Provisional period: the Scholar Council has not yet seated its first three members. Records labelled "verified" in the underlying registry are displayed as provisional until the council ratifies its first verdicts. Submissions still go through scholar review; only the public label downgrades.

Plate TXT · ZD5ZKaliviḍambanaLatn

URN · urn:vamshanidhi:scripture:01KTVG5D6HNPCBTRD8H71PZD5Z

Scripture · kavya

Provisional

Kaliviḍambana

Kaliviḍambana

Nīlakaṇṭhadīkṣita

na bhetavyaṃ na boddhavyaṃ na śrāvyaṃ vādino vacaḥ jhaṭiti prativaktavyaṃ sabhāsu vijigīṣubhiḥ // na bhetavyaṃ na boddhavyaṃ na śrāvyaṃ vādino vacaḥ jhaṭiti prativaktavyaṃ sabhāsu vijigīṣubhiḥ // asaṃbhramo vilajjatvam avajñā prativādini hāso rājñaḥ stavaś ceti pañcaite jayahe…

Provenance ledger

3 entries

  1. Canonkavyatextual
  2. AttributionNīlakaṇṭhadīkṣitatextual
  3. SourceUpstream TEI document · san · Latnpublished primary

IIText

san
<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<?xml-model href="http://www.tei-c.org/release/xml/tei/custom/schema/relaxng/tei_all.rng" type="application/xml" schematypens="http://relaxng.org/ns/structure/1.0"?>
<?xml-model href="http://www.tei-c.org/release/xml/tei/custom/schema/relaxng/tei_all.rng" type="application/xml" schematypens="http://purl.oclc.org/dsdl/schematron"?>
<TEI xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0" xml:id="sa_nIlakaNThadIkSita-kaliviDambana">
  <teiHeader xml:lang="en">
  <fileDesc>
  <titleStmt>
	<title>Kaliviḍambana</title>
	<author>Nīlakaṇṭhadīkṣita</author>
	<respStmt>
	 <resp>data entry</resp>
	 <name>Somadeva Vasudeva</name>
	</respStmt>
	<respStmt>
	 <resp>contribution to GRETIL</resp>
	 <name>Somadeva Vasudeva</name>
	</respStmt>
	<respStmt>
	 <resp>initial normalization and conversion to legacy GRETIL formats</resp>
	 <name>Reinhold Grünendahl</name>
	</respStmt>
	<respStmt>
	 <resp>normalization and conversion to TEI-conformant markup</resp>
	 <name>Maximilian Mehner</name>
	</respStmt>
  </titleStmt>

  <publicationStmt>
	<publisher>Göttingen Register of Electronic Texts in Indian Languages (GRETIL), SUB Göttingen</publisher>
	<availability>
	 <p>This e-text was provided to GRETIL in good faith that no copyright rights have been infringed.
	 If anyone wishes to assert copyright over this file, please contact the GRETIL management at <email>gretil(at)sub(dot)uni-goettingen(dot)de</email>.
	 The file will be immediately removed pending resolution of the claim.</p>

	 <licence target="https://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0/">Distributed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International License.</licence>
	</availability>
	<date when-iso="2020-07-31"/>
  </publicationStmt>

  <notesStmt>
	<note>This file has been created by mass conversion of GRETIL's Sanskrit corpus from <ref target="http://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/1_sanskr/5_poetry/2_kavya/nkalivau.htm">nkalivau.htm</ref>. Due to the heterogeneity of the sources the header markup might be suboptimal. For the sake of transparency the header of the legacy file is documented in the <gi>note</gi> element below:</note>
	<note type="legacyheader">
	 Nilakantha Diksita:
<lb/>Kalividambana
<lb/>
<lb/>Based on :
<lb/>PIFI 36 , Pondichery 1967
<lb/>5 Nīl 1 (Trivandrum ed.);
<lb/>5 misc 34 NSP ed.;
<lb/>Vani Vilas Press, Srirangaṃ;
<lb/>ed. Sankararama Sastri, Balamanorama Series 35, Madras 1942;
<lb/>ed. Kalyanasundara Sastri, Sastra Sanjeevinee Press Madras 1920;
<lb/>ed. Vaidika Vardhini Press Kumbakonam
<lb/>L = lithograph Bod. 5.D.8, ed. by Keralavarma, Trivandrum 1886
<lb/>
<lb/>Input by Somadeva Vasudeva
<lb/>
<lb/>ANALYTIC TEXT VERSION (BHELA conventions)
	</note>
  </notesStmt>

  <sourceDesc>
	<bibl>PIFI 36 , Pondichery 1967; 5 Nīl 1 (Trivandrum ed.); 5 misc 34 NSP ed.; Vani Vilas Press, Srirangaṃ; ed. Sankararama Sastri, Balamanorama Series 35, Madras 1942; ed. Kalyanasundara Sastri, Sastra Sanjeevinee Press Madras 1920; ed. Vaidika Vardhini Press Kumbakonam; L = lithograph Bod. 5.D.8, ed. by Keralavarma, Trivandrum 1886</bibl>
  </sourceDesc>
  </fileDesc>

  <encodingDesc>
  <projectDesc>
	<p>The Göttingen Register of Electronic Texts in Indian Languages (GRETIL) is a resource platform providing standardized machine-readable texts in Indian languages that have been contributed by various individuals and institutions.</p>
  </projectDesc>

  <editorialDecl>
	<correction>
	 <p>Apparent errors have been silently corrected.</p>
	</correction>

	<normalization>
	 <p>GRETIL normalizes all texts contributed consistently for each language.
	 Sanskrit texts are normalized in accordance with the scheme of the International Alphabet of Sanskrit Transliteration (IAST) in order to facilitate word search across its corpus without additional transformations.</p>

	 <p>All characters that were fully equivalent to an IAST-conformant character in the text file contributed have been made to conform to the character list below.
	 Non-conformant characters with additional information including accents, capitalization, and whitespace have been preserved as <gi>orig</gi> elements inside <gi>choice</gi> elements with their IAST-conformant equivalent in <gi>reg</gi> elements for the creation of a plain text.
	 These additional informations will be available only in those transformations of this file that display the original information.</p>

	 <p><table>
	 <head>Characters Used for the Transliteration of Sanskrit according to IAST</head>
	 <row role="label">
	 <cell>Character</cell>
	 <cell>Character Name</cell>
	 <cell>Unicode Code Point</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>a</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER A</cell>
	 <cell>U+0061</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>ā</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER A WITH MACRON</cell>
	 <cell>U+0101</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>i</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER I</cell>
	 <cell>U+0069</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>ī</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER I WITH MACRON</cell>
	 <cell>U+012B</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>u</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER U</cell>
	 <cell>U+0075</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>ū</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER U WITH MACRON</cell>
	 <cell>U+016B</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>ṛ</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER R WITH DOT BELOW</cell>
	 <cell>U+1E5B</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>ṝ</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER R WITH DOT BELOW AND MACRON</cell>
	 <cell>U+1E5D</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>ḷ</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER L WITH DOT BELOW</cell>
	 <cell>U+1E37</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>ḹ</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER L WITH DOT BELOW AND MACRON</cell>
	 <cell>U+1E39</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>e</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER E</cell>
	 <cell>U+0065</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>o</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER O</cell>
	 <cell>U+006F</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>ṃ</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER M WITH DOT BELOW</cell>
	 <cell>U+1E43</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>ḥ</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER H WITH DOT BELOW</cell>
	 <cell>U+1E25</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>'</cell>
	 <cell>APOSTROPHE</cell>
	 <cell>U+0027</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>k</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER K</cell>
	 <cell>U+006B</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>g</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER G</cell>
	 <cell>U+0067</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>ṅ</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER N WITH DOT ABOVE</cell>
	 <cell>U+1E45</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>c</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER C</cell>
	 <cell>U+0063</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>j</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER J</cell>
	 <cell>U+006A</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>ñ</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER N WITH TILDE</cell>
	 <cell>U+00F1</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>ṭ</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER T WITH DOT BELOW</cell>
	 <cell>U+1E6D</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>ḍ</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER D WITH DOT BELOW</cell>
	 <cell>U+1E0D</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>ṇ</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER N WITH DOT BELOW</cell>
	 <cell>U+1E47</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>p</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER P</cell>
	 <cell>U+0070</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>b</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER B</cell>
	 <cell>U+0062</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>m</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER M</cell>
	 <cell>U+006D</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>y</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER Y</cell>
	 <cell>U+0079</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>r</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER R</cell>
	 <cell>U+0072</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>l</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER L</cell>
	 <cell>U+006C</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>v</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER V</cell>
	 <cell>U+0076</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>ś</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER S WITH ACUTE</cell>
	 <cell>U+x015B</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>ṣ</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER S WITH DOT BELOW</cell>
	 <cell>U+1E63</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>s</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER S</cell>
	 <cell>U+0073</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>h</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER H</cell>
	 <cell>U+0068</cell>
	 </row>
	 </table>
	</p>
  </normalization>

  <quotation marks="some">
	<p>If indicated unambiguously in the text file contributed quotation marks have been replaced with the <gi>q</gi> element and, in case a reference was provided, have been nested inside a <gi>cit</gi> with the respective reference provided in a <gi>ref</gi> element after the quote.</p>
  </quotation>

  <segmentation>
	<p>Unnumbered <gi>div</gi> elements are used to structure the text, using the <att>type</att> and <att>n</att> attributes in accordance with the <gi>refsDecl</gi>.</p>
  </segmentation>

