Plate TXT · HSVNVaidyajīvanaLatn
URN · urn:vamshanidhi:scripture:01KTVGFEN9HBFZ9RW2T18KHSVN
Scripture · shastra
ProvisionalVaidyajīvana
Vaidyajīvana
Lolimbarāja
prathamo vilāsaḥ prakṛtisubhagagātraṃ prītipātraṃ ramāyā diśatu kim api dhāma śyāmalaṃ maṅgalaṃ vaḥ / aruṇakamalalīlāṃ yasya pādau dadhāte praṇataharajaṭālīgāṅgariṅgattaraṅge // ratnaṃ vāmadṛśāṃ dṛśāṃ sukhakaraṃ śrīsaptaśṛṅgāspadaṃ spaṣṭāṣṭādaśabāhu tad bhagavato bhargasya bhā…
Provenance ledger
3 entries
- Canonshastratextual
- AttributionLolimbarājatextual
- SourceUpstream TEI document · san · Latnpublished primary
IIText
san<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<?xml-model href="http://www.tei-c.org/release/xml/tei/custom/schema/relaxng/tei_all.rng" type="application/xml" schematypens="http://relaxng.org/ns/structure/1.0"?>
<?xml-model href="http://www.tei-c.org/release/xml/tei/custom/schema/relaxng/tei_all.rng" type="application/xml" schematypens="http://purl.oclc.org/dsdl/schematron"?>
<TEI xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0" xml:id="sa_lolimbarAja-vaidyajIvana">
<teiHeader xml:lang="en">
<fileDesc>
<titleStmt>
<title>Vaidyajīvana</title>
<author>Lolimbarāja</author>
<respStmt>
<resp>data entry</resp>
<name>Jürgen Hanneder</name>
<name>Thomas Schäfer</name>
</respStmt>
<respStmt>
<resp>contribution to GRETIL</resp>
<name>Jürgen Hanneder</name>
</respStmt>
<respStmt>
<resp>normalization and conversion to TEI-conformant markup</resp>
<name>Maximilian Mehner</name>
</respStmt>
</titleStmt>
<publicationStmt>
<publisher>Göttingen Register of Electronic Texts in Indian Languages (GRETIL), SUB Göttingen</publisher>
<availability>
<p>This e-text was provided to GRETIL in good faith that no copyright rights have been infringed.
If anyone wishes to assert copyright over this file, please contact the GRETIL management at <email>gretil(at)sub(dot)uni-goettingen(dot)de</email>.
The file will be immediately removed pending resolution of the claim.</p>
<licence target="https://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0/">Distributed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International License.</licence>
</availability>
<date when-iso="2019-05-23"/>
</publicationStmt>
<notesStmt>
<note></note>
</notesStmt>
<sourceDesc>
<biblStruct xml:id="Hanneder2018">
<monogr>
<editor>Jürgen Hanneder</editor>
<editor>Thomas Schäfer</editor>
<title>Āyurveda und Poesie. Lolimbarājas Lehrgedicht »Leben des Arztes«</title>
<imprint>
<pubPlace>Marburg</pubPlace>
<publisher>Indica et Tibetica Verlag</publisher>
<date when-iso="2018"/>
</imprint>
</monogr>
</biblStruct>
</sourceDesc>
</fileDesc>
<encodingDesc>
<projectDesc>
<p>The Göttingen Register of Electronic Texts in Indian Languages (GRETIL) is a resource platform providing standardized machine-readable texts in Indian languages that have been contributed by various individuals and institutions.</p>
</projectDesc>
<editorialDecl>
<correction>
<p>Apparent errors have been silently corrected.</p>
</correction>
<normalization>
<p>GRETIL normalizes all texts contributed consistently for each language.
Sanskrit texts are normalized in accordance with the scheme of the International Alphabet of Sanskrit Transliteration (IAST) in order to facilitate word search across its corpus without additional transformations.</p>
<p>All characters that were fully equivalent to an IAST-conformant character in the text file contributed have been made to conform to the character list below.
Non-conformant characters with additional information including accents, capitalization, and whitespace have been preserved as <gi>orig</gi> elements inside <gi>choice</gi> elements with their IAST-conformant equivalent in <gi>reg</gi> elements for the creation of a plain text.
