭakoṣṭhakam aṣṭābhir</seg> <seg type="pāda" n="b">akṣaraiḥ paripūritam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">oṃhāvyañjanamadhyastha</seg><seg type="pāda" n="d">sādhyanāmādyanābhikam</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_4.32">
<l><seg type="pāda" n="a">dhyāyād ekāgracittaḥ san</seg> <seg type="pāda" n="b">ṣaḍ māsān dṛḍhaniścayaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">japec cākhinnacittaḥ san</seg> <seg type="pāda" n="d">mantram enaṃ daśākṣaram</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_4.33">
<l><seg type="pāda" n="a">oṅkāram ādito dattvā</seg> <seg type="pāda" n="b">paścāt tāre prayojayet</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tuttāre syāt ture paścāt</seg> <seg type="pāda" n="d">svāhāntaḥ sārvakarmikaḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_4.34">
<l><seg type="pāda" n="a">brahmendraviṣṇucandrārka</seg><seg type="pāda" n="b">rudradikpālamanmathaiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">apy akhaṇḍitaromāgraṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">mṛtyuṃ jayati mṛtyuvat</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_4.35">
<l><seg type="pāda" n="a">valīpalitadaurbhāgya</seg><seg type="pāda" n="b">vyādhidāridryasaṃkṣayaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">siṃhādyaṣṭamahābhīti</seg><seg type="pāda" n="d">duḥkhasaṃdohanāśanam</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_4.36">
<l><seg type="pāda" n="a">ayācitānnapānādi</seg><seg type="pāda" n="b">harmyavastrādisaṃgamaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">khaḍgāñjanapādalepa</seg><seg type="pāda" n="d">bhadrakumbhādisiddhayaḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_4.37">
<l><seg type="pāda" n="a">kavitā vaktṛtā medhā</seg> <seg type="pāda" n="b">prajñā caikāntanirmalā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">anyā ca vāñchitā siddhiś</seg> <seg type="pāda" n="d">cakrād asmāt prajāyate</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_4.38">
<l><seg type="pāda" n="a">locanāṃ māmakīṃ cundāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">mahāśvetādidevatām</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">svavarṇaveṣamudrābhir</seg> <seg type="pāda" n="d">dhyātvā mṛtyuṃ na paśyati</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_4.39">
<l><seg type="pāda" n="a">sveṣṭadaivatayogād vai</seg> <seg type="pāda" n="b">dṛḍhāhaṅkārasaṃgatāt</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">cintāmaṇer ivāśeṣa</seg><seg type="pāda" n="d">vāñchitārthaprasādhakāt</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_4.40">
<l><seg type="pāda" n="a">śaṅkhakundendusaṃkāśāt</seg> <seg type="pāda" n="b">saṃhārakramasaṃsthitāt</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">anāratakriyābhyāsān</seg> <seg type="pāda" n="d">mṛtyur āyāti vañcanām</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_4.41">
<l><seg type="pāda" n="a">cakrasaṃvaratantrokta</seg><seg type="pāda" n="b">herukākārabhāvanām</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kṛtvā tatpariṇāmena</seg> <seg type="pāda" n="d">kapālākārabhāvakam</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_4.42">
<l><seg type="pāda" n="a">kaṅkālarūpanidhyānaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">yad vā khaṭvāṅgabhāvakam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">mārayitum ayogyatvān</seg> <seg type="pāda" n="d">mṛtyur naivopasarpati</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_4.43">
<l><seg type="pāda" n="a">mūrdhni candramaso bimbāt</seg> <seg type="pāda" n="b">kṣaratpīyūṣaśīkarān</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">hlādayataḥ samastāṅgaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">romakūpaiḥ samantataḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_4.44">
<l><seg type="pāda" n="a">ṣaḍ māsān bhāvayed yogī</seg> <seg type="pāda" n="b">sarvasaṅgavivarjitaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sarvarogān vinirjitya</seg> <seg type="pāda" n="d">mṛtyuṃ jayati mṛtyuvat</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_4.45">
<l><seg type="pāda" n="a">śirasy adhomukhaṃ śuklaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">sahasradalapaṅkajam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dhyātvā candrakramān mṛtyuṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">kalpādīṃś ca vināśayet</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_4.46">