  <interpretation>
	<p>Interpretive markup which is visible only in analytic transformations of this file consists of:
	<list>
	 <item>Highlighting in <gi>hi</gi> elements,</item>
	 <item>Corruptions in <gi>sic</gi> elements,</item>
	 <item>Remarks in <gi>note</gi> elements with the @resp attribute identifying the agency.</item>
	</list></p>
  </interpretation>
  </editorialDecl>

  <refsDecl>
  <p>A reference is given in the <att>xml:id</att> attributes consisting of
  <list>
	<item>a pragmatic abbreviation of the <label>title</label>: Kaliviḍambana = NKv,</item>
	<item>the number of the <label></label> in arabic numerals,</item>
	<item>the number of the <label>verse</label> in arabic numerals.</item>
  </list>
  </p>
  </refsDecl>
  </encodingDesc>

  <profileDesc>
  <langUsage>
  <language ident="en">English</language>
  <language ident="sa-Latn">Sanskrit</language>
  </langUsage>

  <textClass>
  <keywords scheme="http://gretil.sub.uni-goettingen.de/">
	<term>Sanskrit -- Poetry -- Kāvya</term>
  </keywords>
  </textClass>
  </profileDesc>

  <revisionDesc>
  <listChange>
  <change when-iso="2020-07-31" who="Maximilian Mehner">TEI encoding by mass conversion of GRETIL's Sanskrit corpus</change>
  </listChange>
  </revisionDesc>

</teiHeader>

<text xml:lang="sa-Latn" xml:id="NKv">
  <body>

<lg xml:id="NKv_1">
<l><seg type="pāda" n="a">na bhetavyaṃ na boddhavyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">na śrāvyaṃ vādino vacaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">jhaṭiti prativaktavyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">sabhāsu vijigīṣubhiḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#NKv_1">
<lg>
<l><seg type="pāda">na bhetavyaṃ na boddhavyaṃ</seg> <seg type="pāda">na śrāvyaṃ vādino vacaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">jhaṭiti prativaktavyaṃ</seg> <seg type="pāda">sabhāsu vijigīṣubhiḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="NKv_2">
<l><seg type="pāda" n="a">asaṃbhramo vilajjatvam</seg> <seg type="pāda" n="b">avajñā prativādini</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">hāso rājñaḥ stavaś ceti</seg> <seg type="pāda" n="d">pañcaite jayahetavas</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#NKv_2">
<lg>
<l><seg type="pāda">asaṃbhramo vilajjatvam</seg> <seg type="pāda">avajñā prativādini</seg> </l>
<l><seg type="pāda">hāso rājñaḥ stavaś ca iti</seg> <seg type="pāda">pañca ete jaya-hetavas</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="NKv_3">
<l><seg type="pāda" n="a">uccair udghoṣya jetavyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">madhyasthaś ced apaṇḍitas</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">paṇḍito yadi tatraiva</seg> <seg type="pāda" n="d">pakṣapāto 'dhiropyatām</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#NKv_3">
<lg>
<l><seg type="pāda">uccair udghoṣya jetavyaṃ</seg> <seg type="pāda">madhya-sthaś ced apaṇḍitas</seg> </l>
<l><seg type="pāda">paṇḍito yadi tatra eva</seg> <seg type="pāda">pakṣa-pāto 'dhiropyatām</seg> //</l>
</lg>
</note>
<note>VAR. 3b: udghoṣya; ed.: udghuṣya (L)</note>

<lg xml:id="NKv_4">
<l><seg type="pāda" n="a">lobho hetur dhanaṃ sādhyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">dṛṣṭāntas tu purohitas</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ātmotkarṣo nigamanam</seg> <seg type="pāda" n="d">anumāneṣv ayaṃ vidhis</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#NKv_4">
<lg>
<l><seg type="pāda">lobho hetur dhanaṃ sādhyaṃ</seg> <seg type="pāda">dṛṣṭāntas tu purohitas</seg> </l>
<l><seg type="pāda">ātmotkarṣo nigamanam</seg> <seg type="pāda">anumāneṣv ayaṃ vidhis</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="NKv_5">
<l><seg type="pāda" n="a">abhyāsyaṃ lajjamānena</seg> <seg type="pāda" n="b">tattvaṃ jijñāsunā ciram</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">jigīṣunā hriyaṃ tyaktvā</seg> <seg type="pāda" n="d">kāryaḥ kolāhalo mahān</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#NKv_5">
<lg>
<l><seg type="pāda">abhyāsyaṃ lajjamānena</seg> <seg type="pāda">tattvaṃ jijñāsunā ciram</seg> </l>
<l><seg type="pāda">jigīṣunā hriyaṃ tyaktvā</seg> <seg type="pāda">kāryaḥ kolāhalo mahān</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="NKv_6">
<l><seg type="pāda" n="a">pāṭhanair granthanirmāṇaiḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">pratiṣṭhā tāvad āpyate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">evam ca tathyavyutpattir</seg> <seg type="pāda" n="d">āyuṣo 'nte bhaven na vā</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#NKv_6">
<lg>
<l><seg type="pāda">pāṭhanair grantha-nirmāṇaiḥ</seg> <seg type="pāda">pratiṣṭhā tāvad āpyate</seg> </l>
<l><seg type="pāda">evam ca tathya-vyutpattir</seg> <seg type="pāda">āyuṣo 'nte bhaven na vā</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="NKv_7">
<l><seg type="pāda" n="a">stotāraḥ ke bhaviṣyanti</seg> <seg type="pāda" n="b">mūrkhasya jagatītale</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">na stauti cet svayaṃ ca svaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">kadā tasyāstu nirvṛtis</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#NKv_7">
<lg>
<l><seg type="pāda">stotāraḥ ke bhaviṣyanti</seg> <seg type="pāda">mūrkhasya jagatī-tale</seg> </l>
<l><seg type="pāda">na stauti cet svayaṃ ca svaṃ</seg> <seg type="pāda">kadā tasya astu nirvṛtis</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="NKv_8">
<l><seg type="pāda" n="a">vācyatāṃ samayo 'tītaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">spaṣṭam agre bhaviṣyati</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">iti pāṭhayatāṃ granthe</seg> <seg type="pāda" n="d">kāṭhinyaṃ kutra vartate</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#NKv_8">
<lg>
<l><seg type="pāda">vācyatāṃ samayo 'tītaḥ</seg> <seg type="pāda">spaṣṭam agre bhaviṣyati</seg> </l>
<l><seg type="pāda">iti pāṭhayatāṃ granthe</seg> <seg type="pāda">kāṭhinyaṃ kutra vartate</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="NKv_9">
<l><seg type="pāda" n="a">agatitvam atiśraddhā</seg> <seg type="pāda" n="b">jñānābhāsena tṛptatā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">trayaḥ śiṣyaguṇā hy ete</seg> <seg type="pāda" n="d">mūrkhācāryasya bhāgyajās</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#NKv_9">
<lg>
<l><seg type="pāda">agatitvam atiśraddhā</seg> <seg type="pāda">jñāna-ābhāsena tṛptatā</seg> </l>
<l><seg type="pāda">trayaḥ śiṣya-guṇā hy ete</seg> <seg type="pāda">mūrkha-ācāryasya bhāgya-jās</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="NKv_10">
<l><seg type="pāda" n="a">yadi na kvāpi vidyāyāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">sarvathā kramate matis</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">māntrikās tu bhaviṣyāmo</seg> <seg type="pāda" n="d">yogino yatayo 'pi vā</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#NKv_10">
<lg>
<l><seg type="pāda">yadi na kva api vidyāyāṃ</seg> <seg type="pāda">sarvathā kramate matis</seg> </l>
<l><seg type="pāda">māntrikās tu bhaviṣyāmo</seg> <seg type="pāda">yogino yatayo 'pi vā</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="NKv_11">
<l><seg type="pāda" n="a">avilambena saṃsiddhau</seg> <seg type="pāda" n="b">māntrikair āpyate yaśas</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vilambe karmabāhulyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">vikhyāpyāvāpyate dhanam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#NKv_11">
<lg>
<l><seg type="pāda">avilambena saṃsiddhau</seg> <seg type="pāda">māntrikair āpyate yaśas</seg> </l>
<l><seg type="pāda">vilambe karma-bāhulyaṃ</seg> <seg type="pāda">vikhyāpya avāpyate dhanam</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="NKv_12">
<l><seg type="pāda" n="a">sukhaṃ sukhiṣu duḥkhe 'pi</seg> <seg type="pāda" n="b">jīvanaṃ duḥkhaśāliṣu</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">anugrahāyate yeṣāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">te dhanyāḥ khalu māntrikās</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#NKv_12">
<lg>
<l><seg type="pāda">sukhaṃ sukhiṣu duḥkhe 'pi</seg> <seg type="pāda">jīvanaṃ duḥkha-śāliṣu</seg> </l>
<l><seg type="pāda">anugrahāyate yeṣāṃ</seg> <seg type="pāda">te dhanyāḥ khalu māntrikās</seg> //</l>
</lg>
</note>
<note>VAR.: 12b em: sukhe sukhiṣu</note>

