Plate TXT · 4ZKWRasādhyaya, 1-302+com with ṬīkāLatn
URN · urn:vamshanidhi:scripture:01KTVGFHKP54X2WP6RM19Y4ZKW
Scripture · shastra
ProvisionalRasādhyaya, 1-302+com with Ṭīkā
Rasādhyaya, 1-302+com with Ṭīkā
Oliver Hellwig
siddhiḥ śrīnāmato yeṣāṃ bhavetsarvepsitaṃ śriyām natvā tānarhataḥ kurve kaṅkālādhyāyavārttikam // gurubhyaḥ kiṃcidākarṇya tajjñaiḥ saṃsṛjya kiṃcana kiṃcidapyanubhūyāsau grantho vivrīyate mayā // prokto'pi guruṇā sākṣād dhātuvādo na sidhyati yāvan na dṛśyate dvistrir gurupārśve…
Provenance ledger
3 entries
- Canonshastratextual
- AttributionOliver Hellwigtextual
- SourceUpstream TEI document · san · Latnpublished primary
IIText
san<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<?xml-model href="http://www.tei-c.org/release/xml/tei/custom/schema/relaxng/tei_all.rng" type="application/xml" schematypens="http://relaxng.org/ns/structure/1.0"?>
<?xml-model href="http://www.tei-c.org/release/xml/tei/custom/schema/relaxng/tei_all.rng" type="application/xml" schematypens="http://purl.oclc.org/dsdl/schematron"?>
<TEI xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0" xml:id="sa_rasAdhyaya1-302-com">
<teiHeader xml:lang="en">
<fileDesc>
<titleStmt>
<title>Rasādhyaya, 1-302+com with Ṭīkā</title>
<author></author>
<respStmt>
<resp>data entry</resp>
<name>Oliver Hellwig</name>
</respStmt>
<respStmt>
<resp>contribution to GRETIL</resp>
<name>Oliver Hellwig</name>
</respStmt>
<respStmt>
<resp>initial normalization and conversion to legacy GRETIL formats</resp>
<name>Reinhold Grünendahl</name>
</respStmt>
<respStmt>
<resp>normalization and conversion to TEI-conformant markup</resp>
<name>Maximilian Mehner</name>
</respStmt>
</titleStmt>
<publicationStmt>
<publisher>Göttingen Register of Electronic Texts in Indian Languages (GRETIL), SUB Göttingen</publisher>
<availability>
<p>This e-text was provided to GRETIL in good faith that no copyright rights have been infringed.
If anyone wishes to assert copyright over this file, please contact the GRETIL management at <email>gretil(at)sub(dot)uni-goettingen(dot)de</email>.
The file will be immediately removed pending resolution of the claim.</p>
<licence target="https://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0/">Distributed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International License.</licence>
</availability>
<date when-iso="2020-07-31"/>
</publicationStmt>
<notesStmt>
<note>This file has been created by mass conversion of GRETIL's Sanskrit corpus from <ref target="http://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/1_sanskr/6_sastra/7_ayur/rasadhau.htm">rasadhau.htm</ref>. Due to the heterogeneity of the sources the header markup might be suboptimal. For the sake of transparency the header of the legacy file is documented in the <gi>note</gi> element below:</note>
<note type="legacyheader">
Rasadhyaya (with Tika), verses 1-302
<lb/>Based on the ed. by Ramakrsna Sarma
<lb/>Benares : Chowkhamba Sanskrit Series, north of Gopal Mandir, 1930
<lb/>(Kashi Sanskrit Series, 79 [Haridas Sanskrit Granthamala],
<lb/>Ayurveda Section, 2)
<lb/>
<lb/>NOTE:
<lb/>The verse numbering of the printed text is defective:
<lb/>after 153 it jumps back to "53".
<lb/>The defective numbering is added in asterisked brackets: Rsdhy_154*[53] etc.
<lb/>Verses 303-481 = *[202-380] of the printed ed. not available at present.
<lb/>
<lb/>Input by Oliver Hellwig
<lb/>
<lb/>TEXT WITH PADA MARKERS
</note>
</notesStmt>
<sourceDesc>
<bibl>Ramakrsna Sarma Benares : Chowkhamba Sanskrit Series, north of Gopal Mandir, 1930 (Kashi Sanskrit Series, 79 [Haridas Sanskrit Granthamala], Ayurveda Section, 2)</bibl>
</sourceDesc>
</fileDesc>
<encodingDesc>
<projectDesc>
<p>The Göttingen Register of Electronic Texts in Indian Languages (GRETIL) is a resource platform providing standardized machine-readable texts in Indian languages that have been contributed by various individuals and institutions.</p>
</projectDesc>
<editorialDecl>
<correction>
<p>Apparent errors have been silently corrected.</p>
</correction>
<normalization>
<p>GRETIL normalizes all texts contributed consistently for each language.
Sanskrit texts are normalized in accordance with the scheme of the International Alphabet of Sanskrit Transliteration (IAST) in order to facilitate word search across its corpus without additional transformations.</p>
<p>All characters that were fully equivalent to an IAST-conformant character in the text file contributed have been made to conform to the character list below.
Non-conformant characters with additional information including accents, capitalization, and whitespace have been preserved as <gi>orig</gi> elements inside <gi>choice</gi> elements with their IAST-conformant equivalent in <gi>reg</gi> elements for the creation of a plain text.
These additional informations will be available only in those transformations of this file that display the original information.</p>
<p><table>
<head>Characters Used for the Transliteration of Sanskrit according to IAST</head>
<row role="label">
<cell>Character</cell>
<cell>Character Name</cell>
<cell>Unicode Code Point</cell>
</row>
<row>
<cell>a</cell>
<cell>LATIN SMALL LETTER A</cell>
<cell>U+0061</cell>
</row>
<row>
<cell>ā</cell>
<cell>LATIN SMALL LETTER A WITH MACRON</cell>
<cell>U+0101</cell>
</row>
<row>
<cell>i</cell>
<cell>LATIN SMALL LETTER I</cell>
<cell>U+0069</cell>
</row>
<row>
<cell>ī</cell>
<cell>LATIN SMALL LETTER I WITH MACRON</cell>
<cell>U+012B</cell>
</row>
<row>
<cell>u</cell>
<cell>LATIN SMALL LETTER U</cell>
<cell>U+0075</cell>
</row>
<row>
<cell>ū</cell>
<cell>LATIN SMALL LETTER U WITH MACRON</cell>
<cell>U+016B</cell>
</row>
<row>
<cell>ṛ</cell>
<cell>LATIN SMALL LETTER R WITH DOT BELOW</cell>
<cell>U+1E5B</cell>
</row>
<row>
<cell>ṝ</cell>
<cell>LATIN SMALL LETTER R WITH DOT BELOW AND MACRON</cell>
<cell>U+1E5D</cell>
</row>
<row>
<cell>ḷ</cell>
<cell>LATIN SMALL LETTER L WITH DOT BELOW</cell>
<cell>U+1E37</cell>
</row>
<row>
<cell>ḹ</cell>
<cell>LATIN SMALL LETTER L WITH DOT BELOW AND MACRON</cell>
<cell>U+1E39</cell>
</row>
<row>
<cell>e</cell>
<cell>LATIN SMALL LETTER E</cell>
<cell>U+0065</cell>
</row>
<row>
<cell>o</cell>
<cell>LATIN SMALL LETTER O</cell>
<cell>U+006F</cell>
</row>
<row>
<cell>ṃ</cell>
<cell>LATIN SMALL LETTER M WITH DOT BELOW</cell>
<cell>U+1E43</cell>
</row>
<row>
<cell>ḥ</cell>
<cell>LATIN SMALL LETTER H WITH DOT BELOW</cell>
<cell>U+1E25</cell>
</row>
<row>
<cell>'</cell>
<cell>APOSTROPHE</cell>
<cell>U+0027</cell>
</row>
<row>
<cell>k</cell>
<cell>LATIN SMALL LETTER K</cell>
<cell>U+006B</cell>
</row>
<row>
<cell>g</cell>
<cell>LATIN SMALL LETTER G</cell>
<cell>U+0067</cell>
</row>
<row>
<cell>ṅ</cell>
<cell>LATIN SMALL LETTER N WITH DOT ABOVE</cell>
<cell>U+1E45</cell>
</row>
<row>
<cell>c</cell>
<cell>LATIN SMALL LETTER C</cell>
<cell>U+0063</cell>
</row>
<row>
<cell>j</cell>
<cell>LATIN SMALL LETTER J</cell>
<cell>U+006A</cell>
</row>
<row>
<cell>ñ</cell>
<cell>LATIN SMALL LETTER N WITH TILDE</cell>
<cell>U+00F1</cell>
</row>
<row>
<cell>ṭ</cell>
<cell>LATIN SMALL LETTER T WITH DOT BELOW</cell>
<cell>U+1E6D</cell>
</row>
<row>
<cell>ḍ</cell>
<cell>LATIN SMALL LETTER D WITH DOT BELOW</cell>
<cell>U+1E0D</cell>
</row>
<row>
<cell>ṇ</cell>
<cell>LATIN SMALL LETTER N WITH DOT BELOW</cell>
<cell>U+1E47</cell>
</row>
<row>
<cell>p</cell>
<cell>LATIN SMALL LETTER P</cell>
<cell>U+0070</cell>
</row>
<row>
<cell>b</cell>
<cell>LATIN SMALL LETTER B</cell>
<cell>U+0062</cell>
</row>
<row>
<cell>m</cell>
<cell>LATIN SMALL LETTER M</cell>
<cell>U+006D</cell>
</row>
<row>
<cell>y</cell>
<cell>LATIN SMALL LETTER Y</cell>
<cell>U+0079</cell>
</row>
<row>
<cell>r</cell>
<cell>LATIN SMALL LETTER R</cell>
<cell>U+0072</cell>
</row>
<row>
<cell>l</cell>
<cell>LATIN SMALL LETTER L</cell>
<cell>U+006C</cell>
</row>
<row>
<cell>v</cell>
<cell>LATIN SMALL LETTER V</cell>
<cell>U+0076</cell>
</row>
<row>
<cell>ś</cell>
<cell>LATIN SMALL LETTER S WITH ACUTE</cell>
<cell>U+x015B</cell>
</row>
<row>
<cell>ṣ</cell>
<cell>LATIN SMALL LETTER S WITH DOT BELOW</cell>
<cell>U+1E63</cell>
</row>
<row>
<cell>s</cell>
<cell>LATIN SMALL LETTER S</cell>
<cell>U+0073</cell>
</row>
<row>
<cell>h</cell>
<cell>LATIN SMALL LETTER H</cell>
<cell>U+0068</cell>
</row>
</table>
</p>
</normalization>
<quotation marks="some">
<p>If indicated unambiguously in the text file contributed quotation marks have been replaced with the <gi>q</gi> element and, in case a reference was provided, have been nested inside a <gi>cit</gi> with the respective reference provided in a <gi>ref</gi> element after the quote.</p>
</quotation>
<segmentation>
<p>Unnumbered <gi>div</gi> elements are used to structure the text, using the <att>type</att> and <att>n</att> attributes in accordance with the <gi>refsDecl</gi>.</p>
</segmentation>
<interpretation>
<p>Interpretive markup which is visible only in analytic transformations of this file consists of:
<list>
<item>Highlighting in <gi>hi</gi> elements,</item>
<item>Corruptions in <gi>sic</gi> elements,</item>
<item>Remarks in <gi>note</gi> elements with the @resp attribute identifying the agency.</item>
</list></p>
</interpretation>
</editorialDecl>
<refsDecl>
<p>A reference is given in the <att>xml:id</att> attributes consisting of
<list>
<item>a pragmatic abbreviation of the <label>title</label>: Rasādhyaya, 1-302+com = Rsdhy,</item>
<item>the number of the <label></label> in arabic numerals,</item>
<item>the number of the <label>verse</label> in arabic numerals.</item>
</list>
</p>
</refsDecl>
</encodingDesc>
<profileDesc>
<langUsage>
<language ident="en">English</language>
<language ident="sa-Latn">Sanskrit</language>
</langUsage>
<textClass>
<keywords scheme="http://gretil.sub.uni-goettingen.de/">
<term>Sanskrit -- Śāstra -- Āyurveda</term>
</keywords>
</textClass>
</profileDesc>
<revisionDesc>
<listChange>
<change when-iso="2020-07-31" who="Maximilian Mehner">TEI encoding by mass conversion of GRETIL's Sanskrit corpus</change>
</listChange>
</revisionDesc>
</teiHeader>
<text xml:lang="sa-Latn" xml:id="Rsdhy">
<body>
<lg xml:id="Rsdhy_1">
<l><seg type="pāda" n="a">siddhiḥ śrīnāmato yeṣāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">bhavetsarvepsitaṃ śriyām</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">natvā tānarhataḥ kurve</seg> <seg type="pāda" n="d">kaṅkālādhyāyavārttikam</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_2">
<l><seg type="pāda" n="a">gurubhyaḥ kiṃcidākarṇya</seg> <seg type="pāda" n="b">tajjñaiḥ saṃsṛjya kiṃcana</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kiṃcidapyanubhūyāsau</seg> <seg type="pāda" n="d">grantho vivrīyate mayā</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_3">
<l><seg type="pāda" n="a">prokto'pi guruṇā sākṣād</seg> <seg type="pāda" n="b">dhātuvādo na sidhyati</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yāvan na dṛśyate dvistrir</seg> <seg type="pāda" n="d">gurupārśve kriyāvidhiḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_4">
<l><seg type="pāda" n="a">yasmāttasmādapi śrutvā</seg> <seg type="pāda" n="b">yatra kutrāpi vīkṣya ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dravyavyayaṃ prakurvanto</seg> <seg type="pāda" n="d">mudhā tāmyanti bāliśāḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_5">
<l><seg type="pāda" n="a">prasannībhūya cetsarvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">darśayetkarma sadguruḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">līlayāpi tadā sarve</seg> <seg type="pāda" n="d">yogāḥ sidhyantyasaṃśayam</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_6">
<l><seg type="pāda" n="a">tato'tra vyaktam ukte'pi</seg> <seg type="pāda" n="b">granthārthe mukhyaniścayāt</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">gurūnupekṣya no kāryo</seg> <seg type="pāda" n="d">dhātuvāde pariśramaḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_7">
<l><seg type="pāda" n="a">vakti yo na sa jānāti</seg> <seg type="pāda" n="b">yo jānāti na vakti saḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tato yatrāpi tatrāpi</seg> <seg type="pāda" n="d">prasāryaṃ na mukhaṃ budhaiḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_8">
<l><seg type="pāda" n="a">rasaguṭyañjanābhijñaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">śrīkaṅkālayayogyabhūt</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tena svaśiṣyaśikṣārthaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">rasatattvaṃ niveditam</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_9">
<l><seg type="pāda" n="a">śrīkaṅkālayaśiṣyo'pi</seg> <seg type="pāda" n="b">svānyopakṛtaye kṛtī</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ekaviṃśatyadhīkāraṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">rasādhyāyaṃ nibaddhavān</seg> //</l>
</lg>
<note>Komm. zum Rasādhyāya</note>
<p>tatrādāv eva nirvighnaṃ prārabdhakāryasiddhyartham abhīṣṭadevatānamaskāram āha || 1</p>
<lg xml:id="Rsdhy_10">
<l><seg type="pāda" n="a">śrībhairavaṃ praṇamyādau</seg> <seg type="pāda" n="b">sarvajñaṃ trijagatprabhum</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">śrībhāratīṃ ca vighneśaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">vande pratyūhaśāntaye</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_11">
<l><seg type="pāda" n="a">brahmacaryaṃ tapaḥ kāryaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">haviṣyānnasya bhojanam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kriyābhraṣṭe na sidhyanti</seg> <seg type="pāda" n="d">taponaṣṭe phalanti na</seg> //</l>
</lg>
<note>Komm. zum Rasādhyāya</note>
<p>iha rasakarmāṇi caturaśītiḥ guṭikābhedāścaturaśītiḥ añjanāni caturaśītiḥ || 1</p>
<p>evaṃ te dvipañcāśadadhike dve śate bhedāḥ || 2</p>
<p>tata eteṣāṃ bhedānāṃ madhyād yadaikā kācit kriyā prārabhyate tadā prārambhātpūrvaṃ māsamekaṃ brahmacaryarūpaṃ tapaḥ kartavyam || 3</p>
<p>brahmacaryasyaiva sarvatapomūlatvāt || 4</p>
<p>tadrahitasyāparatapasaḥ sarvasyāpi niṣphalatvāt || 5</p>
<p>yadvā brahmacaryaṃ dhāryam || 6</p>
<p>tathācāryādinā yathāyuktyā tapaḥ kāryam || 7</p>
<p>dvayorapi sarvakarmaphalānām ādimūlatvāt || 8</p>
<p>tathā haviṣyānnaṃ ghṛtaśarkarāmiśraṃ pāyasaṃ kṣīrabhojanaṃ kāryam || 9</p>
<p>aparair āhārair dehaśuddherabhāvāt || 10</p>
<p>prāṇāyāmasādhanābhāvāc ca || 11</p>
<p>tata evaṃ karma pālayatā tatkarmaphalaṃ yāvan netavyam || 12</p>
<p>yato rasādikā kriyāḥ sādhake bhraṣṭe yathoktabhojanam akurvati na sidhyanti || 13</p>
<p>taponaṣṭe na ca phalanti || 14</p>
<p>etac ca granthānte svayaṃ spaṣṭayiṣyati || 15</p>
<lg xml:id="Rsdhy_12">
<l><seg type="pāda" n="a">athādhyāyaṃ samāyātaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">śrīkaṅkālayayoginaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vadāmi vyañjito yatra</seg> <seg type="pāda" n="d">yuktibhiḥ śṛṅkhalārasaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note>Komm. zum Rasādhyāya</note>
<p>śrīkaṅkālayayogisamīpāt samāyātam adhyāyaṃ vadāmīti śiṣyavacanam || 1</p>
<p>yatrādhyāye śṛṅkhalāraso yuktibhir auṣadhabhāvanāgnipuṭādividhibhiḥ prakaṭīkṛto 'sti || 2</p>
<p>yathā kila śṛṅkhalā pūrvapūrvatarāvayavair anyonyānupraveśāt sambaddhā bhavati tathā atrāpi || 3</p>
<p>pūrvaṃ rasasya śodhanam || 4</p>
<p>tataḥ śodhitarasasya mūrchitotthāpanam || 5</p>
<p>mūrchitotthāpitasya pātanam || 6</p>
<p>pātitasya ca punarutthāpanam || 7</p>
<p>pātitotthāpitasya svedanam || 8</p>
<p>svedena sveditasya ca niyāmitvam || 9</p>
<p>niyāmitasya nirodhakatvam || 10</p>
<p>nirodhitasya ca vakraprasāraṇam || 11</p>
<p>vakraprasāritasya cābhrakajāraṇam || 12</p>
<p>jīrṇābhrakasya ca lohajāraṇam || 13</p>
<p>jīrṇalohasya cāyaḥprakāśarājijāraṇam || 14</p>
<p>jīrṇāyaḥprakāśarājeś ca hemarājijāraṇam || 15</p>
<p>jīrṇahemarājer gandhakajāraṇam || 16</p>
<p>jīrṇagandhakasya ca manaḥśilāsattvajāraṇam || 17</p>
<p>jīrṇaśilāsattvasya ca khāparasattvajāraṇam || 18</p>
<p>jīrṇakhāparasattvasya cānnapathahīrakajāraṇam || 19</p>
<p>jīrṇavajrasya ca bandhaḥ || 20</p>
<p>bandhasya sāraṇam || 21</p>
<p>sāritasya ca māraṇam || 22</p>
<p>māritasya ca tasya krāmaṇam || 23</p>
<p>krāmitasya ca bandhaḥ || 24</p>
<p>bandhasya codghāṭanam || 25</p>
<p>iti || 26</p>
<p>evaṃ pūrvapūrvatarasaṃskārasya rasasyāgretanasaṃskāro granthito'stīty asau procyata iti tattvam || 27</p>
<lg xml:id="Rsdhy_13">
<l><seg type="pāda" n="a">sūtadoṣāṃs tataḥ śuddhiṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">saṃskārāt prāk vadāmyaham</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">rasānāṃ phalamutpattiṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">dehaloharasāyanam</seg> //</l>
</lg>
<note>Komm. zum Rasādhyāya</note>
<p>sūtasya pāradasya dvādaśa doṣān || 1</p>
<p>teṣāṃ doṣāṇām apagamopāyaiḥ śuddhiṃ nirmalatāṃ tato'ṣṭādaśa pāṭasāraṇādīn saṃskārān pūrvaṃ vadāmi || 2</p>
<p>tataḥ saṃskṛtānāṃ rasānāṃ tārādiniṣpattirūpaṃ phalam || 3</p>
<p>tato hema rājyādīnāṃ khāparasattvādīnāṃ cotpattim || 4</p>
<lg xml:id="v5">
<l>* tato dehasādhakam |</l>
<l>* lohasādhakaṃ ca rasāyanaṃ vadāmīti śrīkaṅkālayaśiṣyavacaḥ ||</l>
</lg>
<p>atra krameṇa pratijñātottaram āha || 6</p>
<lg xml:id="Rsdhy_14">
<l><seg type="pāda" n="a">mṛnmayaḥ kañcukaścaiko</seg> <seg type="pāda" n="b">dvikaḥ pāṣāṇakañcukaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tṛtīyo jalajātaśca</seg> <seg type="pāda" n="d">dvau dvau ca nāgavaṅgajau</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_15">
<l><seg type="pāda" n="a">kapāli kālikā vaṅge</seg> <seg type="pāda" n="b">nāge śyāmakapālike</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yādṛśā ca tarā dugdhe</seg> <seg type="pāda" n="d">tadrūpe dve kapālike</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_16">
<l><seg type="pāda" n="a">pañcavarṇā bhavet śyāmā</seg> <seg type="pāda" n="b">kālikā kṛṣṇavarṇikā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sadā sūtasya jāyante</seg> <seg type="pāda" n="d">sahajāḥ sapta kañcukāḥ</seg> //</l>
</lg>
<note>Komm. zum Rasādhyāya</note>
<p>ślokatrayam api spaṣṭam || 1</p>
<p>kevalaṃ dvau dvau ca vaṅganāgajau || 2</p>
<p>iti dvau vaṅgajau doṣau dvau ca nāgajau || 3</p>
<p>kapāli kālikā ceti caturthapañcamau || 4</p>
<p>vaṅgajau doṣau śyāmakapālikā ceti ṣaṣṭasaptamau nāgajau eteṣāṃ caturṇāṃ lakṣaṇamāha || 5</p>
<p>dugdhe kvathite sati yādṛśī tarā upari bhavati || 6</p>
<p>rase'pi tādṛśī vaṅgajā || 7</p>
<p>nāgajā ca kapālikā upari bhavati || 8</p>