<l><seg type="pāda" n="a">asyaiva kṛṣṇarūpasya</seg> <seg type="pāda" n="b">kṛṣṇarūpair gabhastibhiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">saṃplāvayato nidhyānāt</seg> <seg type="pāda" n="d">palitādivināśanam</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_4.47">
<l><seg type="pāda" n="a">jihvāṃ tālugatāṃ kṛtvā</seg> <seg type="pāda" n="b">dantair dantān asaṃspṛśan</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">acintyahetusāmarthyāc</seg> <seg type="pāda" n="d">chraddheyam idam ārabhet</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_4.48">
<l><seg type="pāda" n="a">kaṇṭharandhrordhvasaṃlagnāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">lālājihvām adhomukhīm</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">jihvāgreṇālihed yāvat</seg> <seg type="pāda" n="d">pīyūṣarasavedanam</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_4.49">
<l><seg type="pāda" n="a">tato mṛtyuṃ jayet sadyaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">palitādīṃś ca nāśayet</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sarvāpadbhayarakṣā ca</seg> <seg type="pāda" n="d">tatkāryakaraṇād bhavet</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_4.50">
<l><seg type="pāda" n="a">ānāpānasmṛter vātha</seg> <seg type="pāda" n="b">prakārāntaram ārabhet</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">saṃkhyāvṛddhyā tato 'vaśyam</seg> <seg type="pāda" n="d">ajarāmaratāṃ vrajet</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_4.51">
<l><seg type="pāda" n="a">adhikāni śataiḥ ṣaḍbhiḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">sahasrāṇy ekaviṃśatiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ahorātreṇa sattvānāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">prāṇasaṃkhyā prakīrtitā</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_4.52">
<l><seg type="pāda" n="a">praveśaḥ śasyate vāyor</seg> <seg type="pāda" n="b">yataḥ so 'mṛtasaṃcayaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">amṛtaṃ jīvanopāyas</seg> <seg type="pāda" n="d">tena mṛtyur na bādhate</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_4.53">
<l><seg type="pāda" n="a">praveśaṃ gaṇayed vāyoḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">śanair lakṣādisaṃkhyayā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ekāgracitto vidhivad</seg> <seg type="pāda" n="d">aśabdo japa ucyate</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_4.54">
<l><seg type="pāda" n="a">aśabdajapalakṣeṇa</seg> <seg type="pāda" n="b">vidhinā pūritena tu</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">bhraṣṭāyuḥ san naro 'vaśyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">pañca varṣāṇi jīvati</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_4.55">
<l><seg type="pāda" n="a">dvilakṣādijapād evam</seg> <seg type="pāda" n="b">unneyā vṛddhir āyuṣaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">upāyakuśalo bhūtvā</seg> <seg type="pāda" n="d">vāyujāpaparo bhavet</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_4.56">
<l><seg type="pāda" n="a">sahasram ekaṃ satataṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">gaṇayet prātar utthitaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sarvarogavinirmukto</seg> <seg type="pāda" n="d">jīvec candrārkajīvitam</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_4.57">
<l><seg type="pāda" n="a">nābhyāsarahitas tiṣṭhen</seg> <seg type="pāda" n="b">muhūrtam api na svapet</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">jitvā nidrāṃ prayatnena</seg> <seg type="pāda" n="d">bhakṣapānāsanādikam</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_4.58">
<l><seg type="pāda" n="a">vāhayed anulomena</seg> <seg type="pāda" n="b">vāyusaṃcāratatparaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">anulomaparo yogī</seg> <seg type="pāda" n="d">mṛtyuṃ jayati niścitam</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_4.59">
<l><seg type="pāda" n="a">mriyante tu vilomena</seg> <seg type="pāda" n="b">mūḍhā bhogaikatatparāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">svabhāvas tv anulomaḥ syād</seg> <seg type="pāda" n="d">vilomas tadviparyayāt</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_4.60">
<l><seg type="pāda" n="a">siṃhavikrīḍitāmudrā</seg><seg type="pāda" n="b">bandhanād vāyurodhataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">jitakumbhakayogād vā</seg> <seg type="pāda" n="d">nirodho mṛtyuvañcakaḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_4.61">