<lg xml:id="NKv_13">
<l><seg type="pāda" n="a">yāvad ajñānato maunam</seg> <seg type="pāda" n="b">ācāro vā vilakṣaṇas</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tāvan māhātmyarūpeṇa</seg> <seg type="pāda" n="d">paryavasyati māntrike</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#NKv_13">
<lg>
<l><seg type="pāda">yāvad ajñānato maunam</seg> <seg type="pāda">ācāro vā vilakṣaṇas</seg> </l>
<l><seg type="pāda">tāvan māhātmya-rūpeṇa</seg> <seg type="pāda">paryavasyati māntrike</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="NKv_14">
<l><seg type="pāda" n="a">cārān vicārya daivajñair</seg> <seg type="pāda" n="b">vaktavyaṃ bhūbhujāṃ phalam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">grahacāraparijñānaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">teṣām āvaśyakaṃ yatas</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#NKv_14">
<lg>
<l><seg type="pāda">cārān vicārya daivajñair</seg> <seg type="pāda">vaktavyaṃ bhūbhujāṃ phalam</seg> </l>
<l><seg type="pāda">graha-cāra-parijñānaṃ</seg> <seg type="pāda">teṣām āvaśyakaṃ yatas</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="NKv_15">
<l><seg type="pāda" n="a">putra ity eva pitari</seg> <seg type="pāda" n="b">kanyakety eva mātari</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">garbhapraśneṣu kathayan</seg> <seg type="pāda" n="d">daivajño vijayī bhavet</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#NKv_15">
<lg>
<l><seg type="pāda">putra ity eva pitari</seg> <seg type="pāda">kanyaka īty eva mātari</seg> </l>
<l><seg type="pāda">garbha-praśneṣu kathayan</seg> <seg type="pāda">daivajño vijayī bhavet</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="NKv_16">
<l><seg type="pāda" n="a">āyuspraśne dīrgham āyur</seg> <seg type="pāda" n="b">vācyaṃ mauhūrtikair janais</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">jīvanto bahumanyante</seg> <seg type="pāda" n="d">mṛtāḥ prakṣyanti kaṃ punas</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#NKv_16">
<lg>
<l><seg type="pāda">āyus-praśne dīrgham āyur</seg> <seg type="pāda">vācyaṃ mauhūrtikair janais</seg> </l>
<l><seg type="pāda">jīvanto bahumanyante</seg> <seg type="pāda">mṛtāḥ prakṣyanti kaṃ punas</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="NKv_17">
<l><seg type="pāda" n="a">sarvaṃ koṭidvayopetaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">sarvaṃ kāladvayāvadhi</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sarvaṃ vyāmiśram iva ca</seg> <seg type="pāda" n="d">vaktavyaṃ daivacintakais</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#NKv_17">
<lg>
<l><seg type="pāda">sarvaṃ koṭi-dvaya-upetaṃ</seg> <seg type="pāda">sarvaṃ kāla-dvaya-avadhi</seg> </l>
<l><seg type="pāda">sarvaṃ vyāmiśram iva ca</seg> <seg type="pāda">vaktavyaṃ daiva-cintakais</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="NKv_18">
<l><seg type="pāda" n="a">nirdhanānāṃ dhanāvāptiṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">dhaninām adhikaṃ dhanam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">bruvāṇāḥ sarvathā grāhyā</seg> <seg type="pāda" n="d">lokair jyautiṣikā janās</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#NKv_18">
<lg>
<l><seg type="pāda">nirdhanānāṃ dhana-avāptiṃ</seg> <seg type="pāda">dhaninām adhikaṃ dhanam</seg> </l>
<l><seg type="pāda">bruvāṇāḥ sarvathā grāhyā</seg> <seg type="pāda">lokair jyautiṣikā janās</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="NKv_19">
<l><seg type="pāda" n="a">śatasya lābhe tāmbūlaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">sahasrasya tu bhojanam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">daivajñānām upālambho</seg> <seg type="pāda" n="d">nityaḥ kāryaviparyaye</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#NKv_19">
<lg>
<l><seg type="pāda">śatasya lābhe tāmbūlaṃ</seg> <seg type="pāda">sahasrasya tu bhojanam</seg> </l>
<l><seg type="pāda">daivajñānām upālambho</seg> <seg type="pāda">nityaḥ kārya-viparyaye</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="NKv_20">
<l><seg type="pāda" n="a">api sāgaraparyantā</seg> <seg type="pāda" n="b">vicetavyā vasuṃdharā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">deśo hy aratnimātre 'pi</seg> <seg type="pāda" n="d">nāsti daivajñavarjitas</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#NKv_20">
<lg>
<l><seg type="pāda">api sāgara-paryantā</seg> <seg type="pāda">vicetavyā vasuṃdharā</seg> </l>
<l><seg type="pāda">deśo hy aratni-mātre 'pi</seg> <seg type="pāda">nāsti daivajña-varjitas</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="NKv_21">
<l><seg type="pāda" n="a">vārān ke cid grahān ke cit</seg> <seg type="pāda" n="b">ke cid ṛkṣāṇi jānate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tritayaṃ ye vijānanti</seg> <seg type="pāda" n="d">te vācaspatayaḥ svayam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#NKv_21">
<lg>
<l><seg type="pāda">vārān ke cid grahān ke cit</seg> <seg type="pāda">ke cid ṛkṣāṇi jānate</seg> </l>
<l><seg type="pāda">tritayaṃ ye vijānanti</seg> <seg type="pāda">te vācas-patayaḥ svayam</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="NKv_22">
<l><seg type="pāda" n="a">naimittikāḥ svapnadṛśo</seg> <seg type="pāda" n="b">devatānām [[amī trayaḥ]]</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nisargaśatravaḥ sṛṣṭā</seg> <seg type="pāda" n="d">daivajñānām amī trayas</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#NKv_22">
<lg>
<l><seg type="pāda">naimittikāḥ svapna-dṛśo</seg> <seg type="pāda">devatānām [[amī trayaḥ]]</seg> </l>
<l><seg type="pāda">nisarga-śatravaḥ sṛṣṭā</seg> <seg type="pāda">daivajñānām amī trayas</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="NKv_23">
<l><seg type="pāda" n="a">svasthair asādhyarogaiś ca</seg> <seg type="pāda" n="b">jantubhir nāsti kiṃ cana</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kātarā dīrgharogāś ca</seg> <seg type="pāda" n="d">bhiṣajāṃ bhāgyahetavas</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#NKv_23">
<lg>
<l><seg type="pāda">svasthair asādhya-rogaiś ca</seg> <seg type="pāda">jantubhir na asti kiṃ cana</seg> </l>
<l><seg type="pāda">kātarā dīrgha-rogāś ca</seg> <seg type="pāda">bhiṣajāṃ bhāgya-hetavas</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="NKv_24">
<l><seg type="pāda" n="a">nātidhairyaṃ pradātavyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">nātibhītiś ca rogiṇi</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">naiścintyān nādime dānaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">nairāśyād eva nāntime</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#NKv_24">
<lg>
<l><seg type="pāda">na atidhairyaṃ pradātavyaṃ</seg> <seg type="pāda">na atibhītiś ca rogiṇi</seg> </l>
<l><seg type="pāda">naiścintyān nā adime dānaṃ</seg> <seg type="pāda">nairāśyād eva na antime</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="NKv_25">
<l><seg type="pāda" n="a">bhaiṣajyaṃ tu yathākāmaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">pathyaṃ tu kaṭhinaṃ vadet</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ārogyaṃ vaidyamāhātmyād</seg> <seg type="pāda" n="d">anyathātvam apathyatas</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#NKv_25">
<lg>
<l><seg type="pāda">bhaiṣajyaṃ tu yathākāmaṃ</seg> <seg type="pāda">pathyaṃ tu kaṭhinaṃ vadet</seg> </l>
<l><seg type="pāda">ārogyaṃ vaidya-māhātmyād</seg> <seg type="pāda">anyathātvam apathyatas</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="NKv_26">
<l><seg type="pāda" n="a">nidānaṃ roganāmāni</seg> <seg type="pāda" n="b">sātmyāsātmye cikitsitam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sarvam apy upadekṣyanti</seg> <seg type="pāda" n="d">rogiṇaḥ sadane striyas</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#NKv_26">
<lg>
<l><seg type="pāda">nidānaṃ roga-nāmāni</seg> <seg type="pāda">sātmya-asātmye cikitsitam</seg> </l>
<l><seg type="pāda">sarvam apy upadekṣyanti</seg> <seg type="pāda">rogiṇaḥ sadane striyas</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="NKv_27">