<p>śyāmā ṣaṣṭo doṣaḥ pañcavarṇo bhavati kālikā ca pañcamo doṣaḥ kṛṣṇavarṇa iti || 9</p>
<p>atha rasasya pañca doṣān āha || 10</p>
<lg xml:id="Rsdhy_17">
<l><seg type="pāda" n="a">maladoṣo bhavedeko</seg> <seg type="pāda" n="b">dvitīyo vahnisambhavaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">viṣadoṣastṛtīyastu</seg> <seg type="pāda" n="d">caturtho darpasaṃjñakaḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_19ab">
<l><seg type="pāda" n="a">unmattaḥ pañcamo doṣo</seg> <seg type="pāda" n="b">doṣāḥ pañca sadā rase</seg> </l>
</lg>
<note>Komm. zum Rasādhyāya</note>
<p>sārdhaślaukaḥ spaṣṭaḥ || 1</p>
<p>atra ca jalamadhye mṛttikāpāṣāṇajalāntarasaṃyogāt tathā dugdhopari tarāvac ca ye dṛśyante te kañcukā ucyante || 2</p>
<p>ye punaḥ kodraveṣu madavadbhavanti te doṣā iti viśeṣaḥ || 3</p>
<p>athaiteṣāṃ doṣāṇāṃ pratyekaṃ vikārānāha || 4</p>
<lg xml:id="Rsdhy_19cd">
<l><seg type="pāda" n="c">mṛṇmayāt kañcukāt kuṣṭhaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">jāyate ca śarīriṇām</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_19">
<l><seg type="pāda" n="a">pāṣāṇāj jāyate jāḍyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">vātastomaś ca vārijāt</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kuryātāṃ cilharī dehe</seg> <seg type="pāda" n="d">vaṅganāgakapālike</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_20">
<l><seg type="pāda" n="a">gajacarmāṇi dadrūṇi</seg> <seg type="pāda" n="b">kurute kālikā sadā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">pāṇḍurogaṃ tathā mohaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">dubhitāni ca kāmalām</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_21">
<l><seg type="pāda" n="a">jāyate śvetakuṣṭhaṃ ca</seg> <seg type="pāda" n="b">śyāmākañcukasambhavam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">hanti tejaḥ śarīrasya</seg> <seg type="pāda" n="d">malaḥ pāradasambhavaḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_22">
<l><seg type="pāda" n="a">sattvaghātaṃ karotyagnir</seg> <seg type="pāda" n="b">viṣaṃ ghūrmaṃ karoti ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">darpādaṅgaṃ sphuṭatyevon(?)</seg> <seg type="pāda" n="d">mattādunmattatā bhavet</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_23">
<l><seg type="pāda" n="a">yuktaṃ dvādaśabhir doṣair</seg> <seg type="pāda" n="b">yastu dadyāttu pāradam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">brahmahatyādikā hatyā</seg> <seg type="pāda" n="d">bhaveyus tasya sarvadā</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_24">
<l><seg type="pāda" n="a">muktaṃ dvādaśabhirdoṣair</seg> <seg type="pāda" n="b">dadyādyaḥ pāradeśvaram</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">mahīyān iha loke syāt</seg> <seg type="pāda" n="d">paratra svargabhāg bhavet</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_25">
<l><seg type="pāda" n="a">doṣairdvādaśabhirmukto</seg> <seg type="pāda" n="b">dehaṃ nīrogayed rasaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">saṃskārair dvīpasaṃkhyaiś ca</seg> <seg type="pāda" n="d">saṃskṛto dehalohakṛt</seg> //</l>
</lg>
<note>Komm. zum Rasādhyāya</note>
<p>aṣṭāpi ślokāḥ spaṣṭā eva kevalaṃ cilharī kuṣṭhabheda eva || 1</p>
<p>iti sūtadoṣaguṇākhyānaṃ samāptam || 2</p>
<lg xml:id="Rsdhy_26">
<l><seg type="pāda" n="a">sūte'ṣṭādaśasaṃskārās</seg> <seg type="pāda" n="b">tatrādyaḥ pāṭasāraṇaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dvitīyo mardano nāma</seg> <seg type="pāda" n="d">tṛtīyaḥ śodhano mataḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_27">
<l><seg type="pāda" n="a">mūrchanotthāpanas turyaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">pañcamo rasapātanaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">rasasyotthāpanaṃ ṣaṣṭhaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">saptamaḥ svedano bhavet</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_28">
<l><seg type="pāda" n="a">niyāmako 'ṣṭamaḥ prokto</seg> <seg type="pāda" n="b">navamastu nirodhakaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">daśamo mukhakārī syāt</seg> <seg type="pāda" n="d">rudrasaṃkhyo hi jāraṇaḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_29">
<l><seg type="pāda" n="a">sūryāṅko bandhakṛt prokto</seg> <seg type="pāda" n="b">yakṣasaṃsthas tu sāraṇaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">māraṇo manusaṃkhyaḥ syāt</seg> <seg type="pāda" n="d">tithyaṅkaḥ pratisāraṇaḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_30">
<l><seg type="pāda" n="a">krāmaṇaḥ ṣoḍaśāṅkaḥ syād</seg> <seg type="pāda" n="b">vedhaḥ saptadaśīkakaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">aṣṭādaśaśca saṃskāras</seg> <seg type="pāda" n="d">tajjñair udghāṭano mataḥ</seg> //</l>
</lg>
<note>Komm. zum Rasādhyāya</note>
<p>ślokapañcakaṃ spaṣṭam || 1</p>
<p>ete sūtasyāṣṭādaśa saṃskārāḥ || 2</p>
<p>atha krameṇa saṃskārān vyākhyāpayann āha || 3</p>
<lg xml:id="Rsdhy_31">
<l><seg type="pāda" n="a">vāsasā gālite sūte</seg> <seg type="pāda" n="b">saṃskāraḥ pāṭasāraṇaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vaṅganāgādikāḥ sarvā</seg> <seg type="pāda" n="d">vastre tiṣṭhanti vikriyāḥ</seg> //</l>
</lg>
<note>Komm. zum Rasādhyāya</note>
<p>prathamaṃ sūtaḥ ślakṣṇavastreṇa gālanīyo yathā vaṅganāgajāḥ pūrvoktavikārāḥ sarve vastre lagitvā tiṣṭhanti || 1</p>
<p>iti prathamaḥ saṃskāraḥ pāṭasāraṇaḥ || 2</p>
<lg xml:id="Rsdhy_32">
<l><seg type="pāda" n="a">kārṣṇyaṃ tyājayituṃ sūtād</seg> <seg type="pāda" n="b">vidheyo loṣṭajīkakaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tatpalaikaṃ ca sūtasya</seg> <seg type="pāda" n="d">catuḥṣaṣṭipalāni ca</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_33">
<l><seg type="pāda" n="a">khalve prakṣipya saṃmelya</seg> <seg type="pāda" n="b">mardayed yāmamātrataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">mardito nirmalībhūtaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">kṛṣṇatvaṃ tyajati dhruvam</seg> //</l>
</lg>
<note>Komm. zum Rasādhyāya</note>
<p>ekaṃ palaṃ suniṣpannaśvetaloṣṭajīkakasya catuḥṣaṣṭipalāni ca pāradasyobhayaṃ saṃmelya khalve kṣiptvā praharamekaṃ mardayet || 1</p>
<p>yathā kālikāṃ tyaktvā nirmalībhavati pāradaḥ iti mardanasaṃskāro dvitīyaḥ || 2</p>
<lg xml:id="Rsdhy_34">
<l><seg type="pāda" n="a">vajrīkṣīreṇa sampiṣṭāt</seg> <seg type="pāda" n="b">saptāhaṃ yāti bhūmijaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">saptāhaṃ cārkadugdhena</seg> <seg type="pāda" n="d">piṣṭād yātyaśmakañcukaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note>Komm. zum Rasādhyāya</note>
<p>snuhīdugdhena khalve rasaḥ kṣiptvā sapta dināni mṛdyate || 1</p>
<p>tato bhūmijaḥ kañcuko yāti || 2</p>
<p>evaṃ sapta dināni arkadugdhena mardite pāṣāṇakañcuko yāti || 3</p>
<lg xml:id="Rsdhy_35">
<l><seg type="pāda" n="a">parpaṭān brahmavṛkṣasya</seg> <seg type="pāda" n="b">jalaklinnāṃś ca vartayet</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tadrasena ca saptāhaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">piṣṭād yātyambukañcukaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note>Komm. zum Rasādhyāya</note>
<p>palāśasya parpaṭān jalena kledayitvā tato vartayitvā vastreṇa niścotya raso grāhyaḥ || 1</p>
<p>tena rasena sapta dināni raso mṛdyate || 2</p>
<p>yathā jalajakañcuko yāti || 3</p>
<lg xml:id="Rsdhy_36">
<l><seg type="pāda" n="a">citrakakvāthasampiṣṭāt</seg> <seg type="pāda" n="b">kāpālī yāti vaṅgajā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vajrakandarasenaiva</seg> <seg type="pāda" n="d">piṣṭād vaṅgajakālikā</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_37">
<l><seg type="pāda" n="a">kaṭutumbīpayaḥpiṣṭāt</seg> <seg type="pāda" n="b">śyāmā naśyati nāgajā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">bīyājalena sampiṣṭāt</seg> <seg type="pāda" n="d">kapālī nāgasambhavā</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_38cd">
<l><seg type="pāda" n="a">saptasaptadinaiḥ piṣṭāt</seg> <seg type="pāda" n="b">sūtān naśyanti kañcukāḥ</seg> </l>
</lg>
<note>Komm. zum Rasādhyāya</note>
<p>sārdhaślokadvayaṃ spaṣṭam || 1</p>
<p>kevalaṃ vajraḥ snuhikandaś ca śūraṇas tayorasena || 2</p>
<p>atha vā vajrākhyaḥ kandaḥ parvatabhūmau bhavati || 3</p>
<p>sarve'pi kañcukā yathoktarasena saptadināni sūtamardanena naśyantīti || 4</p>
<lg xml:id="Rsdhy_38cd">
<l><seg type="pāda" n="c">triphalākvāthasampiṣṭād</seg> <seg type="pāda" n="d">vrajatyevaṃ kṣayaṃ malaḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_39">
<l><seg type="pāda" n="a">citrakakvāthasampiṣṭād</seg> <seg type="pāda" n="b">agnidoṣaḥ praṇaśyati</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">aśvagandhārasenaivaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">viṣadoṣaḥ praśāmyati</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_40">
<l><seg type="pāda" n="a">nāhyārasena sampiṣṭād</seg> <seg type="pāda" n="b">darpadoṣo vinaśyati</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">piṣṭāt kudhyarasenaivam</seg> <seg type="pāda" n="d">unmatto 'pi vilīyate</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_41">
<l><seg type="pāda" n="a">saptasaptadinaiḥ piṣṭād</seg> <seg type="pāda" n="b">doṣā naśyanti pañca vai</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">itthaṃ dvādaśabhir doṣair</seg> <seg type="pāda" n="d">muktaḥ śuddho bhaved rasaḥ</seg> //</l>
</lg>
<p>[sārdhāstrayaḥ ślokāḥ spaṣṭāḥ || 1</p>
<p>kevalam aśvagandhā āsaṃdhiḥ || 2]</p>
<lg xml:id="Rsdhy_42">
<l><seg type="pāda" n="a">auṣadhasyauṣadhasyānte</seg> <seg type="pāda" n="b">kṣālayet kāñjikena ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kartavyā sūtasaṃśuddhir</seg> <seg type="pāda" n="d">ekādaśabhirauṣadhaiḥ</seg> //</l>
</lg>
<note>Komm. zum Rasādhyāya</note>
<p>atra cāyamāmnāyaḥ || 1</p>
<p>khalve rasopari yathoktauṣadharasaḥ kṣipyate || 2</p>
<p>yathā yathā sūto bruḍati tathā tathā mardanīyaḥ || 3</p>
<p>śanaiḥ śanair yadi cāgretanauṣadharasaḥ śuṣyati tadā punaḥ kṣepaṇīyaḥ || 4</p>
<p>evaṃ saptadināni yadi marditaḥ pārado bhavati tadā kāñjikena kharalo bhriyate punaḥ śanairmṛdyate tato vastravartayaḥ kṣiptvā tathā mucyante tathā vartiprāntāḥ bhūmau laganti || 5</p>
<p>taiśca kāñjikaṃ galitvā yāti || 6</p>
<p>evaṃ sūtaḥ sarvair apyauṣadhaiḥ saptadināni piṣṭvā paścāt kāñjikena kṣālyaḥ || 7</p>
<p>auṣadhāni caikādaśāmūni || 8</p>
<p>vajrakṣīram || 9</p>
<p>arkakṣīram || 10</p>
<p>palāśaparpaṭaḥ || 11</p>
<p>citrakakvāthaḥ || 12</p>
<p>vajrakandaḥ || 13</p>
<p>kaṭutumbā || 14</p>
<p>bīaṅkaḥ || 15</p>
<p>triphalākvāthaḥ || 16</p>
<p>punaścitrakakvāthaḥ || 17</p>
<p>aśvagandhā || 18</p>
<p>nāhi || 19</p>
<p>aṅkudhya || 20</p>
<p>atra citrakakvātho dvivelaṃ vidyate 'to dvādaśabhir auṣadhair ekādaśaiva iti sūtaśodhanasaṃskāras tṛtīyaḥ || 21</p>
<lg xml:id="Rsdhy_43">
<l><seg type="pāda" n="a">kvāthena trikaṭoḥ kṣuṇṇaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">prākṛtaṃ śodhitaṃ rasam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">rasenāsannadūdhilyās</seg> <seg type="pāda" n="d">tathārdrāyā rasena ca</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_44">
<l><seg type="pāda" n="a">kākamācīrasenaivaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">devadālīrasena ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">śuṣkaṃ śuṣkaṃ punaḥ kṣuṇṇaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">saṃmardyāmardya śoṣayet</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_45">
<l><seg type="pāda" n="a">auṣadhasyauṣadhasyānte</seg> <seg type="pāda" n="b">kṣālayet kāñjikena ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">pratyauṣadhaṃ dinānīha</seg> <seg type="pāda" n="d">sapta saptaiva mardayet</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_46">
<l><seg type="pāda" n="a">mūrchitotthāpanaṃ sūte</seg> <seg type="pāda" n="b">kāryaṃ pañcabhir auṣadhaiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tejasvī jāyate 'vaśyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">mūrchitotthitapāradaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note>Komm. zum Rasādhyāya</note>
<p>pūrvarītyā śodhitaḥ pāradaḥ khalve prathamaṃ trikaṭukvāthena pūrvavat saptadināni sampiṣya śoṣayet || 1</p>
<p>tataḥ kāñjikena kṣālanīyaḥ || 2</p>
<p>evaṃ bhūmidūdhelyā rasena tata ārdrarasena || 3</p>
<p>tadanu karmāīrasena || 4</p>
<p>paścād devadālīrasena || 5</p>
<p>sapta sapta dināni mṛditvā śoṣayitvā kāñjikena dhāvanīyaḥ || 6</p>
<p>evaṃ ca kṛte 'sau mūrchitotthitaḥ pārada ityucyate tejasvī ca bhavati || 7</p>
<p>iti mūrchitotthāpanasaṃskāraś caturthaḥ || 8</p>
<lg xml:id="Rsdhy_47">
<l><seg type="pāda" n="a">kajjalābho yadā sūto</seg> <seg type="pāda" n="b">vihāyaghanacāpalan</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">saṃmūrchitas tadā jñeyo</seg> <seg type="pāda" n="d">nānāvarṇo 'pi tat kvacit</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_48">
<l><seg type="pāda" n="a">utthāpayen nirudhyātha</seg> <seg type="pāda" n="b">pātrasampuṭamadhyagam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">punas tan mūrchayet sūtaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">kañcukīr nāśayet tataḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_49">
<l><seg type="pāda" n="a">evam etat krameṇaitat</seg> <seg type="pāda" n="b">saptavārāṃs tu mūrchayet</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">itthaṃ saṃmūrchitaḥ sūto</seg> <seg type="pāda" n="d">doṣaśūnyaḥ prajāyate</seg> //</l>
</lg>
<note>Komm. zum Rasādhyāya</note>
<p>anyamatamathotthāpanam || 1</p>
<lg xml:id="Rsdhy_50">
<l><seg type="pāda" n="a">āranālamṛte sūtam</seg> <seg type="pāda" n="b">utthāpyaṃ rasadhīmatā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">mūrchitotthitasūtasya</seg> <seg type="pāda" n="d">catuḥṣaṣṭipalāni ca</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_51">
<l><seg type="pāda" n="a">palāni tāmracūrṇasya</seg> <seg type="pāda" n="b">khalve prakṣipya ṣoḍaśa</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nimbukaṃ ca rasaṃ kṣiptvā</seg> <seg type="pāda" n="d">lūnaṃ dvātriṃśadaṃśakam</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_52ab">
<l><seg type="pāda" n="a">tāvat saṃmardayed yāvat</seg> <seg type="pāda" n="b">pīṭhī syān mṛkṣaṇopamā</seg> </l>
</lg>
<note>Komm. zum Rasādhyāya</note>
<p>mūrchitotthitapāradasya palāni 64 sarvottamatāmracūrṇasya palāni 16 dvātriṃśattame bhāge lavaṇaṃ palāni 9 ityarthaḥ || 1</p>
<p>sarva sarve ekīkṛtya nimbukarasena sammṛdya mṛkṣaṇopamā pīṭhī kāryā || 2</p>
<p>ayamatrāmnāyaḥ || 3</p>
<p>yāvanmātro rasastasya caturthe bhāge tāmracūrṇaṃ dvātriṃśattamabhāge lavaṇam || 4</p>
<p>nimbukarasaś ca takhā kṣepyo yathā sarvamauṣadhaṃ majjati || 5</p>
<p>adhike doṣo nahi hīne tu doṣaḥ || 6</p>
<p>śuṣke śuṣke punaḥ kṣepyaḥ || 7</p>
<p>mardanaṃ ca tāvad yāvan mṛkṣaṇopamā pīṭhī || 8</p>
<lg xml:id="Rsdhy_52c-f">
<l><seg type="pāda" n="c">uktvā kaṭāhabundhe tāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">pradadyād vastrasampuṭam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="e">vastrāntāni mṛdā limpej</seg> <seg type="pāda" n="f">jāritānīva bundhake</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_53">
<l><seg type="pāda" n="a">sajalasthālikāvaktre</seg> <seg type="pāda" n="b">kaṭāhaṃ pradhvaraṃ kṣipet</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kaṇṭhaṃ kaṭāhabandhaṃ ca</seg> <seg type="pāda" n="d">limped vastraṃ mṛdā tathā</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_54">
<l><seg type="pāda" n="a">chāṇakāni kaṭāhātte</seg> <seg type="pāda" n="b">yāmārdhaṃ jvālayedyathā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">jalamadhye raso yāti</seg> <seg type="pāda" n="d">tāmraṃ tiṣṭhati bundhake</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_55">
<l><seg type="pāda" n="a">saptavāramidaṃ kāryaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">śuddhaṃ syād rasapātanam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sūkṣmadoṣā vilīyate</seg> <seg type="pāda" n="d">mūrchitotthitapātane</seg> //</l>
</lg>
<note>Komm. zum Rasādhyāya</note>
<p>ghaṭārdhasadṛśe kaṭāhe'dho mṛttikāyāḥ kuṇḍalī kāryate tac ca kaṭāhabundham ityucyate || 1</p>
<p>tataḥ pūrvakṛtāṃ tāṃ pīṭhīṃ tatra kaṭāhabundhe kṣiptvopari ācchādanārthaṃ sabalacikkaṇavastrasampuṭaṃ tāḍayitvā tasya vastrasya prāntān kuṇḍalīṃ paritaś cikkaṇamṛdā tathā limpedyathā jaṭitā iva te bhaveyuḥ || 2</p>
<p>tatastaṃ kaṭāhaṃ jalārdhapūrṇasthālikāmukhopari pradhvaraṃ muktvā sthālīkaṇṭhakaṭāhabundhakasaṃyogasthāne karpaṭamṛdaṃ dṛḍhaṃ dattvā kaṭāhamadhye chāṇakāni ghaṭīcatuṣkaṃ yāvaj jvālyante || 3</p>
<p>tato'gnitāpena raso vastratantuchidrair viniḥsṛtyādhaḥsthālikāsthitajalamadhye yāti || 4</p>
<p>tāmraṃ punarbudhaka eva vilagya tiṣṭhati || 5</p>
<p>tataḥ punarapi pūrvavat tāmracūrṇapāradapīṭhīṃ kṛtvā kaṭāhabundhasajalasthālikāyantreṇa pūrvavadraso jale pātyate || 6</p>
<p>evaṃ saptavāraṃ rasapātane kṛte kuṇṭhatvajaḍatvādayaḥ sūkṣmadoṣā yānti || 7</p>
<p>iti mūrchitotthāpitasūtasya pātanasaṃskāraḥ pañcamaḥ || 8</p>
<lg xml:id="Rsdhy_56">
<l><seg type="pāda" n="a">khalvena sahitaṃ sūtaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">mardayec ca dinatrayam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">pūrvavatpātayettaṃ tu</seg> <seg type="pāda" n="d">adhordhvaṃ tiryagaṃ ca tat</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_57">
<l><seg type="pāda" n="a">evaṃ pātanayantreṇa</seg> <seg type="pāda" n="b">saptavāraṃ tu pātayet</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sūtamabhraṃ dvayaṃ mardyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">kāñjikena samantataḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_58">
<l><seg type="pāda" n="a">sthālikātalamadhye'pi</seg> <seg type="pāda" n="b">sthāpyaṃ tat kṛtagolakam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">triphalārājikāvahni</seg><seg type="pāda" n="d">viṣaśigrusamāṃśakaiḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_59">
<l><seg type="pāda" n="a">ūrdhvasthālīṃ samālipya</seg> <seg type="pāda" n="b">kartavyaṃ sampuṭaṃ varam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">saṃdhau ca mṛtsnayāveṣṭya</seg> <seg type="pāda" n="d">ḍamaruṃ yantramuttamam</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_60">
<l><seg type="pāda" n="a">kāryā cāsyordhvabhāge 'pi</seg> <seg type="pāda" n="b">kuṇḍalī vihitā parā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tadadho jvālayedagniṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">mandaṃ mandaṃ triyāmakam</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_61">