These additional informations will be available only in those transformations of this file that display the original information.</p>
<p><table>
<head>Characters Used for the Transliteration of Sanskrit according to IAST</head>
<row role="label">
<cell>Character</cell>
<cell>Character Name</cell>
<cell>Unicode Code Point</cell>
</row>
<row>
<cell>a</cell>
<cell>LATIN SMALL LETTER A</cell>
<cell>U+0061</cell>
</row>
<row>
<cell>ā</cell>
<cell>LATIN SMALL LETTER A WITH MACRON</cell>
<cell>U+0101</cell>
</row>
<row>
<cell>i</cell>
<cell>LATIN SMALL LETTER I</cell>
<cell>U+0069</cell>
</row>
<row>
<cell>ī</cell>
<cell>LATIN SMALL LETTER I WITH MACRON</cell>
<cell>U+012B</cell>
</row>
<row>
<cell>u</cell>
<cell>LATIN SMALL LETTER U</cell>
<cell>U+0075</cell>
</row>
<row>
<cell>ū</cell>
<cell>LATIN SMALL LETTER U WITH MACRON</cell>
<cell>U+016B</cell>
</row>
<row>
<cell>ṛ</cell>
<cell>LATIN SMALL LETTER R WITH DOT BELOW</cell>
<cell>U+1E5B</cell>
</row>
<row>
<cell>ṝ</cell>
<cell>LATIN SMALL LETTER R WITH DOT BELOW AND MACRON</cell>
<cell>U+1E5D</cell>
</row>
<row>
<cell>ḷ</cell>
<cell>LATIN SMALL LETTER L WITH DOT BELOW</cell>
<cell>U+1E37</cell>
</row>
<row>
<cell>ḹ</cell>
<cell>LATIN SMALL LETTER L WITH DOT BELOW AND MACRON</cell>
<cell>U+1E39</cell>
</row>
<row>
<cell>e</cell>
<cell>LATIN SMALL LETTER E</cell>
<cell>U+0065</cell>
</row>
<row>
<cell>o</cell>
<cell>LATIN SMALL LETTER O</cell>
<cell>U+006F</cell>
</row>
<row>
<cell>ṃ</cell>
<cell>LATIN SMALL LETTER M WITH DOT BELOW</cell>
<cell>U+1E43</cell>
</row>
<row>
<cell>ḥ</cell>
<cell>LATIN SMALL LETTER H WITH DOT BELOW</cell>
<cell>U+1E25</cell>
</row>
<row>
<cell>'</cell>
<cell>APOSTROPHE</cell>
<cell>U+0027</cell>
</row>
<row>
<cell>k</cell>
<cell>LATIN SMALL LETTER K</cell>
<cell>U+006B</cell>
</row>
<row>
<cell>g</cell>
<cell>LATIN SMALL LETTER G</cell>
<cell>U+0067</cell>
</row>
<row>
<cell>ṅ</cell>
<cell>LATIN SMALL LETTER N WITH DOT ABOVE</cell>
<cell>U+1E45</cell>
</row>
<row>
<cell>c</cell>
<cell>LATIN SMALL LETTER C</cell>
<cell>U+0063</cell>
</row>
<row>
<cell>j</cell>
<cell>LATIN SMALL LETTER J</cell>
<cell>U+006A</cell>
</row>
<row>
<cell>ñ</cell>
<cell>LATIN SMALL LETTER N WITH TILDE</cell>
<cell>U+00F1</cell>
</row>
<row>
<cell>ṭ</cell>
<cell>LATIN SMALL LETTER T WITH DOT BELOW</cell>
<cell>U+1E6D</cell>
</row>
<row>
<cell>ḍ</cell>
<cell>LATIN SMALL LETTER D WITH DOT BELOW</cell>
<cell>U+1E0D</cell>
</row>
<row>
<cell>ṇ</cell>
<cell>LATIN SMALL LETTER N WITH DOT BELOW</cell>
<cell>U+1E47</cell>
</row>
<row>
<cell>t</cell>
<cell>LATIN SMALL LETTER T</cell>
<cell>U+0074</cell>
</row>
<row>
<cell>d</cell>
<cell>LATIN SMALL LETTER D</cell>
<cell>U+0064</cell>
</row>
<row>
<cell>n</cell>
<cell>LATIN SMALL LETTER N</cell>
<cell>U+006E</cell>
</row>
<row>
<cell>p</cell>
<cell>LATIN SMALL LETTER P</cell>
<cell>U+0070</cell>
</row>
<row>
<cell>b</cell>
<cell>LATIN SMALL LETTER B</cell>
<cell>U+0062</cell>
</row>
<row>
<cell>m</cell>
<cell>LATIN SMALL LETTER M</cell>
<cell>U+006D</cell>
</row>
<row>
<cell>y</cell>
<cell>LATIN SMALL LETTER Y</cell>
<cell>U+0079</cell>
</row>
<row>
<cell>r</cell>
<cell>LATIN SMALL LETTER R</cell>
<cell>U+0072</cell>
</row>
<row>
<cell>l</cell>
<cell>LATIN SMALL LETTER L</cell>
<cell>U+006C</cell>
</row>
<row>
<cell>v</cell>