<l><seg type="pāda" n="a">jṛmbhamāṇeṣu rogeṣu</seg> <seg type="pāda" n="b">mriyamāṇeṣu jantuṣu</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">rogatattveṣu śanakair</seg> <seg type="pāda" n="d">vyutpadyante cikitsakās</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#NKv_27">
<lg>
<l><seg type="pāda">jṛmbhamāṇeṣu rogeṣu</seg> <seg type="pāda">mriyamāṇeṣu jantuṣu</seg> </l>
<l><seg type="pāda">roga-tattveṣu śanakair</seg> <seg type="pāda">vyutpadyante cikitsakās</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="NKv_28">
<l><seg type="pāda" n="a">pravartanārtham ārambhe</seg> <seg type="pāda" n="b">madhye tv auṣadhahetave</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">bahumānārtham ante ca</seg> <seg type="pāda" n="d">jihīrṣanti cikitsakās</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#NKv_28">
<lg>
<l><seg type="pāda">pravartana-artham ārambhe</seg> <seg type="pāda">madhye tv auṣadha-hetave</seg> </l>
<l><seg type="pāda">bahumāna-artham ante ca</seg> <seg type="pāda">jihīrṣanti cikitsakās</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="NKv_29">
<l><seg type="pāda" n="a">lipsamāneṣu vaidyeṣu</seg> <seg type="pāda" n="b">cirād āsādya rogiṇam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dāyādāḥ saṃprarohanti</seg> <seg type="pāda" n="d">daivajñā māntrikā api</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#NKv_29">
<lg>
<l><seg type="pāda">lipsamāneṣu vaidyeṣu</seg> <seg type="pāda">cirād āsādya rogiṇam</seg> </l>
<l><seg type="pāda">dāyādāḥ saṃprarohanti</seg> <seg type="pāda">daivajñā māntrikā api</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="NKv_30">
<l><seg type="pāda" n="a">rogasyopakrame sāntvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">madhye kiṃ cid dhanavyayas</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">śanair anādaras śāntau</seg> <seg type="pāda" n="d">snāto vaidyaṃ na paśyati</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#NKv_30">
<lg>
<l><seg type="pāda">rogasya upakrame sāntvaṃ</seg> <seg type="pāda">madhye kiṃ cid dhana-vyayas</seg> </l>
<l><seg type="pāda">śanair anādaras śāntau</seg> <seg type="pāda">snāto vaidyaṃ na paśyati</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="NKv_31">
<l><seg type="pāda" n="a">daivajñatvaṃ māntrikatā</seg> <seg type="pāda" n="b">bhaiṣajyaṃ cāṭukauśalam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ekaikam arthalābhāya</seg> <seg type="pāda" n="d">dvitriyogas tu durlabhas</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#NKv_31">
<lg>
<l><seg type="pāda">daivajñatvaṃ māntrikatā</seg> <seg type="pāda">bhaiṣajyaṃ cāṭu-kauśalam</seg> </l>
<l><seg type="pāda">eka-ekam artha-lābhāya</seg> <seg type="pāda">dvi-tri-yogas tu durlabhas</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="NKv_32">
<l><seg type="pāda" n="a">anṛtaṃ cāṭuvādaś ca</seg> <seg type="pāda" n="b">dhanayogo mahān ayam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">satyaṃ vaiduṣyam ity eṣa</seg> <seg type="pāda" n="d">yogo dāridryakārakas</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#NKv_32">
<lg>
<l><seg type="pāda">anṛtaṃ cāṭuvādaś ca</seg> <seg type="pāda">dhana-yogo mahān ayam</seg> </l>
<l><seg type="pāda">satyaṃ vaiduṣyam ity eṣa</seg> <seg type="pāda">yogo dāridrya-kārakas</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="NKv_33">
<l><seg type="pāda" n="a">kātaryaṃ durvinītatvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">kārpaṇyam avivekatām</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sarvaṃ mārjanti kavayaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">śālīnāṃ muṣṭikiṃkarās</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#NKv_33">
<lg>
<l><seg type="pāda">kātaryaṃ durvinītatvaṃ</seg> <seg type="pāda">kārpaṇyam avivekatām</seg> </l>
<l><seg type="pāda">sarvaṃ mārjanti kavayaḥ</seg> <seg type="pāda">śālīnāṃ muṣṭi-kiṃkarās</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="NKv_34">
<l><seg type="pāda" n="a">na kāraṇam apekṣante</seg> <seg type="pāda" n="b">kavayaḥ stotum udyatās</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kiṃ cid astuvatām teṣāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">jihvā phuraphurāyate</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#NKv_34">
<lg>
<l><seg type="pāda">na kāraṇam apekṣante</seg> <seg type="pāda">kavayaḥ stotum udyatās</seg> </l>
<l><seg type="pāda">kiṃ cid astuvatām teṣāṃ</seg> <seg type="pāda">jihvā phuraphurāyate</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="NKv_35">
<l><seg type="pāda" n="a">stutaṃ stuvanti kavayo</seg> <seg type="pāda" n="b">na svato guṇadarśinas</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kītaḥ kaś cid alir nāma</seg> <seg type="pāda" n="d">kiyatī tatra varṇanā</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#NKv_35">
<lg>
<l><seg type="pāda">stutaṃ stuvanti kavayo</seg> <seg type="pāda">na svato guṇa-darśinas</seg> </l>
<l><seg type="pāda">kītaḥ kaś cid alir nāma</seg> <seg type="pāda">kiyatī tatra varṇanā</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="NKv_36">
<l><seg type="pāda" n="a">ekaiva kavitā puṃsāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">grāmāyāśvāya hastine</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">antato 'nnāya vastrāya</seg> <seg type="pāda" n="d">tāmbūlāya ca kalpate</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#NKv_36">
<lg>
<l><seg type="pāda">eka aiva kavitā puṃsāṃ</seg> <seg type="pāda">grāmāya aśvāya hastine</seg> </l>
<l><seg type="pāda">antato 'nnāya vastrāya</seg> <seg type="pāda">tāmbūlāya ca kalpate</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="NKv_37">
<l><seg type="pāda" n="a">śabdākhyam aparaṃ brahma</seg> <seg type="pāda" n="b">saṃdarbheṇa pariṣkṛtam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vikrīyate katipayair</seg> <seg type="pāda" n="d">vṛthānyair viniyujyate</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#NKv_37">
<lg>
<l><seg type="pāda">śabda-ākhyam aparaṃ brahma</seg> <seg type="pāda">saṃdarbheṇa pariṣkṛtam</seg> </l>
<l><seg type="pāda">vikrīyate katipayair</seg> <seg type="pāda">vṛtha ānyair viniyujyate</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="NKv_38">
<l><seg type="pāda" n="a">varṇayanti narābhāsān</seg> <seg type="pāda" n="b">vāṇīṃ labdhvāpi ye janās</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">labdhvāpi kāmadhenuṃ te</seg> <seg type="pāda" n="d">lāṅgale viniyuñjate</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#NKv_38">
<lg>
<l><seg type="pāda">varṇayanti nara-ābhāsān</seg> <seg type="pāda">vāṇīṃ labdhva āpi ye janās</seg> </l>
<l><seg type="pāda">labdhva āpi kāma-dhenuṃ te</seg> <seg type="pāda">lāṅgale viniyuñjate</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="NKv_39">
<l><seg type="pāda" n="a">praśaṃsanto narābhāsān</seg> <seg type="pāda" n="b">pralapanto 'nyathānyathā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kathaṃ tarantu kavayaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">kāmapāramyavādinas</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#NKv_39">
<lg>
<l><seg type="pāda">praśaṃsanto nara-ābhāsān</seg> <seg type="pāda">pralapanto 'nyatha ānyathā</seg> </l>
<l><seg type="pāda">kathaṃ tarantu kavayaḥ</seg> <seg type="pāda">kāma-pāramya-vādinas</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="NKv_40">
<l><seg type="pāda" n="a">yat sandarbhe yad ullekhe</seg> <seg type="pāda" n="b">yad vyaṅgye nibhṛtaṃ manas</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">samādher api taj jyāyāḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">śaṃkaro yadi varṇyate</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#NKv_40">
<lg>
<l><seg type="pāda">yat sandarbhe yad ullekhe</seg> <seg type="pāda">yad vyaṅgye nibhṛtaṃ manas</seg> </l>
<l><seg type="pāda">samādher api taj jyāyāḥ</seg> <seg type="pāda">śaṃkaro yadi varṇyate</seg> //</l>
</lg>
</note>