<l><seg type="pāda" n="a">adhaḥ sthālīṃ parityajya</seg> <seg type="pāda" n="b">cordhvasthālyāṃ parivrajet</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kāsīsaṃ saindhavaṃ sūtaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">tattulyaṃ ca dināvadhi</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="e">kāsīsasya hy abhāvena</seg> <seg type="pāda" n="f">dātavyā phullatūrikā</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_62">
<l><seg type="pāda" n="a">stokaṃ stokaṃ kṣipetkhalve</seg> <seg type="pāda" n="b">trayamekatra mardayet</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">pratyekaṃ śataniṣkaṃ syād</seg> <seg type="pāda" n="d">ūnaṃ naivādhikaṃ kvacit</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_63">
<l><seg type="pāda" n="a">sthālīsampuṭayantreṇa</seg> <seg type="pāda" n="b">dinaṃ caṇḍāgninā pacet</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ūrdhvalagnaṃ tu taṃ śuddhaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">pāradaṃ cāharet śubham</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_64">
<l><seg type="pāda" n="a">pattrāṇi tāmrasya laghūni piṣṭīṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">kṛtvā rasena triguṇena bhāṇḍe</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">...........</seg> <seg type="pāda" n="d">...........</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_65">
<l><seg type="pāda" n="a">tāmrāt sūtaṃ rasāttāmraṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">pātanāya pṛthakkṛtam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dvayaṃ tathaiva sampiṣya</seg> <seg type="pāda" n="d">pīṭhī kāryā ca pūrvavat</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_66">
<l><seg type="pāda" n="a">tāṃ tāmrasūtayoḥ pīṭhīṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">sthālikāyāṃ kṣipetpunaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sthālīṃ cādhomukhīṃ tv anyāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">limped vastramṛdā mukhe</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_67">
<l><seg type="pāda" n="a">yantro ḍamarukākhyo'sau</seg> <seg type="pāda" n="b">tathā vidyādharābhidhaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">upari sthālikābundhe</seg> <seg type="pāda" n="d">dātavyaṃ gomayaṃ tataḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_68">
<l><seg type="pāda" n="a">adhaḥ sthālyāstvadho bundhe</seg> <seg type="pāda" n="b">yāmaṃ mṛdvagninā pacet</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sūto yātyuparisthālyās</seg> <seg type="pāda" n="d">tāmraṃ tatraiva tiṣṭhati</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_69">
<l><seg type="pāda" n="a">saptavelamidaṃ kāryaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">sūtotthāpanamucyate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vyāpako jāyate svacchaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">pātitotthāpito rasaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note>Komm. zum Rasādhyāya</note>
<p>pūrvasmin yoge pātanasaṃskārārthaṃ tāmrātsūtaḥ sūtāc ca tāmraṃ pṛthak saptavārakṛtam || 1</p>
<p>ihāpi yoge tadeva kariṣyate paraṃ tatra pātanāyehaiva pātitasyotthāpanāyeti viśeṣaḥ || 2</p>
<p>tac caivam || 3</p>
<p>rasapala66 tāmracūrṇapala16 lavaṇapala2 sarvaṃ nimbukarase mṛditvā pūrvavatpīṭhīṃ kṛtvā sthālikāyāṃ kṣiptvopari ca madhye mukhasthālīṃ dattvā dvayormukhayoge karpaṭamṛttikayā lipyate || 4</p>
<p>eṣa ḍamarukanāmā vidyādharanāmā ca yantra ucyate || 5</p>
<p>tato yā upari sthālī tasyā bundhe bāhyapārśve gomayaṃ dattvādhastanasthabundhādho yāmamātraṃ mṛduvahnir jvālanīyaḥ || 6</p>
<p>tataḥ sūta uḍḍīyoparitanasthālyāṃ yāti || 7</p>
<p>tāmraṃ cādhaḥ sthālyāṃ tiṣṭhati || 8</p>
<p>evaṃ punaḥ punaḥ saptavāraṃ sūtotthāpane kṛte raso vyāpako bhavati || 9</p>
<p>vyāpako nāma tīkṣṇaḥ prasaraṇaśīlaś ca || 10</p>
<p>iti pātitarasasyotthāpanasaṃskāraḥ ṣaṣṭhaḥ || 11</p>
<lg xml:id="Rsdhy_70">
<l><seg type="pāda" n="a">śigruvṛkṣasya pattrāṇi</seg> <seg type="pāda" n="b">vāriṇā vartayedyathā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">jāyate'timṛduḥ piṇḍaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">kuryātpiṇḍasya kulhaḍīm</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_71">
<l><seg type="pāda" n="a">tāmraṃ tyaktvotthitaṃ sūtaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">luṇaṃ dvātriṃśadaṃśakam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kṛtaprākkulhaḍīmadhye</seg> <seg type="pāda" n="d">ākṣipettaṃ samagrakam</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_72">
<l><seg type="pāda" n="a">āranālaṃ kṣipetsthālyāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">rasaṃ nimbukasambhavam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kaṇṭhe kāṣṭhaṃ ca badhnīyād</seg> <seg type="pāda" n="d">vastre prākkṛtakulhaḍīm</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_73">
<l><seg type="pāda" n="a">kāṣṭhe vastraṃ ca badhnīyān</seg> <seg type="pāda" n="b">na spṛśetkāñjikaṃ yathā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">pihitāyāṃ tathā sthālyāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">mṛdvagnir jvālayedadhaḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_74">
<l><seg type="pāda" n="a">pratyahaṃ tv aṣṭayāmaṃ ca</seg> <seg type="pāda" n="b">kāryaṃ saptadināni vai</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">pratyahaṃ śigrupattraiś ca</seg> <seg type="pāda" n="d">kāryā kulhaḍikā navā</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_75">
<l><seg type="pāda" n="a">naṣṭaṃ naṣṭaṃ cāranālaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">prakṣipen nūtanaṃ muhuḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dolāyantreṇa kartavyā</seg> <seg type="pāda" n="d">rasasya svedane vidhiḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_76">
<l><seg type="pāda" n="a">svedanair vahnir utpanno</seg> <seg type="pāda" n="b">raso jāto bubhukṣitaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sampraty ūrdhvaraso 'tyarthaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">sahate 'gniṃ vipācane</seg> //</l>
</lg>
<note>Komm. zum Rasādhyāya</note>
<p>śigrunāmno vṛkṣasya pattrāṇi gāḍhaṃ mṛkṣaṇopamānāni vartayitvā teṣāṃ piṇḍena kulhaḍīṃ kṛtvā tasyāṃ kulhaḍikāyāṃ pūrvavidhinā tāmraṃ parityajyodgīnaṃ rasaṃ tathā dvātriṃśattamena bhāgena lavaṇaṃ ca kṣiptvā tāṃ kulhaḍīṃ vastre baddhvā tadvastraṃ davarakeṇa kāṣṭhe baddhvā tatkāṣṭhaṃ sthālyāḥ kaṇṭhe kaṃcana paṭṭaṃ baddhvā sthālīmadhye tribhāganimbukarasasahitakāñjikaṃ kṣiptvā kāñjikopari ñūbamānā tathā vastraṃ baddhvā kulhaḍī moktavyā yathā kāñjikaṃ na lagati kevalaṃ bāṣpo lagati || 1</p>
<p>tato'horātraṃ sthālyā adho'gnirjvālanīyaḥ || 2</p>
<p>tataḥ punarapi śigrupattrair navāṃ kulhaḍīṃ kṛtvā dolāyantreṇa tathaivāhorātraṃ rasaḥ svedanīyaḥ || 3</p>
<p>yadi cāgretanaṃ kāñjikaṃ śuṣyati tathā punarnavaṃ kāñjikaṃ kṣepyam || 4</p>
<p>evaṃ saptabhirdinaiḥ saptabhiḥ kulhaḍībhiḥ saptavāraṃ svedito rasaḥ sampratyūrdhvaṃ pacyamāno 'tyarthamagniṃ sahate || 5</p>
<p>ityutthāpitarasasya svedanasaṃskāraḥ saptamaḥ || 6</p>
<p>granthāntare svedanam || 7</p>
<lg xml:id="Rsdhy_77">
<l><seg type="pāda" n="a">rājikālavaṇavahnimūlakai</seg> <seg type="pāda" n="b">rūṣaṇā ikayutaiḥ kalāśakaiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">pāradasya mṛduvahnitastvidaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">svedanaṃ tuṣajalena tanyate</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_78">
<l><seg type="pāda" n="a">kāñjikauṣadhapattrāntaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">poṭalīmadhyalambanaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">culhāgnau svedyate svedyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">yatredaṃ dolayantrakam</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_79">
<l><seg type="pāda" n="a">vastraṃ catuṣpuṭaṃ kṛtvā</seg> <seg type="pāda" n="b">khagenāpi puṭīkṛtam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">svedyaṃ sūtaṃ ca mandāgnau</seg> <seg type="pāda" n="d">yathā nopakṣayaṃ vrajet</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_80">
<l><seg type="pāda" n="a">vyoṣārdraśigrukandaśca</seg> <seg type="pāda" n="b">mayūramūlakāsurī</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kāñjikena ca saṃsvedyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">sūtaṃ buddhimatā dinam</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_81">
<l><seg type="pāda" n="a">gomahiṣyāś ca meṣāṇāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">kharamūtraiśca pañcabhiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">pañcabhirlavaṇaiḥ kṣāraiḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">svedanīyaṃ raseśvaram</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_82">
<l><seg type="pāda" n="a">cāṅgerī kāñjikaṃ nimbu</seg><seg type="pāda" n="b">jambīrabījapūrakaiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">rasaiḥ saṃsvedanīyaṃ ca</seg> <seg type="pāda" n="d">pāradaṃ mukhavāñchayā</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_83">
<l><seg type="pāda" n="a">uttarasyāṃ bhavetsthūlo</seg> <seg type="pāda" n="b">raktasaindhavakhoṭakaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tadgarbhe randhrakaṃ kṛtvā</seg> <seg type="pāda" n="d">sūtaṃ ca sveditaṃ kṣipet</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_84">
<l><seg type="pāda" n="a">tataśca caṇakakṣāraṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">dattvā copari naimbukam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">rasaṃ prakṣipya dātavyas</seg> <seg type="pāda" n="d">tādṛk saindhavakhoṭakaḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_85">
<l><seg type="pāda" n="a">gartāṃ kṛtvātha bhūgarbhe</seg> <seg type="pāda" n="b">kṣiptvā saindhavasampuṭam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dhūlim aṣṭāṅguliṃ dattvā</seg> <seg type="pāda" n="d">kārīṣaṃ dinasaptakam</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_86">
<l><seg type="pāda" n="a">vahniṃ saṃjvālya tadgrāhyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">kṣālayetkāñjikena ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ayaṃ niyāmako nāma</seg> <seg type="pāda" n="d">saṃskāro hy aṣṭamaḥ smṛtaḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_87">
<l><seg type="pāda" n="a">caṇakakṣāranāśe ca</seg> <seg type="pāda" n="b">cūrṇaṃ syān navasārajam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sājīkṣārasya tannāśe</seg> <seg type="pāda" n="d">kṣāro jhījaraṭasya ca</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_88">
<l><seg type="pāda" n="a">hiṅgupūṣā ca tannāśe</seg> <seg type="pāda" n="b">tathairaṇḍaphailāni ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">pūṣā dattvā ca pratyekaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">prakṣipen naimbukaṃ rasam</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_89ab">
<l><seg type="pāda" n="a">atīvāgnisaho jātaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">pārado'sau niyāmakaḥ</seg> </l>
</lg>
<note>Komm. zum Rasādhyāya</note>
<p>annārthaṃ rasanā lolā niḥśaṅkaṃ saṃskṛtaḥ sadā || 1</p>
<p>uttarasyāṃ diśi yaḥ sthūlo raktaḥ saindhavakhoṭako niṣpadyate || 2</p>
<p>tasya madhyāt kīye chidraṃ ca vidhāya sveditaṃ rasaṃ tatra kṣiptvopari caṇakakṣāro deyastata upari svalpo nimbukarasaḥ kṣepyaḥ || 3</p>
<p>tatastasya chidrasyācchādanāyopari tādṛśa eva raktasaindhavakhoṭako deyaḥ || 4</p>
<p>atra ceyaṃ buddhiḥ || 5</p>
<p>yāvanmātraṃ chidramadhaḥkhoṭake bhavati tāvatī bhūmir dvitīyakhoṭakasya madhye muktvoparitaḥ kiṃcid utkīryate || 6</p>
<p>tasmiṃścopari datte tatsaindhavasampuṭaṃ bhavati || 7</p>
<p>tato bhūmau gajapramāṇāṃ gartāṃ kṛtvā tatra saindhavasampuṭaṃ muktvopary aṣṭāṅgulimānāṃ dhūliṃ dattvā chagaṇacūrṇena gartaṃ pūrayitvāgnir jvālanīyaḥ || 8</p>
<p>tataḥ prabhāte niṣkāsya kāñjikena prakṣālya punaḥ saindhavapuṭe kṣiptvopari navasāracūrṇaṃ nimbukarasaṃ ca muktvopari sampuṭaṃ ca dattvā punar gartāyāṃ muktvāhorātraṃ kārīṣāgnir jvālanīyaḥ || 9</p>
<p>evaṃ saptavāraṃ saptadinaiḥ saptadinaiḥ saṃskāryaḥ || 10</p>
<p>tṛtīyadine sājīkṣāraḥ || 11</p>
<p>caturthe dine jhījarīṭakṣāraḥ || 12</p>
<p>pañcamadine hiṅgupuṣā ṣaṣṭhadine saptamadine cairaṇḍaphalacūrṇam || 13</p>
<p>sarveṣāmupari nimbukarasaḥ kṣepya eva || 14</p>
<p>evaṃ kṛte'sau niyāmako raso'tīvāgniṃ sahate || 15</p>
<p>tathā kiṃcid udannabubhukṣo jihvāṃ calayati || 16</p>
<p>iti sveditarasasya niyāmakasaṃskāro'ṣṭamaḥ || 17</p>
<lg xml:id="Rsdhy_89c-f">
<l><seg type="pāda" n="c">kācakumpe mṛdā limpen</seg> <seg type="pāda" n="d">madhye niyāmakaṃ rasam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="e">kṣiptvāsye cīvaraṃ baddhvā</seg> <seg type="pāda" n="f">channaṃ koḍīyakena ca</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_90">
<l><seg type="pāda" n="a">bhūgarte kumpikāṃ kṣiptvā</seg> <seg type="pāda" n="b">dattvā copari vālukām</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kārīṣāgniṃ pratidinaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">jvālayed dinasaptakam</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_91">
<l><seg type="pāda" n="a">kumpikāyā raso grāhyo</seg> <seg type="pāda" n="b">vidhiprokto nirodhakaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">rasanāṃ lelihānaśca</seg> <seg type="pāda" n="d">pīḍito 'tibubhukṣayā</seg> //</l>
</lg>
<note>Komm. zum Rasādhyāya</note>
<p>kācakumpikāyāṃ cikkaṇāṃ mṛdaṃ dattvā madhye niyāmakaṃ rasaṃ kṣiptvā mukhe koḍīyakam || 1</p>
<p>ko 'rthaḥ loṣṭhacātikāṃ dattvā || 2</p>
<p>uparikarpaṭaṃ mṛttikāṃ ca dattvā śoṣayet || 3</p>
<p>tato bhūmau gajapramāṇāṃ gartāṃ kṛtvā tatra kṣiptvopari aṣṭāṅgulidhūliṃ dattvāhorātraṃ kārīṣāgnirjvālanīyaḥ || 4</p>
<p>tataḥ punaḥ prabhāte rakṣāṃ kṛtvā navaṃ chagaṇacūrṇaṃ kṣiptvāhorātraṃ ca kārīṣāgnirjvālanīyaḥ || 5</p>
<p>evaṃ saptabhir dinaiḥ saptavāraṃ saṃskṛto'sau nirodhako nāma raso mahābubhukṣayā pīḍito jihvāṃ lelihyamānaḥ kumpito grāhyaḥ || 6</p>
<p>iti niyāmakasya nirodhakasaṃskāro navamaḥ || 7</p>
<lg xml:id="Rsdhy_92">
<l><seg type="pāda" n="a">snuhī ca girikarṇī ca</seg> <seg type="pāda" n="b">kṣīriṇī vajrakañcukī</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sarpākṣī meghanādā ca</seg> <seg type="pāda" n="d">matsyākṣī mṛgabhojanī</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_93">
<l><seg type="pāda" n="a">śiraḥpuṅkhā ca cāṅgerī</seg> <seg type="pāda" n="b">vajravastrī punarnavā</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_94">
<l><seg type="pāda" n="a">madhukaṃsārive tiktā</seg> <seg type="pāda" n="b">trāyantī candanāmṛtā</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_95">
<l><seg type="pāda" n="a">araṇyatulasī kṛṣṇā</seg> <seg type="pāda" n="b">śākhinī ravibhūlikā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">etāni niyamikā proktā</seg> <seg type="pāda" n="d">rasakarmaṇi śambhunā</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_96">
<l><seg type="pāda" n="a">āsāṃ niyāmikānāṃ tu</seg> <seg type="pāda" n="b">yathālābhaṃ prakalpayet</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">pakṣachinno bhaven nūnam</seg> <seg type="pāda" n="d">oṣadhyā puṇyapākataḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_97">
<l><seg type="pāda" n="a">niyāmikāṃ tato vacmi</seg> <seg type="pāda" n="b">sūtasya mārakarmaṇi</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sarpākṣī kṣīriṇī vadhyā</seg> <seg type="pāda" n="d">matsyākṣī śaṅkhapuṣpikā</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_98">
<l><seg type="pāda" n="a">kākajaṅghā śikhiśikhā</seg> <seg type="pāda" n="b">brahmadaṇḍy ākhuparṇikā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">varṣābhūḥ kañcukī mūrvā</seg> <seg type="pāda" n="d">mācīkotpalaciñcikam</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_99">
<l><seg type="pāda" n="a">śatāvarī ca dvilatā</seg> <seg type="pāda" n="b">vajrakandādikarṇikā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">maṇḍūkaparṇī pāṭhālī</seg> <seg type="pāda" n="d">citrako grīṣmasaṃdaraḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_100">
<l><seg type="pāda" n="a">kākamācī mahārāṣṭrī</seg> <seg type="pāda" n="b">haridrā tilaparṇikā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">śvetārkau śigrudhattūra</seg><seg type="pāda" n="d">mṛgadūrvā harītakī</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_101">
<l><seg type="pāda" n="a">guḍūcī musalī puṅkhā</seg> <seg type="pāda" n="b">bhṛṅgarāḍ raktacitrakam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nāraṅgaṃ sūraṇaṃ muṇḍī</seg> <seg type="pāda" n="d">malaṃ kāpotakokilam</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_102">
<l><seg type="pāda" n="a">saindhavaṃ śvetavarṣābhū</seg><seg type="pāda" n="b">khāparaṃ hiṅgumākṣikam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">viṣṇukrāntā somavallī</seg> <seg type="pāda" n="d">brahmaghnī yakṣalocanā</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_103">
<l><seg type="pāda" n="a">vyāghrapādī haṃsapādī</seg> <seg type="pāda" n="b">vṛścikālī kutumbakam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">svayībhuk kusamaṃ kumbhī</seg> <seg type="pāda" n="d">hastiśuṇḍīndravāruṇī</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_104">
<l><seg type="pāda" n="a">bījīny arūṣkarasyāpi</seg> <seg type="pāda" n="b">sarva ete niyāmikāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">etāḥ samastā vyastā vā</seg> <seg type="pāda" n="d">deyā saptadaśādhikāḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_105">
<l><seg type="pāda" n="a">māraṇe mūrchane bandhe</seg> <seg type="pāda" n="b">rasasyaitā niyojayet</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">aprasūtagavāṃ mūtraiḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">piṣṭā mūrvāṃ niyāmakāḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_106">
<l><seg type="pāda" n="a">taddrāvair mardayet sūtaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">yathā pūrvoditaṃ kramāt</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ityevaṃ jāraṇāyuktaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">māraṇaṃ parikīrtitam</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_107">
<l><seg type="pāda" n="a">bījapūrasya sadvṛntaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">protsārya kuru randhrakam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nirodhakaṃ salavaṇaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">kṣiptvaikaṃ tena chādayet</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_108">
