Provisional period: the Scholar Council has not yet seated its first three members. Records labelled "verified" in the underlying registry are displayed as provisional until the council ratifies its first verdicts. Submissions still go through scholar review; only the public label downgrades.

Plate TXT · 6AW1Citralakṣaṇam (= NCit)Latn

URN · urn:vamshanidhi:scripture:01KTVG03A4K3416D171GE96AW1

Scripture · text

Provisional

Citralakṣaṇam (= NCit)

Citralakṣaṇam (= NCit)

Nagnajit

atha bhāratīyabhāṣāyāṃ citralakṣaṇam | prathamaḥ parivarttaḥ brahmāṇaṃ ca mahādevaṃ nārāyaṇaṃ sarasvatīm varadāṃ ca mayā natvā kriyate jayamaṃgalam // prajāpatestathā śambhoḥ padmāsyāyāstathā giram pārvatyā anusṛtyaiva jāyatāṃ kila paṇḍitāḥ // tadanantaraṃ citralakṣaṇamucyate…

Provenance ledger

2 entries

  1. AttributionNagnajittextual
  2. SourceUpstream TEI document · san · Latnpublished primary

IIText

san
<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<?xml-model href="http://www.tei-c.org/release/xml/tei/custom/schema/relaxng/tei_all.rng" type="application/xml" schematypens="http://relaxng.org/ns/structure/1.0"?>
<?xml-model href="http://www.tei-c.org/release/xml/tei/custom/schema/relaxng/tei_all.rng" type="application/xml" schematypens="http://purl.oclc.org/dsdl/schematron"?>
<TEI xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0" xml:id="sa_nagnajit-citralakSaNam">
  <teiHeader xml:lang="en">
  <fileDesc>
  <titleStmt>
	<title>Citralakṣaṇam (= NCit)</title>
	<author>Nagnajit</author>
	<respStmt>
	 <resp>data entry</resp>
	 <name>members of the Digital Sanskrit Buddhist Canon Input Project</name>
	</respStmt>
	<respStmt>
	 <resp>contribution to GRETIL</resp>
	 <name>members of the Digital Sanskrit Buddhist Canon Input Project</name>
	</respStmt>
	<respStmt>
	 <resp>initial normalization and conversion to legacy GRETIL formats</resp>
	 <name>Reinhold Grünendahl</name>
	</respStmt>
	<respStmt>
	 <resp>normalization and conversion to TEI-conformant markup</resp>
	 <name>Maximilian Mehner</name>
	</respStmt>
  </titleStmt>

  <publicationStmt>
	<publisher>Göttingen Register of Electronic Texts in Indian Languages (GRETIL), SUB Göttingen</publisher>
	<availability>
	 <p>This e-text was provided to GRETIL in good faith that no copyright rights have been infringed.
	 If anyone wishes to assert copyright over this file, please contact the GRETIL management at <email>gretil(at)sub(dot)uni-goettingen(dot)de</email>.
	 The file will be immediately removed pending resolution of the claim.</p>

	 <licence target="https://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0/">Distributed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International License.</licence>
	</availability>
	<date when-iso="2020-07-31"/>
  </publicationStmt>

  <notesStmt>
	<note>This file has been created by mass conversion of GRETIL's Sanskrit corpus from <ref target="http://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/1_sanskr/4_rellit/buddh/nagcitau.htm">nagcitau.htm</ref>. Due to the heterogeneity of the sources the header markup might be suboptimal. For the sake of transparency the header of the legacy file is documented in the <gi>note</gi> element below:</note>
	<note type="legacyheader">
	 Nagnajit: Citralaksana (= NCit)
<lb/>Based on the ed. by Asoke Chatterjee Sastri: The Citralakṣaṇa : An Old Text of Indian Art,
<lb/>Sanskrit, Tibetan and English Version. Calcutta 1987 (Bibliotheca Indica Series, 315)
<lb/>
<lb/>Input by members of the Sanskrit Buddhist Input Project.
<lb/>With kind permission of the Digital Sanskrit Buddhist Canon Project
<lb/>of Nagarjuna Institute, Nepal
<lb/>and University of the West, Rosemead, California, USA
<lb/>(www.uwest.edu/sanskritcanon)
<lb/>Version: 2009-03-19 13:29:40
<lb/>Proof Reader: Milan Shakya
<lb/>
<lb/>The transliteration emulates the conventions of Nagari script.
<lb/>Therefore, many word boundaries are not marked by blanks.
<lb/>
<lb/>TEXT WITH PADA MARKERS
	</note>
  </notesStmt>

  <sourceDesc>
	<bibl>Asoke Chatterjee Sastri: The Citralakṣaṇa : An Old Text of Indian Art, Sanskrit, Tibetan and English Version. Calcutta 1987 (Bibliotheca Indica Series, 315)</bibl>
  </sourceDesc>
  </fileDesc>

  <encodingDesc>
  <projectDesc>
	<p>The Göttingen Register of Electronic Texts in Indian Languages (GRETIL) is a resource platform providing standardized machine-readable texts in Indian languages that have been contributed by various individuals and institutions.</p>
  </projectDesc>

  <editorialDecl>
	<correction>
	 <p>Apparent errors have been silently corrected.</p>
	</correction>

	<normalization>
	 <p>GRETIL normalizes all texts contributed consistently for each language.
	 Sanskrit texts are normalized in accordance with the scheme of the International Alphabet of Sanskrit Transliteration (IAST) in order to facilitate word search across its corpus without additional transformations.</p>

	 <p>All characters that were fully equivalent to an IAST-conformant character in the text file contributed have been made to conform to the character list below.
	 Non-conformant characters with additional information including accents, capitalization, and whitespace have been preserved as <gi>orig</gi> elements inside <gi>choice</gi> elements with their IAST-conformant equivalent in <gi>reg</gi> elements for the creation of a plain text.
	 These additional informations will be available only in those transformations of this file that display the original information.</p>

	 <p><table>
	 <head>Characters Used for the Transliteration of Sanskrit according to IAST</head>
	 <row role="label">
	 <cell>Character</cell>
	 <cell>Character Name</cell>
	 <cell>Unicode Code Point</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>a</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER A</cell>
	 <cell>U+0061</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>ā</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER A WITH MACRON</cell>
	 <cell>U+0101</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>i</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER I</cell>
	 <cell>U+0069</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>ī</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER I WITH MACRON</cell>
	 <cell>U+012B</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>u</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER U</cell>
	 <cell>U+0075</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>ū</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER U WITH MACRON</cell>
	 <cell>U+016B</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>ṛ</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER R WITH DOT BELOW</cell>
	 <cell>U+1E5B</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>ṝ</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER R WITH DOT BELOW AND MACRON</cell>
	 <cell>U+1E5D</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>ḷ</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER L WITH DOT BELOW</cell>
	 <cell>U+1E37</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>ḹ</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER L WITH DOT BELOW AND MACRON</cell>
	 <cell>U+1E39</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>e</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER E</cell>
	 <cell>U+0065</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>o</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER O</cell>
	 <cell>U+006F</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>ṃ</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER M WITH DOT BELOW</cell>
	 <cell>U+1E43</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>ḥ</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER H WITH DOT BELOW</cell>
	 <cell>U+1E25</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>'</cell>
	 <cell>APOSTROPHE</cell>
	 <cell>U+0027</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>k</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER K</cell>
	 <cell>U+006B</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>g</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER G</cell>
	 <cell>U+0067</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>ṅ</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER N WITH DOT ABOVE</cell>
	 <cell>U+1E45</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>c</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER C</cell>
	 <cell>U+0063</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>j</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER J</cell>
	 <cell>U+006A</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>ñ</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER N WITH TILDE</cell>
	 <cell>U+00F1</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>ṭ</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER T WITH DOT BELOW</cell>
	 <cell>U+1E6D</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>ḍ</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER D WITH DOT BELOW</cell>
	 <cell>U+1E0D</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>ṇ</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER N WITH DOT BELOW</cell>
	 <cell>U+1E47</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>p</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER P</cell>
	 <cell>U+0070</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>b</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER B</cell>
	 <cell>U+0062</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>m</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER M</cell>
	 <cell>U+006D</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>y</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER Y</cell>
	 <cell>U+0079</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>r</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER R</cell>
	 <cell>U+0072</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>l</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER L</cell>
	 <cell>U+006C</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>v</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER V</cell>
	 <cell>U+0076</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>ś</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER S WITH ACUTE</cell>
	 <cell>U+x015B</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>ṣ</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER S WITH DOT BELOW</cell>
	 <cell>U+1E63</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>s</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER S</cell>
	 <cell>U+0073</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>h</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER H</cell>
	 <cell>U+0068</cell>
	 </row>
	 </table>
	</p>
  </normalization>

  <quotation marks="some">
	<p>If indicated unambiguously in the text file contributed quotation marks have been replaced with the <gi>q</gi> element and, in case a reference was provided, have been nested inside a <gi>cit</gi> with the respective reference provided in a <gi>ref</gi> element after the quote.</p>
  </quotation>

  <segmentation>
	<p>Unnumbered <gi>div</gi> elements are used to structure the text, using the <att>type</att> and <att>n</att> attributes in accordance with the <gi>refsDecl</gi>.</p>
  </segmentation>

  <interpretation>
	<p>Interpretive markup which is visible only in analytic transformations of this file consists of:
	<list>
	 <item>Highlighting in <gi>hi</gi> elements,</item>
	 <item>Corruptions in <gi>sic</gi> elements,</item>
	 <item>Remarks in <gi>note</gi> elements with the @resp attribute identifying the agency.</item>
	</list></p>
  </interpretation>
  </editorialDecl>

  <refsDecl>
  <p>A reference is given in the <att>xml:id</att> attributes consisting of
  <list>
	<item>a pragmatic abbreviation of the <label>title</label>: Citralakṣaṇam = NCit,</item>
	<item>the number of the <label></label> in arabic numerals,</item>
	<item>the number of the <label>verse</label> in arabic numerals.</item>
  </list>
  </p>
  </refsDecl>
  </encodingDesc>

  <profileDesc>
  <langUsage>
  <language ident="en">English</language>
  <language ident="sa-Latn">Sanskrit</language>
  </langUsage>

  <textClass>
  <keywords scheme="http://gretil.sub.uni-goettingen.de/">
	<term>Sanskrit -- Religious Literature -- Buddhist</term>
  </keywords>
  </textClass>
  </profileDesc>

  <revisionDesc>
  <listChange>
  <change when-iso="2020-07-31" who="Maximilian Mehner">TEI encoding by mass conversion of GRETIL's Sanskrit corpus</change>
  </listChange>
  </revisionDesc>

</teiHeader>

<text xml:lang="sa-Latn" xml:id="NCit">
  <body>
<head>atha bhāratīyabhāṣāyāṃ citralakṣaṇam |</head>

<div type="parivarta" n="1">
<head>prathamaḥ parivarttaḥ</head>


<lg xml:id="NCit_1.1">
<l><seg type="pāda" n="a">brahmāṇaṃ ca mahādevaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">nārāyaṇaṃ sarasvatīm</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">varadāṃ ca mayā natvā</seg> <seg type="pāda" n="d">kriyate jayamaṃgalam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_1.2">
<l><seg type="pāda" n="a">prajāpatestathā śambhoḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">padmāsyāyāstathā giram</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">pārvatyā anusṛtyaiva</seg> <seg type="pāda" n="d">jāyatāṃ kila paṇḍitāḥ</seg> //</l>
</lg>