<p xml:id="NKv_p20352">[bandhavaḥ]</p>
<note type="analysis" corresp="#NKv_p20352">
<p>[bandhavaḥ]</p>
</note>

<lg xml:id="NKv_41">
<l><seg type="pāda" n="a">gṛhiṇī bhaginī tasyāḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">śvaśurau śyāla ity api</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">prāṇinām kalinā sṛṣṭāḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">pañca prāṇā ime 'pare</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#NKv_41">
<lg>
<l><seg type="pāda">gṛhiṇī bhaginī tasyāḥ</seg> <seg type="pāda">śvaśurau śyāla ity api</seg> </l>
<l><seg type="pāda">prāṇinām kalinā sṛṣṭāḥ</seg> <seg type="pāda">pañca prāṇā ime 'pare</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="NKv_42">
<l><seg type="pāda" n="a">jāmātaro bhāgineyā</seg> <seg type="pāda" n="b">mātulā dārabāndhavās</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ajñātā eva gṛhiṇāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">bhakṣayanty ākhuvad gṛhe</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#NKv_42">
<lg>
<l><seg type="pāda">jāmātaro bhāgineyā</seg> <seg type="pāda">mātulā dāra-bāndhavās</seg> </l>
<l><seg type="pāda">ajñātā eva gṛhiṇāṃ</seg> <seg type="pāda">bhakṣayanty ākhu-vad gṛhe</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="NKv_43">
<l><seg type="pāda" n="a">mātulasya balaṃ mātā</seg> <seg type="pāda" n="b">jāmātur duhitā balam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">śvaśurasya balaṃ bhāryā</seg> <seg type="pāda" n="d">svayam evātither balam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#NKv_43">
<lg>
<l><seg type="pāda">mātulasya balaṃ mātā</seg> <seg type="pāda">jāmātur duhitā balam</seg> </l>
<l><seg type="pāda">śvaśurasya balaṃ bhāryā</seg> <seg type="pāda">svayam eva atither balam</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="NKv_44">
<l><seg type="pāda" n="a">jāmātur vakratā tāvad</seg> <seg type="pāda" n="b">yāvac chyālasya bālatā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">prabudhyamāne sāralyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">prabuddhe 'smin palāyanam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#NKv_44">
<lg>
<l><seg type="pāda">jāmātur vakratā tāvad</seg> <seg type="pāda">yāvac chyālasya bālatā</seg> </l>
<l><seg type="pāda">prabudhyamāne sāralyaṃ</seg> <seg type="pāda">prabuddhe 'smin palāyanam</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="NKv_45">
<l><seg type="pāda" n="a">bhāryā jyeṣṭhā śiśuḥ śyālaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">śvaśrūḥ svātantryavartinī</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">śvaśuras tu pravāsīti</seg> <seg type="pāda" n="d">jāmātur bhāgyadhoraṇī</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#NKv_45">
<lg>
<l><seg type="pāda">bhāryā jyeṣṭhā śiśuḥ śyālaḥ</seg> <seg type="pāda">śvaśrūḥ svātantrya-vartinī</seg> </l>
<l><seg type="pāda">śvaśuras tu pravāsi īti</seg> <seg type="pāda">jāmātur bhāgya-dhoraṇī</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="NKv_46">
<l><seg type="pāda" n="a">bhūṣaṇair vāsanaiḥ pātraiḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">putrāṇām upalālanais</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sakṛd āgatya gacchantī</seg> <seg type="pāda" n="d">kanyā nirmārṣṭi mandiram</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#NKv_46">
<lg>
<l><seg type="pāda">bhūṣaṇair vāsanaiḥ pātraiḥ</seg> <seg type="pāda">putrāṇām upalālanais</seg> </l>
<l><seg type="pāda">sakṛd āgatya gacchantī</seg> <seg type="pāda">kanyā nirmārṣṭi mandiram</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="NKv_47">
<l><seg type="pāda" n="a">gṛhiṇī svajanaṃ vakti</seg> <seg type="pāda" n="b">śuṣkāhāraṃ mitāśanam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">patipakṣyāṃs tu bahvāśān</seg> <seg type="pāda" n="d">kṣīrapāṃs taskarān api</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#NKv_47">
<lg>
<l><seg type="pāda">gṛhiṇī sva-janaṃ vakti</seg> <seg type="pāda">śuṣka-āhāraṃ mita-āśanam</seg> </l>
<l><seg type="pāda">pati-pakṣyāṃs tu bahv-āśān</seg> <seg type="pāda">kṣīra-pāṃs taskarān api</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="NKv_48">
<l><seg type="pāda" n="a">bhārye dve putraśālinyau</seg> <seg type="pāda" n="b">bhaginī pativarjitā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">aśrāntakalaho nāma</seg> <seg type="pāda" n="d">yogo 'yaṃ gṛhamedhinām</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#NKv_48">
<lg>
<l><seg type="pāda">bhārye dve putra-śālinyau</seg> <seg type="pāda">bhaginī pati-varjitā</seg> </l>
<l><seg type="pāda">aśrānta-kalaho nāma</seg> <seg type="pāda">yogo 'yaṃ gṛha-medhinām</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="NKv_49">
<l><seg type="pāda" n="a">bhārye dve bahavaḥ putrā</seg> <seg type="pāda" n="b">dāridryaṃ rogasaṃbhavas</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">jīrṇau ca mātāpitarāv</seg> <seg type="pāda" n="d">ekaikaṃ narakādhikam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#NKv_49">
<lg>
<l><seg type="pāda">bhārye dve bahavaḥ putrā</seg> <seg type="pāda">dāridryaṃ roga-saṃbhavas</seg> </l>
<l><seg type="pāda">jīrṇau ca mātā-pitarāv</seg> <seg type="pāda">ekaikaṃ naraka-adhikam</seg> //</l>
</lg>
</note>

<p xml:id="NKv_p22699">[uttamaṛṇāḥ]</p>
<note type="analysis" corresp="#NKv_p22699">
<p>[uttama-ṛṇāḥ]</p>
</note>

<lg xml:id="NKv_50">
<l><seg type="pāda" n="a">smṛte sīdanti gātrāṇi</seg> <seg type="pāda" n="b">dṛṣṭe prajñā vinaśyati</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">aho mahad idaṃ bhūtam</seg> <seg type="pāda" n="d">uttamarṇābhiśābdhitam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#NKv_50">
<lg>
<l><seg type="pāda">smṛte sīdanti gātrāṇi</seg> <seg type="pāda">dṛṣṭe prajñā vinaśyati</seg> </l>
<l><seg type="pāda">aho mahad idaṃ bhūtam</seg> <seg type="pāda">uttama-rṇa-abhiśābdhitam</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="NKv_51">
<l><seg type="pāda" n="a">antako 'pi hi jantūnām</seg> <seg type="pāda" n="b">antakālam apekṣate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">na kālaniyamaḥ kaś cid</seg> <seg type="pāda" n="d">uttamārṇasya vidyate</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#NKv_51">
<lg>
<l><seg type="pāda">antako 'pi hi jantūnām</seg> <seg type="pāda">anta-kālam apekṣate</seg> </l>
<l><seg type="pāda">na kāla-niyamaḥ kaś cid</seg> <seg type="pāda">uttamārṇasya vidyate</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="NKv_52">
<l><seg type="pāda" n="a">na paśyāmo mukhe daṃṣṭrāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">na pāśaṃ vā karāñjale</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">uttamārṇam avekṣyaiva</seg> <seg type="pāda" n="d">tathāpy udvejite manas</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#NKv_52">
<lg>
<l><seg type="pāda">na paśyāmo mukhe daṃṣṭrāṃ</seg> <seg type="pāda">na pāśaṃ vā kara-añjale</seg> </l>
<l><seg type="pāda">uttamārṇam avekṣya eva</seg> <seg type="pāda">tatha āpy udvejite manas</seg> //</l>
</lg>
</note>

<p xml:id="NKv_p23505">[dāridryam]</p>
<note type="analysis" corresp="#NKv_p23505">
<p>[dāridryam]</p>
</note>

<lg xml:id="NKv_53">
<l><seg type="pāda" n="a">śatrau sāntvaṃ pratīkāraḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">sarvarogeṣu bheṣajam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">mṛtyau mṛtyuñjayadhyānaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">dāridrye tu na kiṃ cana</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#NKv_53">
<lg>
<l><seg type="pāda">śatrau sāntvaṃ pratīkāraḥ</seg> <seg type="pāda">sarva-rogeṣu bheṣajam</seg> </l>
<l><seg type="pāda">mṛtyau mṛtyuñjaya-dhyānaṃ</seg> <seg type="pāda">dāridrye tu na kiṃ cana</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="NKv_54">
<l><seg type="pāda" n="a">śaktiṃ karoti saṃcāre</seg> <seg type="pāda" n="b">śītoṣṇe marṣayaty api</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dīpayaty udare vahniṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">dāridryaṃ paramauṣadham</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#NKv_54">
<lg>
<l><seg type="pāda">śaktiṃ karoti saṃcāre</seg> <seg type="pāda">śīta-uṣṇe marṣayaty api</seg> </l>
<l><seg type="pāda">dīpayaty udare vahniṃ</seg> <seg type="pāda">dāridryaṃ parama-auṣadham</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="NKv_55">
<l><seg type="pāda" n="a">giraṃ skhalantīṃ mīlantīṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">dṛṣṭiṃ pādau visaṃsthulau</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">protsāhayati yācñāyāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">rājājñeva daridratā</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#NKv_55">
<lg>
<l><seg type="pāda">giraṃ skhalantīṃ mīlantīṃ</seg> <seg type="pāda">dṛṣṭiṃ pādau visaṃsthulau</seg> </l>
<l><seg type="pāda">protsāhayati yācñāyāṃ</seg> <seg type="pāda">rāja-ājña īva daridratā</seg> //</l>
</lg>
</note>
<note>VAR. 55b: em.: visaṃsthulau; ed.: visaṃsphuṭau</note>

<lg xml:id="NKv_56">
<l><seg type="pāda" n="a">jīryanti rājavidveṣā</seg> <seg type="pāda" n="b">jīryanty avihitāny api</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ākiṃcanyabalāḍhyānām</seg> <seg type="pāda" n="d">antato 'śmāpi jīryati</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#NKv_56">
<lg>
<l><seg type="pāda">jīryanti rāja-vidveṣā</seg> <seg type="pāda">jīryanty avihitāny api</seg> </l>
<l><seg type="pāda">ākiṃcanya-bala-āḍhyānām</seg> <seg type="pāda">antato 'śma āpi jīryati</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="NKv_57">
<l><seg type="pāda" n="a">nāsya corā na piśunā</seg> <seg type="pāda" n="b">na dāyādā na pārthivās</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dainyaṃ rājyād api jyāyo</seg> <seg type="pāda" n="d">yadi tattvaṃ prabudhyate</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#NKv_57">
<lg>
<l><seg type="pāda">na asya corā na piśunā</seg> <seg type="pāda">na dāyādā na pārthivās</seg> </l>
<l><seg type="pāda">dainyaṃ rājyād api jyāyo</seg> <seg type="pāda">yadi tattvaṃ prabudhyate</seg> //</l>
</lg>
</note>

<p xml:id="NKv_p24892">[dhaninaḥ]</p>
<note type="analysis" corresp="#NKv_p24892">
<p>[dhaninaḥ]</p>
</note>