<l><seg type="pāda" n="a">kāñjikena bhṛtā sthālī</seg> <seg type="pāda" n="b">nimbukānāṃ rasācitā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dolāyantreṇa tanmadhye</seg> <seg type="pāda" n="d">bruḍantaṃ bījapūrakam</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_109">
<l><seg type="pāda" n="a">baddhvā pidhāya saptāhaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">haṭhāgniṃ jvālayed adhaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">pratyahaṃ mātuliṅgaiś ca</seg> <seg type="pāda" n="d">navyair bhavyabhavan mukham</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_110">
<l><seg type="pāda" n="a">grasate cābhrakvādīni</seg> <seg type="pāda" n="b">sūtenāsyaṃ prasāritam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vyāttavaktro grasatyeva</seg> <seg type="pāda" n="d">kṣiptaṃ sarvaṃ ca jīryati</seg> //</l>
</lg>
<note>Komm. zum Rasādhyāya</note>
<p>suniṣpannabījapūrasya vṛntam utpāṭya madhye utkīrya chidraṃ kṛtvā tato nirodhakaṃ rasaṃ kṣiptvopari lavaṇaṃ muktvā punastena vṛntena chādayitvā bījapūrakaṃ vastre baddhvā tribhāgena nimbukarasayuktakāñjikabhṛtasthālī madhye dolāyantreṇa pūrvoktena kāñjike bruḍantaṃ bījapūrakaṃ dhṛtvādho 'gnir jvālanīyo 'horātram || 1</p>
<p>tataḥ punaḥ prabhāte navaṃ bījapūrakamānīya tathaiva madhye rasaṃ kṣiptvā dolāyantreṇāhorātraṃ rasaḥ saṃskāryaḥ || 2</p>
<p>evaṃ saptabhir dinaiḥ saptavāraṃ navanavair mātuluṅgaiḥ saṃskṛto raso dhānyābhrakādīnāṃ grasanāya prasāritamukho vidhinā dattaṃ sarvaṃ grāsaṃ jīryati || 3</p>
<p>iti nirodhakarasasya mukhaprasāraṇasaṃskāro daśamaḥ || 4</p>
<lg xml:id="Rsdhy_111">
<l><seg type="pāda" n="a">karkoṭīphaṇinetrābhyāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">viñcikāmbujamārkavaiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">niyamyo 'sau tataḥ samyak</seg> <seg type="pāda" n="d">capalatvaṃ nivartayet</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_112x" n="Rsdhy_112*">
<l>mardanamūrchanapātaiḥ kadarthito bhavati mandavīryastu /</l>
<l>sṛṣṭyāmbujair nirodhāt taladvayaprāyo na khaṇḍaḥ syāt //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_113">
<l><seg type="pāda" n="a">itthaṃkadarthitatanurgalitātmavīryaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">sṛṣṭyāṃ citaś chagaṇakaiḥ puṭito valī syāt</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">bhūṭaṅkaṇoṣaṇasvayāsuriśigrupiṣṭaiḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">svinnastryahe tuṣajale'thabhavetsudīptaḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_114">
<l><seg type="pāda" n="a">triphalā citramūlaṃ ca</seg> <seg type="pāda" n="b">saurāṣṭrī navasādaram</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">śigrurasena saṃbhāvya</seg> <seg type="pāda" n="d">mardayec ca dinatrayam</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_115">
<l><seg type="pāda" n="a">tenaiva madhyagaṃ kṛtvā</seg> <seg type="pāda" n="b">niyamyo'sau punaḥ punaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">trayodaśe 'hṇi samprāpte</seg> <seg type="pāda" n="d">jāyate dīpanaṃ śubham</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_116x" n="Rsdhy_116*">
<l>bhūkhagaṭaṅkaṇamanaḥśilalavaṇāsuriśigrukāñcikais tridinam /</l>
<l>svedena dīnadīpto'sau grāsārthī jāyate sūtaḥ //</l>
</lg>
<note>Komm. zum Rasādhyāya</note>
<p>iti dīpto viśuddhaḥ prabalataravidyucchaṭāsahasrābhaḥ sutarāṃ bhavati || 1</p>
<p>rasendro dravye'pi rasāyane yojyaḥ || 2</p>
<p>iti dīpanagranthāḥ || 3</p>
<lg xml:id="Rsdhy_117">
<l><seg type="pāda" n="a">vyāptāsya kācakumpyataḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">sal lūṇaṃ naimbukaṃ rasam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">palaṃ dhānyābhrakaṃ kṣiptvā</seg> <seg type="pāda" n="d">limped vastramṛdā mukham</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_118">
<l><seg type="pāda" n="a">mukhe koḍīyakaṃ dadyāt</seg> <seg type="pāda" n="b">kuḍīkāvālukābhṛtā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kumpikāṃ vālukāmadhye</seg> <seg type="pāda" n="d">kṣiptvā copari vālukām</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_119">
<l><seg type="pāda" n="a">pradāyādho'ṣṭayāmaṃ ca</seg> <seg type="pāda" n="b">haṭhāgniṃ jvālayet sudhīḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">palaṃ dhānyābhrakaṃ caikaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">jāraṇīyam aharniśam</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_120">
<l><seg type="pāda" n="a">sūtādaṣṭaguṇaṃ jāryaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">dhānyābhraṃ rasavedinā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nāmnāsau gaganagrāsaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">pāradaḥ parikīrtitaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note>Komm. zum Rasādhyāya</note>
<p>kācakumpikāmadhye prasāritamukhaṃ rasaṃ palam ekaṃ madhye muktvā kumpikāmukhe cātikāṃ dattvopari karpaṭamṛttikayā liptvā śoṣayet || 1</p>
<p>tataḥ pṛthulamukhāyāṃ kuṇḍikāyāṃ vālukāṃ kṣiptvopari aṅgula 4 || 2</p>
<p>pañcapramāṇāṃ dhūliṃ dattvā kuṇḍikāyā adho 'ṣṭayāmān haṭhāgniṃ jvālayitvā dhānyābhrakapalaṃ jāraṇīyam || 3</p>
<p>atra tv ayamāmnāyaḥ || 4</p>
<p>kuṇḍikāyāṃ tathā vālukā kṣepyā yathā tasyā upari kumpikāyāṃ muktāyāṃ tadupari aṅgula 4 || 5</p>
<p>pañcapramāṇāyāṃ vālukāyāṃ kṣiptāyāṃ kuṇḍikā pūrṇā bhavati || 6</p>
<p>tathā rasapala 64 lavaṇapala 2 dhānyābhrakapala 1 iti mātrāpramāṇam || 7</p>
<p>tatastāṃ kumpīm bhaṅktvā rasaṃ gṛhītvā punarapi dvitīyakumpikāyāṃ rasadhānyābhrakalavaṇanimbukarasān kṣiptvā pūrvavadahorātraṃ haṭhāgnijvālanena dhānyābhrakapalaṃ jāraṇīyam || 8</p>
<p>evamaṣṭabhir dinair aṣṭabhiḥ kumpikābhir aṣṭadhānyābhrakapalāni jāraṇīyāni || 9</p>
<p>tato'sau gaganagrāsanāmā pāradaḥ procyate || 10</p>
<lg xml:id="Rsdhy_121">
<l><seg type="pāda" n="a">ekapattrīkṛtaṃ sarvam</seg> <seg type="pāda" n="b">abhrakaṃ tadanantaram</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">taptakharparavinyastaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">pradahettīvravahninā</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_122">
<l><seg type="pāda" n="a">agastipuṣpatoye ca</seg> <seg type="pāda" n="b">kumudānāṃ rasena ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">varṣābhūtundalīyena</seg> <seg type="pāda" n="d">maricaiḥ sumukhena ca</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_123">
<l><seg type="pāda" n="a">māhiṣeṇaiva dugdhena</seg> <seg type="pāda" n="b">sārayitvābhrakaṃ tataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yavaviccikatoyena</seg> <seg type="pāda" n="d">plāvayitvā puṭe pacet</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_124">
<l><seg type="pāda" n="a">maricāsurīsiddhārtha</seg><seg type="pāda" n="b">viṣacūrṇaiśca sūtakam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">svedayet kāñjike baddhaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">dolāyāṃ divasatrayam</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_125">
<l><seg type="pāda" n="a">evaṃ svinno rasaḥ paścāt</seg> <seg type="pāda" n="b">kāñjike yavaviccikām</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">samūlapattrāṃ saṃkuṭya</seg> <seg type="pāda" n="d">saṃdhayitvā vicakṣaṇaḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_126">
<l><seg type="pāda" n="a">kāñjike jāyate devya</seg><seg type="pāda" n="b">rasabandhe tu nityaśaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">hemā kriyā hemamukhe</seg> <seg type="pāda" n="d">tāre tāramukhaṃ kṛtam</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_127">
<l><seg type="pāda" n="a">yavaviccikatoyena</seg> <seg type="pāda" n="b">svedayan svedayed budhaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">lohāgre bhramatho śāla</seg><seg type="pāda" n="d">sudagdhaṃ varṣayet tathā</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_128">
<l><seg type="pāda" n="a">jīrṇasya lakṣaṇaṃ jñeyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">jalaukādaṇḍadhāriṇaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dvitīye kākaviṣṭābhaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">tṛtīye tailako bhavet</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_129">
<l><seg type="pāda" n="a">kapilo 'tha nihṛdgāro</seg> <seg type="pāda" n="b">vipruṣo naiva muñcati</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">agnau hi ghrātanikvastho</seg> <seg type="pāda" n="d">vyomajīrṇasya lakṣaṇam</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_130">
<l><seg type="pāda" n="a">atha vaikṛtakasparśād</seg> <seg type="pāda" n="b">divyauṣadhimukhaṃ prati</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">atha ha carati kṣipraṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">kṣaṇādeva nibadhyate</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_131">
<l><seg type="pāda" n="a">tato lohakapālasthaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">svedayenmṛduvahninā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sukhoṣṇenāranālena</seg> <seg type="pāda" n="d">prakṣālitarasaṃ budhaḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_132">
<l><seg type="pāda" n="a">evam abhrakajīrṇasya</seg> <seg type="pāda" n="b">rasasyāṣṭamabhāgataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">viḍaṃ dadyāc ca vidhivaj</seg> <seg type="pāda" n="d">jārayet taṃ vicakṣaṇaḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_133">
<l><seg type="pāda" n="a">evaṃ ṣaḍguṇajīrṇaṃ tu</seg> <seg type="pāda" n="b">sūtakaṃ jārayet budhaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">bhūmau lagati yatkṣipraṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">taddhānyābhrakam ucyate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="e">abhrake dviguṇe jīrṇe</seg> <seg type="pāda" n="f">dhūmavyājena gacchati</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_134">
<l><seg type="pāda" n="a">jīrṇe caturguṇe tasmin</seg> <seg type="pāda" n="b">gatiśaktirvihanyate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">utplutyotplutya bāhye ca</seg> <seg type="pāda" n="d">mūṣāyāḥ patati dhruvam</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_135">
<l><seg type="pāda" n="a">jīrṇe ca ṣaḍguṇe sūtaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">kampate 'sau muhurmuhuḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">bāhye coḍḍīya no yāti</seg> <seg type="pāda" n="d">sthitaḥ sthāne sthirāyate</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_136">
<l><seg type="pāda" n="a">tasminnaṣṭaguṇe jīrṇe</seg> <seg type="pāda" n="b">dhmātaṃ śāmyati pāradaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">haṭhena vahninādhmātaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">sthirībhūtasuvarṇavat</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_137">
<l><seg type="pāda" n="a">rūpyagadyāṇakayāco hy</seg> <seg type="pāda" n="b">anenābhyañjya gālite</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">daśavarṇaṃ bhaveddhema</seg> <seg type="pāda" n="d">kathitaṃ rasavedibhiḥ</seg> //</l>
</lg>
<note>Komm. zum Rasādhyāya</note>
<p>atrāmnāyaḥ || 1</p>
<p>pūrvam abhrakair akhaṇḍavrīhibhiḥ ślakṣṇapāṣāṇakarkarair vādṛḍhanahīnavastrako thalikāṃ bhṛtvā dvāraṃ davarakeṇa dṛḍhaṃ baddhvā kāṣṭhapattrikāyāṃ jalapūrṇāyāṃ muktvā gāḍhaṃ tathā mardanīyo yathābhrakaṃ cūrṇībhūya kiṃcid bahir niḥsarati || 2</p>
<p>tac ca śoṣayitvā ślakṣṇacūrṇaṃ gṛhyate || 3</p>
<p>idaṃ ca bhūmikāyāṃ kṣiptaṃ sūkṣmatvāt tatra lagati || 4</p>
<p>rasajñās tv etaṃ dhānyābhrakaṃ vadanti || 5</p>
<p>tathā pāradādviguṇe dhānyābhrakeṇa jīrṇe'gniṃ tāpayettato raso dhūmena kṛtoḍḍīya yāti || 6</p>
<p>caturguṇe dhānyābhrake jīrṇe dhūmarūpeṇa na yāti || 7</p>
<p>kiṃtu haṭhāgniyoge mūṣāyām uḍḍīya bahiḥ patati || 8</p>
<p>ṣaḍguṇe dhānyābhrake jīrṇe bahiruḍḍīya na yāti || 9</p>
<p>kiṃtu mūṣāmadhye kampate || 10</p>
<p>aṣṭaguṇe jīrṇe haṭhena dhmāto hi suvarṇavat sthirībhavati na punaḥ punarmanāgapi kampate || 11</p>
<p>tato mahāgnisahena tena rasena rūpyagadyāṇakapattram abhyañjya gālyate || 12</p>
<p>tadā daśavarṇaṃ suvarṇaṃ suvarṇaṃ bhavati || 13</p>
<p>iti prasārite mukhasya rasasya gaganagrāsajāraṇaṃ prathamam || 14</p>
<lg xml:id="Rsdhy_138">
<l><seg type="pāda" n="a">abhrakasya ca pattrāṇi</seg> <seg type="pāda" n="b">ślakṣṇacūrṇīkṛtāni ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">karpāsīrasatoyena</seg> <seg type="pāda" n="d">marditāni dinatrayam</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_139">
<l><seg type="pāda" n="a">mātuliṅgakanakasyāpi</seg> <seg type="pāda" n="b">vārkatoyena mardayet</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kṣiptvā ṭaṅkaṇakṣāraṃ ca</seg> <seg type="pāda" n="d">navasāraṃ tathaiva ca</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_140">
<l><seg type="pāda" n="a">khalvamadhye tataḥ kṣiptvā</seg> <seg type="pāda" n="b">mardayet prativāsaram</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">rasaiḥ pūrvoditair bhūyo</seg> <seg type="pāda" n="d">yāvat tad gilate sphuṭam</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_141">
<l><seg type="pāda" n="a">yavākhyākadalīśigru</seg><seg type="pāda" n="b">ciñcāphalapunarnavā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">śatamūlai rasairabhraṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">bhāvitaṃ munisaṃkhyayā</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_142">
<l><seg type="pāda" n="a">tadgrāsaṃrasarājo'sau</seg> <seg type="pāda" n="b">sukhaṃ bhukte vare mukhe</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">saṃjāte dehasiddhyarthaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">dhātusiddhyarthameva hi</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_143">
<l><seg type="pāda" n="a">svalpamapyabhrakaṃ sūto</seg> <seg type="pāda" n="b">yadi gṛhṇāti cetsukham</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">badhyate svagṛhāntastho</seg> <seg type="pāda" n="d">yathā cauro 'ticañcalaḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_144">
<l><seg type="pāda" n="a">kumārī kadalī vajrī</seg> <seg type="pāda" n="b">jārī hemapādī naṭī</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">bṛhatī cāgnidamanī</seg> <seg type="pāda" n="d">lāṅgalī samabhāgataḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_145">
<l><seg type="pāda" n="a">pattrābhram abhracūrṇaṃ vā (vanyaṃ)</seg> <seg type="pāda" n="b">malanīguṇabhāvitam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">taptena lohacūrṇena</seg> <seg type="pāda" n="d">piṣṭiḥ syānmardane rase</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_146">
<l><seg type="pāda" n="a">lohakhalve catuṣpāde</seg> <seg type="pāda" n="b">sūtagrastābhrakaṃ kṣipet</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">catuḥṣaṣṭyaṃśabhāgena</seg> <seg type="pāda" n="d">cūrṇaṃ kāntāyasaṃ rasāt</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_147">
<l><seg type="pāda" n="a">kāñjikenaiva saṃddāṣṭaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">bavveraṃ yac ca thūthakam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tattathā vai viḍaṃ proktaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">candanaṃ rasavedibhiḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_148">
<l><seg type="pāda" n="a">thūthāviḍena sampiṣṇan</seg> <seg type="pāda" n="b">mṛdvagniṃ jvālayedadhaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sūtādaṣṭaguṇaṃ lohaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">jāraṇīyaṃ sadā budhaiḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_149">
<l><seg type="pāda" n="a">aprāptau kāntalohasya</seg> <seg type="pāda" n="b">cūrṇaṃ tīkṣṇasya saṃkṣipet</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">catuḥṣaṣṭitamaṃ cāṃśaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">jīrṇo jīrṇe kṣipen muhuḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_150">
<l><seg type="pāda" n="a">sūto'sau jīrṇalohaḥ san</seg> <seg type="pāda" n="b">godhūmābhaḥ kaṣāyataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">pāśito rāgasahano</seg> <seg type="pāda" n="d">jāto rāgaśca jīryati</seg> //</l>
</lg>
<note>Komm. zum Rasādhyāya</note>
<p>yasmin lohakhalve catvāraḥ pādā mañcikayābhibhavanti sa catuṣpāda ucyate || 1</p>
<p>tasmin lohakhalve grastābhrakasūtaṃ tathā catuḥṣaṣṭitamena sūtakasya kāntalohacūrṇaṃ kṣiptvā yathā viḍena saha loṣṭikayā mandaṃ mandaṃ mandaṃ mardayet || 2</p>
<p>adhaśca komalāgnir jvālayet || 3</p>
<p>evaṃ kurvatā yadi kāntalohacūrṇacatuḥṣaṣṭitamo jīrṇo bhavati tadā punarapi catuḥṣaṣṭitamabhāgena kāntalohacūrṇaṃ kṣiptvā thūthāviḍena peṣaṇīyam || 4</p>
<p>adhaścāgnir jvālanīyaḥ || 5</p>
<p>evaṃ pūrvakṣipte lohacūrṇe jīrṇe punaḥ punas tāvac catuḥṣaṣṭitamāṃśena lohacūrṇaṃ kṣepyam || 6</p>
<p>yāvat sūtād aṣṭaguṇalohacūrṇe jīryati || 7</p>
<p>ityarthaṃ lohacūrṇasya kaṣāyeṇa rasaḥ pāśitaḥ san godhūmavarṇo bhavati || 8</p>
<p>tathā rāgāṃśca sahate || 9</p>
<p>atha prakāśādikarājirāgāś ca jīryati || 10</p>
<p>atra ca yadi kāntalohaṃ na labhyate tadā tīkṣṇāyasaṃ sāralohac || 11</p>
<p>tathāya tvagheraṃ thūthakaṃ tat kāñjikena saṃghṛṣya candanaṃ kṣipyate || 12</p>
<p>etat thūthāviḍam ityucyate || 13</p>
<p>agre'pi sarvatra thūthāviḍe śabdenedameva jñeyam || 14</p>
<p>iti grastābhrakasūtasya lohajāraṇaṃ dvitīyam || 15</p>
<lg xml:id="Rsdhy_151">
<l><seg type="pāda" n="a">lohakhalve catuṣpāde</seg> <seg type="pāda" n="b">jīrṇalohaṃ rasaṃ kṣipet</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ayaḥ prakāśe rājeśca</seg> <seg type="pāda" n="d">catuḥṣaṣṭyaṃśacūrṇakam</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_152">
<l><seg type="pāda" n="a">thūthāviḍena sampiṣya</seg> <seg type="pāda" n="b">mṛdvagnir jvālayed adhaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sūtādaṣṭaguṇā jāryā</seg> <seg type="pāda" n="d">rājiścāyaḥprakāśikā</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_153">
<l><seg type="pāda" n="a">ayaḥprakāśarājau ca</seg> <seg type="pāda" n="b">jīrṇāyāṃ pītatā bhavet</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">raktatāpādanārthaṃ ca</seg> <seg type="pāda" n="d">himarājiṃ ca jārayet</seg> //</l>
</lg>
<note>Komm. zum Rasādhyāya</note>
<p>pūrvokte ca catuṣpāde lohakhalve jīrṇalohaṃ rasaṃ tathā || 1</p>
<p>catuḥṣaṣṭitamabhāgena ayaḥprakāśirājicūrṇaṃ ca kṣiptvā pūrvoktena thūthāviḍena mardayet || 2</p>
<p>adhaśca komalāgnir jvālayet || 3</p>
<p>agretanakṣiptāyaḥprakāśaṃ cūrṇe ca jīrṇe punas tāvan mātramayaḥ || 4</p>