<p>tadanantaraṃ citralakṣaṇamucyate | maṃgalamastu |</p>

<lg xml:id="NCit_1.3">
<l><seg type="pāda" n="a">mahādevāya devāya</seg> <seg type="pāda" n="b">sarvavidyavijānate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">namo namo mayā samyag</seg> <seg type="pāda" n="d">ucyate citralakṣaṇam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_1.4">
<l><seg type="pāda" n="a">ādau candramasaṃ vande</seg> <seg type="pāda" n="b">haraṃ ca candraśekharaṃ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">viṣṇvindrau sūryamagniṃ ca</seg> <seg type="pāda" n="d">varuṇaṃ marutaṃ tathā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_1.5">
<l><seg type="pāda" n="a">namaskaromyahaṃ caiva</seg> <seg type="pāda" n="b">viśvakarmaprajāpatī</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nagnajitaṃ namaskṛtya</seg> <seg type="pāda" n="d">tvācāryāṃśca punaḥ punaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_1.6">
<l><seg type="pāda" n="a">varṇaṃ ca citrakarmātha</seg> <seg type="pāda" n="b">śāstrānusāratastathā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yathājñānaṃ yathāśakti</seg> <seg type="pāda" n="d">saṃkṣepeṇa mayocyate</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_1.7">
<l><seg type="pāda" n="a">viśvakṛnnagnajiddeva</seg><seg type="pāda" n="b">prahlādasāramujjvalam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">lakṣaṇamanusṛtyaica</seg> <seg type="pāda" n="d">viduṣāṃ sudhiyāṃ punaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_1.8">
<l><seg type="pāda" n="a">saṃgṛhya mativṛddhaye</seg> <seg type="pāda" n="b">nānāśāstrasamuddhṛtam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ucyate citralakṣaṇaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">śṛṇvantu tadvidā janāḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_1.9">
<l><seg type="pāda" n="a">puredaṃ lakṣaṇaṃ śrutvā</seg> <seg type="pāda" n="b">nararājo mahodharaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dharmajñaḥ satyaniṣṭhaśca</seg> <seg type="pāda" n="d">buddhimāṃśca yaśo'nvitaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="e">viśruto bhayajinnāmnā</seg> <seg type="pāda" n="f">tathābhūt dharaṇītale</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_1.10">
<l><seg type="pāda" n="a">guṇottamasya bhūpasya</seg> <seg type="pāda" n="b">dhārmikasya praśāsane</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">śatasahasravarṣāṇi</seg> <seg type="pāda" n="d">cāyuḥ prajāḥ prapedire</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_1.11">
<l><seg type="pāda" n="a">nīrogā na ca hantāro</seg> <seg type="pāda" n="b">manorogavivarjitāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">akālamṛtyuhīnāstāḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">kutaḥ krodhāḥ kuto malāḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_1.12">
<l><seg type="pāda" n="a">vāyuḥ supravahaścaiva</seg> <seg type="pāda" n="b">śakraḥ suvarṣakastathā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">varṇarasasametāni</seg> <seg type="pāda" n="d">vījamūlaphalāni ca</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_1.13">
<l><seg type="pāda" n="a">varṇāśramā hi catvāro</seg> <seg type="pāda" n="b">na cyutā dharmatatparāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ṛddhiguṇasamāyuktaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">śrīmad vikasitaṃ jagat</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_1.14">
<l><seg type="pāda" n="a">evambhūte sthite rāṣṭre</seg> <seg type="pāda" n="b">sukhaśāntisamanvite</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">bhayajito manaḥ śuddhaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">pravṛttaṃ tapasi drutam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_1.15">
<l><seg type="pāda" n="a">suduṣkaraṃ tapaḥ kṛtvā</seg> <seg type="pāda" n="b">rājñātiśuddhacetasā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">varā bahuvidhā prāptā</seg> <seg type="pāda" n="d">devāllokapitāmahāt</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_1.16">
<l><seg type="pāda" n="a">viṣayastasya śatrubhir</seg> <seg type="pāda" n="b">devāstrairapi durjayaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">uttamāpratirodhyā ca</seg> <seg type="pāda" n="d">sarvaśāstre matistvatha</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_1.17">
<l><seg type="pāda" n="a">sarvaguṇairupetasya</seg> <seg type="pāda" n="b">parākrāntasya dhīmataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">mahābhāgasya devānāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">prabhāvaiḥ prāptaviśruteḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_1.18">
<l><seg type="pāda" n="a">sarvavidyāśrayasyāsya</seg> <seg type="pāda" n="b">mūrttadharmasya bodhinaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">maṇiputrasamākhyaspa</seg> <seg type="pāda" n="d">etādṛśasya bhūpateḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_1.19">
<l><seg type="pāda" n="a">savidhe tvāgataḥ kaścid</seg> <seg type="pāda" n="b">rudan vipro 'tiduḥkhitaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kathaṃ rodiṣi bho vipra</seg> <seg type="pāda" n="d">cetyapṛcchad dvijaṃ nṛpaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_1.20">
<l><seg type="pāda" n="a">kruddhena tena vipreṇa</seg> <seg type="pāda" n="b">kathito nṛpatistadā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tava śāsanakāle 'smin</seg> <seg type="pāda" n="d">deśe 'kālamṛtiyataḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_1.21">
<l><seg type="pāda" n="a">tato 'dharmeṇa rājyaṃ taṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">śāssīdaṃ nṛpa niścitam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">viṣmayo ya itaḥ pūrvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">na jāto 'sau pravartate</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_1.22">
<l><seg type="pāda" n="a">madīyavaṃśarakṣākṛt</seg> <seg type="pāda" n="b">lakṣaṇākṛtisundaraḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">akālamṛtyunā kasmāt</seg> <seg type="pāda" n="d">kroṛato 'pahṛtaḥ sutaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_1.23">
<l><seg type="pāda" n="a">bramha priyau hi rājan tvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">sarva jānāsi bhūtale</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">prāṇatulyaṃ sutaṃ mahyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">dehi svāmin kṛpānvitaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_1.24">
<l><seg type="pāda" n="a">dayāṃ yadi na kuryāstvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">śaktiman guṇavan nṛpa</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tṛṇakhaṇḍāṇiva prāṇān</seg> <seg type="pāda" n="d">tvatsavidhe tyajāmyaham</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_1.25">
<l><seg type="pāda" n="a">bhāṣite tu dvijenaivaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">buddhimān puraṣottamaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ākarṣaṇe sutaṃ tasya</seg> <seg type="pāda" n="d">matiṃ cakre nṛpālakaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_1.26">
<l><seg type="pāda" n="a">sāntvitastu nṛvākyena</seg> <seg type="pāda" n="b">"āgaccha mama dāsa hi"</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sūryavarcodharaṃ yamam</seg> <seg type="pāda" n="d">uditaṃ tatra dṛṣṭavān</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_1.27">
<l><seg type="pāda" n="a">dharmarājaṃ jagadbandyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">praṇamya bhayajinnṛpaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">brāhmaṇasya hitārthāya</seg> <seg type="pāda" n="d">sādaraṃ vākyamabravīt</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_1.28">
<l><seg type="pāda" n="a">pratyupakṛddvijātestu</seg> <seg type="pāda" n="b">prāṇebhyo 'pi sutaḥ priyaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">cākāle 'pahṛto yo 'sau</seg> <seg type="pāda" n="d">tava dūtena durdhiyā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_1.29">
<l><seg type="pāda" n="a">prabho tribhuvanasyāpi</seg> <seg type="pāda" n="b">dīyatāṃ tanayaḥ priyaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">viśvakarman dvijanmane</seg> <seg type="pāda" n="d">asmai prītyā ca dhīmate</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_1.30">
<l><seg type="pāda" n="a">śrutvā pretādhipo vākyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">pūjanīyaṃ hasan nṛpam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dadau pratyuttaraṃ mṛdu</seg> <seg type="pāda" n="d">tejasā pūritaṃ vacaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_1.31">
<l><seg type="pāda" n="a">svakīyakarmavaśād jīvāḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">sarve madvaśagā dhruvam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kasyāpyākarṣaṇe tyāge</seg> <seg type="pāda" n="d">svecchāśaktiḥ kuto mama</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_1.32">
<l><seg type="pāda" n="a">sukhaṃ vā yadi vā duḥkhaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">sarvaṃ karmavaśaṃ sadā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tasmāt rājan vijānīyān</seg> <seg type="pāda" n="d">mayā naiva pragṛhyate</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_1.33">
<l><seg type="pāda" n="a">madgṛhaṃ pratipadyātha</seg> <seg type="pāda" n="b">śarīrī na nivartate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kālena mahatākṛṣṭo</seg> <seg type="pāda" n="d">dvijaputro balīyasā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_1.34">
<l><seg type="pāda" n="a">kuśalaṃ cākuśalaṃ vā</seg> <seg type="pāda" n="b">sarvamihānubhūyate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">karmānusāriṇī bhūmir</seg> <seg type="pāda" n="d">vijñeyā ca sadā nṛṇām</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_1.35">
<l><seg type="pāda" n="a">evamuktaḥ punarbhūpaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">prāha vaivasvataṃ yamam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">matprārthanāvaśād deva</seg> <seg type="pāda" n="d">dehyasmai putramuttamam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_1.36">
<l><seg type="pāda" n="a">na śakyate na śakyate</seg> <seg type="pāda" n="b">yama āha punaḥ punaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dehi dehi sutaṃ deva</seg> <seg type="pāda" n="d">rājñāpi prārthitaḥ punaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_1.37">
<l><seg type="pāda" n="a">āgrahasyātiśayyaṃ ca</seg> <seg type="pāda" n="b">tayoritthaṃ babhūva ha</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vyākulau tī mahāyuddhe</seg> <seg type="pāda" n="d">tadā liptau babhūvatuḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_1.38">
<l><seg type="pāda" n="a">tiṣṭha tiṣṭheti ta rājā</seg> <seg type="pāda" n="b">bahuśaḥ prāha vīrahā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sthito 'smīti raṇe rājan</seg> <seg type="pāda" n="d">tamavocad nṛpaṃ yamaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_1.39">
<l><seg type="pāda" n="a">asaṃkhyānāṃ ca vāṇānāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">tīkṣṇānāṃ parivarṣaṇam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">akarod bhayajid rājā</seg> <seg type="pāda" n="d">yamasyopari sarvataḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_1.40">
<l><seg type="pāda" n="a">śrutaghnaṃ sarvato divyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">meghato vārivarṣavat</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">apratirodharupaṃ tad</seg> <seg type="pāda" n="d">astraṃ vavarṣa dharmarāṭ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_1.41">
<l><seg type="pāda" n="a">tena rājā mahākruddho</seg> <seg type="pāda" n="b">mahāprabhāvaśālibhiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yamadūtāṃścadevāstraiḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">prapīḍya mumude bhṛśam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_1.42">
<l><seg type="pāda" n="a">śūlāsiprāsamudgarā</seg> <seg type="pāda" n="b">yamadūtavinirgatāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">bhūpena sarvathā naṣṭā</seg> <seg type="pāda" n="d">bhayapravartakā ime</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_1.43">
<l><seg type="pāda" n="a">preto dāruṇarupī ca</seg> <seg type="pāda" n="b">pratidiśamadhāvata</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">naṣṭaḥ senāpatiścaiva</seg> <seg type="pāda" n="d">āgamadāhavād drutam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_1.44">
<l><seg type="pāda" n="a">tataḥ pretādhipo devo</seg> <seg type="pāda" n="b">dṛṣṭvā taṃ tu parājitam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yathājñākāriṇaṃ daṇḍaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">jagrāha pratihiṃsayā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_1.45">
<l><seg type="pāda" n="a">kālāgnisadṛśaṃ dṛṣṭvā</seg> <seg type="pāda" n="b">utkṣiptaṃ pṛthivīpatiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">brahmaśiro 'ṅkita cāstram</seg> <seg type="pāda" n="d">ātmahaste gṛhītavān</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_1.46">
<l><seg type="pāda" n="a">sarve bhūtā bhayatrastā</seg> <seg type="pāda" n="b">mahābhūto 'pi sarvataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">babhūvurāturā sarve</seg> <seg type="pāda" n="d">tena durlakṣaṇena vai</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_1.47">
<l><seg type="pāda" n="a">duḥkhitāṃ sakalāṃ pṛthvīṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">dṛsṭvā brahmā tathā suraiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ājagāma svayaṃ tatra</seg> <seg type="pāda" n="d">tasmin deśe raṇākule</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_1.48">
<l><seg type="pāda" n="a">brahmāṇaṃ svāgata dṛṣṭvā</seg> <seg type="pāda" n="b">bhayajinnṛpasattamaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sāñjaliḥ pūjayitvā taṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">prāha yathāyathaṃ vacaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_1.49">
<l><seg type="pāda" n="a">yamo 'pi praṇipatyātha</seg> <seg type="pāda" n="b">sarvāmakathayat kathām</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vaiklavyakāraṇani ca</seg> <seg type="pāda" n="d">śrutvā śeṣāṇi sṛṣṭikṛt</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="e">pratyāvṛtya raṇād devaḥ</seg> <seg type="pāda" n="f">kathayāmāsa tau tadā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_1.50">
<l><seg type="pāda" n="a">na doṣo bhavatāṃ nātha</seg> <seg type="pāda" n="b">mṛtyupatermahātmanaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">satyanarādhipasyaiva</seg> <seg type="pāda" n="d">kālasya na tu karmaṇaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_1.51">
<l><seg type="pāda" n="a">purā śubhāśubhaṃ karma</seg> <seg type="pāda" n="b">tathā ca śiśunā kṛtam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">labdhañca maraṇaṃ śīghra</seg> <seg type="pāda" n="d">janma prāpya ca mānuṣam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_1.52">
<l><seg type="pāda" n="a">sāphalyameti te śramo</seg> <seg type="pāda" n="b">brāhmaṇasyāsya pūjanāt</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tasminnupāyavidyeyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">matprasādāt prapūjyatām</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_1.53">
<l><seg type="pāda" n="a">varṇādīnāṃ samāyogaiḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">etaddvijasutākṛtim</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">rupamālikha bho rājan</seg> <seg type="pāda" n="d">sarvalokahitāya vaṃ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_1.54">
<l><seg type="pāda" n="a">āvirbhūtena brahmaṇā</seg> <seg type="pāda" n="b">itthamukte suvuddhimān</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">jīvayituṃ lilekha taṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">dvijaputraṃ mahopatiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="e">brahmā taccitramādāya</seg> <seg type="pāda" n="f">yojayāmāsa jīvitam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_1.55">
<l><seg type="pāda" n="a">vikacotpalacakṣuṣmān</seg> <seg type="pāda" n="b">sukumāraśarīradhṛk</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">cakṣurunmīlya sānandaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">punarjīvanamāpede</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_1.56">
<l><seg type="pāda" n="a">jīvitaṃ putramāsādya</seg> <seg type="pāda" n="b">hṛṣṭo brāhmaṇasattamaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">bramhāṇamabhivandyātha</seg> <seg type="pāda" n="d">svīyaputraṃ gṛhitavān</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_1.57">