<cell>LATIN SMALL LETTER V</cell>
<cell>U+0076</cell>
</row>
<row>
<cell>ś</cell>
<cell>LATIN SMALL LETTER S WITH ACUTE</cell>
<cell>U+x015B</cell>
</row>
<row>
<cell>ṣ</cell>
<cell>LATIN SMALL LETTER S WITH DOT BELOW</cell>
<cell>U+1E63</cell>
</row>
<row>
<cell>s</cell>
<cell>LATIN SMALL LETTER S</cell>
<cell>U+0073</cell>
</row>
<row>
<cell>h</cell>
<cell>LATIN SMALL LETTER H</cell>
<cell>U+0068</cell>
</row>
</table>
</p>
</normalization>
<quotation marks="some">
<p>If indicated unambiguously in the text file contributed quotation marks have been replaced with the <gi>q</gi> element and, in case a reference was provided, have been nested inside a <gi>cit</gi> with the respective reference provided in a <gi>ref</gi> element after the quote.</p>
</quotation>
<segmentation>
<p>Unnumbered <gi>div</gi> elements are used to structure the text, using the <att>type</att> and <att>n</att> attributes in accordance with the <gi>refsDecl</gi>.</p>
</segmentation>
<interpretation>
<p>Interpretive markup which is visible only in analytic transformations of this file consists of:
<list>
<item>Highlighting in <gi>hi</gi> elements,</item>
<item>Corruptions in <gi>sic</gi> elements,</item>
<item>Remarks in <gi>note</gi> elements with the <att>resp</att> attribute identifying the agency.</item>
</list></p>
</interpretation>
</editorialDecl>
<refsDecl>
<p>A reference is given in the <att>xml:id</att> attributes consisting of
<list>
<item>a pragmatic abbreviation of the <label>title</label>: Vaidyajīvana = VaiJiv,</item>
<item>the number of the <label type="tocinclude">vilāsa</label> in arabic numerals,</item>
<item>the number of the <label>verse</label> in arabic numerals.</item>
</list>
</p>
</refsDecl>
</encodingDesc>
<profileDesc>
<langUsage>
<language ident="en">English</language>
<language ident="sa-Latn">Sanskrit</language>
</langUsage>
<textClass>
<keywords scheme="http://gretil.sub.uni-goettingen.de/">
<term>Sanskrit -- Śāstra -- Āyurveda</term>
</keywords>
</textClass>
</profileDesc></teiHeader>
<text xml:lang="sa-Latn" xml:id="VaiJiv">
<body>
<div type="vilāsa" n="1">
<head>prathamo vilāsaḥ</head>
<lg xml:id="VaiJiv_1.1">
<l>prakṛtisubhagagātraṃ prītipātraṃ ramāyā <lb/>diśatu kim api dhāma śyāmalaṃ maṅgalaṃ vaḥ /</l>
<l>aruṇakamalalīlāṃ yasya pādau dadhāte <lb/>praṇataharajaṭālīgāṅgariṅgattaraṅge //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_1.2">
<l>ratnaṃ vāmadṛśāṃ dṛśāṃ sukhakaraṃ śrīsaptaśṛṅgāspadaṃ <lb/>spaṣṭāṣṭādaśabāhu tad bhagavato bhargasya bhājyaṃ bhaje /</l>
<l>yadbhaktena mayā ghaṭastani ghaṭīmadhye samutpādyate <lb/>padyānāṃ śatam aṅganādharasudhāspardhāvidhānoddhuram //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_1.3">
<l>divākaraprasādena rogyārogyasamīhayā /</l>
<l>samāsena vayaṃ kurmaḥ kāvyaṃ sad vaidyajīvanam //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_1.4">
<l>tathāpi kriyate granthaḥ santi yady api durjanāḥ /</l>
<l>na hi dasyubhayāl loko dainyavān iva vartate //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_1.5">
<l>yeṣāṃ na ceto lalanāsu lagnaṃ <lb/>magnaṃ na sāhityasudhāsamudre /</l>
<l>jñāsyanti te kiṃ mama ha prayāsān <lb/>andhā yathā vāravadhūvilāsān //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_1.6">
<l>gadagañjanāya caturaiś carakādyair <lb/>munibhir nṛṇāṃ karuṇayā kathitaṃ yat /</l>