<p>evaṃ ca yadi rasād aṣṭaguṇāyaḥprakāśarājijīrṇā bhavati || 5</p>
<p>tadā sūtaḥ pīto bhavet || 6</p>
<p>tataḥ sūtasya raktatānimittaṃ vakṣyamāṇarītyā hemarājiṃ jārayet || 7</p>
<p>iti jīrṇalohasūtasyāyaḥ prakāśarājijāraṇaṃ tṛtīyam || 8</p>
<p>rājisvarūpaṃ cāgre svayaṃ sa ca vyākhyāsyati || 9</p>
<lg xml:id="Rsdhy_154xx53x" n="Rsdhy_154*[53]">
<l><seg type="pāda" n="a">lohakhalvacatuṣpāde</seg> <seg type="pāda" n="b">saṃjīrṇāyaḥprakāśikam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">pāradaṃ hemarājeśca</seg> <seg type="pāda" n="d">catuḥṣaṣṭyaṃśacūrṇakam</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_155xx54x" n="Rsdhy_155*[54]">
<l><seg type="pāda" n="a">thūthāviḍena sampiṣya</seg> <seg type="pāda" n="b">mṛdvagniṃ jvālayedadhaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sūtādaṣṭaguṇā jāryā</seg> <seg type="pāda" n="d">hemarājiśca kovidaiḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_156xx55x" n="Rsdhy_156*[55]">
<l><seg type="pāda" n="a">jīrṇāyāṃ hemarājau ca</seg> <seg type="pāda" n="b">raktatā jāyate dhruvam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">svarṇasyotpādanārthaṃ ca</seg> <seg type="pāda" n="d">jāryaḥ śuddho hi gandhakaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note>Komm. zum Rasādhyāya</note>
<p>yathā ayaḥprakāśarājirjāraṇā tathāhemarājerapi jāraṇā jñeyā || 1</p>
<p>pāradādaṣṭaguṇā ca śeṣaṃ spaṣṭam || 2</p>
<p>iti jīrṇāyaḥprakāśakarājisūtasya hemarājijāraṇaṃ caturtham || 3</p>
<lg xml:id="Rsdhy_157xx56x" n="Rsdhy_157*[56]">
<l><seg type="pāda" n="a">loṣṭagartaḥ sudhāliptaś</seg> <seg type="pāda" n="b">cūrṇena saguḍena vā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">gāḍhaṃ liptasvasaṃśuṣko</seg> <seg type="pāda" n="d">yantro 'yaṃ bhūdharo mataḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_158xx57x" n="Rsdhy_158*[57]">
<l><seg type="pāda" n="a">jīrṇahemākhyarājiśca</seg> <seg type="pāda" n="b">sūtaṃ yantre ca bhūdhare</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kṣiptvā vai ṣoḍaśāṃśena</seg> <seg type="pāda" n="d">śuddhagandhakacūrṇakam</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_159xx58x" n="Rsdhy_159*[58]">
<l><seg type="pāda" n="a">mukhe koḍīyakaṃ dadyād</seg> <seg type="pāda" n="b">adhovakraṃ pidhānake</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vastramṛttikayā limpet</seg> <seg type="pāda" n="d">haṭhāgniṃ jvālayettathā</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_160xx59x" n="Rsdhy_160*[59]">
<l><seg type="pāda" n="a">ṣoḍaśāṃśaṃ muhurdadyāt</seg> <seg type="pāda" n="b">muhuḥ koḍīyakaṃ tathā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">pāradāt ṣaḍguṇo yāvaj</seg> <seg type="pāda" n="d">jīryate śuddhagandhakaḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_161xx60x" n="Rsdhy_161*[60]">
<l><seg type="pāda" n="a">bhaved dārḍhyaṃ ca rāgena</seg> <seg type="pāda" n="b">jīrṇe sūtena gandhake</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">rūpyaṃ tāmraṃ tathā lohaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">vaṅgaṃ nāgaṃ ca pittalam</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_162xx61x" n="Rsdhy_162*[61]">
<l><seg type="pāda" n="a">kāṃsyaṃ ca saptalohāni</seg> <seg type="pāda" n="b">rasenābhyañjya gālayet</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tithivarṇaṃ bhavaty evaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">suvarṇaṃ naiva saṃśayaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note>Komm. zum Rasādhyāya</note>
<p>iha kūpavahmoṣṭabandhaḥ kāñcikahastamāno garte sudhāyāś chohayā lipto yadi vāguḍaṃ sahitena cūrṇena liptaḥ śuṣkaḥ san || 1</p>
<p>bhūdharanāmāyaṃ yantraḥ procyate || 2</p>
<p>tataḥ kācaliptamṛttikākāṃsyaṃ śarāve jīrṇe hemarājiṃ sūtaṃ tathāṣoḍaśabhāgena śuddhagandhakacūrṇaṃ vā kṣiptvopari mukhakācaliptamṛttikākoḍīyakaṃ dattvā karpaṭamṛttikayā liptvā taṃ śarāvaṃ sampuṭaṃ bhūdharayantramadhye muktvā haṭhāgnirjvālanīyaḥ || 3</p>
<p>śuddhaṃ gandhakasvarūpaṃ ca gurumukhād avajñeyam || 4</p>
<p>yataḥ sarvasminn apyatra granthe 'nyatrāpi ca śuddhagandhaka eva kīcanasi dvimūlabījam || 5</p>
<p>ata eva sarvatra gandhakaśuddhiyuktir gopitaiṣeti jñeyam || 6</p>
<p>sadoṣe ca gandhake jārite na kāryasiddhiriti tu gurumukhād gandhakaśuddhir avagantavyā || 7</p>
<p>tathā pūrvakṣiptagandhakaṣoḍaśabhāge jīrṇe punaḥ koḍīyakamūrchāyāśugandhakaṣoḍaśabhāgaṃ kṣiptvā koḍīyakaṃ dattvā haṭhāgnir jvālanīyaḥ || 8</p>
<p>evaṃ ca rasāt ṣaḍguṇaśuddhagandhake jīrṇe 'tīvaraktaḥ pārado bhavati || 9</p>
<p>tena ca rasena rūpyaṃ tāmraṃ lohaṃ vaṅgaṃ nāgaṃ pittalaṃ kāṃsyaṃ ceti sapta lohāni abhyañjya gālitāni pañcadaśasuvarṇāni bhavanti || 10</p>
<p>iti jīrṇahemarājisūtasya gandhakajāraṇaṃ pañcamam || 11</p>
<lg xml:id="Rsdhy_163xx62x" n="Rsdhy_163*[62]">
<l><seg type="pāda" n="a">khaṭikā 1 lavaṇam 2 tūrī</seg> <seg type="pāda" n="b">2 gairikadhātur 4 jīkakam 5</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">saṃśodhane suvarṇasya</seg> <seg type="pāda" n="d">tv imāḥ syuḥ pañca mṛttikāḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_164xx63x" n="Rsdhy_164*[63]">
<l><seg type="pāda" n="a">prakṣipya bhūdhare yantre</seg> <seg type="pāda" n="b">pāradaṃ jīrṇagandhakam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kṣiptvā manaḥśilāsattvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">sūtād dvātriṃśadaṃśakam</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_165xx64x" n="Rsdhy_165*[64]">
<l><seg type="pāda" n="a">mukhe koḍīyakaṃ dadyād</seg> <seg type="pāda" n="b">adhovaktre pidhānakam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vastramṛttikayā limpet</seg> <seg type="pāda" n="d">haṭhāgniṃ jvālayettataḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_166xx65x" n="Rsdhy_166*[65]">
<l><seg type="pāda" n="a">jīrṇe jīrṇe muhurdadyād</seg> <seg type="pāda" n="b">aktāṃśaṃ sūtaśodhakaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sūtatulyaṃ tv idaṃ jāryaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">na tu hīnaṃ na cādhikam</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_167xx66x" n="Rsdhy_167*[66]">
<l><seg type="pāda" n="a">jīrṇe manaḥśilāsattve</seg> <seg type="pāda" n="b">pañca vakṣyāmi mṛttikāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dādhīcheda 2 kaṣā 3 vartta 4</seg> <seg type="pāda" n="d">śodhane hema śudhyati</seg> //</l>
</lg>
<note>Komm. zum Rasādhyāya</note>
<p>iha khaṭikā || 1</p>
<p>lavaṇam || 2</p>
<p>tūrī || 3</p>
<p>gairikavarṇikājīkaka ityetābhiḥ pañcabhir mṛttikābhiḥ parīkṣakāḥ kanakaṃ parīkṣyaṃ tena yathā || 4</p>
<p>kanakapattrāṇi kāñjikena kledayitvā rajakatyaktatūrīśuṣkalagadakaṃ lavaṇena samabhogena cūrṇayitvā karparaḥ paricūrṇas tadupari pattraṃ punaścūrṇaṃ punaḥ pattramevaṃ pattrāṇy uparyupari muktvopari punaḥ karparaṃ dattvā cūrṇena sarvataḥ pārśve vācchādya yāvadbhiḥ karparapuṭa ācchādyate tāvanti chagaṇakāni khaḍakitvāgni dattvā mucyate yadi ca jvalitvā svayaṃ tiṣṭhati || 5</p>
<p>tadā punar dvitīyavāraṃ chagaṇakhaṇḍakapūrṇaḥ puṭo deyaḥ || 6</p>
<p>evaṃ yadi malādhikyaṃ tadā tṛtīyo deyaḥ || 7</p>
<p>evaṃ citrakṣaṭakhaṭikayāpi golakakhaṭikayā vā lavaṇamiśrayāpi puṭadvayatrayadānena tadeva kāryam || 8</p>
<p>atha yadyeva jñāyate || 9</p>
<p>eva kṛte'pi sarvathā na śuddhaṃ dravyaṃ yadi vāvadūlotādikudhātumasādhikyaṃ tadāmasavāravarṇikayā jīkakeṇa vā lavaṇamiśreṇa pūrvarītyaiva puṭadvayatrayadāne sarvamalaśuddhiḥ || 10</p>
<p>iti pañcamṛtsnābhiḥ sarvadoṣaśuddhiḥ || 11</p>
<p>tathā caturdaśavarṇikādaśīkādaśayanavāś ceti sampratikale svarṇaparamasīmā ataḥ paraṃ śodhane 'pi kṛte na hi karṇikāvṛddhiḥ || 12</p>
<p>tathā śodhanacūrṇaṃ yadi dhmāyate tadā yo rūpyādidhātuś cīrṇo bhavati so 'pi labhyate || 13</p>
<p>tathā rūpyaṃ karpare kṣiptvoparisīsakaṃ kṣipyate'dho jālyate tato dvāv api sarāvedākatrabhūtvābhramatastadāvasīsakarajatamalaṃ caritvā karparalagitāgaraṇarakṣāṅgulapramāṇaś caramadhye milati || 14</p>
<p>śuddharūpyarasaśca yadi bhrāntas tiṣṭhati tadā jñeyaṃ śuddho rūpyarasaḥ || 15</p>
<p>rakṣāyāṃ dhyātāyāṃ cīrṇatāmṛdi dhātavo labhyante || 16</p>
<p>ityādivijñamukhair jñeyam || 17</p>
<p>atha mūlagranthavyākhyā || 18</p>
<p>bhūdharayantre śarāvasampuṭe jīrṇaṃ gandhakaṃ rasaṃ kṣiptvā dvātriṃśattamena manaḥśilāsattvaṃ ca kṣiptvā mukhe koḍīyakaṃ dattvā karpaṭamṛttikayā ca liptvā haṭhāgniṃ jvālayet jīrṇe ca manaḥśilāsattve punardvātriṃśattamena bhāgena tasya kṣepaḥ || 19</p>
<p>evaṃ punaḥ punaḥ kṣepaṇasūtatulyaṃ manaḥśilāsattvaṃ jāryam || 20</p>
<p>na hīnaṃ na cādhikam || 21</p>
<p>evaṃ manaḥśilāsattve jīrṇe pāradena saptalohānyabhyaṅgagālitāni hemarūpāṇi bhavanti || 22</p>
<p>tacca hema pañcabhir mṛttikābhiḥ śodhanikāṃ sahate || 23</p>
<p>tathādādyachedakaṣāvarttaśodhanaśuddhaṃ ca jāyate || 24</p>
<p>iti jīrṇagandhakasūtasya manaḥśilāsattvajāraṇaṃ ṣaṣṭham || 25</p>
<p>etāvadbhiḥ saṃskāraiḥ saṃskṛto raso lohasādhaka eva || 26</p>
<p>ataḥ paraṃ ca ye saṃskārā yāni ca jāraṇāni tāni dehalohasādhakānīti || 27</p>
<p>tatra saptamaṃ khāparasattvajāraṇam āha || 28</p>
<lg xml:id="Rsdhy_168xx67x" n="Rsdhy_168*[67]">
<l><seg type="pāda" n="a">sūtaṃ jīrṇaśilāsattvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">lohakhalve catuṣpade</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kṣiptvā khāparasattvasya</seg> <seg type="pāda" n="d">catuḥṣaṣṭyaṃśacūrṇakam</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_169xx68x" n="Rsdhy_169*[68]">
<l><seg type="pāda" n="a">thūthāviḍena sampiṣya</seg> <seg type="pāda" n="b">mṛdvagniṃ jvālayed adhaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">jīrṇe jīrṇe muhuḥ kṣiptvā</seg> <seg type="pāda" n="d">jāryam aṣṭaguṇaṃ rasāt</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_170xx69x" n="Rsdhy_170*[69]">
<l><seg type="pāda" n="a">jīrṇe puṣpākṣasattve ca</seg> <seg type="pāda" n="b">sasneho jāyate rasaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">jīryate 'nnapathaṃ vaktraṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">sampratyūrdhvaṃ ca pāradaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note>Komm. zum Rasādhyāya</note>
<p>catuṣpāde lohaṣairaleṣāparasūtvaṃ tasmāccatuḥṣaṣṭiguṇaṃ jīrṇamanaḥśilāsattvaṃ pāradaṃ ca kṣiptvā thūthāviḍena saṃpiṣann adho mṛduvahnir jvālayet || 1</p>
<p>atratane ca khāparasattve jīrṇe punaḥ 64 bhāgena tadeva kṣepyam || 2</p>
<p>evaṃ punaḥ punaḥ kṣiptvā rasādaṣṭaguṇaṃ khāparasattvaṃ jāraṇīyam || 3</p>
<p>tataḥ pāradaḥ sasneho vā saṃgratyūrdhvam annapathahīrakaṃ jīryati || 4</p>
<p>iti jīrṇaśilāsattvasya tasya khāparasattvajāraṇaṃ saptamam || 5</p>
<lg xml:id="Rsdhy_171xx70x" n="Rsdhy_171*[70]">
<l><seg type="pāda" n="a">tridhānnapathavakrāṇāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">madhyād ekaṃ ca hīrakam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yena sūtena saṃjīrṇaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">sattvaṃ puṣpākṣasambhavam</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_172xx71x" n="Rsdhy_172*[71]">
<l><seg type="pāda" n="a">prakṣipya lohasattve tau</seg> <seg type="pāda" n="b">catuṣpāda ubhāv api</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">thūthāviḍena saṃpiṣyan</seg> <seg type="pāda" n="d">mṛdvagniṃ jvālayedadhaḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_173xx72x" n="Rsdhy_173*[72]">
<l><seg type="pāda" n="a">jvālyo 'gnistāvatā yāvaj</seg> <seg type="pāda" n="b">jīryate sa ca hīrakaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">hīrake 'nnapathe jīrṇe</seg> <seg type="pāda" n="d">sarvavyāpī bhavedrasaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note>Komm. zum Rasādhyāya</note>
<p>ilāgre tribhiḥ prakārairannapathahīrakāṇāṃ niṣpattiṃ bhaṇiṣyati || 1</p>
<p>tatas teṣāṃ prakāratrayāṇāṃ madhyātprathamamekatamena prakāreṇa niṣpannam annapathe hīrakabhasma tathā jīrṇakhāparasattvaṃ sutaṃ cobhāv api catuṣpāde lohakhalve kṣiptvā thūthāviḍena piṣan kharalādho bhāge komalāgniṃ jvālayet || 2</p>
<p>tāvat yāvatā sarvaṃ hīrakabhasma jīryati || 3</p>
<p>tato hīrake jīrṇe sati rasaḥ sarvavyāpīti dehalohavyāpako bhavati || 4</p>
<p>iti jīrṇakhāparasattvasūtasyānnapathahīrake jāraṇamaṣṭamam || 5</p>
<lg xml:id="Rsdhy_174xx73x" n="Rsdhy_174*[73]">
<l><seg type="pāda" n="a">evaṃbhūtastu sūto 'yaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">raudrasaṃhārakārakaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yatkiṃciddīyate tasya</seg> <seg type="pāda" n="d">rasoparasavātakaḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_175xx74x" n="Rsdhy_175*[74]">
<l><seg type="pāda" n="a">tatsarvaṃ grasate vegāt</seg> <seg type="pāda" n="b">yathā devo maheśvaraḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kṣaṇena jāyate jīrṇaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">tanmukhe patitaṃ tu yat</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_176xx75x" n="Rsdhy_176*[75]">
<l><seg type="pāda" n="a">sphāṭikāntāni ratnāni</seg> <seg type="pāda" n="b">jīryante cātivegataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tataḥ koṭiguṇe jīrṇe</seg> <seg type="pāda" n="d">śaṅkhavedhī bhavedrasaḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_177xx76x" n="Rsdhy_177*[76]">
<l><seg type="pāda" n="a">tatkṣaṇād amaratvaṃ ca</seg> <seg type="pāda" n="b">khecaratvaṃ dadāti ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ajīrṇaṃ tumbābījaṃ tu</seg> <seg type="pāda" n="d">sūtakaṃ yastu vātayet</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="e">brahmahā sa durācāro</seg> <seg type="pāda" n="f">mama drohī maheśvari</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_178xx77x" n="Rsdhy_178*[77]">
<l><seg type="pāda" n="a">tasmātsarvaprayatnena</seg> <seg type="pāda" n="b">jāritaṃ mārayedrasam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">saṃsthāpya gomayaṃ bhūmau</seg> <seg type="pāda" n="d">paścāt mūṣāṃ tadopari</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_179xx78x" n="Rsdhy_179*[78]">
<l><seg type="pāda" n="a">tanmadhye kaṭutumbyotthaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">tailaṃ dattvā rasaṃ kṣipet</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kākamācīraso deyas</seg> <seg type="pāda" n="d">tailatulyastataḥ punaḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_180xx79x" n="Rsdhy_180*[79]">
<l><seg type="pāda" n="a">gandhakaṃ vrīhimātraṃ ca</seg> <seg type="pāda" n="b">kṣiptvā taṃ ca nirodhayet</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tatpṛṣṭhe śrāvakaṃ dattvā</seg> <seg type="pāda" n="d">pūrṇatāvadbhiṣak param</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_181xx80x" n="Rsdhy_181*[80]">
<l><seg type="pāda" n="a">svāṅgaśītaṃ ca taṃ jñātvā</seg> <seg type="pāda" n="b">jīrṇaṃ tailaṃ ca gandhakam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kākamācīdravaṃ cāgniṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">dattvā dattvā tu jārayet</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_182xx81x" n="Rsdhy_182*[81]">
<l><seg type="pāda" n="a">mūṣāyāṃ gomayaṃ sārdraṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">dattvā cādho'tha pāvakam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ṣaḍguṇaṃ gandhakaṃ jāryaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">sūtasyaivaṃ muṣaṃ bhavet</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_183xx82x" n="Rsdhy_183*[82]">
<l><seg type="pāda" n="a">tatsūtaṃ mardayet khalve</seg> <seg type="pāda" n="b">jambīrotthadravairdinam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">catuḥṣaṣṭyaṃśakaṃ pūrvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">dvātriṃśāṃśaṃ tataḥ punaḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_184xx83x" n="Rsdhy_184*[83]">
<l><seg type="pāda" n="a">ṣoḍaśāṃśaṃ śuddhahema</seg><seg type="pāda" n="b">pattraṃ sūteṣu jārayet</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sāgre sāgre tu tanmardyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">jambīrāṇāṃ dravairdṛḍham</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_185xx84x" n="Rsdhy_185*[84]">
<l><seg type="pāda" n="a">mūlikā lavaṇaṃ gandham</seg> <seg type="pāda" n="b">abhāve pittatailayoḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">piṣyo jambīranīreṇa</seg> <seg type="pāda" n="d">hemapattraṃ pralepayet</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="e">ityevaṃ jāraṇā kāryā</seg> <seg type="pāda" n="f">tataḥ sūtaṃ vimārayet</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_186xx85x" n="Rsdhy_186*[85]">
<l><seg type="pāda" n="a">atha vā nirmuṣaṃ cemaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">viḍayogena jārayet</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">viḍam atra pravakṣyāmi</seg> <seg type="pāda" n="d">sādhayedbhiṣaguttamaḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_187xx86x" n="Rsdhy_187*[86]">
<l><seg type="pāda" n="a">śaṅkhacūrṇaṃ ravikṣīrair</seg> <seg type="pāda" n="b">ātape bhāvayeddinam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tadvajjambīrajair dravair</seg> <seg type="pāda" n="d">dinaikaṃ dhūmasārakam</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_188xx87x" n="Rsdhy_188*[87]">
<l><seg type="pāda" n="a">sauvarcalamajāmūtraiḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">kvāthaṃ yāmacatuṣṭayam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kaṇṭakārīrasaṃ kvāthaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">dinaikaṃ naramūtrake</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_189xx88x" n="Rsdhy_189*[88]">
<l><seg type="pāda" n="a">sājīkṣāraṃ ca kāsīsaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">tintiṇīkaṃ śilājatu</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">jambīrotthadravair bhāvyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">pṛthak yāmacatuṣṭayam</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_190xx89x" n="Rsdhy_190*[89]">
<l><seg type="pāda" n="a">jepālabījaṃ tvagghīnaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">mūlakānāṃ dravair dinam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">saindhavaṃ ṭaṅkaṇaṃ guñjā</seg> <seg type="pāda" n="d">śigrumūladravairdinam</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_191xx90x" n="Rsdhy_191*[90]">
<l><seg type="pāda" n="a">etatsarvaṃ samāṃśaṃ tu</seg> <seg type="pāda" n="b">mardyaṃ jambīrajairdravaiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tadgolaṃ rakṣayedyatnāt</seg> <seg type="pāda" n="d">viḍo 'yaṃ vaḍabānalaḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_192xx91x" n="Rsdhy_192*[91]">