<l><seg type="pāda" n="a">brahmābravīt tato bhūpaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">brāhmaṇaprītaye ime</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yamadutā jitāḥ śaktyā</seg> <seg type="pāda" n="d">sādhu sādhu kṛtaṃ tvayā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_1.58">
<l><seg type="pāda" n="a">brahmāṇā kathite tvevaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">sa rājā harṣamāptavām</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sarvadamanakārī tu</seg> <seg type="pāda" n="d">daurmanasyaṃ yamo gataḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_1.59">
<l><seg type="pāda" n="a">aprasannaṃ yamaṃ dṛṣṭvā</seg> <seg type="pāda" n="b">vacobhirmadhurairbhṛśam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">brahmā svayaṃ samāśvāsya</seg> <seg type="pāda" n="d">bhūpatiṃ prāha sattamaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_1.60">
<l><seg type="pāda" n="a">dharmanītiḥ suvijñāya</seg> <seg type="pāda" n="b">na nindet kāmapi prajām</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sadānandapradobhavyastv</seg> <seg type="pāda" n="d">abhimānaṃ ca varjayet</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_1.61">
<l><seg type="pāda" n="a">yatra sevā satāṃ nāsti</seg> <seg type="pāda" n="b">tatra nindā bhaved dhruvam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nālpamapi sukhaṃ kiñcid</seg> <seg type="pāda" n="d">āpnoti nindukaḥ sadā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_1.62">
<l><seg type="pāda" n="a">dveṣiṇo 'pi budhāḥ svargād</seg> <seg type="pāda" n="b">bhavanti vicyutāstahā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ahaṅkānarayuta bhūtaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">tyajanti sarvamānavāḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_1.63">
<l><seg type="pāda" n="a">nirahaṅkāriṇā tasmāt</seg> <seg type="pāda" n="b">bhavitavyaṃ sadā khalu</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">jātyā balena dānena</seg> <seg type="pāda" n="d">naipuṇyena ca vidyayā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_1.64">
<l><seg type="pāda" n="a">devatānāñca viprāṇāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">viśeṣaṇa samādaraḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">prakartavyo na kartavyo</seg> <seg type="pāda" n="d">nindopāyaḥ kathañcana</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_1.65">
<l><seg type="pāda" n="a">avirodhena satkāraḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">karaṇīyaḥ sadā nṛpaiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kṣamāvalambanīyā syāt</seg> <seg type="pāda" n="d">nindā tyājyā tathaiva ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="e">sarvajño nirahaṃkaro</seg> <seg type="pāda" n="f">guṇine na dviṣennṛpaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_1.66">
<l><seg type="pāda" n="a">puruṣaṃ vacanaṃ tyājyam</seg> <seg type="pāda" n="b">āghātaṃ visṛjet sadā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">pratyakṣaṃ prāpyate yattu</seg> <seg type="pāda" n="d">sārthakyaṃ tasya cintayet</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_1.67">
<l><seg type="pāda" n="a">devavipravirodhināṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">kutrāpi na sukhaṃ bhavet</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vidhiyaṃ naiva kāryaṃ hi</seg> <seg type="pāda" n="d">yamasyāpi tato nṛpa</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_1.68">
<l><seg type="pāda" n="a">brahmaṇetthaṃ sa bhūpālo hy</seg> <seg type="pāda" n="b">upadiṣṭo dvijapriyaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">namaskṛtya yamasvārthe</seg> <seg type="pāda" n="d">kṛtavān supriyaṃ tathā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_1.69">
<l><seg type="pāda" n="a">yamo 'pi prītimāpanno</seg> <seg type="pāda" n="b">brahmā prasannatāṃ gataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">aśokaṃ prītimāpede</seg> <seg type="pāda" n="d">jagadetañcarācaram</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_1.70">
<l><seg type="pāda" n="a">atha brahmā nṛpaṃ prāha</seg> <seg type="pāda" n="b">nagnaṃ pretaṃ nivāraya</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yamadāsaiḥ sadā viśvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">na pātayed bhavān khalu</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_1.71">
<l><seg type="pāda" n="a">balena tejasā cāpi</seg> <seg type="pāda" n="b">tapasemaṃ guṇaṃ nṛpāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">anukuryurna karttavyo</seg> <seg type="pāda" n="d">'kuśala iha bhāvini</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_1.72">
<l><seg type="pāda" n="a">bhavān mahāyaśasvī ca</seg> <seg type="pāda" n="b">karaṇīyo mayā kṣitau</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nivartasva kumārgebhyas</seg> <seg type="pāda" n="d">tvaṃ sadā pṛthivīpate</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_1.74">
<l><seg type="pāda" n="a">pretaparyāyakaṃ nagnam</seg> <seg type="pāda" n="b">ajaiṣīstvaṃ yato balāt</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">mama prasādād rājendra</seg> <seg type="pāda" n="d">brāhmaṇānugrahāttathā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="e">prajāpatitulaḥ pṛthvāṃ</seg> <seg type="pāda" n="f">yaśasvī tvaṃ bhaviṣyasi</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_1.75">
<l><seg type="pāda" n="a">vedajño vrataniṣṭhaśca</seg> <seg type="pāda" n="b">tapasā śuddhamānasaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">prajāḥ pālaya niṣpāpaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">anumatistathā mama</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_1.76">
<l><seg type="pāda" n="a">asya brāhmaṇaputrasya</seg> <seg type="pāda" n="b">citrasya lekhanena ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tādṛśeṇa kṣitāvādi</seg><seg type="pāda" n="d">citrāviṣkārako bhava</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_1.77">
<l><seg type="pāda" n="a">lokānāṃ hitasādhanāt</seg> <seg type="pāda" n="b">pūjanīyo bhaviṣyasi</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">adya prabhṛti taccitra</seg> <seg type="pāda" n="d">jagadvandyaṃ bhavet sadā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_1.78">
<l><seg type="pāda" n="a">pāpaghnaṃ ca manohāri</seg> <seg type="pāda" n="b">protisukhapradaṃ nṛṇām</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">maṅgalaśropradāyakaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">rakṣoghnaṃ śatrunāśanam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_1.79">
<l><seg type="pāda" n="a">tavādau lekhakakhyātiḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">mameyaṃ vacanena ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">citramiti prasiddhaṃ tat</seg> <seg type="pāda" n="d">sarvatraiva bhaviṣyati</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_1.80">
<l><seg type="pāda" n="a">brahmaṇetthaṃ vacasyukte</seg> <seg type="pāda" n="b">yamo vipraśca nagnajit</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sarve nemuśca bhaktyā taṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">brahmāṇaṃ lokapālakam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_1.81">
<l><seg type="pāda" n="a">sarveṣāṃ maṅgalaṃ kṛtvā</seg> <seg type="pāda" n="b">trilokeśaḥ prajāpatiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sarvadevagaṇaiḥ sārdhaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">jagāma svagṛhaṃ mudā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_1.82">
<l><seg type="pāda" n="a">rājātha dharmarājaṃ taṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">pūjayitvā prayantataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">svasthānamāgato dhīmān</seg> <seg type="pāda" n="d">prīṇayitvā yamaṃ tathā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_1.83">
<l><seg type="pāda" n="a">athāsau brāhmaṇastuṣṭaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">prapayau nagaraṃ drutam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yasmād deśāt samāpannas</seg> <seg type="pāda" n="d">tatraiva praviveśa ca</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_1.84">
<l><seg type="pāda" n="a">hṛṣṭo rājā samitraśca</seg> <seg type="pāda" n="b">citrasaṃracanāya vai</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">udyato 'bhūt sadaivāsau</seg> <seg type="pāda" n="d">saputre prasthite dvije</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_1.85">
<l><seg type="pāda" n="a">sarvarūpānukūlaṃ tat</seg> <seg type="pāda" n="b">mānaṃ vā kīdṛśaṃ bhavet</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tat praṣṭuṃ sṛṣṭikattariṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">brahmalokaṃ jagāma saḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_1.86">
<l><seg type="pāda" n="a">kṛpayā brūhi me brahman</seg> <seg type="pāda" n="b">citrasaṃlekhanakramam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">citrasya lakṣaṇāni me</seg> <seg type="pāda" n="d">nānāvidhāni santi ca</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_1.87">
<l><seg type="pāda" n="a">parimāṇaṃ kimasya syāt</seg> <seg type="pāda" n="b">vidhinā kīdṛśena vā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">utpādanīyametaddhi</seg> <seg type="pāda" n="d">sāñjaliḥ pṛṣṭhavān nṛpaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_1.88">
<l><seg type="pāda" n="a">brahmātha prāha bhūpendraṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">śṛṇu rājan samāhitaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">atiguhyaṃ mahad vākyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">paramaṃ kathayāmi te</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_1.89">
<l><seg type="pāda" n="a">sṛṣṭerādau samāyātā</seg> <seg type="pāda" n="b">vedā yajñāśca bhūpate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tataḥ prajā mayā sṛṣṭā</seg> <seg type="pāda" n="d">upadiṣṭāśca tā mayā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_1.90">
<l><seg type="pāda" n="a">caityānāṃ karaṇāyaiva</seg> <seg type="pāda" n="b">citraṃ saṃlikhyate yataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vedāccitraṃ prajātaṃ vai</seg> <seg type="pāda" n="d">tasmād jñeyaṃ tathaiva tat</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_1.91">
<l><seg type="pāda" n="a">ādau saṃlikhitatvācca</seg> <seg type="pāda" n="b">citramityucyate tataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">carācarayutā vṛkṣā</seg> <seg type="pāda" n="d">jaṅgamāśca yathāsthitāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="e">tathā pralikhanātteṣāṃ</seg> <seg type="pāda" n="f">taccitramiti kathyate</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_1.92">
<l><seg type="pāda" n="a">girīṇāṃ sumeruḥ śreṣṭhaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">aṇḍajānāṃ khagādhipaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yathā nareṣu bhūpendras</seg> <seg type="pāda" n="d">tathā citraṃ kalāsu vai</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_1.93">
<l><seg type="pāda" n="a">patanti sāgare nadyaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">samudrā ratnamāśritāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nakṣatraiścāśritaḥ sūryo</seg> <seg type="pāda" n="d">bramhā ṝṣyāśrayo yathā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="e">tathaiva citrakarmaṇi</seg> <seg type="pāda" n="f">kalāḥ sarvāḥ samāśritāḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_1.94">
<l><seg type="pāda" n="a">himālayo yathā śreṣṭho</seg> <seg type="pāda" n="b">nageṣu sakaleṣu ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">gaṅgā nadiṣu śreṣṭhaiva</seg> <seg type="pāda" n="d">graheṣu somabhāskarau</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_1.95">
<l><seg type="pāda" n="a">sameṣu vainateyaśca</seg> <seg type="pāda" n="b">mahendro devavṛndake</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tathā śreṣṭhaṃ bhaveccitraṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">sarvāsu hi kalāsu ca</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_1.96">
<l><seg type="pāda" n="a">nagnajid gaccha tasmāt tvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">viśvakarma samīpataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">lakṣaṇavidhimānaṃ ca</seg> <seg type="pāda" n="d">tubhyaṃ sa upadekṣyati</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_1.97">
<l><seg type="pāda" n="a">upadeśamanusṛtya</seg> <seg type="pāda" n="b">brahmaṇo bhūpatistataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">viśvakarmasamīpe tu</seg> <seg type="pāda" n="d">prasanno hyagamad drutam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_1.98">
<l><seg type="pāda" n="a">dṛṣṭo 'sau viśvakarmā ca</seg> <seg type="pāda" n="b">rājñā namaskṛtastathā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ātithyaṃ vidhivat kṛtvā</seg> <seg type="pāda" n="d">rājñe so 'dadadāsanam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_1.99">
<l><seg type="pāda" n="a">rājāha viśvakarman bho</seg> <seg type="pāda" n="b">brahmajñayā hyupasthitaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">citrasya lakṣaṇaṃ karma</seg> <seg type="pāda" n="d">upadiśatu me prabho</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_1.100">
<l><seg type="pāda" n="a">vidhirvā parimāṇaṃ vā</seg> <seg type="pāda" n="b">kīdṛśaṃ vā bhavettathā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">upadiśatu kārtsnyena</seg> <seg type="pāda" n="d">rahasyaṃ saprakārakam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_1.101">
<l><seg type="pāda" n="a">evamukte narendreṇa</seg> <seg type="pāda" n="b">viśvakarmā mudānvitaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">citraśilpasya śāstraṃ tu</seg> <seg type="pāda" n="d">tasmai rājñe hyupādiśat</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_1.102">
<l><seg type="pāda" n="a">ekāgramanasā tattu</seg> <seg type="pāda" n="b">śrūyatāṃ yad madbhāṣitaṃ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">parimāṇaṃ tathāsthānaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">varṇopāyau yathāyatham</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_1.103">
<l><seg type="pāda" n="a">pradāya sarvamīśena</seg> <seg type="pāda" n="b">devena padmayoninā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nirdiṣṭaṃ citralakṣaṇaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">buddhimantaḥ kṛte śṛṇu</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_1.104">
<l><seg type="pāda" n="a">sarvavastusamākīrṇā</seg> <seg type="pāda" n="b">ākṛtīrlakṣaṇānvitāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">lokaśraddhāspadaṃ mahyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">likhitvādau hyupāharat</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_1.105">
<l><seg type="pāda" n="a">kena mānena śobhanāḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">sthānopāyaiśca kīdṛśaiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">brahmaṇaḥ kṛpayā labdhāḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">sarve śilpā mayā kṛtāḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_1.106">
<l><seg type="pāda" n="a">ākāreṇedṛśenaiva</seg> <seg type="pāda" n="b">prajā mayā vinirmitāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">devaiścitraṃ vivarddhitaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">vividhaṃ lakṣaṇānvitam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_1.107">
<l><seg type="pāda" n="a">jñeyaṃ mattastvathā rājan</seg> <seg type="pāda" n="b">lakṣaṇamākṛti tathā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sādṛśyaṃ veśasaundaryaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">parimāṇaṃ kalānvitaṃ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_1.108">
<l><seg type="pāda" n="a">citramīdṛśaṃ saṃlekhyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">yatnād buddhimatā tvayā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">darśanīyaṃ manuṣyebhyo</seg> <seg type="pāda" n="d">vidvabhyo guṇayuktebhyaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="e">citrasandarśane tāvad</seg> <seg type="pāda" n="f">utsāhamatiyuktebhyaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_1.109">
<l><seg type="pāda" n="a">munināgāsurāṇāṃ ca</seg> <seg type="pāda" n="b">pretānāṃ yakṣarakṣasām</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">gandharvāṇāṃ ca rājendra</seg> <seg type="pāda" n="d">vidhivat kakṣaṇādikam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="e">likhitvā vividhaṃ samyak</seg> <seg type="pāda" n="f">tubhyaṃ mayā pradaśryate</seg> //</l>
</lg>