<l><seg type="pāda" n="a">āpādatalaparyantaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">śanair āpūrya vāyunā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nirodhanāt kumbhakaḥ syāt</seg> <seg type="pāda" n="d">taj japakrama ucyate</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_4.62">
<l><seg type="pāda" n="a">trividhodghātayogena</seg> <seg type="pāda" n="b">jito bhavati kumbhakaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">hīnamadhyādibhedena</seg> <seg type="pāda" n="d">udghātas trividho mataḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_4.63">
<l><seg type="pāda" n="a">udghāta iti saṃjñaiṣā</seg> <seg type="pāda" n="b">vakṣyamāṇārthadarśikā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ṣaṭtriṃśanmātriko hīno</seg> <seg type="pāda" n="d">madhyaḥ syād dviguṇas tathā</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_4.64">
<l><seg type="pāda" n="a">jyeṣṭhas tu triguṇo jñeyaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">kumbhakas tena jīyate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">prathamaṃ kumbhakaṃ kṛtvā</seg> <seg type="pāda" n="d">paścāt svaṃ jānumaṇḍalam</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_4.65">
<l><seg type="pāda" n="a">pāṇinā triḥ parāmṛśya</seg> <seg type="pāda" n="b">ṣaḍ dadyāc choṭikās tataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">eṣā mātrocyate kāla</seg><seg type="pāda" n="d">paricchedāya paṇḍitaiḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_4.66">
<l><seg type="pāda" n="a">ṣaṭtriṃśan mātrā yāvat syus</seg> <seg type="pāda" n="b">tāvad yā kumbhakakriyā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">udghāto 'sau mato hīno</seg> <seg type="pāda" n="d">madhyamo dviguṇas tataḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_4.67">
<l><seg type="pāda" n="a">triguṇo jyeṣṭha udghāto</seg> <seg type="pāda" n="b">'ṣṭottaraśatamātrikaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sa eva jeyo yatnena</seg> <seg type="pāda" n="d">mṛtyuvañcanavāñchayā</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_4.68">
<l><seg type="pāda" n="a">jyeṣṭhodghātāvadhiṃ yāvat</seg> <seg type="pāda" n="b">kumbhakaś cet pravartate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nirantaranirodho 'pi</seg> <seg type="pāda" n="d">tadā bhavati susthiraḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_4.69">
<l><seg type="pāda" n="a">martavyadivasaṃ jñātvā</seg> <seg type="pāda" n="b">yo nirodhena tiṣṭhati</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tasya kalpasahasrāṇi</seg> <seg type="pāda" n="d">mṛtyur nāyāti saṃnidhim</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_4.70">
<l><seg type="pāda" n="a">ākāśadhenor ādohāt</seg> <seg type="pāda" n="b">pīyūṣadravasaṃcayam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ghaṭāṅkavāruṇākhyena</seg> <seg type="pāda" n="d">maṇḍalena sphurattviṣā</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_4.71">
<l><seg type="pāda" n="a">nāsāgranirgato vāyur</seg> <seg type="pāda" n="b">ādāyāsecayen muhuḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">śuṣyaddhṛtpadmasaṃlīnaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">cittabhramaraśāvakam</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_4.72">
<l><seg type="pāda" n="a">ākāśadohanadhyānam</seg> <seg type="pāda" n="b">idaṃ nityaṃ samācaret</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ākāśam iva taṃ mṛtyuḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">paśyann api na paśyati</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_4.73">
<l><seg type="pāda" n="a">saṃtyajya vāyum athavā</seg> <seg type="pāda" n="b">tattvam eva sadācaret</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tattvena jīyate mṛtyus</seg> <seg type="pāda" n="d">tathānye māraśatravaḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_4.74">
<l><seg type="pāda" n="a">niḥśeṣadoṣapraśamo</seg> <seg type="pāda" n="b">niḥśeṣaguṇasaṃbhavaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tattvena jīyate puṃsāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">siddhayaś cābhivāñchitāḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_4.75">
<l><seg type="pāda" n="a">tattvaṃ ca śūnyatā proktā</seg> <seg type="pāda" n="b">sarvākāravarātmikā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tām evābhyasyato nityaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">mṛtyur āyāti vañcanām</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_4.76">