<l><seg type="pāda" n="a">anena mardayetsūtaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">grasate taptakhalvake</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">svarṇābhrasarvalohāni</seg> <seg type="pāda" n="d">sattvāni grasate kṣaṇāt</seg> //</l>
</lg>
<note>Komm. zum Rasādhyāya</note>
<p>athānyamate viḍāni || 1</p>
<p>atha jāryavastūnāṃ jīrṇājīrṇatvajñānopāyam āha || 2</p>
<lg xml:id="Rsdhy_193xx92x" n="Rsdhy_193*[92]">
<l><seg type="pāda" n="a">ādyo garbhaparaḥ piṇḍaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">pariṇāmastṛtīyakaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sūtātaḥ sarvajāryāṇāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">jāraṇastrividho vidhiḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_194xx93x" n="Rsdhy_194*[93]">
<l><seg type="pāda" n="a">jārye tu jārite sūte</seg> <seg type="pāda" n="b">vastreṇa gālite sati</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vastre tiṣṭhati cet sarvam</seg> <seg type="pāda" n="d">ādyo vai garbhasaṃjñakaḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_195xx94x" n="Rsdhy_195*[94]">
<l><seg type="pāda" n="a">punarjāritajārye tu</seg> <seg type="pāda" n="b">vastrān niḥśeṣanirgate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">khyāto'lpādadhike sūte</seg> <seg type="pāda" n="d">soparipiṇḍasaṃjñakaḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_196xx95x" n="Rsdhy_196*[95]">
<l><seg type="pāda" n="a">jālaṃ kārayatā sute</seg> <seg type="pāda" n="b">vastrānniḥsarate punaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">saṃsthite ca nije laulye</seg> <seg type="pāda" n="d">jīrṇajāryas tṛtīyakaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note>Komm. zum Rasādhyāya</note>
<p>atrāpyayamāmnāyaḥ || 1</p>
<p>ihānantaraproktaṃ dhānyābhrakādīnām [..] sa ca [..] tameṣv anyeṣu vastuṣu rase jāriteṣu sasūtakaṃ jīrṇam ajīrṇam eveti vicāraḥ || 2</p>
<p>prathamo garbhaḥ dvitīyaḥ piṇḍastṛtīyaḥ pariṇāmaka iti trividhaṃ lakṣaṇaṃ bhavati || 3</p>
<p>tadyathā jāryaṃ vastu jārayitvā raso vastreṇa gālyate tato yadi kiṃcidvastre śeṣaṃ vigālya tiṣṭhati tadā jñeyo'sau garbha iti || 4</p>
<p>tataḥ punarapi saraś carubhyate tadeva kharale kṣiptvā yathā viḍena peṣitāgnirjvālanīyaḥ || 5</p>
<p>ayaṃ bhāvo jāraṇā yena vidhinā pūrvaṃ bhaṇitāsti sā tena vidhinā jāryauṣadhaṃ vinaivānumānena taptvā punarvastreṇa raso gālanīyaḥ || 6</p>
<p>tato yadi vastrātpūrvo 'pi niḥsarati nanu kiṃcil lagati paraṃ tolitaḥ sa tu nijataulyādhiko bhavati tadā jñeyo'sau piṇḍa iti || 7</p>
<p>adyāpi sarvathā na jīrṇamauṣadhamityarthaḥ || 8</p>
<p>tataḥ punarapi yathā bhaṇitāsti tathaiva jāryauṣadhopakṣepeṇa vinaiva vidhāpunar navavastreṇa raso gālyate || 9</p>
<p>yadi vastrānniḥsṛto gālitaḥ sannijataulye tiṣṭhati tadā jñeyo'sau pariṇāmaka iti || 10</p>
<lg xml:id="v11">
<l>* rasenauṣadhasarvathājīrṇa ityarthaḥ |</l>
<l>* atrādyam etad dvayameva śuddhakṛto yo bhedaḥ śuddhaḥ ||</l>
</lg>
<p>iti jāryāṇāṃ jīrṇalakṣaṇādhikāraḥ || 12</p>
<p>iti sāraṇasamāptaḥ || 13</p>
<p>ityevam aṣṭabhiḥ saṃskārair ekādaśo jāraṇāsaṃskāraḥ || 14</p>
<lg xml:id="Rsdhy_197xx96x" n="Rsdhy_197*[96]">
<l><seg type="pāda" n="a">kumbhasyādhaḥ kṛte chidre</seg> <seg type="pāda" n="b">dvigranthiṃ dorakaṃ kṣipet</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ekaṃ madhye paraṃ bāhye</seg> <seg type="pāda" n="d">kumbhe kāryo galadghaṭī</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_198xx97x" n="Rsdhy_198*[97]">
<l><seg type="pāda" n="a">mahoḍākasya mūlānāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">śrīkhaṇḍena ghaṭe tataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kṣiptvāyaḥsthālikāmadhye</seg> <seg type="pāda" n="d">pāradaṃ jīrṇāhīrakam</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_199xx98x" n="Rsdhy_199*[98]">
<l><seg type="pāda" n="a">sacchidrāṃ ḍhaṅkaṇīṃ dattvā</seg> <seg type="pāda" n="b">kumbhaṃ śrīkhaṇḍasaṃbhṛtam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">pradhvarāyāṃ ca ḍhaṅkaṇyāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">kṣiptvāgniṃ jvālayeddhaṭhāt</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_200xx99x" n="Rsdhy_200*[99]">
<l><seg type="pāda" n="a">sthālikādhaścaturyāmaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">ḍhaṅkaṇīchidramadhyataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">śrīpiṇḍo dorakāccyutvā</seg> <seg type="pāda" n="d">muhuḥ patati pārade</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_201xx100x" n="Rsdhy_201*[100]">
<l><seg type="pāda" n="a">taddagdhasūtasammiśraṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">śvetabhasma prajāyate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tat kṣiped andhamūṣāyāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">sākaṃ madhvājyaṭaṅkaṇaiḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_202xx101x" n="Rsdhy_202*[101]">
<l><seg type="pāda" n="a">dhmātaṃ satkurute bandhaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">pāradasya na saṃśayaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">na kṣīyate muhurdhmāte</seg> <seg type="pāda" n="d">'tīvaniścalatāṃ gataḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_203xx102x" n="Rsdhy_203*[102]">
<l><seg type="pāda" n="a">jāryamāṇaśca yaḥ sūtaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">svayameva nibadhyate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sa hi siddharasānāṃ hi</seg> <seg type="pāda" n="d">dehaloho nibadhyati</seg> //</l>
</lg>
<note>Komm. zum Rasādhyāya</note>
<p>iha kumbhasya tale chidram aṅgulipraveśayogyaṃ kṛtvā tatra davarakaṃ kṣiptvā madhye bahirapi ca davarake granthiṃ dattvā tathā kāryaṃ yathā satkumbho galadghaṭī bhavati || 1</p>
<p>tatra kṣiptauṣadharaso galatītyarthaḥ || 2</p>
<p>tataḥ sthālikāmadhye jīrṇadorakaṃ pāradaṃ kṣiptvā upari sacchidrā pradhvarā ḍhaṅkaṇī dīyate || 3</p>
<p>tasyāścopari galadghaṭī kumbhomumutkā mahoḍākamūlānāṃ śrīṣaṇḍena sakumbho bhriyate || 4</p>
<p>tataḥ sthālikāyā adhastāc caturo yāmān haṭhāgnir jvālanīyaḥ || 5</p>
<p>evaṃ ca yathā yathā kumbhamadhyāḍḍhaṅkaṇī chidreṇa davarakād galitvā tuṣarasaḥ pārade patati tathā tathāgnidagdhaḥ pāradaḥ śvetabhasma bhavati || 6</p>
<p>tataśca tatsūtabhasma madhvājyaṭaṅkaṇaiḥ sākaṃ bandhamūṣāyāṃ kṣiptvā dhmāyate || 7</p>
<p>tataḥ pārado dhmātaḥ san badhyate || 8</p>
<p>ko 'rthaḥ anekaśo 'tyarthaṃ dhmāto'pi niścalo bhavati na punaḥ kṣīyate || 9</p>
<p>yaḥ pārado jāryamāṇaḥ san badhyate svayameva nibadhyate nirāyāsabaddho bhavati sa hi siddharasa ityucyate || 10</p>
<p>sa ca dehalohānāṃ vedhakaḥ syāt || 11</p>
<p>tadedaṃ pūrvoktayuktyāsau siddharaso niṣpannaḥ || 12</p>
<p>atha siddharasasya phalamāha || 13</p>
<lg xml:id="Rsdhy_204xx103x" n="Rsdhy_204*[103]">
<l><seg type="pāda" n="a">mṛgasyākṛṣṇanetre ca</seg> <seg type="pāda" n="b">prarohatyandhacakṣuṣi</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">rasābhyakte tayoḥ pīḍā</seg> <seg type="pāda" n="d">naśyatyandhaśca paśyati</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_205xx104x" n="Rsdhy_205*[104]">
<l><seg type="pāda" n="a">devadānavagandharva</seg><seg type="pāda" n="b">siddhaguhyakakhecaraiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">raso vaktre sthito yasya</seg> <seg type="pāda" n="d">tadgatiḥ khe na hanyate</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_206xx105x" n="Rsdhy_206*[105]">
<l><seg type="pāda" n="a">mriyate na viṣeṇāpi</seg> <seg type="pāda" n="b">dahyate naiva vahninā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ākāśe siddhavidyasya</seg> <seg type="pāda" n="d">mṛto jīvati tatkṣaṇāt</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_207xx106x" n="Rsdhy_207*[106]">
<l><seg type="pāda" n="a">maṇimantrauṣadhebhyo 'pi</seg> <seg type="pāda" n="b">prabhāvātiśayo mahān</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">mṛtasaṃjīvano nāma</seg> <seg type="pāda" n="d">rasabandhaḥ prakīrtitaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note>Komm. zum Rasādhyāya</note>
<p>mṛgasya netre akṛṣṇarasenābhyete || 1</p>
<p>netrayoḥ pīḍā naśyati || 2</p>
<p>andhacakṣuṣi siddharasāñjane kṛte'ndhaḥ paśyati || 3</p>
<p>tathā yasya mukhe siddharasaguṭikā tiṣṭhati tasyākāśe gatir devadānavagandharvasiddhayakṣakhecarair na hanyate || 4</p>
<p>tathā siddharase mukhe sthite viṣeṇa na mriyate || 5</p>
<p>agninā na dahyate || 6</p>
<p>ākāśe siddharasavidyaśca bhavati || 7</p>
<p>mṛto mūrchitaḥ san tatkṣaṇājjīvati || 8</p>
<p>tathā maṇimantramahauṣadhebhyo 'pi siddharasasya prabhāvātiśayo mahīyān || 9</p>
<p>asau mṛtajīvano nāma rasabandhaḥ kathitaḥ || 10</p>
<p>ko 'rthaḥ mṛta iva mṛtaḥ || 11</p>
<p>sarpadaṃśavahnidāhajalaplāvaśastraghātaviṣādiduṣṭaprayogair mūrchitaḥ yaḥ kenāpi jīvayituṃ na śakyate so 'pi mukhe kṣiptasyāsya rasasya prabhāveṇa kṣaṇād eva jīvati || 12</p>
<p>iti jīrṇavajrasūtasya bandhasaṃskāro dvādaśaḥ || 13</p>
<lg xml:id="Rsdhy_208xx107x" n="Rsdhy_208*[107]">
<l><seg type="pāda" n="a">baddhasūtacatuḥṣaṣṭi</seg><seg type="pāda" n="b">palāny āvartayet sudhīḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">hemarājicatuḥṣaṣṭi</seg><seg type="pāda" n="d">palāny āvartayet pṛthak</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_209xx108x" n="Rsdhy_209*[108]">
<l><seg type="pāda" n="a">ḍhālayeddhemarājiṃ tāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">baddhasūtadravopari</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">raktaṣoṭo bhavatyevaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">saṃskāraḥ sāraṇo mataḥ</seg> //</l>
</lg>
<note>Komm. zum Rasādhyāya</note>
<p>pūrvoktayuktyā baddhasūtasya catuḥṣaṣṭipalāni gālayitvā tato dvitīyamuṣāyāṃ hemarājicatuḥṣaṣṭipalāni gālayet || 1</p>
<p>tatastāni hemarājicatuḥṣaṣṭipalāni gālitabaddhasūtacatuḥṣaṣṭipalopari ḍhālanīyāni || 2</p>
<p>tata ubhayaṃ militvā raktaṣoṭo bhavati || 3</p>
<p>evameṣa sāraṇasaṃskāraḥ procyate || 4</p>
<p>iti baddhasūtasya sāraṇasaṃskārastrayodaśaḥ || 5</p>
<lg xml:id="Rsdhy_210xx109x" n="Rsdhy_210*[109]">
<l><seg type="pāda" n="a">tāramadhyagataṃ kṛtvā</seg> <seg type="pāda" n="b">pūrvavatpātayedrasam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">hemapiṣṭānusaṃpiṣṭaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">kumārīrasamarditam</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_211xx110x" n="Rsdhy_211*[110]">
<l><seg type="pāda" n="a">uparisthasya bhāṇḍasya</seg> <seg type="pāda" n="b">budhnasaṃlepitaṃ dhruvam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">evaṃ tu gandhakaṃ tāmra</seg><seg type="pāda" n="d">rajate hāṭake tathā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="e">punaḥ punastathā pātyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="f">cetthaṃ saṃsārayettataḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_212xx111x" n="Rsdhy_212*[111]">
<l><seg type="pāda" n="a">raktaṣoṭasya yāvanto</seg> <seg type="pāda" n="b">gadyāṇāḥ sāraṇe kṛte</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dvighnāḥ śuddhaśilāyāste</seg> <seg type="pāda" n="d">bhṛśaṃ cūrṇīkṛtā muhuḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_213xx112x" n="Rsdhy_213*[112]">
<l><seg type="pāda" n="a">vistīrṇakācakūpyāṃ tad</seg> <seg type="pāda" n="b">deyaṃ cūrṇamuparyadhaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">raktaṣoṭaṃ ca tadgarbhe</seg> <seg type="pāda" n="d">kṣiptvāsya cābhracācikam</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_214xx113x" n="Rsdhy_214*[113]">
<l><seg type="pāda" n="a">kūpikāyāṃ veṣṭanāni</seg> <seg type="pāda" n="b">sapta deyāni ca mṛdaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">narapramāṇikaṃ gartaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">khanitvā chaṇakair bhṛtam</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_215xx114x" n="Rsdhy_215*[114]">
<l><seg type="pāda" n="a">tadgarbhe kūpikāṃ kṣiptvā</seg> <seg type="pāda" n="b">haṭhāgniṃ jvālayet tataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">svāṅgaśītaṃ ca tad grāhyam</seg> <seg type="pāda" n="d">etanmāraṇam ucyate</seg> //</l>
</lg>
<note>Komm. zum Rasādhyāya</note>
<p>iha sāraṇasaṃskāre kṛte yāvanto raktaṣoṭasya gadyāṇā bhavanti tebhyo dviguṇāttu śuddhamanaḥśilāgadyāṇān gāḍhaṃ sūkṣmacūrṇarūpān kṛtvā prauḍhakācakūpīmadhye 'rdhacūrṇaṃ kṣiptvā tato raktaṣoṭaṃ muktvā punarupari śeṣaṃ manaḥśilācūrṇam adhaḥ kṣiptvā kūpīmadhye'dhaścūrṇaṃ kṣiptvā tato raktaṣoṭaṃ muktvā punarupari śeṣaṃ manaḥśilācūrṇamadhaḥ liptvā kūpīdvāre 'bhrasya cātikāṃ dattvā saptatāraṃ tasyāṃ kūpikāyāṃ paritaḥ karpaṭamṛttikāṃ dattvāraṇyachāṇakaiḥ pūrṇāyāṃ puruṣapramāṇakhanitagartāyāṃ madhye kūpīṃ muktvā haṭhāgnir jvālanīyaḥ || 1</p>
<p>yadi ca jvalitā svayaṃ śītalaṃ bhavati tadā kūpīmadhyāt sa raso grāhyaḥ || 2</p>
<p>etanmāraṇam ucyate || 3</p>
<p>atrāmnāyaḥ || 4</p>
<p>khaḍḍāyām ardhaṃ yāvacchaṇakāni muktvopari kūpī mucyate tataḥ pārśveṣattathopari chāṇakair gartā bhriyate || 5</p>
<p>iti sāritasūtasya māraṇasaṃskāraś caturdaśaḥ || 6</p>
<lg xml:id="Rsdhy_216xx115x" n="Rsdhy_216*[115]">
<l><seg type="pāda" n="a">saṃskārair manusaṃkhyaiśca</seg> <seg type="pāda" n="b">sūtaḥ saṃskṛtya māritaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">khalve kṣiptvā sa sampiṣṭaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">procyate pratisāraṇam</seg> //</l>
</lg>
<note>Komm. zum Rasādhyāya</note>
<p>iha manusaṃkhyaiś caturdaśabhiḥ saṃskārair anantaroktaiḥ saṃskṛtya yo māritasūtaḥ sukhalve kṣiptvātyarthaṃ piṣyate || 1</p>
<p>etat pratisāraṇaṃ bhaṇyate || 2</p>
<p>iti māritasūtasya pratisāraṇasaṃskāraḥ pañcadaśaḥ || 3</p>
<lg xml:id="Rsdhy_217xx116x" n="Rsdhy_217*[116]">
<l><seg type="pāda" n="a">māritaṃ mṛtanāgena</seg> <seg type="pāda" n="b">hema tasyāpi cūrṇakam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yatpratisāraṇe kṣipyam</seg> <seg type="pāda" n="d">etat krāmaṇam ucyate</seg> //</l>
</lg>
<note>Komm. zum Rasādhyāya</note>
<p>iha mṛtasīsakena kāñcanaṃ sārayitvā tasya mṛtakāñcanasya cūrṇaṃ yat pratisāritarase kṣipyate || 1</p>
<p>etat krāmaṇaṃ kathyate || 2</p>
<p>iti pratisāritasūtasya krāmaṇasaṃskāraḥ ṣoḍaśaḥ || 3</p>
<p>nāgakāñcanamāraṇavidhiś cāgre svayameva vakṣyati || 4</p>
<lg xml:id="Rsdhy_218xx117x" n="Rsdhy_218*[117]">
<l><seg type="pāda" n="a">nāgavallyāśca patreṇa</seg> <seg type="pāda" n="b">tadataṃttāmitaram(?)</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ratimātraṃ kṣipet kuryān</seg> <seg type="pāda" n="d">nāgapatrasya veḍhanīm</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_219xx118x" n="Rsdhy_219*[118]">
<l><seg type="pāda" n="a">gālayitvātha taccūrṇaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">sarvaloheṣu nikṣipet</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">gālyamāneṣu tāyeta</seg> <seg type="pāda" n="d">sahasrasya pravedhakam</seg> //</l>
</lg>
<note>Komm. zum Rasādhyāya</note>
<p>iha prathamaṃ śuddhanāgasyaikena patrevadyena patraṃ kṛtvā tatra ratimātraṃ kramitaṃ rasaṃ kṣiptvā nārāpatrasthātanugālayitvā veḍhanīṃ ca kṛtvā tāṃ veḍhanīṃ gālayet |</p>
<p>tataścūrṇaṃ bhavati |</p>
<p>tataḥ pūrvoktāni sarvāṇyapi nāgavaṅgādilohāni ratisahasramātrāṇi gālayitvā bhramatyeva loharase ratimātraṃ veḍhanīrasaṃ cūrṇaṃ kṣipet |</p>
<p>tatas tale saktaṃ suvarṇaṃ grāhyam |</p>
<lg xml:id="v1">
<l>* eṣa sahasravedhako rasaḥ |</l>
<l>* iti krāmitasūtasya vedhakasaṃskāraḥ saptadaśaḥ ||</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_220xx119x" n="Rsdhy_220*[119]">
<l><seg type="pāda" n="a">gālite nāgagadyāṇe</seg> <seg type="pāda" n="b">sūtagadyāṇakaṃ kṣipet</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">taccūrṇamadhye kṣeptavyo</seg> <seg type="pāda" n="d">gadyāṇo gaṃdhakasya ca</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_221xx120x" n="Rsdhy_221*[120]">
<l><seg type="pāda" n="a">sarjikāyāśca gadyāṇe</seg> <seg type="pāda" n="b">milite syāccatuṣṭayam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">cūrṇaṃ sampiṣya kartavyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">jalenāloḍayettataḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_222xx121x" n="Rsdhy_222*[121]">
<l><seg type="pāda" n="a">śarāvasampuṭe kṣiptvā</seg> <seg type="pāda" n="b">nīrandhravastramṛtsnayā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">hastapramāṇikaṃ gartaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">khanitvā chāṇakairbhṛtam</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_223xx122x" n="Rsdhy_223*[122]">
<l><seg type="pāda" n="a">śarāvasampuṭaṃ garte</seg> <seg type="pāda" n="b">kṣiptvāgnirjvālayettataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">svāṅgaśītaṃ gṛhītvā tat</seg> <seg type="pāda" n="d">kartavyaṃ sūkṣmacūrṇakam</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_224xx123x" n="Rsdhy_224*[123]">
<l><seg type="pāda" n="a">gālite viddhasūte'tha</seg> <seg type="pāda" n="b">kṣiptvā sarṣapamātrakam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">evaṃ kṛte ca sūtasyod</seg><seg type="pāda" n="d">ghāṭanaṃ jāyate dhruvam</seg> //</l>
</lg>
<note>Komm. zum Rasādhyāya</note>
<p>tatastasya cūrṇasya madhye gandhakasya gadyāṇakaḥ || 1</p>
<p>sarjikāyāśca gadyāṇakaḥ kṣepyaḥ || 2</p>
<p>tato gālitanāgagadyāṇakaḥ 1 sūtagadyāṇakaḥ 2 gandhakagadyāṇakaḥ 1 evaṃ gadyāṇakacatuṣṭayaṃ melayitvā gāḍhaṃ sampiṣya cūrṇaṃ kṛtvā jalenāloḍayitvā punaḥ śoṣayitvā tataḥ śarāvasampuṭe kṣiptvā sampuṭasaṃdhau ca vastramṛttikāṃ dattvā tato hastapramāṇāyāṃ gartāyāṃ madhye chāṇakāni kṣiptvopari śarāvasampuṭaṃ dattvā muktvā punaḥ pārśveṣūpari chāṇakaiḥ khaṇḍībhūtvāgnir jvālanīyaḥ || 3</p>
<p>yadi ca jvalitvā na svayaṃ sthito bhavati tadā sampuṭamadhyād auṣadhaṃ gṛhītvā sūkṣmacūrṇaṃ kṛtvā vedhasaṃskṛtasya gālitasya rasasya madhye sarṣapamātraṃ gadyāṇacatuṣṭayaṃ sūkṣmacūrṇaṃ kṣipet || 4</p>
<p>atra ca sūtamadhye kṣepyauṣadhasya pramāṇaṃ bhaṇitam || 5</p>
<p>na punarviddharasasya || 6</p>
<p>tathā gurubhirapyasya pramāṇaṃ noktam || 7</p>
<p>tato'numāneneti jñāyate || 8</p>
<p>paścātsarvatra catuḥṣaṣṭipalāni rasasya proktāni || 9</p>
<p>tatastāvatā rasena yāvadauṣadhaṃ vedhasaṃskāre kriyamāṇe niṣpannaṃ tāvat evauṣadhasya rasasya madhye gadyāṇakacatuṣṭayaṃ pūrṇaṃ sarṣapamātraṃ kṣeptavyam || 10</p>
<p>divā śrīgurvājñayā yāvatpramāṇaṃ jānāti || 11</p>
<p>evaṃ sarṣapamātre cūrṇe kṣipte viddhasūtasyodghāṭanaṃ bhavati || 12</p>
<p>udghāṭanaṃ nāma sarvadhātuvedhe sarvarogāpahāre ca || 13</p>
<p>ityaṣṭādaśaḥ saṃskāraḥ || 14</p>
<lg xml:id="Rsdhy_225xx124x" n="Rsdhy_225*[124]">