<trailer>|| iti nagnajiccitralakṣaṇanirdeśe nagnajayo nāma prathamaḥ parivarttaḥ ||</trailer>

</div>
<div type="parivarta" n="2">
<head>dvitīyaḥ parivarttaḥ</head>

<lg xml:id="NCit_2.1">
<l><seg type="pāda" n="a">yathoktaṃ brahmaṇā pūrvam</seg> <seg type="pāda" n="b">ācaṣṭe bhūpatiṃ tathā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">likhanādividhiṃ samyak</seg> <seg type="pāda" n="d">citrasya parinirmito</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_2.2">
<l><seg type="pāda" n="a">sthāvare jaṃgame naṣṭe</seg> <seg type="pāda" n="b">pralayānte ca vai purā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">prādurabhūt suvarṇāṇḍaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">tamo hatvā jalāt kila</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_2.3">
<l><seg type="pāda" n="a">tasmādaṇḍāt prādurabhūt</seg> <seg type="pāda" n="b">lokapitāmahaḥ svayam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">omityekākṣaraṃ tasmād</seg> <seg type="pāda" n="d">vedavidyāśca kalpanā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_2.4">
<l><seg type="pāda" n="a">catasraśca prajāstāsāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">rupasaṃjñādayastadā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">āyuṣā sahitasyaiva</seg> <seg type="pāda" n="d">brahmaṇo jātireva ca</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_2.5">
<l><seg type="pāda" n="a">sthānaṃ caryā ca dharmaśca</seg> <seg type="pāda" n="b">nyāyaśca prābhavan tadā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">evaṃ kṛte sati brahmā</seg><seg type="pāda" n="d">cintayat jagato hitam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_2.6">
<l><seg type="pāda" n="a">evaṃ cintayatastasya</seg> <seg type="pāda" n="b">matiritthaṃ babhūva ha</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kathaṃ janāśca jānīyuḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">saṃjñāṃ devamahībhūjām</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="e">apramādena cādaraḥ</seg> <seg type="pāda" n="f">sadā teṣu kathaṃ bhavet</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_2.7">
<l><seg type="pāda" n="a">brahmetthaṃ cintayitvā tu</seg> <seg type="pāda" n="b">viṣṇoḥ śivasya cātmanaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">śakrasya sarvadevānāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">parimāṇaṃ guṇaṃ tathā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_2.8">
<l><seg type="pāda" n="a">savastraṃ vividhasthitam</seg> <seg type="pāda" n="b">alaṃkārāstrasaṃyutaṃ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">manoramaṃ surupaṃ ca</seg> <seg type="pāda" n="d">atyantasradṛśaṃ tathā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_2.9">
<l><seg type="pāda" n="a">sasavibhaktasarvāṅgaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">pratyaṅgaṃ ca yathāyatham</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">miśritena ca varṇena</seg> <seg type="pāda" n="d">citrākāraṃ vinirmame</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_2.10">
<l><seg type="pāda" n="a">vilokya tāni citrāṇi</seg> <seg type="pāda" n="b">netramūlāt pramoditāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sādhu sādhviti saṃpūjya</seg> <seg type="pāda" n="d">praśaṃśasurvidhiṃ surāḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_2.11">
<l><seg type="pāda" n="a">ime devāḥ prasannāśca</seg> <seg type="pāda" n="b">svaptākāraṃ ca lebhire</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">adhiṣṭhānaṃ prabhāvaṃ ca</seg> <seg type="pāda" n="d">kṛtavantastathā ime</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_2.12">
<l><seg type="pāda" n="a">prāha saptasurān brahmā</seg> <seg type="pāda" n="b">astu puṇyaṃ samāśritam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">adya prabhṛti sarvatra</seg> <seg type="pāda" n="d">yuṣmākaṃ pratimāsu ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="e">nātra śaṅkā kṛthā naraḥ</seg> <seg type="pāda" n="f">pūjayiṣyati vaḥ sadā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_2.13">
<l><seg type="pāda" n="a">śūddhayā dānena vidhivat</seg> <seg type="pāda" n="b">tatparāyaṇamānasaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">manuṣyeṣu ca yo nāma</seg> <seg type="pāda" n="d">bhavantaṃ pūjayiṣyati</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="e">tasmai kāmasya siddhaye</seg> <seg type="pāda" n="f">nairujyaṃ saṃpradāsyati</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_2.14">
<l><seg type="pāda" n="a">nānā prakāraduḥsvapnāt</seg> <seg type="pāda" n="b">dveṣagrastebhya eva ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sarveṣā rakṣaṇa kṛtvā</seg> <seg type="pāda" n="d">pāpān nāśayati dhruvam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_2.15">
<l><seg type="pāda" n="a">dharmaśca sadṛśo bhāvyaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">rakṣohānirbhaved dhruvam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yaśovṛddhirbhaved viśve</seg> <seg type="pāda" n="d">yuṣmākaṃ paripūjanāt</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_2.16">
<l><seg type="pāda" n="a">lokapūjāvyavasthāyai</seg> <seg type="pāda" n="b">pratimānāṃ yathāyatham</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nāmādikīrtanaṃ kārya</seg> <seg type="pāda" n="d">stavapūjādikaṃ tathā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_2.17">
<l><seg type="pāda" n="a">pratimāṃ yāṃ pratidinaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">puṇyātmā pūjayiṣyati</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tayaiva dīyate śāntis</seg> <seg type="pāda" n="d">tasmai bhaktāya sarvataḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_2.18">
<l><seg type="pāda" n="a">evaṃ vavatviti prāhur</seg> <seg type="pāda" n="b">devāḥ prasannamānasāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">svīyaveṣaiḥ svacetasā</seg> <seg type="pāda" n="d">svādhiṣṭhānaṃ samāgatāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="e">itthaṃ pūjābhavad viśva</seg><seg type="pāda" n="f">vāsibhiste prapūjitāḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_2.19">
<l><seg type="pāda" n="a">parimāṇādikaṃ teṣāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">mattaḥ śrutvā ca lakṣaṇam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">adya manuṣyalokeṣu</seg> <seg type="pāda" n="d">pracāraya prayatnataḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_2.20">
<l><seg type="pāda" n="a">brahmaṇaśca mayā prāptaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">vidyottamā ca lakṣaṇam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">aśeṣaṃ parimāṇaṃ ca</seg> <seg type="pāda" n="d">tubhyamadya pradīyate</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_2.22">
<l><seg type="pāda" n="a">trilokeṣu ca pūjyānāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">sarveṣāṃ dehināṃ tathā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">pāpahānikaraṃ bhīter</seg> <seg type="pāda" n="d">nāśakam netramodakaṃ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_2.23">
<l><seg type="pāda" n="a">ādyutpannañca doṣeṇa</seg> <seg type="pāda" n="b">hīnaṃ nānāśrayaṃ param</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vijānīhi kṣitīndra tvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">yaśorāśivivardhakam</seg> //</l>
</lg>