<l><seg type="pāda" n="a">dharmasaṃbhogakāyādi</seg><seg type="pāda" n="b">dānaśīlādyabhedinī</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sarvālambanasaṃyogāt</seg> <seg type="pāda" n="d">sarvālambanavarjitā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="e">sarvākāravaropetā</seg> <seg type="pāda" n="f">śūnyatā kathitā jinaiḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_4.77">
<l><seg type="pāda" n="a">na cintāṃ cintayec cintyām</seg> <seg type="pāda" n="b">acintyāṃ naiva cintayet</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">cintyācintyāṃ na cintayet</seg> <seg type="pāda" n="d">tataḥ prāpsyati śūnyatām</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_4.78">
<l><seg type="pāda" n="a">na bhāvaṃ bhāvayed vidvān</seg> <seg type="pāda" n="b">nāpy abhāvaṃ vibhāvayet</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">bhāvābhāvavinirmuktaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">bhāvayet tadvivarjitaḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_4.79">
<l><seg type="pāda" n="a">sarvākāravaropetāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">śūnyatāgrahavarjitām</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">śūnyatāṃ bhāvayen nityaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">mṛtyunā naiva dṛśyate</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_4.80">
<l><seg type="pāda" n="a">vikalpamātrasaṃbhūtaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">mṛtyuṃ so 'pi na paśyati</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">anyāṃś ca bahulān mārān</seg> <seg type="pāda" n="d">saṃsāraṃ ca na paśyati</seg> //</l>
</lg>
<p>tad āha |</p>
<lg xml:id="VMv_4.81">
<l><seg type="pāda" n="a">mṛtyur nāma vikalpo 'yam</seg> <seg type="pāda" n="b">abhāve sarvavastunaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">hanyate svavikalpena</seg> <seg type="pāda" n="d">pṛthagjanavijṛmbhitair iti</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_4.82">
<l><seg type="pāda" n="a">vikalpaḥ sarvaduḥkhāni</seg> <seg type="pāda" n="b">vikalpo mṛtyur ucyate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vikalpaṃ hānayet tasmān</seg> <seg type="pāda" n="d">nirvikalpamanā bhavet</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_4.83">
<l><seg type="pāda" n="a">yad yad vibhāvyate 'bhīkṣṇam</seg> <seg type="pāda" n="b">ādarādiviśeṣitam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tat tat tu sphuṭatāṃ yāti</seg> <seg type="pāda" n="d">kāmaśokādibuddhivat</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_4.84">
<l><seg type="pāda" n="a">sulabhāni hi śāstrāṇi</seg> <seg type="pāda" n="b">prayogās te sudurlabhāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">prayogajñeṣu lokeṣu</seg> <seg type="pāda" n="d">prayogā naiva durlabhāḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_4.85">
<l><seg type="pāda" n="a">prayogakuśalaḥ śrāddhaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">kṣamāvīryapratiṣṭhitaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">anuṣṭhānaparaḥ prājño</seg> <seg type="pāda" n="d">mṛtyuvañcanabhājanam</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_4.86">
<l><seg type="pāda" n="a">śramāt pācanapānāder</seg> <seg type="pāda" n="b">jaṭharānaladīpanam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">pradīptavahner āhāraḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">pariṇāmo 'pi śaktitaḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_4.87">
<l><seg type="pāda" n="a">pariṇāmāt tanoḥ puṣṭiḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">puṣṭer balavivardhanam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">balāt syād āyuṣo vṛddhis</seg> <seg type="pāda" n="d">tadvṛddheś cirajīvitam</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_4.88">
<l><seg type="pāda" n="a">pratyakṣasiddhaṃ sarveṣāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">yathā nāsty atra saṃśayaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tathopadeśāt kalpādi</seg><seg type="pāda" n="d">jīvane 'pi na saṃśayaḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_4.89">
<l><seg type="pāda" n="a">nāśonmukho 'pi dīpādis</seg> <seg type="pāda" n="b">tailavartikṣayādibhiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">punas tailādisaṃprāpteḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">kalpāntam api tiṣṭhati</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_4.90">