<l><seg type="pāda" n="a">jīvaśulvasya bhāgaikaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">dvau bhāgau śuddhahemajau</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">bhāgatrayaṃ samāvarta</seg><seg type="pāda" n="d">pattraṃ kuryāt sujadukam</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_226xx125x" n="Rsdhy_226*[125]">
<l><seg type="pāda" n="a">nimbukānāṃ rasaiḥ kṣuttvā</seg> <seg type="pāda" n="b">yannāttaṃ śilayāmṛtam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tena lepaḥ pradātavyo</seg> <seg type="pāda" n="d">jaḍapattrasya pakṣayoḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_227xx126x" n="Rsdhy_227*[126]">
<l><seg type="pāda" n="a">citrakūṭasya ṣaḍbhāgaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">bhāgaikaṃ lavaṇasya ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">samabhāgena saṃcūrṇya</seg> <seg type="pāda" n="d">bhartavyā sthālikā tataḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_228xx127x" n="Rsdhy_228*[127]">
<l><seg type="pāda" n="a">liptaṃ pattraṃ ca tanmadhye</seg> <seg type="pāda" n="b">bruḍantaṃ cordhvagaṃ kṣipet</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">śarāve'dhomukhe datte</seg> <seg type="pāda" n="d">kaṇṭhaṃ nīrandhrayenmṛdā</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_229xx128x" n="Rsdhy_229*[128]">
<l><seg type="pāda" n="a">tato hy adhomukhīṃ dadyāc</seg> <seg type="pāda" n="b">charāvopari ḍhaṅkaṇīm</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sthālikādhaścaturyāmaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">haṭhāgniṃ jvālayedadhaḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_230xx129x" n="Rsdhy_230*[129]">
<l><seg type="pāda" n="a">vidhinā hi ca tenaivaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">pattraṃ phāḍītrayaṃ bhavet</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">gṛhītvā madhyamāṃ phāḍīṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">pakṣaphāḍīdvayaṃ tyajet</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_231xx130x" n="Rsdhy_231*[130]">
<l><seg type="pāda" n="a">madhyaphāḍyāśca cūrṇena</seg> <seg type="pāda" n="b">hemarājir bhaved dhruvam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">catuḥṣaṣṭyaṃśadānena</seg> <seg type="pāda" n="d">jāryaścāṣṭaguṇo rasāt</seg> //</l>
</lg>
<note>Komm. zum Rasādhyāya</note>
<p>iha mānaśulbaṃ mārayitvā punar jīvyate taṃ jīvantaṃ śulvaṃ kathayanti || 1</p>
<p>tatastacchulbasyaiko bhāgaḥ tathā dvau hemabhāgau evaṃ bhāgatrayaṃ gālayitvā iti tat sthūlaṃ pattraṃ kuryāt || 2</p>
<p>tato manaḥśilāyāṃ nimbukarasaiśca nāgaṃ mārayitvā jatupattram ubhayapārśvayos tena māritanāgena lepanīyam || 3</p>
<p>tataścitrakūṭakhaṭīlavaṇayoḥ samabhāgena cūrṇaṃ kṛtvā sthālīṃ bhṛtvā tasya madhye ūrdhvaṃ bruḍantaṃ pattraṃ muktvā mukhe'dhomukhaṃ śarāvaṃ kṛtvā sādha kaṇṭhe mṛdā liptvā śarāvasyoparyadhomukhaṃ ḍhaṅkaṇīṃ dattvā sthālikādhaḥ praharacatuṣkaṃ yāvat haṭhāgnir jvālanīyaḥ || 4</p>
<p>evaṃ ca kṛte pattrasya phāḍītrayaṃ jāyate || 5</p>
<p>tato yā madhyamā phāḍī tāṃ gṛhītvā mardanīyaṃ pārśvaphāḍīdvayam ca tyajanīyaṃ yacca madhyaphāḍīcūrṇaṃ sā hemarājir ucyate || 6</p>
<p>tasya catuḥṣaṣṭitamo bhāgaḥ pūrvoktayuktyā pūrvaproktasya rasasya dātavyaḥ || 7</p>
<p>evaṃ tāvadyāvadaṣṭaguṇo hemarājiṃ dattvā pūrvoktarītyā jāritā bhavati || 8</p>
<p>iti sarvotkṛṣṭā hemarājiḥ samāptaḥ || 9</p>
<lg xml:id="Rsdhy_232xx131x" n="Rsdhy_232*[131]">
<l><seg type="pāda" n="a">nāgarājistu sāmānyā</seg> <seg type="pāda" n="b">mākṣakī madhyamā smṛtā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">uttamā ghoṣarājiśca</seg> <seg type="pāda" n="d">yaḥ prakāśāttaduttamā</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_233xx132x" n="Rsdhy_233*[132]">
<l><seg type="pāda" n="a">palaikaṃ tīkṣṇalohasya</seg> <seg type="pāda" n="b">kāṃsyasyāpi paladvayam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">palāni nava tāmrasya</seg> <seg type="pāda" n="d">pittalasya palatrayam</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_234xx133x" n="Rsdhy_234*[133]">
<l><seg type="pāda" n="a">śilayā mṛtanāgasya</seg> <seg type="pāda" n="b">tithisaṃkhyāpalāni ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">triṃśatpalāni mūṣāyāḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">prakṣipyāvartayet sudhīḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_235xx134x" n="Rsdhy_235*[134]">
<l><seg type="pāda" n="a">tataḥ suvarṇamākṣīkaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">sārdhasaptapalāni ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">stoke stokena kṣiptvātha</seg> <seg type="pāda" n="d">śanaiścāvartayet sudhīḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_236xx135x" n="Rsdhy_236*[135]">
<l><seg type="pāda" n="a">yāvatastāmrabhāgasya</seg> <seg type="pāda" n="b">tatsamānaṃ yadā bhavet</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">stokaḥ prakāśarājiḥ syāt</seg> <seg type="pāda" n="d">prathamā parikīrtitā</seg> //</l>
</lg>
<note>Komm. zum Rasādhyāya</note>
<p>iha yā nāgarājiḥ sā sāmānyā svalpakāryakārī || 1</p>
<p>mākṣikārājir madhyamakāryakārī || 2</p>
<p>vyoṣarājir uttamā bahukāryakārī || 3</p>
<p>ayaḥprakāśarājistābhyaḥ sarvābhyo rājibhya uttamā sarvottamakārīty arthaḥ || 4</p>
<p>tataḥ prathamamayaḥprakāśarājir ucyate || 5</p>
<p>palamekaṃ sāralohasya kāṃsyasya ca paladvayam || 6</p>
<p>palāni nava śuddhatāmrasya palatrayaṃ pittalāyāḥ || 7</p>
<p>manaḥśilāmāritanāgasya pañcadaśapalāni || 8</p>
<p>evaṃ sarvasaṃkhyāyās triṃśatpalāni mūṣāyāṃ prakṣipyāvartanīyāni || 9</p>
<p>tataḥ suvarṇamākṣikasya sārdhasaptapalānyānīya stokena madhye kṣiptvā punaḥ śanaistāvadāvartanīyāni yāvatā tāmrabhāgapramāṇāni bhavanti || 10</p>
<p>ayamarthaḥ || 11</p>
<p>tāmrapalāni nava santi || 12</p>
<p>tataḥ sarvo rasa āvartayitvā yadā navapalapramāṇo bhavati tadā prathamāsāv ayaḥprakāśarājiḥ kathyate || 13</p>
<p>iti sarvottamāyaḥprakāśarājiḥ kathyate || 14</p>
<lg xml:id="Rsdhy_237xx136x" n="Rsdhy_237*[136]">
<l><seg type="pāda" n="a">tīkṣṇalohasya cūrṇena</seg> <seg type="pāda" n="b">samānaṃ kāṃsyacūrṇakam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">prakṣipyāvartya mūṣāyāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">kriyate caikapiṇḍakam</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_238xx137x" n="Rsdhy_238*[137]">
<l><seg type="pāda" n="a">piṇḍādardhaguṇaṃ nāgaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">kṣiptvā jāryaṃ punaḥ punaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vyoṣarājirbhavejjīrṇe</seg> <seg type="pāda" n="d">nāge kāṃsyācca ṣaḍguṇe</seg> //</l>
</lg>
<note>Komm. zum Rasādhyāya</note>
<p>sāralohacūrṇaṃ kāṃsyacūrṇaṃ ca samamātrayā mūṣāyāṃ kṣiptvā tata āvartya ekapiṇḍaṃ kriyate || 1</p>
<p>tatastasmātpiṇḍād ardhamātrayā śuddhanāgaṃ madhye kṣiptvā mūṣāyāṃ punaḥ punarāvartya jāraṇīyam || 2</p>
<p>tataḥ punarapyardhamātrayā nāgaṃ kṣiptvā jāryam || 3</p>
<p>yadi caivaṃ punaḥ punarjāraṇena kāṃsyāt ṣaḍguṇaṃ nāgaṃ jīrṇaṃ bhavati || 4</p>
<p>tadā vyoṣarājir jāyate || 5</p>
<p>iti vyoṣarājiḥ kāṃsyarājir ityarthaḥ || 6</p>
<lg xml:id="Rsdhy_239xx138x" n="Rsdhy_239*[138]">
<l><seg type="pāda" n="a">śuddhatāmrasya catvāri</seg> <seg type="pāda" n="b">palānyāvartayet pṛthak</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">thūthāpalāni catvāri</seg> <seg type="pāda" n="d">mākṣikaṃ ca catuḥpalam</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_240xx139x" n="Rsdhy_240*[139]">
<l><seg type="pāda" n="a">palāṣṭānāṃ kṛtaṃ cūrṇaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">stoke stokena prakṣipet</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tāmraśeṣaṃ bhavedyāvad</seg> <seg type="pāda" n="d">rājirmākṣīkajā matā</seg> //</l>
</lg>
<note>Komm. zum Rasādhyāya</note>
<p>prathamaṃ śuddhatāmrasya catvāri palāni pṛthag āvartayitvā tatastanmadhye thūthāpalāni catvāri catvāri mākṣīkapalānyevamaṣṭau palāni cūrṇīkṛtya stokena stokena kṣiptvā punaḥ punarāvartya tāvajjārayet || 1</p>
<p>yāvatā tāmraśeṣaṃ bhavati || 2</p>
<p>sarvamauṣadhaṃ catvāri palāni jāryata ityarthaḥ || 3</p>
<p>iti mākṣikarājis tṛtīyā || 4</p>
<lg xml:id="Rsdhy_241xx140x" n="Rsdhy_241*[140]">
<l><seg type="pāda" n="a">yāvacchulvasya bhāgaikaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">śanairāvartayetpṛthak</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">śilayā mṛtanāgāṣṭau</seg> <seg type="pāda" n="d">thūthābhāgacatuṣṭayam</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_242xx141x" n="Rsdhy_242*[141]">
<l><seg type="pāda" n="a">piṣṭvā cūrṇīkṛte śulbe</seg> <seg type="pāda" n="b">stokastokena prakṣipet</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nāgarājir bhavecceyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">[.... ....]</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_243xx142x" n="Rsdhy_243*[142]">
<l><seg type="pāda" n="a">rājyabhyucchritalohānāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">cūrṇaṃ kāryaṃ sadā budhaiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tajjaiśca rājirekaikā</seg> <seg type="pāda" n="d">jāryā cāṣṭaguṇā rasāt</seg> //</l>
</lg>
<note>Komm. zum Rasādhyāya</note>
<p>śuddhatāmrasya bhāgamekaṃ mūṣāyāṃ gālayitvā tato manaḥśilāyā bhāgāś catvāro mṛtanāgasya bhāgāstathā catvāraḥ tathā catvāraḥ thūthābhāgāḥ || 1</p>
<p>evaṃ dvādaśabhāgāṃścūrṇīkṛtya stokena śulvamadhye kṣiptvā tāvadāvartayed yāvattāmraśeṣaṃ bhavati || 2</p>
<p>eṣā nāgarājiḥ procyate || 3</p>
<p>thūthānāgarājīnāṃ phalamāha rājyabhyucchritalohānām ityādi catasṛṇāmapi rājīnāṃ lohasya cūrṇaṃ kṛtvaikaikarājiḥ || 4</p>
<p>rasamadhye pūrvoktarasayuktyāṣṭaguṇā jāraṇīyā krameṇeti rājikaraṇavidhiḥ || 5</p>
<p>iti nāgarājiścaturthī || 6</p>
<p>atha khāparasattvapātanavidhiḥ</p>
<lg xml:id="Rsdhy_244xx143x" n="Rsdhy_244*[143]">
<l><seg type="pāda" n="a">maṇaikaṃ rasakasyātha</seg> <seg type="pāda" n="b">nṛmūtreṇa dinatrayam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kvāthayitvātape śuṣkaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">yāmaṃ dugdhena pācayet</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_245xx144x" n="Rsdhy_245*[144]">
<l><seg type="pāda" n="a">śuṣkaṃ cūrṇīkṛtaṃ tasmin</seg> <seg type="pāda" n="b">kṣepyo'ṣṭāṃśaḥ khalasya ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ṭaṅkaṇakṣāraturyāṃśo</seg> <seg type="pāda" n="d">'ṣṭāṃśaḥ pūrvaguḍasya ca</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_246xx145x" n="Rsdhy_246*[145]">
<l><seg type="pāda" n="a">sādhite ye mṛdo mūṣe</seg> <seg type="pāda" n="b">kacūlākāravartule</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ekasyāścāntare kṣiptvā</seg> <seg type="pāda" n="d">mūṣāṃ cūrṇasya vartatām</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_247xx146x" n="Rsdhy_247*[146]">
<l><seg type="pāda" n="a">aparasyāṃ punarnālaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">mūrdhaṃ caturdaśāṅgulam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">mṛnmayaṃ chidraraṃ budhne</seg> <seg type="pāda" n="d">vinyasettāmadhomukhīm</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_248xx147x" n="Rsdhy_248*[147]">
<l><seg type="pāda" n="a">niraghnatat samastaṃ ca</seg> <seg type="pāda" n="b">parito vastramṛtsnayā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yantras tumbīnalīnāṃ vai</seg> <seg type="pāda" n="d">kartavyaḥ sattvapātane</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_249xx148x" n="Rsdhy_249*[148]">
<l><seg type="pāda" n="a">koṭhīmadhye kṣipedyantraṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">babbūlakhadirāvalīm</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">prabhṛtīnāṃ mṛtāṅgāraiḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">pūrṇaṃ pūrṇaṃ dhamenmuhuḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_250xx149x" n="Rsdhy_250*[149]">
<l><seg type="pāda" n="a">sadṛśaiśca vidhṛtyāstum</seg><seg type="pāda" n="b">bīnalīmadhyato mukhīm</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">mūṣāmadhyād dhṛtaṃ yāvat</seg> <seg type="pāda" n="d">sarvaṃ veṣāparīyakam</seg> //</l>
</lg>
<note>Komm. zum Rasādhyāya</note>
<p>rasakasya khāparasya maṇamekaṃ naramūtreṇa dinatrayaṃ kvāthayitvā ātape dattvā śoṣayitvā praharamekaṃ dugdhena pācayitvā punaḥ śoṣayitvā cūrṇīkṛtya tanmadhye'ṣṭabhāgena khalaścaturthabhāgena ṭaṅkaṇakṣāro'ṣṭamabhāgena pūrvaguḍa etāni trīṇi kṣipet || 1</p>
<p>tato mṛttikayā mūṣādvayaṃ kaccolakasamānaṃ prauḍhaṃ vartulākāraṃ kṛtvā ekasyāṃ mūṣāyāṃ pūrvoktakhāparacūrṇaṃ kṣiptvā sā mūṣādhomukhī nālopari moktavyā || 2</p>
<p>tataḥ karpaṭamṛttikayā sarvapārśveṣu niśchidraṃ vidhāya sattvapātanāya īdṛśas tumbanalī nāmā yantraḥ kartavyaḥ tataḥ koṭhīmadhye babbūlakhadiram āmbalīprabhṛtīnāṃ līhālakaiḥ pūrayitvā yantraṃ ca tatra kṣiptvā punaḥ punar dhmātvā saṃdaṃśair adhomukhīṃ yantranalīṃ dhūtvā yāvanmātro raso madhyād galitvādhomūṣāyāṃ sameti tat khāparasattvaṃ kathyate || 3</p>
<p>iti khāparasattvapātanavidhiḥ || 4</p>
<p>atha manaḥśilāsattvapātanavidhiḥ</p>
<lg xml:id="Rsdhy_251xx150x" n="Rsdhy_251*[150]">
<l><seg type="pāda" n="a">śreṣṭhā kaṇayarī khalve</seg> <seg type="pāda" n="b">peṣyā manaḥśilā budhaiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">pidadhyād abhrakeṇāsyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">tāṃ kṣiptvā kācakumpake</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_252xx151x" n="Rsdhy_252*[151]">
<l><seg type="pāda" n="a">dadyātsalavaṇaṃ dagdhā</seg><seg type="pāda" n="b">śmacūrṇaṃ mastakopari</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vastramṛttikayā limpet</seg> <seg type="pāda" n="d">samagramapi kumpakam</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_253xx152x" n="Rsdhy_253*[152]">
<l><seg type="pāda" n="a">bhaṅktvā pakvaghaṭaṃ kaṇṭhe</seg> <seg type="pāda" n="b">muktvā mṛlliptakumpakam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">haṭhāgnir jvālanīyo 'dho</seg> <seg type="pāda" n="d">yāmaṃ dvādaśakaṃ maṇe</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_254xx153x" n="Rsdhy_254*[153]">
<l><seg type="pāda" n="a">kumpodaraṃ bhavedriktaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">sattvaṃ galati kaṇṭhake</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kumpaṃ bhaṅktvā śilāsattvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">grāhyaṃ yatnena dhīmatā</seg> //</l>
</lg>
<note>Komm. zum Rasādhyāya</note>
<p>sarvottamā kaṇayarī manaḥśilā kharale piṣṭvā kumpe kṣiptvā abhrakeṇa kumpamukhaṃ pidhāya lavaṇasahitaṃ dagdhapāṣāṇacūrṇaṃ mastake dattvā vastramṛttikayā sarvāṃ kumpāṃ muktvādho manaḥśilāṃ prati praharadvādaśakaṃ yāvat haṭhāgnir jvālanīyaḥ || 1</p>
<p>tataḥ sattvamuḍḍīya kaṇṭhe lagati kumbhodaraṃ ca riktaṃ bhavati || 2</p>
<p>evaṃ kumpaṃ bhaṅktvā kaṇṭhalagnaṃ sattvaṃ grāhyam || 3</p>
<p>iti śilāsattvapātanavidhiḥ || 4</p>
<p>atha triprakāraṃ ṣaḍlohadrutikaraṇaṃ yathā || 5</p>
<lg xml:id="Rsdhy_255xx154x" n="Rsdhy_255*[154]">
<l><seg type="pāda" n="a">bhāvenāpi mṛto bheko</seg> <seg type="pāda" n="b">yatra kutrāpi labhyate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sphaṭikaṣṭaṅkaṇakṣāras</seg> <seg type="pāda" n="d">tasya khoṭā tu sūkṣmakā</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_256xx155x" n="Rsdhy_256*[155]">
<l><seg type="pāda" n="a">bhekodaraṃ vidāryātha</seg> <seg type="pāda" n="b">te kṣepyāḥ sūkṣmakhoṭakāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ghṛtatailādinā digdhaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">sthālyā bhekaṃ kṣipecca tat</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_257xx156x" n="Rsdhy_257*[156]">
<l><seg type="pāda" n="a">pradhvarāṃ ḍhaṅkaṇīṃ dattvā</seg> <seg type="pāda" n="b">sthālī bhūmau nikhanyate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">bhuvaḥ sthālīṃ samākṛṣya</seg> <seg type="pāda" n="d">hy atītaiḥ ṣaṣṭivāsaraiḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_258xx157x" n="Rsdhy_258*[157]">
<l><seg type="pāda" n="a">sthālyā madhyād viśudhyaivaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">grāhyaṃ tacca samagrakam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kharle prakṣipya tatsarvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">peṣṭavyaṃ cātisūkṣmakam</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_259xx158x" n="Rsdhy_259*[158]">
<l><seg type="pāda" n="a">gālayitvātha gadyāṇaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">himajaṃ tithivarṇakam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tanmadhye bhekacūrṇasya</seg> <seg type="pāda" n="d">vallaḥ kṣepyo vicakṣaṇaiḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_260xx159x" n="Rsdhy_260*[159]">
<l><seg type="pāda" n="a">na bandho jāyate hemno</seg> <seg type="pāda" n="b">jātaṃ taddravarūpitam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">iyaṃ hemadrutir jātā</seg> <seg type="pāda" n="d">tajjñairniṣpāditā kila</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_261xx160x" n="Rsdhy_261*[160]">
<l><seg type="pāda" n="a">hemāntarnihite valle</seg> <seg type="pāda" n="b">yathā syātkāñcanī drutiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kāntalohe tathā rūpye</seg> <seg type="pāda" n="d">vaṅge nāge tathaiva ca</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_262xx161x" n="Rsdhy_262*[161]">
<l><seg type="pāda" n="a">tāmre ṣaṭsvapi loheṣu</seg> <seg type="pāda" n="b">cūrṇaṃ ṣoḍaśavedhakam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ṣaṇṇāṃ madhyācca lohāṇāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">kasyāpyekasya gālite</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_263xx162x" n="Rsdhy_263*[162]">
<l><seg type="pāda" n="a">gadyāṇe vastramātraṃ ca</seg> <seg type="pāda" n="b">prakṣiped bhekacūrṇakam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tallohaṃ dravarūpaṃ syāt</seg> <seg type="pāda" n="d">tannāmnaiva drutirbhavet</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_264xx163x" n="Rsdhy_264*[163]">
<l><seg type="pāda" n="a">ṣaḍlohadrutistajjñaiḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">kṛtā bhavetsakarmaṇā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">anayā yāni karmāṇi</seg> <seg type="pāda" n="d">vakṣyante tāni dhātuṣu</seg> //</l>
</lg>
<note>Komm. zum Rasādhyāya</note>
<p>svabhāvena mṛtasya bhekasyodaraṃ vidārya sphāṭikojjvalaṭaṅkaṇakṣārasyātisūkṣmāḥ khoṭāṃs tatra kṣiptvā tato ghṛtatailādinā digdhvā madhye sthāli bhekaṃ muktvopari pradhvarāṃ ḍhaṅkaṇīyaṃ dattvā bhūmimadhye sthālī nikhanyate || 1</p>
<p>ṣaṣṭidinaiḥ punaḥ sthālīmākṛṣya madhyātsarvaṃ gṛhītvā kharale piṣṭvā cūrṇaṃ kāryam || 2</p>
<p>tataḥ sarvottamaṃ suvarṇagadyāṇakaṃ gālayitvā vallamātraṃ bhekacūrṇaṃ madhye kṣipyate || 3</p>