<trailer>|| citralakṣaṇe pūjotpattirnām dvitīyaḥ parivarttaḥ ||</trailer>

</div>

<head>tṛtīyaḥ parivarttaḥ</head>

<div type="parivarta" n="3">
<lg xml:id="NCit_3.1">
<l><seg type="pāda" n="a">lokasya kāyamānaṃ māṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">svayambhūrupadiṣṭavān</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tat tathaiva pravakṣyāmi</seg> <seg type="pāda" n="d">mānaṃ brūhi prajāsu ca</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_3.2">
<l><seg type="pāda" n="a">devarākṣasagandharva</seg> <seg type="pāda" n="b">siddhanartakakinnarāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vidyādharāśca nāgendrāḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">piśācapretakāyikāḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_3.3">
<l><seg type="pāda" n="a">ye bhavanti ca teṣāṃ vai</seg> <seg type="pāda" n="b">bhūpatonāṃ tatastathā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sarveṣāṃ prāṇijātānāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">mānamidaṃ pravartate</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_3.4">
<l><seg type="pāda" n="a">paramāṇuśca vālāgraṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">likṣā yūko yavo 'ṅguliḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">aṣṭāṣṭaguṇavṛddhyā vai</seg> <seg type="pāda" n="d">jñātavyamiti niścitam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_3.5">
<l><seg type="pāda" n="a">paramāṇubhiraṣṭābhir</seg> <seg type="pāda" n="b">ekaṃ vālāgramucyate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vālāgrāṣṭau ca likṣā sā</seg> <seg type="pāda" n="d">parimāṇajñakīrtitā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="e">aṣṭalikṣā bhaved yūkaḥ</seg> <seg type="pāda" n="f">aṣṭayūkā yavaḥ smṛtaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_3.6">
<l><seg type="pāda" n="a">dvyaṅgulordvyaṅgulaṃ mānam</seg> <seg type="pāda" n="b">aṅguliḥ syād yavāṣṭakam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ardhāṅguliścaturyavā</seg> <seg type="pāda" n="d">iti mānaṃ nigadyate</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_3.7">
<l><seg type="pāda" n="a">vistārasya yathaivārtha</seg> <seg type="pāda" n="b">āyāmena prakāśitaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tathārohasamucchrāyau</seg> <seg type="pāda" n="d">paryāyavācinau matau</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="e">parimāṇānusareṇa</seg> <seg type="pāda" n="f">varṇanoyāḥ kṣitau narāḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_3.8">
<l><seg type="pāda" n="a">ucchrāyaśca tathāyāmo</seg> <seg type="pāda" n="b">rājñāṃ nyagrodhavṛkṣavat</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vistṛtaścakravartināṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">śruyatāṃ varṇyate mayā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_3.9">
<l><seg type="pāda" n="a">ucchrāyaścakravartināṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">svāṅguleḥ parimāṇataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">aṣṭottaraśataṃ jñeyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">kadācinna parāṅguleḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_3.10">
<l><seg type="pāda" n="a">cakravartimahīpānām</seg> <seg type="pāda" n="b">ucchrāyaparimāṇakam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sākṣāt savarṇyate cātra</seg> <seg type="pāda" n="d">purvoktaṃ vistareṇa ca</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_3.11">
<l><seg type="pāda" n="a">mukhādīnāṃ parimāṇaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">śruyatāmucyate mayā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tribhāgena vibhaktaṃ ca</seg> <seg type="pāda" n="d">samānena tathā budhaiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="e">civunāsālalāṭaṃ vā</seg> <seg type="pāda" n="f">caturaṅgulamānakam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_3.12">
<l><seg type="pāda" n="a">āyāmo mukhabhāgasya</seg> <seg type="pāda" n="b">bhaveccaturdaśāṅguliḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">urddhabhāge tvadhībhāge</seg> <seg type="pāda" n="d">āyamo dvādaśāṅguliḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="e">āroho vadanasyātra</seg> <seg type="pāda" n="f">dvādaśāṅgulimānakaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_3.13">
<l><seg type="pāda" n="a">ārohaścaturaṃgulam</seg> <seg type="pāda" n="b">uṣṇīṣasya bhaved dhruvaṃ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">āyāmaśca tathaivāsya</seg> <seg type="pāda" n="d">ṣaḍaṅgulasamāyutaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_3.14">
<l><seg type="pāda" n="a">śīrṣaṃ chatrasamākāram</seg> <seg type="pāda" n="b">āyāmo dvādaśāṅgulaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dvātriṃśat tasya maṇdalam</seg> <seg type="pāda" n="d">aṅgulīnāṃ hi mānataḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_3.15">
<l><seg type="pāda" n="a">karṇadeśasya cāyamo</seg> <seg type="pāda" n="b">dvyaṅguliparimāṇakaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">caturaṅgalisamucchrāyo</seg> <seg type="pāda" n="d">randhramardhāṅgalaṃ matam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="e">karṇārandhrasya cāroha</seg> <seg type="pāda" n="f">ekāṅgulo bhaved dhruvam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_3.16">
<l><seg type="pāda" n="a">samānatalavijñeyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">bhrupṛṣṭhakarṇayostathā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">akṣikoṣasya vistāraḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">karṇarandhrasamānakaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_3.17">
<l><seg type="pāda" n="a">karṇasya luṭikāmānaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">niścayena na kīrtyate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">bhruvorucchrāya āroho</seg> <seg type="pāda" n="d">dvau yavau caturaṃguliḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_3.18">
<l><seg type="pāda" n="a">sarveṣāmeva śāntānāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">bhruḥsyānnavaśaśāṅkavat</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">narttane rodane krodhe</seg> <seg type="pāda" n="d">cāpākārā bhavet sadā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_3.19">
<l><seg type="pāda" n="a">bhaye śoke ca bhrūprāntāv</seg> <seg type="pāda" n="b">unnatau kramikau smṛtau</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nāsākośāt samutthāya</seg> <seg type="pāda" n="d">ardhalalāṭagāminau</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_3.20">
<l><seg type="pāda" n="a">ekāṅgulistathā madhyaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">romakoṣasamāvṛtaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">bhrūmadhyāt keśaparyantaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">mānaṃ dvyardhāṅgulaṃ matam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_3.21">
<l><seg type="pāda" n="a">bhrūvaḥ prabhṛti bhālāntaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">mānaṃ syāccaturaṅgulam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dvyaṅgulau hyakṣikoṣaḥ syān</seg> <seg type="pāda" n="d">netramadhyaṃ tathaiva tu</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_3.22">
<l><seg type="pāda" n="a">cakṣuṣodvaryaṅgulāroha</seg> <seg type="pāda" n="b">āyāmaścaikakāṅguliḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tribhāgastārakā hyasya</seg> <seg type="pāda" n="d">mukhamānasusammatā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_3.23">
<l><seg type="pāda" n="a">cakṣuvat tārakocchrāyo</seg> <seg type="pāda" n="b">nayanaṃ cāpasannibham</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yad bhavettasya mānaṃ syād</seg> <seg type="pāda" n="d">yavatrayapramāṇakam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_3.24">
<l><seg type="pāda" n="a">utpalapatranetrasya</seg> <seg type="pāda" n="b">pramāṇaṃṣaḍyavaṃ smṛtam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">matsyodarasunetrasya</seg> <seg type="pāda" n="d">mānamaṣṭayavaṃ bhavet</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_3.25">
<l><seg type="pāda" n="a">padmapatranibhaṃ netraṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">navayavaiḥ susaṃnitam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">varāṭakābhanetrasya</seg> <seg type="pāda" n="d">mānaṃ daśayavaṃ bhavet</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_3.26">
<l><seg type="pāda" n="a">ucchrāyaśca tathāyāmo</seg> <seg type="pāda" n="b">netrāṇāṃ varṇito mayā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nirvikalpaṃ bhaveccakṣur</seg> <seg type="pāda" n="d">yogināṃ cāpasannibhaṃ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_3.27">
<l><seg type="pāda" n="a">kāmināṃ ca tathā strīṇāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">netraṃ matsyodaraṃ bhavet</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sāmānyānaṃ tu karttavyam</seg> <seg type="pāda" n="d">utpaladalasannibham</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_3.28">
<l><seg type="pāda" n="a">trastasya rudataścaiva</seg> <seg type="pāda" n="b">padmapatranibhaṃ varam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kruddhasya duḥkhitasyaiva</seg> <seg type="pāda" n="d">varāṭakanibhaṃ sadā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_3.29">
<l><seg type="pāda" n="a">utpaladalavannetraṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">raktāntaṃ kṛṣṇatārakam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dīrghāgrasundaraṃ pakṣma</seg> <seg type="pāda" n="d">śuvarṇaṃ saralaṃ mṛdu</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_3.30">
<l><seg type="pāda" n="a">gokṣīravarṇavatsnigdhaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">prajāhitakaraṃ bhavet</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">rājannetat vijānīyād</seg> <seg type="pāda" n="d">yathā syāt netralakṣaṇam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_3.31">
<l><seg type="pāda" n="a">prasannapadmavannetrāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">nīlavalkalasundaraṃ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">antarākhacitaṃ kṛṣṇaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">tārakaṃ śrīsukhapradam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="e">vilikhayet tathā dhīmān</seg> <seg type="pāda" n="f">citraśāstreṣu dīkṣitaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_3.32">
<l><seg type="pāda" n="a">netramānamidaṃ jñeyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">yathāśāstramudīritam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ṣaṭtriṃśaddṛṣṭiniyama</seg><seg type="pāda" n="d">lakṣaṇamagra ucyate</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_3.33">
<l><seg type="pāda" n="a">nāsāyāḥ punarārohaś</seg> <seg type="pāda" n="b">caturaṅgulimātrakaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">māsāgrasya samucchrāyau</seg> <seg type="pāda" n="d">dvyaṅguliparimāṇakaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_3.34">
<l><seg type="pāda" n="a">vakratāyāḥ puṭasyāpi</seg> <seg type="pāda" n="b">āyāmaḥ svāṅgulidvayam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nāsārandhrāgradeśasya</seg> <seg type="pāda" n="d">mānavaṃ syāccaturyavam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="e">ucchrāyaśca tathaivāsya</seg> <seg type="pāda" n="f">yavadvayasamāyutaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_3.35">
<l><seg type="pāda" n="a">deśasturandhrayormadhye</seg> <seg type="pāda" n="b">dviyavaparimāṇakaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ārohaḥ ṣaḍyavastasya</seg> <seg type="pāda" n="d">oṣṭha ekāṅguliḥ smṛtaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_3.36">
<l><seg type="pāda" n="a">adharo 'rdhāṅgulistasya</seg> <seg type="pāda" n="b">gojī cārdhāṅgulistathā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">adharoṣṭhasya cārohaś</seg> <seg type="pāda" n="d">caturaṅgulimānakaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_3.37">
<l><seg type="pāda" n="a">oṣṭhāntau vimbavad raktau</seg> <seg type="pāda" n="b">tathā cāpānukārakau</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">alpocco mukhakoṇaḥ syāt</seg> <seg type="pāda" n="d">sadāsusmitasaṃyutaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_3.38">
<l><seg type="pāda" n="a">ucchrāye dvyaṅgulirhanur</seg> <seg type="pāda" n="b">āyāme tryaṅgulistathā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kaṇṭhasya tu samucchāyaś</seg> <seg type="pāda" n="d">caturaṅgulakaṃ smṛtam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="e">utkṣiptakaṇṭhamānaṃ hi</seg> <seg type="pāda" n="f">jñeyametanna cānyathā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_3.39">
<l><seg type="pāda" n="a">adhādhaḥ kaṇṭhadeśaya</seg> <seg type="pāda" n="b">cāyamaḥ syād daśāṅguliḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kaśo 'ṣṭāṅgulakaṃ mānaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">tataḥ sthūlastrimānataḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_3.40">
<l><seg type="pāda" n="a">kaṇṭhastribalibhiryuktaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">karttavyaḥ kambuvat sadā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">unnataḥ pṛṣṭhabhāga syāt</seg> <seg type="pāda" n="d">parimaṇḍalasaṃyutaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_3.41">
<l><seg type="pāda" n="a">pañcāṅgulaṃ tu gaṇḍodhvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">adhaḥ syāt caturaṅgulam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">civukasya tathā mānaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">caturaṅgulakaṃ matam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_3.42">
<l><seg type="pāda" n="a">āyāmo mukhagāgasya</seg> <seg type="pāda" n="b">tathauṣṭhasya vivarṇitaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">caturasraṃ mukhaṃ pūrṇaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">prasannaṃ cārulakṣaṇam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_3.43">