<lg xml:id="NKv_58">
<l><seg type="pāda" n="a">prakāśayaty ahaṃkāraṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">pravartayati taskarān</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">protsāhayati dāyādāṃl</seg> <seg type="pāda" n="d">lākṣmīḥ kiṃ cid upasthitā</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#NKv_58">
<lg>
<l><seg type="pāda">prakāśayaty ahaṃkāraṃ</seg> <seg type="pāda">pravartayati taskarān</seg> </l>
<l><seg type="pāda">protsāhayati dāyādāṃl</seg> <seg type="pāda">lākṣmīḥ kiṃ cid upasthitā</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="NKv_59">
<l><seg type="pāda" n="a">viḍambayanti ye nityaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">vidagdhān dhanino janās</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ta eva tu viḍambyante</seg> <seg type="pāda" n="d">śriyā kimcidupekṣitās</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#NKv_59">
<lg>
<l><seg type="pāda">viḍambayanti ye nityaṃ</seg> <seg type="pāda">vidagdhān dhanino janās</seg> </l>
<l><seg type="pāda">ta eva tu viḍambyante</seg> <seg type="pāda">śriyā kim-cid-upekṣitās</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="NKv_60">
<l><seg type="pāda" n="a">prāmāṇyabuddhiḥ stotreṣu</seg> <seg type="pāda" n="b">devatābuddhir ātmani</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kīṭabuddhir manuṣyeṣu</seg> <seg type="pāda" n="d">nūtanāyāḥ śriyaḥ phalam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#NKv_60">
<lg>
<l><seg type="pāda">prāmāṇya-buddhiḥ stotreṣu</seg> <seg type="pāda">devatā-buddhir ātmani</seg> </l>
<l><seg type="pāda">kīṭa-buddhir manuṣyeṣu</seg> <seg type="pāda">nūtanāyāḥ śriyaḥ phalam</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="NKv_61">
<l><seg type="pāda" n="a">śṛṇvanta eva pṛcchanti</seg> <seg type="pāda" n="b">paśyanto 'pi na jānate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">viḍambanāni dhanikāḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">stotrāṇīty eva manvate</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#NKv_61">
<lg>
<l><seg type="pāda">śṛṇvanta eva pṛcchanti</seg> <seg type="pāda">paśyanto 'pi na jānate</seg> </l>
<l><seg type="pāda">viḍambanāni dhanikāḥ</seg> <seg type="pāda">stotrāṇi ity eva manvate</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="NKv_62">
<l><seg type="pāda" n="a">āvṛtya śrīmadenāndhān</seg> <seg type="pāda" n="b">anyonyakṛtasaṃvidas</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">svairaṃ hasanti+pārśvasthā</seg> <seg type="pāda" n="d">bālonmattapiśācavat</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#NKv_62">
<lg>
<l><seg type="pāda">āvṛtya śrī-madena andhān</seg> <seg type="pāda">anyonya-kṛta-saṃvidas</seg> </l>
<l><seg type="pāda">svairaṃ hasanti+pārśva-sthā</seg> <seg type="pāda">bāla-unmatta-piśāca-vat</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="NKv_63">
<l><seg type="pāda" n="a">stotavyaiḥ stūyante nityaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">sevanīyaiś ca sevyate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">na bibheti na jihreti</seg> <seg type="pāda" n="d">tathāpi dhaniko janas</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#NKv_63">
<lg>
<l><seg type="pāda">stotavyaiḥ stūyante nityaṃ</seg> <seg type="pāda">sevanīyaiś ca sevyate</seg> </l>
<l><seg type="pāda">na bibheti na jihreti</seg> <seg type="pāda">tatha āpi dhaniko janas</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="NKv_64">
<l><seg type="pāda" n="a">kṣaṇamātraṃ grahāveśo</seg> <seg type="pāda" n="b">yāmamātraṃ surāmadas</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">lakṣmīmadas tu mūrkhāṇām</seg> <seg type="pāda" n="d">ādeham anuvartate</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#NKv_64">
<lg>
<l><seg type="pāda">kṣaṇa-mātraṃ graha-āveśo</seg> <seg type="pāda">yāma-mātraṃ surā-madas</seg> </l>
<l><seg type="pāda">lakṣmī-madas tu mūrkhāṇām</seg> <seg type="pāda">ā-deham anuvartate</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="NKv_65">
<l><seg type="pāda" n="a">śrīr māsam ardhamāsaṃ vā</seg> <seg type="pāda" n="b">ceṣṭitvā vinivartate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vikāras tu tadārabdho</seg> <seg type="pāda" n="d">nityaṃ laśunagandhavat</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#NKv_65">
<lg>
<l><seg type="pāda">śrīr māsam ardha-māsaṃ vā</seg> <seg type="pāda">ceṣṭitvā vinivartate</seg> </l>
<l><seg type="pāda">vikāras tu tad-ārabdho</seg> <seg type="pāda">nityaṃ laśuna-gandha-vat</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="NKv_66">
<l><seg type="pāda" n="a">kaṇṭḥe madaḥ kodravajo</seg> <seg type="pāda" n="b">hṛdi tāmbūlajo madas</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">lakṣmīmadas tu sarvāṅge</seg> <seg type="pāda" n="d">putradāramukheṣv api</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#NKv_66">
<lg>
<l><seg type="pāda">kaṇṭḥe madaḥ kodrava-jo</seg> <seg type="pāda">hṛdi tāmbūla-jo madas</seg> </l>
<l><seg type="pāda">lakṣmī-madas tu sarvāṅge</seg> <seg type="pāda">putra-dāra-mukheṣv api</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="NKv_67">
<l><seg type="pāda" n="a">yatrāsīd asti vā lakṣmīs</seg> <seg type="pāda" n="b">tatronmadaḥ pravartatām</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kule 'py avataraty eṣa</seg> <seg type="pāda" n="d">kuṣṭhāpasmāravat katham</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#NKv_67">
<lg>
<l><seg type="pāda">yatrā asīd asti vā lakṣmīs</seg> <seg type="pāda">tatra unmadaḥ pravartatām</seg> </l>
<l><seg type="pāda">kule 'py avataraty eṣa</seg> <seg type="pāda">kuṣṭhā-apasmāra-vat katham</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="NKv_68">
<l><seg type="pāda" n="a">adhyāpayanti śāstrāṇi</seg> <seg type="pāda" n="b">tṛṇīkurvanti paṇḍitān</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vismārayanti jātiṃ svāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">varāṭāḥ pañcaṣā kare</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#NKv_68">
<lg>
<l><seg type="pāda">adhyāpayanti śāstrāṇi</seg> <seg type="pāda">tṛṇīkurvanti paṇḍitān</seg> </l>
<l><seg type="pāda">vismārayanti jātiṃ svāṃ</seg> <seg type="pāda">varāṭāḥ pañcaṣā kare</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="NKv_69">
<l><seg type="pāda" n="a">bibhartu bhṛtyān dhaniko</seg> <seg type="pāda" n="b">dattāṃ vā deyam arthiṣu</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yāvad yācakasādharmyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">tāval loko na mṛṣyati</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#NKv_69">
<lg>
<l><seg type="pāda">bibhartu bhṛtyān dhaniko</seg> <seg type="pāda">dattāṃ vā deyam arthiṣu</seg> </l>
<l><seg type="pāda">yāvad yācaka-sādharmyaṃ</seg> <seg type="pāda">tāval loko na mṛṣyati</seg> //</l>
</lg>
</note>

<p xml:id="NKv_p28014">[piśunāḥ]</p>
<note type="analysis" corresp="#NKv_p28014">
<p>[piśunāḥ]</p>
</note>

<lg xml:id="NKv_70">
<l><seg type="pāda" n="a">dhanabhāro hi lokasya</seg> <seg type="pāda" n="b">piśunair eva dhāryate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kathaṃ te taṃ laghūkartuṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">yatante 'parathā svatas</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#NKv_70">
<lg>
<l><seg type="pāda">dhana-bhāro hi lokasya</seg> <seg type="pāda">piśunair eva dhāryate</seg> </l>
<l><seg type="pāda">kathaṃ te taṃ laghūkartuṃ</seg> <seg type="pāda">yatante 'parathā svatas</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="NKv_71">
<l><seg type="pāda" n="a">śramānurūpaṃ piśune</seg> <seg type="pāda" n="b">kim upakriyate nṛpais</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dviguṇaṃ triguṇaṃ caiva</seg> <seg type="pāda" n="d">kṛtānto lālayiṣyati</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#NKv_71">
<lg>
<l><seg type="pāda">śrama-anurūpaṃ piśune</seg> <seg type="pāda">kim upakriyate nṛpais</seg> </l>
<l><seg type="pāda">dvi-guṇaṃ tri-guṇaṃ ca eva</seg> <seg type="pāda">kṛta-anto lālayiṣyati</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="NKv_72">
<l><seg type="pāda" n="a">Gokarṇe Bhadrakarṇe ca</seg> <seg type="pāda" n="b">japo duṣkarmanāśanas</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">rājakarṇe japaḥ sadyaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">sarvakarmavināśanas</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#NKv_72">
<lg>
<l><seg type="pāda">Gokarṇe Bhadrakarṇe ca</seg> <seg type="pāda">japo duṣkarma-nāśanas</seg> </l>
<l><seg type="pāda">rāja-karṇe japaḥ sadyaḥ</seg> <seg type="pāda">sarva-karma-vināśanas</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="NKv_73">
<l><seg type="pāda" n="a">na svārthaṃ kimcid icchanti</seg> <seg type="pāda" n="b">na preryante ca kena cit</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">parārtheṣu pravartante</seg> <seg type="pāda" n="d">śaṭhāḥ santaś ca tulyavat</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#NKv_73">
<lg>
<l><seg type="pāda">na sva-arthaṃ kim-cid icchanti</seg> <seg type="pāda">na preryante ca kena cit</seg> </l>
<l><seg type="pāda">para-artheṣu pravartante</seg> <seg type="pāda">śaṭhāḥ santaś ca tulya-vat</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="NKv_74">
<l><seg type="pāda" n="a">kālāntare hy anarthāya</seg> <seg type="pāda" n="b">gṛdhro gehopari sthitas</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">khalo gṛhasamīpasthaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">sadyo 'narthāya dehinām</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#NKv_74">
<lg>
<l><seg type="pāda">kāla-antare hy anarthāya</seg> <seg type="pāda">gṛdhro geha-upari sthitas</seg> </l>
<l><seg type="pāda">khalo gṛha-samīpa-sthaḥ</seg> <seg type="pāda">sadyo 'narthāya dehinām</seg> //</l>
</lg>
</note>