<p>tatas tat suvarṇaṃ punarbandhaṃ nāpnoti kiṃtu dravameva tiṣṭhati || 4</p>
<p>iyamevaṃ suvarṇadrutir bhavati || 5</p>
<p>iyaṃ ca suvarṇadrutirevaṃ kāntalohe rūpye vaṅge nāge tāmre ca gadyāṇamātre ca gālite vallamātraṃ bhekacūrṇaṃ kṣipyate || 6</p>
<p>tato dravarūpāṇi sarvāṇi bhaveyus tattannāmnī ca drutir bhavati || 7</p>
<p>lohadrutiḥ rūpyadrutiḥ vaṅgadrutiḥ nāgadrutis tāmradrutiśceti || 8</p>
<p>iti ṣaḍlohadrutikaraṇaṃ prathamam || 9</p>
<lg xml:id="Rsdhy_265xx164x" n="Rsdhy_265*[164]">
<l><seg type="pāda" n="a">pītāṅgādeva dālīṃ ca</seg> <seg type="pāda" n="b">pañcāṅgāṃ kuru khaṇḍaśaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">karpare jvālayitvā ca</seg> <seg type="pāda" n="d">kartavyaṃ bhasma sūkṣmakam</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_266xx165x" n="Rsdhy_266*[165]">
<l><seg type="pāda" n="a">śeṣānte eva pañcāṅgāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">niśāhvāyāṃ ca vartayet</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tadrasenaiva dātavyā</seg> <seg type="pāda" n="d">bhāvanāsyaiva bhasmanaḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_267xx166x" n="Rsdhy_267*[166]">
<l><seg type="pāda" n="a">gālite caikagadyāṇe</seg> <seg type="pāda" n="b">tithivarṇe ca hemaje</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">prakṣipte bhasmano vallaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">vallaṃ ca prakṣipet punaḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_268xx167x" n="Rsdhy_268*[167]">
<l><seg type="pāda" n="a">evaṃ gadyāṇamadhye ca</seg> <seg type="pāda" n="b">jāryo gadyāṇakaḥ sadā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">itthaṃ hemadrutirjātā</seg> <seg type="pāda" n="d">sarvaloheṣvayaṃ vidhiḥ</seg> //</l>
</lg>
<note>Komm. zum Rasādhyāya</note>
<p>pañcāṅgapītadevadālīkhaṇḍāni kṛtvā karpare jvālayitvā gāḍhaṃ bhasma kriyate tatastasyā eva devadālyā rasena bhāvanā tasya bhasmano dātavyā || 1</p>
<p>tataḥ pañcadaśavarṇikakāñcanagadyāṇakaṃ gālayitvā vallamātraṃ devadālībhasma kṣiptvā jāraṇīyam || 2</p>
<p>evaṃ punaḥpunarvallamātrakṣepe yadā gadyāṇakamātraṃ bhasma jīrṇaṃ syāttadā kāñcanadrutir bhavati || 3</p>
<p>evaṃ lohādiṣvapi devadālībhasmajāraṇena tattannāmnī drutirbhavati || 4</p>
<p>iti ṣaḍlohadrutikaraṇaṃ dvitīyam || 5</p>
<lg xml:id="Rsdhy_269xx168x" n="Rsdhy_269*[168]">
<l><seg type="pāda" n="a">jvālayetkarpare śvetaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">devadālyaṅgapañcakam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">gomūtrairbhāvanā deyā</seg> <seg type="pāda" n="d">bhasmanastvekaviṃśatiḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_270xx169x" n="Rsdhy_270*[169]">
<l><seg type="pāda" n="a">tataḥ ṣaṭsvapi loheṣu</seg> <seg type="pāda" n="b">kāryaḥ prāgudito vidhiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">jāyate ṣaṭsu loheṣu</seg> <seg type="pāda" n="d">drutirevaṃ na saṃśayaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note>Komm. zum Rasādhyāya</note>
<p>śvetadevadālipañcāṅgakhaṇḍāni kṛtvā karpare jvālayitvā bhasma kṛtvaikaviṃśatibhāvanāṃ gomūtreṇa bhasmano dattvā pūrvavat ṣaḍlohamadhye śvetadevadālībhasma lepyam || 1</p>
<p>sarvalohānāṃ drutirbhavati || 2</p>
<p>iti ṣaḍlohadrutikaraṇaṃ tṛtīyam || 3</p>
<p>evaṃ lohadrutikaraṇasya trayo bhedāḥ || 4</p>
<lg xml:id="Rsdhy_271xx170x" n="Rsdhy_271*[170]">
<l><seg type="pāda" n="a">nāgaṃ manaḥśilā hanti</seg> <seg type="pāda" n="b">haritālaṃ ca vaṅgakam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">hiṅgulena tathā lohaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">tāmraṃ ca śuddhagandhakam</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_272xx171x" n="Rsdhy_272*[171]">
<l><seg type="pāda" n="a">rūpyaṃ ca tilamākṣīkaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">svarṇaṃ nāgena hanyate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yathā tāmravidhiḥ proktaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">sa vidhiḥ pañcamāraṇe</seg> //</l>
</lg>
<note>Komm. zum Rasādhyāya</note>
<p>manaḥśilayā nāgaṃ haritālena vaṅgaṃ hiṅgulena lohaṃ śuddhagandhakena tāmraṃ tilamākṣikeṇa rūpyaṃ nāgena suvarṇaṃ ca mriyate || 1</p>
<p>tato yena vidhineti || 2</p>
<lg xml:id="Rsdhy_273xx172x" n="Rsdhy_273*[172]">
<l><seg type="pāda" n="a">pattraṃ tāmrasya cūrṇaṃ vā</seg> <seg type="pāda" n="b">kṛtvā muñcetpṛthak sudhīḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">śuddhagandhakacūrṇaṃ ca</seg> <seg type="pāda" n="d">tāmrācca dviguṇīkṛtam</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_274xx173x" n="Rsdhy_274*[173]">
<l><seg type="pāda" n="a">kṣuṇṇaṃ rasena kumāryā</seg> <seg type="pāda" n="b">dugdhena tadasaṃbhave</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tasya pūpāddvayasyāntaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">prakṣipet tāmrapattrakam</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_275xx174x" n="Rsdhy_275*[174]">
<l><seg type="pāda" n="a">śarāvasampuṭasyāntas</seg> <seg type="pāda" n="b">tat kṣiptvā lipya mṛtsnayā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">saṃdhivastramṛdā liptvā</seg> <seg type="pāda" n="d">kaṭāhe tatkṣipet puṭam</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_276xx175x" n="Rsdhy_276*[175]">
<l><seg type="pāda" n="a">chāṇakāni kaṭāhītat</seg> <seg type="pāda" n="b">kṣiptvāgniṃ jvālayettataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">jvalite śītalībhūte</seg> <seg type="pāda" n="d">tāmraṃ grāhyaṃ mṛtaṃ budhaiḥ</seg> //</l>
</lg>
<note>Komm. zum Rasādhyāya</note>
<p>tāmrasya pattraṃ vā cūrṇaṃ kṛtvā tatastāmraṃ dviguṇaṃ śuddhaṃ gandhakacūrṇaṃ kumārīrase nāgo dugdhena vā gāḍhaṃ mṛditvā pūpādvayaṃ ca kṛtvā madhye pūrvakṛtatāmrapattracūrṇaṃ vā kṣiptvā pūpādvayaṃ śarāvasampuṭe muktvā saṃdhau vastramṛttikayā liptvā sarvato mṛttikayā liptvā kaṭāhamadhye śarāvasampuṭe kṣiptvā chāṇakaiśca kaṭāhaṃ bhṛtvā nirjvālanīyaḥ || 1</p>
<p>tato jvalitvā śītale jāte sati tāmraṃ mṛtaṃ grāhyam || 2</p>
<p>iti tāmramāraṇavidhiḥ || 3</p>
<p>yena vidhinā gandhakenātra tāmraṃ māritaṃ tenaiva vidhinā nāgādīni pañca lohāni kārye sati māraṇīyāni || 4</p>
<p>iti ṣaḍlohamāraṇavidhiḥ || 5</p>
<p>atha tridhānnapathyahīrakakaraṇaṃ pañcadhāmāraṇam</p>
<lg xml:id="Rsdhy_277xx176x" n="Rsdhy_277*[176]">
<l><seg type="pāda" n="a">bījapūrasya yadvṛntaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">kuryāduttārya randhrakam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tanmadhye hīrakaṃ jātyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">kṣiptvā vṛntena chādayet</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_278xx177x" n="Rsdhy_278*[177]">
<l><seg type="pāda" n="a">bījapūraṃ samagraṃ tu</seg> <seg type="pāda" n="b">veṣṭayedvastramṛtsnayā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dairghye cādhastathā vyāse</seg> <seg type="pāda" n="d">gartaṃ hastapramāṇakam</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_279xx178x" n="Rsdhy_279*[178]">
<l><seg type="pāda" n="a">chāṇakaiḥ sthāpitaiḥ pūrṇe</seg> <seg type="pāda" n="b">tadgarte bījapūrakam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">pidadhyātkarpareṇāsyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">madhye vahniṃ kṣipettataḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_280xx179x" n="Rsdhy_280*[179]">
<l><seg type="pāda" n="a">jvalitvā śītalībhūte</seg> <seg type="pāda" n="b">navanavairbījapūrakaiḥ(?)</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">punaḥ punaḥ prakartavyo</seg> <seg type="pāda" n="d">navavelamayaṃ vidhiḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_281xx180x" n="Rsdhy_281*[180]">
<l><seg type="pāda" n="a">nisāhāyāṃ ca saṃvartya</seg> <seg type="pāda" n="b">susūkṣmā vaḍhavā ikā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tatpiṇḍāntaḥ kṣipedvarjaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">piṇḍaḥ śarāvasampuṭe</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_282xx181x" n="Rsdhy_282*[181]">
<l><seg type="pāda" n="a">bhartavyā prākkṛtā gartā</seg> <seg type="pāda" n="b">chāṇakaiḥ sthāpitaiḥ punaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tatpṛṣṭhaṃ vastramṛlliptaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">gartāṃ garbhe pacet sudhīḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_283xx182x" n="Rsdhy_283*[182]">
<l><seg type="pāda" n="a">nūnnābhir vaḍavāibhir</seg> <seg type="pāda" n="b">navadhā saṃpacenmuhuḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tato rājabadaryāśca</seg> <seg type="pāda" n="d">śākhā kisalayātmikā</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_284xx183x" n="Rsdhy_284*[183]">
<l><seg type="pāda" n="a">tāṃ gṛhītvātha tadgarbhe</seg> <seg type="pāda" n="b">randhraṃ kuryādvicakṣaṇaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nesahiṅgum adhaścordhvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">dattvā taṃ hīrakaṃ kṣipet</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_285xx184x" n="Rsdhy_285*[184]">
<l><seg type="pāda" n="a">vastramṛdātha nīrandhra</seg><seg type="pāda" n="b">śākhākisalayaṃ tataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">prākpramuktagartāyāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">navadhā pūrvarītijā</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_286xx185x" n="Rsdhy_286*[185]">
<l><seg type="pāda" n="a">nesahiṅgumaye khoṭe</seg> <seg type="pāda" n="b">randhraṃ kṛtvātha hīrakam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kṣiptvāsyaṃ hiṅgunācchādya</seg> <seg type="pāda" n="d">muṣarimāṣapīṭhikā</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_287xx186x" n="Rsdhy_287*[186]">
<l><seg type="pāda" n="a">kṣiptvā tattailasampūrṇe</seg> <seg type="pāda" n="b">pātre'gniṃ jvālayedadhaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yuktyaivaṃ navadhā kāryaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">hiṅgukhoṭe nave nave</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_288xx187x" n="Rsdhy_288*[187]">
<l><seg type="pāda" n="a">vidhinā tripatho jātyo</seg> <seg type="pāda" n="b">hīrako jāyate sphuṭam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">thūthāviḍena sampiṣya</seg> <seg type="pāda" n="d">rase jārayate sudhīḥ</seg> //</l>
</lg>
<note>Komm. zum Rasādhyāya</note>
<p>bījapūrasya vṛntam utpāṭya madhye utkīrya randhraṃ kṛtvā tatra hīrakaṃ jātyaṃ kṣiptvopari vṛntenācchādya vastramṛttikayā samagraṃ bījapūrakaṃ veṣṭayitvā tato hastamātraṃ dīrghā hastamātraṃ pṛthulā hastamātraṃ cādha evaṃ gartāṃ kṛtvā sthāpitaiḥ chāṇakaiḥ pūrayitvā tatra bījapūrakaṃ muktvopari mukhe karparaṃ dattvā chāṇakeṣu vahnir deyaḥ |</p>
<p>tato jvalitvā śītalībhūte vīḍāpūrvaṃ tataḥ punardvitīyaṃ bījapūramānīya pūrvavatsarvaṃ kṛtvā gartāyāṃ hīrakabījapūre kṣiptvā chāṇakāni jvālayitvā śītalībhūte sati bījapūramadhyāddhīrako grāhyaḥ |</p>
<p>evaṃ navanavavāraṃ navanavair bījapūraiḥ sa eva hīrakaḥ pacanīyaḥ |</p>
<p>tato vaḍavāikānisāhāyāṃ vartayitvā tat piṇḍaṃ kṛtvā tatra madhye sa eva hīrakaḥ kṣepyaḥ |</p>
<p>tatastaṃ piṇḍaṃ śarāvasampuṭāntaḥ kṣiptvā sarvato vastramṛttikayā liptvā pūrvataḥ kṛtagartāṃ chāṇakaiḥ bhṛtvā tasyāṃ gartāyāṃ śarāvasampuṭaṃ madhye muktvāgnir jvālanīyaḥ |</p>
<lg xml:id="v1">
<l>* tataḥ śītalībhūte punaranyāsāṃ vaḍavāikānāṃ piṇḍamadhye tameva hīrakaṃ kṣiptvā tathaiva jvālayitvā hīrako grāhyaḥ |</l>
<l>* evaṃ navavāraṃ navanavābhir vaḍavāikābhiḥ sa eva pacanīyaḥ rājabadaryāḥ kisalayarūpāṃ komalāṃ śākhāmānīya tasyāṃ chidraṃ kṛtvā nesahiṅguṃ tatrādha ūrdhvaṃ ca dattvā chidramadhye tameva hīrakaṃ kṣiptvā vastramṛttikayā nicchādya pūrvaṃ chāṇakapūrṇagartāyāṃ pacet ||</l>
</lg>
<p>tataḥ punarbadarīśākhākisalayacchidre hīrakaṃ kṣiptvā tathaiva gartāyāṃ pacanīyaḥ || 2</p>
<p>evaṃ navavāraṃ navanavo rājabadarīśākhākisalayaiḥ sa eva hīrakaḥ pacanīyaḥ || 3</p>
<p>tato mahato nesahiṅgukhoṭasya madhye randhraṃ kṛtvā tameva hīrakaṃ kṣiptvā mukhaṃ ca nesahiṅgunā ācchādyopari māṣapīṭhīṃ dadyāt tatastailapūrṇe pātre taṃ hiṅgukhoṭaṃ kṣiptvādho 'gnir jvālanīyaḥ || 4</p>
<p>tataḥ punarapi nave hiṅgukhoṭe tathaiva || 5</p>
<p>evaṃ navavāraṃ navanavair nesahiṅgukhoṭaiḥ sa eva hīrakaḥ pacanīyaḥ || 6</p>
<lg xml:id="v7">
<l>* thūthāviḍena taṃ hīrakaṃ sampiṣya pūrvokte rase śanaiḥ śanairjāraṇīyo hīrakaḥ |</l>
<l>* ityannapathyahīrakajāraṇaṃ prathamam ||</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_289xx188x" n="Rsdhy_289*[188]">
<l><seg type="pāda" n="a">karṇebhyo mahiṣīnāṃ ca</seg> <seg type="pāda" n="b">malā grāhyāḥ samagrakāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">taiśca sampattido hīrān</seg> <seg type="pāda" n="d">jātyān saṃveṣṭayet sudhīḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_290xx189x" n="Rsdhy_290*[189]">
<l><seg type="pāda" n="a">sūraṇakṣudrakandeṣu</seg> <seg type="pāda" n="b">tat kṣiptvā vastramṛtsnayā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">veṣṭayitvā puṭaṃ deyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">bhūmau kurkuṭasaṃnibham</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_291xx190x" n="Rsdhy_291*[190]">
<l><seg type="pāda" n="a">vāraṃ vāraṃ śrutimalaiḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">sūraṇakṣudrakandakaiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vastramṛdbhirnavīnābhir</seg> <seg type="pāda" n="d">dātavyāni puṭāni ca</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_292xx191x" n="Rsdhy_292*[191]">
<l><seg type="pāda" n="a">ekaviṃśativāraiśca</seg> <seg type="pāda" n="b">bhūmau kurkuṭakaiḥ puṭaiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vidhīyante sukhenaiva</seg> <seg type="pāda" n="d">hīrāś cānnapathā budhaiḥ</seg> //</l>
</lg>
<note>Komm. zum Rasādhyāya</note>
<p>mahiṣīṇāṃ karṇamalān gṛhītvā jātyān hīrān veṣṭayitvā tair malaistato malaveṣṭitāṃstān sūraṇakṣudrakandeṣu chidrāṇi kṛtvā tatra ca kṣiptvā sarvataḥ karpaṭamṛttikayā liptvā bhūmau kurkuṭapuṭo dātavyaḥ || 1</p>
<p>tataḥ punar hīrakaṃ gṛhītvā tathaiva mahiṣīkarṇamalair veṣṭayitvā sūraṇakṣudrakandamadhye kṣiptvā vastramṛttikayā sarvato liptvā bhūmau chāṇakaiḥ kurkuṭapuṭo deyaḥ || 2</p>
<p>evaṃ punaḥ punarekaviṃśativārān mahiṣīkarṇamalena veṣṭayitvā sūraṇakṣudrakaṃ teṣu ca kṣiptvā bhūmau kurkuṭapuṭān dattvānnapathyahīrakāḥ sādhanīyāḥ || 3</p>
<p>iti hīrakānnapathyakaraṇo dvitīyo vidhiḥ || 4</p>
<lg xml:id="Rsdhy_294xx192x" n="Rsdhy_294*[192]">
<l><seg type="pāda" n="a">yā bhūmyā mardakī tasyā</seg> <seg type="pāda" n="b">mṛdupattrāṇi vartayet</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tatpiṇḍyāntar vinikṣipya</seg> <seg type="pāda" n="d">hīrakān kurugolakam</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_294xx193x" n="Rsdhy_294*[193]">
<l><seg type="pāda" n="a">taṃ śarāvapuṭe kṣiptvā</seg> <seg type="pāda" n="b">saṃdhikarpaṭamṛtsnayā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">veṣṭayitvā puṭo deyo</seg> <seg type="pāda" n="d">bhūmau kurkuṭasaṃnibhaḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_295xx194x" n="Rsdhy_295*[194]">
<l><seg type="pāda" n="a">nūtnair nūtnairmuhuḥ sarvaiś</seg> <seg type="pāda" n="b">catuḥṣaṣṭipuṭāni ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kurkuṭānyeva deyāni</seg> <seg type="pāda" n="d">hīrāścānnapathīkṛtāḥ</seg> //</l>
</lg>
<note>* Komm. zum Rasādhyāya</note>
<p>yā bhūmyā mardakī bhūmiphoḍī tasyāḥ pattrāṇi komalāni vartayitvā piṇḍīṃ ca kṛtvā madhye jātyahīrakān kṣiptvā golakān kṛtvā tān śarāvasampuṭamadhye muktvā saṃdhau karpaṭamṛttikāṃ ca dattvā bhūmau kurkuṭapuṭaṃ dātavyam || 1</p>
<p>tataḥ punastathaiva bhūmyāmardakīpiṇḍīmadhye hīrān kṣiptvā golakān kṛtvā śarāvasampuṭe ca kṣiptvā karpaṭamṛttikāṃ ca saṃdhau dattvā bhūmau kurkuṭapuṭo deyaḥ || 2</p>
<p>evaṃ navanavair bhūmyāmardakīpattrapiṇḍīgolakaiste hīrakā bhūmau catuḥṣaṣṭiṃ kurkuṭapuṭāni dattvānnapathāḥ kāryāḥ || 3</p>
<p>ayamarthaḥ || 4</p>
<p>annavatpakvā bhavanti rase ca jīryante || 5</p>
<p>iti hīrakānnapathakaraṇe tṛtīyo vidhiḥ || 6</p>
<lg xml:id="Rsdhy_296xx195x" n="Rsdhy_296*[195]">
<l><seg type="pāda" n="a">agninā dahyate naiva</seg> <seg type="pāda" n="b">bhajyate na hato ghanaiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">jale bruḍati naivāyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">duḥśakyo hi parīkṣitum</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_297xx196x" n="Rsdhy_297*[196]">
<l><seg type="pāda" n="a">līlakaṃ hastayoḥ kṣiptvā</seg> <seg type="pāda" n="b">hīrakānāṃ ca viṃśatiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">hastābhyāṃ mardanīyāste</seg> <seg type="pāda" n="d">na syur nistejasaśca ye</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_298xx197x" n="Rsdhy_298*[197]">
<l><seg type="pāda" n="a">yeṣvekā na bhavedrekhā</seg> <seg type="pāda" n="b">te jātyā hīrakāḥ smṛtāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">karparaṃ pakvam ānīya</seg> <seg type="pāda" n="d">gartāḥ kāryāstvanekaśaḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_299xx198x" n="Rsdhy_299*[198]">
<l><seg type="pāda" n="a">jātyahīrān kṣipetteṣu</seg> <seg type="pāda" n="b">tatastu mṛtajīvibhiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dhmātvā dhmātvā śikhivarṇaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">kāryaṃ tajjñaiśca karparam</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_300xx199x" n="Rsdhy_300*[199]">
<l><seg type="pāda" n="a">nṛmūtraṃ thauharaṃ dugdhaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">tulyamekatra miśritam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tābhyāṃ vidhyāpayed dhmātaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">karparaṃ ca muhurmuhuḥ</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_301xx200x" n="Rsdhy_301*[200]">
<l><seg type="pāda" n="a">karpareṣu navīneṣu</seg> <seg type="pāda" n="b">gartānkṛtvātha hīrakān</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tāneva dhmāpayet kṣiptvā</seg> <seg type="pāda" n="d">dhmātān miśreṇa chaṇṭayet</seg> //</l>
</lg>
<lg xml:id="Rsdhy_302xx201x" n="Rsdhy_302*[201]">
<l><seg type="pāda" n="a">yuktyānayā saptavāraṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">dhmātvā vidhyāpayenmuhuḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tādṛśāḥ prathame dhmāne</seg> <seg type="pāda" n="d">jāmbulāḥ syur dvitīyake</seg> //</l>
</lg>
<note>... (to be continued)</note>
</body>
</text>
</TEI>
Notice an error, a missing source, or a date that should be revised? Suggest a correction. Every amendment enters the scholar moderation queue with the contributor cited.
URN · urn:vamshanidhi:scripture:01KTVGFHKP54X2WP6RM19Y4ZKW