<l><seg type="pāda" n="a">trikoṇā kuṭilā vṛttā</seg> <seg type="pāda" n="b">naiva kāryā mukhākṛtiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">krodhayuk roṣayuk caiva</seg> <seg type="pāda" n="d">na mukhaṃ syāt kadācana</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_3.44">
<l><seg type="pāda" n="a">īdṛśairlakṣaṇairyuktaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">mukhaṃ vilikhayed yadi</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">susampanno bhaviṣyati</seg> <seg type="pāda" n="d">nara iha ca sarvadā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_3.45">
<l><seg type="pāda" n="a">śāntikāmi mukhaṃ yat syād</seg> <seg type="pāda" n="b">dīrghaṃ khartaṃ ca vartulam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">trikoṇaṃ vā prajānāñca</seg> <seg type="pāda" n="d">sāmānyānāṃ bhaviṣyati</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_3.46">
<l><seg type="pāda" n="a">taditarañca yad bhavet</seg> <seg type="pāda" n="b">pūrvalakṣaṇasaṃyutaṃ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tad vijñeyaṃ ca devānāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">mukhasya mānamīdṛśam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_3.47">
<l><seg type="pāda" n="a">ata ūdhrvaṃ pravakṣyāmi</seg> <seg type="pāda" n="b">kāyamāna vicārataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">avikṣiptena gṛhyatāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">manasā ca mahipate</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_3.48">
<l><seg type="pāda" n="a">yat sthānaṃ kaṭideśasya</seg> <seg type="pāda" n="b">udarasya tathāntarā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">jñeyaṃ tad dvyaṅgulaṃ nūnaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">skandhāyāmaḥ ṣaḍaṅgulaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="e">daighrye tvaṣṭāṅgulo jñeyo</seg> <seg type="pāda" n="f">vakṣastu dviguṇaṃ smṛtam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_3.49">
<l><seg type="pāda" n="a">ārohaḥ syāttu meṭrasya</seg> <seg type="pāda" n="b">ṣaḍaṅgulapramāṇakaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">aṣṭādaśāṅgulā śroṇī</seg> <seg type="pāda" n="d">ārohe kathitā budhaiḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_3.50">
<l><seg type="pāda" n="a">jatruto hṛdayaṃ yāvan</seg> <seg type="pāda" n="b">na kuṭilaḥ pradeśakaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">hṛdayān nābhirandhrakaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">bandhuraḥ syānna saṃśayaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="e">nābhito meṭraparyantaṃ</seg> <seg type="pāda" n="f">samānaṃ ca bhaved dhruvam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_3.51">
<l><seg type="pāda" n="a">caturdaśāṅgulaṃ kaṭyā</seg> <seg type="pāda" n="b">nābherardhāṅgulaṃ matam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">mānaṃ ca dahiṇāvarttaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">yavaikaṃ cucukaṃ smṛtam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_3.52">
<l><seg type="pāda" n="a">maṇḍalo dvayaṅgulo vāsaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">punardeyaṃ cucūkayoḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">bandhanaṃ ca pradātavyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">kaṭideśasya śobhanam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="e">kaṭideśastathā nābher</seg> <seg type="pāda" n="f">adhastāccaturaṅguliḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_3.53">
<l><seg type="pāda" n="a">āyāme dvyaṅgulaṃ meḍhraṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">vāsteyastu ṣaḍaṅgulaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">bṛṣaṇau nātilambau hi</seg> <seg type="pāda" n="d">sthūlatve saptakāṅgulau</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="e">parivṛtiḥ samānaiva</seg> <seg type="pāda" n="f">ucchrāye caturaṅgulau</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_3.54">
<l><seg type="pāda" n="a">medaṃ ṣaḍaṅgulaṃ proktam</seg> <seg type="pāda" n="b">antaraṃ svodarānnanu</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ṣaḍaṅgulaṃ bhavet mānaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">lakṣaṇajñairudāhṛtam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_3.55">
<l><seg type="pāda" n="a">āyāmo jaṅghayoḥ kāryaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">pañcaviṃśatiraṅgulaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ūrvorgulphayoścaiva</seg> <seg type="pāda" n="d">mānaṃ syāccaturaṅgulam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_3.56">
<l><seg type="pāda" n="a">prāntadvayaṃ ca jaṅghāyā</seg> <seg type="pāda" n="b">vikhyātaṃ citrakarmaṇi</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">gulphalagnapradeśasya</seg> <seg type="pāda" n="d">āyāmaścaturaṅgulaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="e">tathaiva madhyadeśī hi</seg> <seg type="pāda" n="f">āroheṇa ṣaḍaṅguliḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_3.57">
<l><seg type="pāda" n="a">ñyaṅgulaṃ jānubhāgasya</seg> <seg type="pāda" n="b">āyāme na tathārohe</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">jaṅghādvayasya tasyordhaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">mānamaṣṭāṅgulaṃ matam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="e">jaṅghayoḥ sthūlatāmānaṃ</seg> <seg type="pāda" n="f">bhaved dvādaśakāṅgulam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_3.58">
<l><seg type="pāda" n="a">jaṅghāgramunnataṃ kuryāt</seg> <seg type="pāda" n="b">puṣṭamasina saṃyutam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">mṛdu karikarākāraṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">na kāryaṃ viṣamaṃ kvacit</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_3.59">
<l><seg type="pāda" n="a">gulphādeśastathā nāṛī</seg> <seg type="pāda" n="b">pragacchannaiva dṛṣṭitām</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">jaṅghāyāḥ paścimo bhāgaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">suvṛtto 'lponnatau bhavet</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_3.60">
<l><seg type="pāda" n="a">ucchrāyeṇa tu pārṣṇīnāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">mānaṃ pañcāṅgulaṃ matam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">āyāmastryaṅgula proktaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">pādau caturdaśāṅgulau</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_3.61">
<l><seg type="pāda" n="a">caturaṅguliko 'ṅguṣṭo</seg> <seg type="pāda" n="b">raktaṃ pādatalaṃ smṛtam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">raktapadmāgrasādṛśyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">lākṣārasasamāyutam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_3.62">
<l><seg type="pāda" n="a">cakrādilakṣaṇairyuktaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">parasparasamīpagam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">pādasya bandhanaṃ syāttu</seg> <seg type="pāda" n="d">dvyuṅgulaṃ bhūpadeśagam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_3.63">
<l><seg type="pāda" n="a">cakravartimahīpasya</seg> <seg type="pāda" n="b">haṃsavaccaraṇau matau</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">bhūsparśau jālavṛddhau ca</seg> <seg type="pāda" n="d">aṣṭāṅgulipramāṇakau</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_3.64">
<l><seg type="pāda" n="a">kūrmapṛṣṭasamākārau</seg> <seg type="pāda" n="b">sundaracinhasaṃyutau</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">pañcāṅgulisamāyāmau</seg> <seg type="pāda" n="d">darśane sumanoharau</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_3.65">
<l><seg type="pāda" n="a">kaniṣṭikāttayārohaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">ṣaḍaṅgulisusaṃyataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">aṅguṣṭasya tathāyāmo</seg> <seg type="pāda" n="d">dvyaṅgulaḥ sādhuniścitaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="e">parivṛtiḥ ṣaḍaṅguliḥ</seg> <seg type="pāda" n="f">ārohe caturaṅguliḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_3.66">
<l><seg type="pāda" n="a">agre samunnatā kāryā</seg> <seg type="pāda" n="b">dīrghā aṅgulayastathā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">aṅguṣṭhāpekṣayā sthūlā</seg> <seg type="pāda" n="d">ārohe tryaṅgulā matāḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_3.67">
<l><seg type="pāda" n="a">ekaikāṅgulito nyūnāḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">sarvāḥ syuḥ kramikāgatāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kaniṣṭhikāsamucchrāya</seg><seg type="pāda" n="d">parivṛttirdviraṅguliḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_3.68">
<l><seg type="pāda" n="a">aṅgulīnāṃ tu jālāśca</seg> <seg type="pāda" n="b">sannaddhāḥ sundarāstathā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nāḍyaviṣamasaṃpuṣṭā</seg> <seg type="pāda" n="d">asthi cādarśanaṃ gatam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_3.69">
<l><seg type="pāda" n="a">nakhāścārdhaśaśāṅkavat</seg> <seg type="pāda" n="b">raktimāḥ snigdhavarṇakāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sinduraliptasarvāṅgāḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">pradiptāgniśikhā yathā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_3.70">
<l><seg type="pāda" n="a">candrakāntasamujjvalās</seg> <seg type="pāda" n="b">tathā suspaṣṭasaṃyutāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">avraṇā mṛdavaḥ pūrṇāḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">yavamānena pūritāḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_3.71">
<l><seg type="pāda" n="a">aṅgulistu tribhāgaḥ syāt</seg> <seg type="pāda" n="b">spaṣṭā vṛddhāṅgulistathā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tasyāḥ pārśvāṅgulermadhye</seg> <seg type="pāda" n="d">sthānamardhāṅgulaṃ matam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_3.72">
<l><seg type="pāda" n="a">gulphādeśādadhobhāgaś</seg> <seg type="pāda" n="b">caraṇamitisaṃjñitam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">taccaraṇasamucchrāyaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">caturaṅgulako mataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="e">itthaṃ caraṇamānaṃ syān</seg> <seg type="pāda" n="f">mayā proktaṃ sucintitam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_3.73">
<l><seg type="pāda" n="a">hastasya lakṣaṇānyatra</seg> <seg type="pāda" n="b">śruyantāṃ kathayāmyaham</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">talaṃ saptāṅgulaṃ dīrghaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">vistāraḥ pañcakāṅguliḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_3.74">
<l><seg type="pāda" n="a">madhyāṅguleḥ samucchrāyaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">pañcāṅgulaṃ prakīrtitam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tarjanyā nyūnatā bodhyā</seg> <seg type="pāda" n="d">parvārdhena susaṃmatā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_3.75">
<l><seg type="pāda" n="a">anāmikāṅgulīmānaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">tadvadeva bhaved dhruvam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kaniṣṭhikāpyadīrghā syāt</seg> <seg type="pāda" n="d">pārśvāṅgulikramādanu</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_3.76">
<l><seg type="pāda" n="a">aṅguṣṭhasya sadorahoś</seg> <seg type="pāda" n="b">caturaṅgulako mataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">aṅguṣṭhe dve tu parvaṇī</seg> <seg type="pāda" n="d">samenaika yavo bhavet</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_3.77">
<l><seg type="pāda" n="a">tasyādho māṃsapiṇḍaśca</seg> <seg type="pāda" n="b">tryaṅgulisammito bhavet</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">aṅguṣṭhasya pramāṇaṃ tu</seg> <seg type="pāda" n="d">navayavakasammatam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="e">āyāmo 'ṣṭayavaḥ kārya</seg> <seg type="pāda" n="f">ārohastu yavā nava</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_3.78">
<l><seg type="pāda" n="a">aṅguṣṭhāttu caturbhāgā</seg> <seg type="pāda" n="b">naddhā jālakramādanu</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nakhā raktāstathā svacchāḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">śuktivaccārutānvitā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_3.79">
<l><seg type="pāda" n="a">aṅguṣṭhapārśvamāṃsaṃ tvā</seg><seg type="pāda" n="b">yāme aṅgulakaṃ matam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">aṅguṣṭhāntaṃ tu karabhāt</seg> <seg type="pāda" n="d">saptāṅgulamānakam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_3.80">
<l><seg type="pāda" n="a">āyāmaśca tathārohaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">kramādaṅguṣṭhayormithaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yathāśāstramupanyastaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">śubhaṃ kāryaṃ vicārayan</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_3.81">
<l><seg type="pāda" n="a">parvārdhena mitāḥ kāryā</seg> <seg type="pāda" n="b">nakhāḥ sūkṣmāṃ nakhāgrakāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sṛṣyante ca yavādṛśaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">parvatarekhā tvadoṣabhāk</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_3.82">
<l><seg type="pāda" n="a">parvaṃ dīrghaṃ ca vṛtaṃ ca</seg> <seg type="pāda" n="b">karatalasuśobhanam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">talau padmasamau raktau</seg> <seg type="pāda" n="d">karasyaivaṃ vidhānataḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_3.83">
<l><seg type="pāda" n="a">akuṭilamavakraṃ ca</seg> <seg type="pāda" n="b">gambhīraṃ sūkṣmakaṃ tathā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">rekhātrayaṃ kare proktaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">raktavarṇaṃ suśobhanam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_3.84">