<p xml:id="NKv_p29347">[lobhinaḥ]</p>
<note type="analysis" corresp="#NKv_p29347">
<p>[lobhinaḥ]</p>
</note>

<lg xml:id="NKv_75">
<l><seg type="pāda" n="a">śuṣkopavāso dharmeṣu</seg> <seg type="pāda" n="b">bhaiṣajyeṣu ca laṅghanam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">japayajñaś ca yajñeṣu</seg> <seg type="pāda" n="d">rocate lobhaśālinām</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#NKv_75">
<lg>
<l><seg type="pāda">śuṣka-upavāso dharmeṣu</seg> <seg type="pāda">bhaiṣajyeṣu ca laṅghanam</seg> </l>
<l><seg type="pāda">japa-yajñaś ca yajñeṣu</seg> <seg type="pāda">rocate lobha-śālinām</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="NKv_76">
<l><seg type="pāda" n="a">kiṃ vakṣyatīva dhanikād</seg> <seg type="pāda" n="b">yāvad udvijate 'dhanas</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kiṃ prakṣyatīti lubdho 'pi</seg> <seg type="pāda" n="d">tāvad udvijate tatas</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#NKv_76">
<lg>
<l><seg type="pāda">kiṃ vakṣyati iva dhanikād</seg> <seg type="pāda">yāvad udvijate 'dhanas</seg> </l>
<l><seg type="pāda">kiṃ prakṣyati iti lubdho 'pi</seg> <seg type="pāda">tāvad udvijate tatas</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="NKv_77">
<l><seg type="pāda" n="a">sarvam ātithyaśāstrārthaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">sākṣāt kurvanti lobhinas</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">bhikṣākabalam ekaikaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">ye hi paśyanti meruvat</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#NKv_77">
<lg>
<l><seg type="pāda">sarvam ātithya-śāstra-arthaṃ</seg> <seg type="pāda">sākṣāt kurvanti lobhinas</seg> </l>
<l><seg type="pāda">bhikṣākabalam eka-ekaṃ</seg> <seg type="pāda">ye hi paśyanti meru-vat</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="NKv_78">
<l><seg type="pāda" n="a">dhanapālaḥ piśāco hi</seg> <seg type="pāda" n="b">datte svāminy upasthite</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dhanalubdhaḥ piśācas tu</seg> <seg type="pāda" n="d">na kasmai cana ditsate</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#NKv_78">
<lg>
<l><seg type="pāda">dhana-pālaḥ piśāco hi</seg> <seg type="pāda">datte svāminy upasthite</seg> </l>
<l><seg type="pāda">dhana-lubdhaḥ piśācas tu</seg> <seg type="pāda">na kasmai cana ditsate</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="NKv_79">
<l><seg type="pāda" n="a">dātāro 'rthibhir arthyante</seg> <seg type="pāda" n="b">dātṛbhiḥ puno 'rthinas</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kartṛkarmavyatīhārād</seg> <seg type="pāda" n="d">aho nimnonnataṃ kiyat</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#NKv_79">
<lg>
<l><seg type="pāda">dātāro 'rthibhir arthyante</seg> <seg type="pāda">dātṛbhiḥ puno 'rthinas</seg> </l>
<l><seg type="pāda">kartṛ-karma-vyatīhārād</seg> <seg type="pāda">aho nimna-unnataṃ kiyat</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="NKv_80">
<l><seg type="pāda" n="a">svasminn asati nārthasya</seg> <seg type="pāda" n="b">rakṣakaḥ saṃbhaved iti</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">niścityaivaṃ svayam api</seg> <seg type="pāda" n="d">bhuṅkte lubdhaḥ kathaṃ cana</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#NKv_80">
<lg>
<l><seg type="pāda">svasminn asati na arthasya</seg> <seg type="pāda">rakṣakaḥ saṃbhaved iti</seg> </l>
<l><seg type="pāda">niścitya evaṃ svayam api</seg> <seg type="pāda">bhuṅkte lubdhaḥ kathaṃ cana</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="NKv_81">
<l><seg type="pāda" n="a">prasthāsyamānaḥ praviśet</seg> <seg type="pāda" n="b">pratiṣṭheta dine dine</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vicitrān ullikhed vighnāṃs</seg> <seg type="pāda" n="d">tiṣṭhāsur atithiś ciram</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#NKv_81">
<lg>
<l><seg type="pāda">prasthāsyamānaḥ praviśet</seg> <seg type="pāda">pratiṣṭheta dine dine</seg> </l>
<l><seg type="pāda">vicitrān ullikhed vighnāṃs</seg> <seg type="pāda">tiṣṭhāsur atithiś ciram</seg> //</l>
</lg>
</note>

<p xml:id="NKv_p31205">[dhārmikāḥ]</p>
<note type="analysis" corresp="#NKv_p31205">
<p>[dhārmikāḥ]</p>
</note>

<lg xml:id="NKv_82">
<l><seg type="pāda" n="a">pradīyate viduṣy ekaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">kavau daśa naṭe śatam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sahasraṃ dāmbhike loke</seg> <seg type="pāda" n="d">śrotriye tu na kimcana</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#NKv_82">
<lg>
<l><seg type="pāda">pradīyate viduṣy ekaṃ</seg> <seg type="pāda">kavau daśa naṭe śatam</seg> </l>
<l><seg type="pāda">sahasraṃ dāmbhike loke</seg> <seg type="pāda">śrotriye tu na kim-cana</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="NKv_83">
<l><seg type="pāda" n="a">ghaṭakaṃ samyagārādhya</seg> <seg type="pāda" n="b">vairāgyaṃ paramaṃ vahet</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tāvad arthāḥ prasiddhyanti</seg> <seg type="pāda" n="d">yāvac cāpalam āvṛtam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#NKv_83">
<lg>
<l><seg type="pāda">ghaṭakaṃ samyag-ārādhya</seg> <seg type="pāda">vairāgyaṃ paramaṃ vahet</seg> </l>
<l><seg type="pāda">tāvad arthāḥ prasiddhyanti</seg> <seg type="pāda">yāvac cāpalam āvṛtam</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="NKv_84">
<l><seg type="pāda" n="a">ekataḥ sarvaśāstrāṇi</seg> <seg type="pāda" n="b">tulasīkāṣṭham ekatas</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vaktavyaṃ kiṃ cid ity uktaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">vastutas tulasī parā</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#NKv_84">
<lg>
<l><seg type="pāda">ekataḥ sarva-śāstrāṇi</seg> <seg type="pāda">tulasī-kāṣṭham ekatas</seg> </l>
<l><seg type="pāda">vaktavyaṃ kiṃ cid ity uktaṃ</seg> <seg type="pāda">vastutas tulasī parā</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="NKv_85">
<l><seg type="pāda" n="a">vismṛtaṃ vāhaṭenedaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">tulasyāḥ paṭhatā guṇan</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">viśvasaṃmohinī vitta</seg><seg type="pāda" n="d">dāyinīti guṇadvayam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#NKv_85">
<lg>
<l><seg type="pāda">vismṛtaṃ vāhaṭena idaṃ</seg> <seg type="pāda">tulasyāḥ paṭhatā guṇan</seg> </l>
<l><seg type="pāda">viśva-saṃmohinī vitta</seg><seg type="pāda">dāyini īti guṇa-dvayam</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="NKv_86">
<l><seg type="pāda" n="a">kaupīnaṃ bhasitālepo</seg> <seg type="pāda" n="b">darbhā+rudrākṣamālikā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">maunam ekāsikā ceti</seg> <seg type="pāda" n="d">mūrkhasaṃjīvanāni ṣaṭ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#NKv_86">
<lg>
<l><seg type="pāda">kaupīnaṃ bhasita-ālepo</seg> <seg type="pāda">darbhā+rudra-akṣa-mālikā</seg> </l>
<l><seg type="pāda">maunam eka-āsikā ca iti</seg> <seg type="pāda">mūrkha-saṃjīvanāni ṣaṭ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="NKv_87">
<l><seg type="pāda" n="a">vāsaḥ puṇyeṣu tīrtheṣu</seg> <seg type="pāda" n="b">prasiddhaś ca mṛto gurus</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">adhyāpanāvṛttayaś ca</seg> <seg type="pāda" n="d">kīrtanīyā dhanārthibhis</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#NKv_87">
<lg>
<l><seg type="pāda">vāsaḥ puṇyeṣu tīrtheṣu</seg> <seg type="pāda">prasiddhaś ca mṛto gurus</seg> </l>
<l><seg type="pāda">adhyāpana-āvṛttayaś ca</seg> <seg type="pāda">kīrtanīyā dhana-arthibhis</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="NKv_88">
<l><seg type="pāda" n="a">mantrabhraṃśe saṃpradāyaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">prayogaś cyutasaṃkṛtau</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">deśadharmas tv anācāre</seg> <seg type="pāda" n="d">pṛcchatāṃ siddham uttaram</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#NKv_88">
<lg>
<l><seg type="pāda">mantra-bhraṃśe saṃpradāyaḥ</seg> <seg type="pāda">prayogaś cyuta-saṃkṛtau</seg> </l>
<l><seg type="pāda">deśa-dharmas tv anācāre</seg> <seg type="pāda">pṛcchatāṃ siddham uttaram</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="NKv_89">
<l><seg type="pāda" n="a">yathā jānanti bahavo</seg> <seg type="pāda" n="b">yathā vakṣyanti dātari</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tathā dharmaṃ caret sarvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">na vṛthā kiṃ cid ācaret</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#NKv_89">
<lg>
<l><seg type="pāda">yathā jānanti bahavo</seg> <seg type="pāda">yathā vakṣyanti dātari</seg> </l>
<l><seg type="pāda">tathā dharmaṃ caret sarvaṃ</seg> <seg type="pāda">na vṛthā kiṃ cid ācaret</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="NKv_90">
<l><seg type="pāda" n="a">sadā japapaṭo haste</seg> <seg type="pāda" n="b">madhye madhye 'kṣimīlanam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sarvaṃ brahmeti vādaś ca</seg> <seg type="pāda" n="d">sadyaspratyayahetavas</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#NKv_90">
<lg>
<l><seg type="pāda">sadā japa-paṭo haste</seg> <seg type="pāda">madhye madhye 'kṣi-mīlanam</seg> </l>
<l><seg type="pāda">sarvaṃ brahma iti vādaś ca</seg> <seg type="pāda">sadyas-pratyaya-hetavas</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="NKv_91">
<l><seg type="pāda" n="a">āmadhyāhnaṃ nadīvāsaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">samāje devatārcanam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">satataṃ śuciveṣaś cety</seg> <seg type="pāda" n="d">etad dambhasya jīvitam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#NKv_91">
<lg>
<l><seg type="pāda">ā-madhya-ahnaṃ nadī-vāsaḥ</seg> <seg type="pāda">samāje devatā-arcanam</seg> </l>
<l><seg type="pāda">satataṃ śuci-veṣaś cety</seg> <seg type="pāda">etad dambhasya jīvitam</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="NKv_92">
<l><seg type="pāda" n="a">tāvad dīrghaṃ nityakarma</seg> <seg type="pāda" n="b">yāvat syād draṣṭṛmelanam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tāvatsaṃkṣipyate sarvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">yāvad draṣṭā na vidyate</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#NKv_92">
<lg>
<l><seg type="pāda">tāvad dīrghaṃ nitya-karma</seg> <seg type="pāda">yāvat syād draṣṭṛ-melanam</seg> </l>
<l><seg type="pāda">tāvat-saṃkṣipyate sarvaṃ</seg> <seg type="pāda">yāvad draṣṭā na vidyate</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="NKv_93">
<l><seg type="pāda" n="a">ānandabāṣparomāñcau</seg> <seg type="pāda" n="b">yasya svecchāvaśaṃvadau</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kiṃ tasya sādhanair anyaiḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">kiṃkarāḥ sarvapārthivās</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#NKv_93">
<lg>
<l><seg type="pāda">ānanda-bāṣpa-romāñcau</seg> <seg type="pāda">yasya svecchā-vaśaṃvadau</seg> </l>
<l><seg type="pāda">kiṃ tasya sādhanair anyaiḥ</seg> <seg type="pāda">kiṃkarāḥ sarva-pārthivās</seg> //</l>
</lg>
</note>