<l><seg type="pāda" n="a">yathā tathāyaṃ deho 'pi</seg> <seg type="pāda" n="b">mriyamāṇo jarādibhiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">siddhopadeśasaṃprāpteḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">kalpāntaṃ kiṃ na tiṣṭhati</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_4.91">
<l><seg type="pāda" n="a">yathā jīrṇasya gehasya</seg> <seg type="pāda" n="b">saṃskāreṇa cirasthitiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tathā jīrṇasya dehasya</seg> <seg type="pāda" n="d">saṃskāreṇa na kiṃ bhavet</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_4.92">
<l><seg type="pāda" n="a">na duṣkaraṃ kiṃ cana vikrameṇa</seg> <seg type="pāda" n="b">tasmād anikṣiptadhurā yatadhvam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nityapravṛttā vibhinatti kāle</seg> <seg type="pāda" n="d">śilātalaṃ mṛdv api vāridhārā</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_4.93">
<l><seg type="pāda" n="a">kāṣṭhād agnir jāyate mathyamānād</seg> <seg type="pāda" n="b">bhūmis toyaṃ khanyamānā dadāti</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sotsāhānāṃ nāsty asādhyaṃ narāṇāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">nyāyārabdhāḥ sarvayatnāḥ phalanti</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_4.94">
<l><seg type="pāda" n="a">subahūny api vijñāya</seg> <seg type="pāda" n="b">vañcanāni mṛter iha</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ananuṣṭhānād viṣṭhābhir</seg> <seg type="pāda" n="d">liptvā śayyāṃ mṛtā vayam</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_4.95">
<l><seg type="pāda" n="a">prayogakuśalā ye ca</seg> <seg type="pāda" n="b">paṇḍitāḥ śāstrapāragāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ananuṣṭhānadoṣeṇa</seg> <seg type="pāda" n="d">dantān niṣkāśya te mṛtāḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_4.96">
<l><seg type="pāda" n="a">jñātvāpi yogaśāstrāṇi</seg> <seg type="pāda" n="b">prayogāṃś cāpy anekaśaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">adya śvo vā kariṣyāma</seg> <seg type="pāda" n="d">iti cintāparā mṛtāḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_4.97">
<l><seg type="pāda" n="a">idaṃ kartāsmi śvaḥ punar idam idaṃ cāsya parato</seg> <seg type="pāda" n="b">vṛthā prāptāśvāso vimṛśati na lolāṃ bhavagatim</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">agatvā kāryāntaṃ viṣaya-salilāvartapatitā</seg> <seg type="pāda" n="d">prajā mṛtyor vaktraṃ makara-mukhavan nauḥ praviśati</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_4.98">
<l><seg type="pāda" n="a">iti nigaditam etad vañcanaṃ mṛtyuśatroḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">svaparasamayasiddhadhyānakarmaprasādhyam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">aghṛṇamaraṇabhīter yatnataḥ saṃvidheyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">yata iha kamanīyaṃ jīvitān nānyad asti</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_4.99">
<l><seg type="pāda" n="a">vajraḍākaṃ catuṣpīṭhaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">buddhapañjarakādi ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kālottaraṃ kālāvalīṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">kālapañcāśikām api</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_4.100">
<l><seg type="pāda" n="a">jīvapañcāśikādīni</seg> <seg type="pāda" n="b">śāstrāṇy ālokya yatnataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sattvānukampayā proktam</seg> <seg type="pāda" n="d">idaṃ maraṇavañcanam</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_4.101">
<l><seg type="pāda" n="a">śāradacandranabhaḥ pariśuddhaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">śuddhaviyacchaśināpy asamāptam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">āptam ataḥ kuśalaṃ yad amṛtyus</seg> <seg type="pāda" n="d">tena jano 'stu sa mṛtyuvimuktaḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="VMv_4.102">
<l><seg type="pāda" n="a">gaṇanāśramahānāya</seg> <seg type="pāda" n="b">lekhakānāṃ tapasvinām</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">granthapramāṇam ākhyātaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">sāśītikaśatatrayam</seg> //</l>
</lg>
<trailer>|| iti śrīpaṇḍitācāryavāgīśvarakīrtiviracite mṛtyuvañcanopadeśe caturthaḥ paricchedaḥ samāptaḥ ||</trailer>
</div>
</body>
</text>
</TEI>
Notice an error, a missing source, or a date that should be revised? Suggest a correction. Every amendment enters the scholar moderation queue with the contributor cited.
URN · urn:vamshanidhi:scripture:01KTVG2HGAQ20KKCHC7A1C9F5V