<l><seg type="pāda" n="a">śrīvatsacakracihnasva</seg><seg type="pāda" n="b">stilakṣaṇa samanvitam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kārpāsasparśakomalaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">kṣaumasūtramanoharam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="e">sukhadaṃ cāru susparśaṃ</seg> <seg type="pāda" n="f">kuryāt karatalaṃ śubham</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_3.85">
<l><seg type="pāda" n="a">samantān māṃsapūrṇaṃ vai</seg> <seg type="pāda" n="b">nāṛī dṛśyā kadāpi na</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">hastapṛṣṭhaṃ sadā snigdham</seg> <seg type="pāda" n="d">unnataṃ ca bhaved dhruvam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="e">sūkṣmā aṅgulijālā hi</seg> <seg type="pāda" n="f">sundaraṃ ca tanustathā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_3.86">
<l><seg type="pāda" n="a">utpalābhaḥ sadā rakto</seg> <seg type="pāda" n="b">nāgendrābhogasannibhaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nakhodarastanuḥ snigdha</seg> <seg type="pāda" n="d">unnataḥ karaśobhakaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_3.87">
<l><seg type="pāda" n="a">ārohāyāmamānaṃ tu</seg> <seg type="pāda" n="b">hastasya gaditaṃ mayā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">bāhūnāṃ mānamārohaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">dhīman śṛṇu vadāni te</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_3.88">
<l><seg type="pāda" n="a">ubhayostu tathā bāhvīr</seg> <seg type="pāda" n="b">mānaṃ kuryād yathāvidhi</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ṣaṭtriśakaṃ pramāṇaṃ vai</seg> <seg type="pāda" n="d">aṅgulīnāṃ vidhānataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="e">aṣṭādaśa prabāhośca</seg> <seg type="pāda" n="f">bāhoścāpi tathaiva ca</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_3.89">
<l><seg type="pāda" n="a">skandhāgrasya bhaven mānaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">ṣaḍaṅgulisusammatam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">āyāmo bāhubhāgasya</seg> <seg type="pāda" n="d">jñeyaṃ pañcāṅgulaṃ sadā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_3.90">
<l><seg type="pāda" n="a">aṅgulirmaṇibandhaḥ syāt</seg> <seg type="pāda" n="b">pravāhū caturaṅgulī</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">viśālo varttulākāraḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">suspaṣṭoraṃśo bhavet punaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_3.91">
<l><seg type="pāda" n="a">āroho bhujayoryastu</seg> <seg type="pāda" n="b">bhavedaṣṭādaśāṅguliḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ākarādaṣṭacatvāriśat</seg> <seg type="pāda" n="d">nāṛiparva tvadṛśyakam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_3.92">
<l><seg type="pāda" n="a">hastau na jānuparyantau</seg> <seg type="pāda" n="b">dīrdhau sūkṣrmau ca sundarau</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">samantān māṃsapūrṇau ca</seg> <seg type="pāda" n="d">bhavetāmānapūrṇyataḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_3.93">
<l><seg type="pāda" n="a">gopucchāgrasamau tāvat</seg> <seg type="pāda" n="b">krameṇoccāvacau punaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">bāhū daṇḍāyamānasya</seg> <seg type="pāda" n="d">jānuparyantagāminau</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_3.94">
<l><seg type="pāda" n="a">tasmād rājendra hastena</seg> <seg type="pāda" n="b">jānuprāpta udīryate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">bāhuprabāhumānāni</seg> <seg type="pāda" n="d">āyāmārohaḥ kīrttitaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_3.95">
<l><seg type="pāda" n="a">punaragre pravakṣyāmi</seg> <seg type="pāda" n="b">lakṣaṇāni śubhāni vai</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yāni purvaṃ na coktāni</seg> <seg type="pāda" n="d">tāni tubhyaṃ vadāmyaham</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_3.96">
<l><seg type="pāda" n="a">keśānāṃ prāntabhāgāttu</seg> <seg type="pāda" n="b">sthānaṃ kaṭyāsthivistṛtam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">parimāṇaṃ ṣaḍaṅgulaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">jñeyaṃ sadā mahīpate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="e">skandhasthalasya mānaṃ hi</seg> <seg type="pāda" n="f">ṣoṛaśāṅgulisammitam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_3.97">
<l><seg type="pāda" n="a">ārohastasya madhyasya</seg> <seg type="pāda" n="b">daśāṅgulaṃ bhaved dhruvam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">āyāme cāṅgulīnāṃ hī</seg> <seg type="pāda" n="d">saṃkhyā yāyād navānvitā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_3.98">
<l><seg type="pāda" n="a">skandhadeśasya madhyāṃśa</seg> <seg type="pāda" n="b">ārohāyāmaśobhitaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">pṛṣṭhamadhyaḥ ṣaḍaṅgulir</seg> <seg type="pāda" n="d">urdhve tu viṃśatirmatā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_3.99">
<l><seg type="pāda" n="a">madhyasya dvayaṅgulāyāmaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">pṛṣṭhaṃ bhāgena sundaram</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">puruṣāṇāmidaṃ mānaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">strīṇāṃ bhāgaḥ sa eva hi</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="e">māṃsapeśyalpasaṃyutaḥ</seg> <seg type="pāda" n="f">sarvaśarīraśobhanaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_3.100">
<l><seg type="pāda" n="a">nitambapārśvamānaṃ syāt</seg> <seg type="pāda" n="b">ṣaḍaṅgulisamanvitam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">caturasraṃ ca vijñeyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">maṇḍalānvitanimnagam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_3.101">
<l><seg type="pāda" n="a">sthānāt tasmāt samārabhya</seg> <seg type="pāda" n="b">śroṇīsīmāsamīpagam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">caturaṅgulaṃ sthānaṃ syāt</seg> <seg type="pāda" n="d">pāyustu dvyuṅgulaṃ matam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_3.102">
<l><seg type="pāda" n="a">nitambadeśa ārohe</seg> <seg type="pāda" n="b">cāṣṭāṅgulisamanvitaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nātisaṃkocamāpanna</seg> <seg type="pāda" n="d">āyāmaḥ saptakāṅguliḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="e">cārumaṇḍalayuktaśca</seg> <seg type="pāda" n="f">nātiprasārito bhavet</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_3.103">
<l><seg type="pāda" n="a">ārohāyāmayoḥ sarvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">lakṣaṇaṃ śāstrasammatam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nirdiṣṭaṃ cāvabodhārthaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">punaratra pravakṣyate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="e">avikṣiptena cittena</seg> <seg type="pāda" n="f">gṛhyatāṃ lokahetave</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_3.104">
<l><seg type="pāda" n="a">dantaśirasya lobhānāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">vyavasthā kramaśo yathā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">varṇasya lakṣaṇaṃ caiva</seg> <seg type="pāda" n="d">devamukhe na dīyate</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_3.105">
<l><seg type="pāda" n="a">sugrathitāḥ samādantāḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">snigdhavarṇāḥ sutīkṣṇakāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dadhimuktābjavacchuklāḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">svacchāḥ śvetā himā iva</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_3.106">
<l><seg type="pāda" n="a">catvāriśacchubhā dantāḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">śvadantaiśca suśobhitāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ārohe triyavā jñeyā</seg> <seg type="pāda" n="d">āyāme yavayugmakāḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_3.107">
<l><seg type="pāda" n="a">dantamūlaṃ tathā tālu</seg> <seg type="pāda" n="b">jihvāsīmā ca lohitam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">jātīkusumasaṃkāśaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">śvadantābhaṃ suśobhanaṃ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_3.108">
<l><seg type="pāda" n="a">śvadantānāṃ yavārdhena</seg> <seg type="pāda" n="b">vṛddhiḥ kāryā vicārayan</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tīkṣṇāgraparimaṇḍalaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">mṛdu mṛṇālatantuvat</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_3.109">
<l><seg type="pāda" n="a">padmapatrapratīkāśaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">komalaśca sulakṣaṇaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sthirataḍīnnibho jihvād</seg> <seg type="pāda" n="d">eśaḥ spaṣṭaśca raktimaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="e">navārdhaparṇavaccāruḥ</seg> <seg type="pāda" n="f">mukhe vai vitato bhavet</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_3.110">
<l><seg type="pāda" n="a">airāvatasya vṛṃhatī</seg> <seg type="pāda" n="b">hayarājasya nādavat</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">megharavasya gambhīrā</seg> <seg type="pāda" n="d">vāṇī proktā sulakṣaṇā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_3.111">
<l><seg type="pāda" n="a">jālarekhānibhā keśāḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">śiro 'laṃkaraṇaṃ gatāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">indranīlasabhāḥ kṛṣṇā</seg> <seg type="pāda" n="d">bhramarāñjanasannibhāḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_3.112">
<l><seg type="pāda" n="a">mayūrakaṇṭharomābhāḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">kokilābhāḥ śiroruhāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nīlā dedīpyamānāśca</seg> <seg type="pāda" n="d">pṛṣṭamūlasamāgatāḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_3.113">
<l><seg type="pāda" n="a">sundarā dakṣiṇāvarttāḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">keśariṇaḥ saṭāprabhāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">jālarekhāṅkitāḥ koṇāḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">keśacūṛā manoharāḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_3.114">
<l><seg type="pāda" n="a">bāhumūlopajaṅghāsu</seg> <seg type="pāda" n="b">nāsākarṇamukheṣu ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">jaṅghāsu kaṇṭhagaṇḍeṣu</seg> <seg type="pāda" n="d">keśā na syurmahātmanām</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_3.115">
<l><seg type="pāda" n="a">mṛdusūkṣmaistathā snigdhair</seg> <seg type="pāda" n="b">jālarekhaiḥ suśobhanaiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">keśānāṃ parimaṇḍalair</seg> <seg type="pāda" n="d">nīlāñjanasamaprabhaiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="e">vakṣasthalaṃ nṛpāṇāṃ ca</seg> <seg type="pāda" n="f">śobhitaṃ syāt sulakṣaṇam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_3.116">
<l><seg type="pāda" n="a">devabhūtamanuṣyāṇāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">mukhe śmaśru na roma ca</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_3.117">
<l><seg type="pāda" n="a">eteṣāṃ devadehastu</seg> <seg type="pāda" n="b">romabhiḥ parivarjitaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ṣoṛaśavarṣapūrakaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">śarīraṃ taddhi kathyate</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_3.118">
<l><seg type="pāda" n="a">surāṇāṃ keśajālaṃ tu</seg> <seg type="pāda" n="b">sūkṣmalateva saṃgatam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nīlaṃ cakṣurmanogrāhi</seg> <seg type="pāda" n="d">sarvasattvasukhapradam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_3.119">
<l><seg type="pāda" n="a">jambunadasamāhṛta</seg><seg type="pāda" n="b">taptakāñcanavarṇakaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dediṣyate ca deho 'sya</seg> <seg type="pāda" n="d">pātacampakapuṣpavat</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_3.120">
<l><seg type="pāda" n="a">kamaladalakoṣasya</seg> <seg type="pāda" n="b">prākāra iva tṛptidaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">uttamaḥ puruṣo jñeyaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">lakṣmaṇaṃ cakravarttinaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_3.121">
<l><seg type="pāda" n="a">gajarājagatiryasya</seg> <seg type="pāda" n="b">vṛṣarājapadonnatiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">mṛgarājagatisthairyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">lakṣmaṇaṃ cakravarttinaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_3.122">
<l><seg type="pāda" n="a">gajavat sabalau pādau</seg> <seg type="pāda" n="b">vṛṣavadānanaṃ kharam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vadanaṃ siṃhavad rāja</seg><seg type="pāda" n="d">haṃsatejaḥ samāyutaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_3.123">
<l><seg type="pāda" n="a">veśadṛśāṃ gatiṃ cātha</seg> <seg type="pāda" n="b">atikramya ca sarveṣām</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dṛśyavannāṭakasyeva</seg> <seg type="pāda" n="d">bhūtānāṃ śikṣako yathā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="e">gatirasya bhavedrājan</seg> <seg type="pāda" n="f">sarveṣāṃ ca manoramā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_3.124">
<l><seg type="pāda" n="a">sugandhastvak kṛśaḥ snigdhī</seg> <seg type="pāda" n="b">darpaṇasparśakomalaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dhūlimalena nirliptaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">lakṣaṇaṃ cakravarttinaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_3.125">
<l><seg type="pāda" n="a">pradīptamaṇisaṃkāśaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">śvetavastrasuśobhitaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">samantāt kiraṇāvṛtaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">rājā lekhyaḥ kṛśaḥ sadā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_3.126">