<p xml:id="NKv_p34342">[durjanāḥ]</p>
<note type="analysis" corresp="#NKv_p34342">
<p>[durjanāḥ]</p>
</note>

<lg xml:id="NKv_94">
<l><seg type="pāda" n="a">daṇḍyamānā vikurvanti</seg> <seg type="pāda" n="b">lālyamānās tatas tarām</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">durjanānām ato nyāyyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">dūrād eva visarjanam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#NKv_94">
<lg>
<l><seg type="pāda">daṇḍyamānā vikurvanti</seg> <seg type="pāda">lālyamānās tatas tarām</seg> </l>
<l><seg type="pāda">durjanānām ato nyāyyaṃ</seg> <seg type="pāda">dūrād eva visarjanam</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="NKv_95">
<l><seg type="pāda" n="a">adānam īṣaddānaṃ ca</seg> <seg type="pāda" n="b">kimcitkopāya durdhiyām</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">saṃpūrṇadānaṃ prakṛtir</seg> <seg type="pāda" n="d">virāmo vairakāraṇam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#NKv_95">
<lg>
<l><seg type="pāda">adānam īṣad-dānaṃ ca</seg> <seg type="pāda">kim-cit-kopāya durdhiyām</seg> </l>
<l><seg type="pāda">saṃpūrṇa-dānaṃ prakṛtir</seg> <seg type="pāda">virāmo vaira-kāraṇam</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="NKv_96">
<l><seg type="pāda" n="a">jyāyān asaṃstavo duṣṭair</seg> <seg type="pāda" n="b">īrṣyāyai saṃstavaḥ punas</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">apatyasaṃbandhavidhiḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">svānarthāyaiva kevalam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#NKv_96">
<lg>
<l><seg type="pāda">jyāyān asaṃstavo duṣṭair</seg> <seg type="pāda">īrṣyāyai saṃstavaḥ punas</seg> </l>
<l><seg type="pāda">apatya-saṃbandha-vidhiḥ</seg> <seg type="pāda">sva-anarthāya eva kevalam</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="NKv_97">
<l><seg type="pāda" n="a">jñāteyaṃ jñānahīnatvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">piśunatvaṃ daridratā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">milanti yadi catvāri</seg> <seg type="pāda" n="d">tad diśe 'pi namo namas</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#NKv_97">
<lg>
<l><seg type="pāda">jñāta īyaṃ jñāna-hīnatvaṃ</seg> <seg type="pāda">piśunatvaṃ daridratā</seg> </l>
<l><seg type="pāda">milanti yadi catvāri</seg> <seg type="pāda">tad diśe 'pi namo namas</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="NKv_98">
<l><seg type="pāda" n="a">parachidreṣu hṛdayaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">paravārtāsu ca śravas</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">paramarmāsu vācaṃ ca</seg> <seg type="pāda" n="d">khalānām asṛjad vidhis</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#NKv_98">
<lg>
<l><seg type="pāda">para-chidreṣu hṛdayaṃ</seg> <seg type="pāda">para-vārtāsu ca śravas</seg> </l>
<l><seg type="pāda">para-marmāsu vācaṃ ca</seg> <seg type="pāda">khalānām asṛjad vidhis</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="NKv_99">
<l><seg type="pāda" n="a">viṣeṇa pucchalagnena</seg> <seg type="pāda" n="b">vṛścikaḥ prāṇinām iva</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kalinā daśamāṃśena</seg> <seg type="pāda" n="d">sarvaḥ kālo 'pi dāruṇas</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#NKv_99">
<lg>
<l><seg type="pāda">viṣeṇa puccha-lagnena</seg> <seg type="pāda">vṛścikaḥ prāṇinām iva</seg> </l>
<l><seg type="pāda">kalinā daśama-aṃśena</seg> <seg type="pāda">sarvaḥ kālo 'pi dāruṇas</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="NKv_100">
<l><seg type="pāda" n="a">yatra bhāryāgiro vedā</seg> <seg type="pāda" n="b">yatra dharmo 'rthasādhanam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yatra svapratibhā mānaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">tasmai śrīkalaye namas</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#NKv_100">
<lg>
<l><seg type="pāda">yatra bhāryā-giro vedā</seg> <seg type="pāda">yatra dharmo 'rtha-sādhanam</seg> </l>
<l><seg type="pāda">yatra sva-pratibhā mānaṃ</seg> <seg type="pāda">tasmai śrī-kalaye namas</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="NKv_101">
<l><seg type="pāda" n="a">kāmam astu jagat sarvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">kālasyāsya vaśaṃvadam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kālakālaṃ prapannānāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">kālaḥ kiṃ naḥ kariṣyati?</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#NKv_101">
<lg>
<l><seg type="pāda">kāmam astu jagat sarvaṃ</seg> <seg type="pāda">kālasya asya vaśaṃvadam</seg> </l>
<l><seg type="pāda">kāla-kālaṃ prapannānāṃ</seg> <seg type="pāda">kālaḥ kiṃ naḥ kariṣyati?</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="NKv_102">
<l><seg type="pāda" n="a">kavinā nīlakaṇṭhena</seg> <seg type="pāda" n="b">kaler etad viḍambanam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">racitaṃ viduṣāṃ prītyai</seg> <seg type="pāda" n="d">rājāsthānānumodanam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#NKv_102">
<lg>
<l><seg type="pāda">kavinā nīlakaṇṭhena</seg> <seg type="pāda">kaler etad viḍambanam</seg> </l>
<l><seg type="pāda">racitaṃ viduṣāṃ prītyai</seg> <seg type="pāda">rājāsthāna-anumodanam</seg> //</l>
</lg>
</note>

<trailer>iti Nīlakaṇṭha-viracitaṃ Kaliviḍambanaṃ saṃpūrṇam</trailer>

  </body>
</text>
</TEI>
Cite this

Notice an error, a missing source, or a date that should be revised? Suggest a correction. Every amendment enters the scholar moderation queue with the contributor cited.

URN · urn:vamshanidhi:scripture:01KTVG5D6HNPCBTRD8H71PZD5Z

वंशनिधि

Civilization memory · Federated · Established 2026

Vamshanidhiवंशनिधिvamshanidhi.in

As of 2026-05-24 · Provenance: self-published

Kaliviḍambana · Manuscript · Vamshanidhi