<l><seg type="pāda" n="a">nirmedhaśaśiccāru</seg> <seg type="pāda" n="b">prabhāmaṇḍalamaṇḍitam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">śarīraṃ yasya rājendra</seg> <seg type="pāda" n="d">lakṣaṇaṃ cakravarttinaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_3.127">
<l><seg type="pāda" n="a">mukhaṃ candradṛśaṃ śvetaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">sugnigdhaścāparaḥ śaśī</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dharāpṛṣṭe samāyāta</seg> <seg type="pāda" n="d">itthaṃ mādhuryamaṇḍitaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="e">bhrūvoḥ kaṇṭhasya bhālasya</seg> <seg type="pāda" n="f">saundaryaṃ hi mukhasya ca</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_3.128">
<l><seg type="pāda" n="a">ākuñcitamṛdusnigdha</seg> <seg type="pāda" n="b">cārukeśaḥ sunāsikaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">cārvoṣṭaṃ raktimāpūrṇaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">svacchā dantā nabho yathā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_3.129">
<l><seg type="pāda" n="a">dīrdhottama ca pakṣma hi</seg> <seg type="pāda" n="b">snigdhavarṇaṃ bhavettathā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nīlaṃ kṛṣṇaṃ ca dīrghaṃ ca</seg> <seg type="pāda" n="d">cakṣuḥ syāt sumanoharam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="e">bhrūvau dīptau sadā jñeyau</seg> <seg type="pāda" n="f">netrānandavidhāyakau</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_3.130">
<l><seg type="pāda" n="a">phullāravindakoṣasya</seg> <seg type="pāda" n="b">karṇayorākṛtiḥ samā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">īṣadromau manoharau</seg> <seg type="pāda" n="d">śarīrāṅgavibhūṣaṇau</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_3.131">
<l><seg type="pāda" n="a">karṇayorluṭike tasya</seg> <seg type="pāda" n="b">kramike śaṅkhasannibhau</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">baddhaskandhau supūrṇāṃśau</seg> <seg type="pāda" n="d">śobhanamaṅgamaṇḍalam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_3.132">
<l><seg type="pāda" n="a">māṃsapurṇaṃ bhaved vakṣaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">tasyāroho yathākraman</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">āyāmaśca yathāyathaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">cānupūrvyeṇa saṃgatā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_3.133">
<l><seg type="pāda" n="a">siṃhodaravad vijñeyā</seg> <seg type="pāda" n="b">kaṭirāvartitā bhavet</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dakṣiṇāvartino nābhiḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">gabhīrā syād yathāyatham</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_3.134">
<l><seg type="pāda" n="a">airāvatasamānau hi</seg> <seg type="pāda" n="b">liṅgakoṣaśca sundaraḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">samantāt maṇḍalākāraḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">ābhādṛśyā bhaved dhruvam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_3.135">
<l><seg type="pāda" n="a">gajaśuṇḍasamā jaṅghā</seg> <seg type="pāda" n="b">anukrameṇa vistṛtā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">mukheṣu connatā jñeyā</seg> <seg type="pāda" n="d">gulpho 'dṛśpo bhavet tathā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_3.136">
<l><seg type="pāda" n="a">subaddhāṅgulisundarau</seg> <seg type="pāda" n="b">kūrmavat māṃsalau tathā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ardhacandraprabhāyuktā</seg><seg type="pāda" n="d">-ṅgulicakrapadāṅkitau</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="e">pādapṛṣṭomṛdū syātāṃ</seg> <seg type="pāda" n="f">komalau haritau smṛtau</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_3.137">
<l><seg type="pāda" n="a">vṛṣapucchānupūrviyau</seg> <seg type="pāda" n="b">dīrghāṅguliyutau karau</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nakhaprabhāsamujjvalau</seg> <seg type="pāda" n="d">prasāre dīrghakau yathā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="e">parimaṇḍalasampannau</seg> <seg type="pāda" n="f">cakrarekhāsvalaṅkṛtau</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_3.138">
<l><seg type="pāda" n="a">campakadāmaśobhitaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">marālagātasaṃyutaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">susaṃsthānasamāpannaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">sarvāṅgeṇa manoharaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_3.139">
<l><seg type="pāda" n="a">tejasvī vīryavān rājan</seg> <seg type="pāda" n="b">cakravarttī sadā bhavet</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">āyāmārohamānaṃ ca</seg> <seg type="pāda" n="d">lakṣaṇaṃ tadudāhṛtam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_3.140">
<l><seg type="pāda" n="a">dehe jaṅghopajaṅghā ca</seg> <seg type="pāda" n="b">bhṛśaṃ vikaśitā bhavet</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">suhastau caraṇau syātāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">tathā parva ca dṛśyate</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_3.141">
<l><seg type="pāda" n="a">kukṣipṛṣṭe suśobhite</seg> <seg type="pāda" n="b">mukhaṃ cāru manoharam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">śobhitau ca bhujau syātāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">deho mānānvito bhavet</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_3.142">
<l><seg type="pāda" n="a">aṅgāni māṃsapūrṇāni</seg> <seg type="pāda" n="b">śarīraṃ snigdhavarṇakam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">priyaudāryaguṇā yatra</seg> <seg type="pāda" n="d">rājahaṃsagatistathā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="e">cārudeho mahīpateḥ</seg> <seg type="pāda" n="f">cakravartī sa ucyate</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_3.143">
<l><seg type="pāda" n="a">prasiddhaiḥ śilpibhiḥ kāryaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">mānavāṅgeṣu yatnataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">śīrṣakaṣṭabhujadvandaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">jaṅkhopajaṅkhasundaram</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_3.144">
<l><seg type="pāda" n="a">upayukteṣu sarveṣu</seg> <seg type="pāda" n="b">parimāṇaṃ tu yatra ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tatra svāṅgulinā kāryaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">mānaṃ sarvatra karmaṇi</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_3.145">
<l><seg type="pāda" n="a">ārohāyāmapīnatve</seg> <seg type="pāda" n="b">pratyaṅgaṃ samatāṃ bhajet</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vidhinā parimāṇena</seg> <seg type="pāda" n="d">sammpannaṃ śobhitaṃ bhavet</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_3.146">
<l><seg type="pāda" n="a">atī jñeyañca paṇḍitaiḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">parimāṇaṃ suyatnataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">parimāṇapratiṣṭāno</seg><seg type="pāda" n="d">-pāyādibhirvihīnā yā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="e">pratimā sā parityaktā</seg> <seg type="pāda" n="f">suradevaiḥ sadā khalu</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_3.147">
<l><seg type="pāda" n="a">piśācā rākṣasā bhūtā</seg> <seg type="pāda" n="b">vasanti tvarita tathā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">śobhitān nāśayanti ca</seg> <seg type="pāda" n="d">amaṅgalaṃ bhayaṃ bhavet</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_3.148">
<l><seg type="pāda" n="a">ārohāyāmayoḥ rājan</seg> <seg type="pāda" n="b">lakṣaṇaṃ kathitaṃ mayā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yathecchaṃ vai vibhaktavyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">caturbhāgena mukhyataḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_3.149">
<l><seg type="pāda" n="a">valiḥ sūryo dāśarathiḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">rāmo manusutastathā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">parimāṇānusāreṇa</seg> <seg type="pāda" n="d">kāryo bhinno vīcakṣaṇaiḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_3.150">
<l><seg type="pāda" n="a">bhadrau dvayaṅgulinā nyūno</seg> <seg type="pāda" n="b">mālavyaścaturaṅguliḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">rucako 'ṣṭāṅgulinyūnaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">śaśakaśca daśāṅguliḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_3.151">
<l><seg type="pāda" n="a">apriyo na yathā yāyāt</seg> <seg type="pāda" n="b">tathā mānaṃ vicārayet</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kiṃ bhavet parimāṇena</seg> <seg type="pāda" n="d">śarīraṃ cedasundaram</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_3.152">
<l><seg type="pāda" n="a">caturṇāṃ ca tathā rājñāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">parimāṇasya lakṣaṇam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">brahmaṇā tu pradarśitaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">vistaraṃ bravīmi te</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_3.153">
<l><seg type="pāda" n="a">sarvasya lekhane granthe</seg> <seg type="pāda" n="b">vistāro bhavati dhruvam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tena trasyanti cālpajñā</seg> <seg type="pāda" n="d">aśrutikāraṇān nanu</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_3.154">
<l><seg type="pāda" n="a">nārīpuruṣayoḥ satsu</seg> <seg type="pāda" n="b">lakṣaṇeṣu prajāpatiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dvādaśeṣu sahasreṣu</seg> <seg type="pāda" n="d">pañcaśa upadiṣṭavān</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_3.155">
<l><seg type="pāda" n="a">naralakṣaṇayukteṣu</seg> <seg type="pāda" n="b">tathānirdiṣṭapañcadhā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tubhyaṃ pradarśayāmi ced</seg> <seg type="pāda" n="d">gacched grantho viśālatām</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_3.156">
<l><seg type="pāda" n="a">cakravarttinarendrasya</seg> <seg type="pāda" n="b">lakṣaṇaṃ kathitaṃ mayā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vidhivat parimāṇañca</seg> <seg type="pāda" n="d">anyapradarśanena kim</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="e">uttamapuruṣādīnāṃ</seg> <seg type="pāda" n="f">tena mānaṃ dhruvaṃ bhavet</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_3.157">
<l><seg type="pāda" n="a">ato buddhayā suniścitya</seg> <seg type="pāda" n="b">bhadro lekhyo vicārayan</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sa ca bhavet samucchrāye</seg> <seg type="pāda" n="d">ṣaḍuttaraśatāṅgulam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_3.158">
<l><seg type="pāda" n="a">rucakasya samucchrāyaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">śatasaṃkhyānvito bhavet</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">mālavasya tathocchrāyaś</seg> <seg type="pāda" n="d">catuḥśatamitāṅgulam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_3.159">
<l><seg type="pāda" n="a">śaśakasya samucchrāye</seg> <seg type="pāda" n="b">saṃkhyāṣṭanavatiḥ sadā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">aṅgulīnāṃ vidhātavyā</seg> <seg type="pāda" n="d">citraśāstraviśāradaiḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_3.160">
<l><seg type="pāda" n="a">ato 'nyomānaniyamo</seg> <seg type="pāda" n="b">na bhūto na bhaviṣyati</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">uttamādhamamadhyama</seg><seg type="pāda" n="d">pradhānānāñca bhūbhṛtām</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="e">ārohāthāmamānaṃ tu</seg> <seg type="pāda" n="f">ālocyātra pradarśinam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_3.161">
<l><seg type="pāda" n="a">ucchrāyo navarat strīṇā</seg> <seg type="pāda" n="b">jñeya ekāṅguliḥ kṛśaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ekāṅgulistathā rājñā</seg> <seg type="pāda" n="d">puṣṭirjñeyā mahāmate</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_3.162">
<l><seg type="pāda" n="a">nābhijaṅkhopajaṅkhānāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">laṭikaṇṭhopajānunām</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">śīrṣadeśasya vakṣasas</seg> <seg type="pāda" n="d">tathā caraṇayornṛpa</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="e">āroho nāpriyo yāyāt</seg> <seg type="pāda" n="f">tathā mānaṃ vidhīyatām</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_3.163">
<l><seg type="pāda" n="a">uttamamadhyamādhama</seg><seg type="pāda" n="b">mānaṃ tu kramikaṃ matam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ārohaśca tathāyāmaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">teṣāmatra pradarśitaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="e">nārīṇāṃ parimāṇaṃ ca</seg> <seg type="pāda" n="f">sarvaṃ śṛṇu krameṇa hi</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_3.164">
<l><seg type="pāda" n="a">rājñāṃ yathā pradarśitaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">mānena ca tathāyutam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">samyag vicārya śemuṣyā</seg> <seg type="pāda" n="d">bahusthānapratiṣṭhitam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="NCit_3.165">
<l><seg type="pāda" n="a">samadvibhāgasampannaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">niṣkuṭilaṃ sukomalam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">lekhyaṃ citramaninditaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">netraprītivivarddhanaṃ</seg> //</l>
</lg>


<trailer>iti citralakṣaṇe parimāṇo nāmstṛtīyaḥ parivartaḥ |</trailer>

</div>

<trailer>yāvat brahmaṇaḥ parimāṇalekhayaḥ samāptaḥ |</trailer>

  </body>
</text>
</TEI>
Cite this

Notice an error, a missing source, or a date that should be revised? Suggest a correction. Every amendment enters the scholar moderation queue with the contributor cited.

URN · urn:vamshanidhi:scripture:01KTVG03A4K3416D171GE96AW1

वंशनिधि

Civilization memory · Federated · Established 2026

Vamshanidhiवंशनिधिvamshanidhi.in

As of 2026-05-24 · Provenance: self-published

Citralakṣaṇam (= NCit) · Manuscript · Vamshanidhi