<l>akhilaṃ likhāmi khalu tasya rahasyaṃ <lb/>svakapolakalpitam ihāsti na kiñcit //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_1.7">
<l>guror adhītākhilavaidyavidyaḥ <lb/>pīyūṣapāṇiḥ kuśalaḥ kriyāsu /</l>
<l>gataspṛho dhairyadharaḥ kṛpāluḥ <lb/>śuddho 'dhikārī bhiṣag īdṛśaḥ syāt //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_1.8">
<l>ādau nidānavidhinā vidadhyād vyādhiniścayam /</l>
<l>tataḥ sādhyaṃ samīkṣeta paścād bhiṣag upācaret //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_1.9">
<l>auṣadhaṃ mūḍhavaidyānāṃ tyajantu jvarapīḍitāḥ /</l>
<l>parasaṃsargasaṃsaktakalatram iva sādhavaḥ //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_1.10">
<l>pathye sati gadārtasya kim auṣadhaniṣevaṇam /</l>
<l>pathye 'sati gadārtasya kim auṣadhaniṣevaṇam //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_1.11">
<l>mahīndramahilātrapāpradapadāravinde tathā <lb/>payonidhipayastatī jaladharair upāttā yathā /</l>
<l>api prakṛtinīrasā nṛpabhiṣagbhir aṅgīkṛtā <lb/>bhaviṣyati sarasvatī rasavatī murāsāpateḥ //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_1.12">
<l>iha gamiṣyati vaidyamatiḥ śramaṃ <lb/>prathamam eva punas tu mahāsukham /</l>
<l>priyatamasya mṛgākṣi samāgame <lb/>navakaragrahaṇā gṛhiṇī yathā //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_1.13">
<l>yataḥ sarveṣu rogeṣu prāyaśo balavān jvaraḥ /</l>
<l>atas tasya pratīkāraṃ prathamaṃ kurmahe vayam //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_1.14">
<l>devadārudhanāviśvabṛhatīdvayapācanam /</l>
<l>jvare pūrvaṃ pibec cāru payodharadharādhare //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_1.15">
<l>chinnauṣadhāmbhodharadhanvayāsaiḥ <lb/>kirātatiktāmbudareṇuyāsaiḥ /</l>
<l>viśvāvṛṣāmbhodharadhanvayāsaiḥ <lb/>kvātho marutpittakaphajvareṣu //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_1.16">
<l>uśīrakalaśīmahauṣadhakirātakāmbhodhara<orig>-</orig><lb/>sthirābṛhatikādvayāmṛtalatātrikaṇṭaiḥ kṛtam /</l>
<l>kaṣāyakam amuṃ pibet pavanajajvaravyākulaḥ <lb/>pumān daśaśatacchadacchadamadagrasallocane //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_1.17">
<l>pīyūṣalokapāñcālīcaraṇānāṃ kaṣāyakam /</l>
<l>pīyamānaḥ priye hanti hanumajjanakajvaram //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_1.18">
<l>chinnodbhavāparpaṭavārivāha<orig>-</orig><lb/>bhūnimbaśuṇṭhījanitaḥ kaṣāyaḥ /</l>
<l>samīrapittajvarajarjarāṇāṃ <lb/>karoti bhadraṃ khalu pañcabhadraḥ //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_1.19">
<l>eka eva khalu pittakajvaraṃ <lb/>hanti parpaṭakṛtaḥ kaṣāyakaḥ /</l>
<l>candanodakamahauṣadhānvitaś <lb/>cet tadā kim u punar vicāraṇā //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_1.20">
<l>drākṣāparpaṭarājavṛkṣakaṭukāmustābhayānāṃ jalaṃ <lb/>mūrcchāśoṣanidāghatṛṭpralapanabhrāntyādipittajvare /</l>
<l>duḥsparśapramadākirātakaṭukāsiṃhāsyareṇūdbhavaḥ <lb/>kvāthaḥ śarkarayānvito harati tṛḍdāhāsrapittajvarān //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_1.21">
<l>aho kimarthaṃ bahavaḥ kaṣāyāḥ <lb/>parāśarādyair munibhir pradiṣṭāḥ /</l>
<l>chinnāśivāparpaṭatoyapānāt <lb/>pittajvaraḥ kiṃ na sarīsarīti //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_1.22">
<l>jalajalajapayodareṇuviśvau<orig>-</orig><lb/>ṣadhaśiśiraiḥ sahitaṃ ṣaḍaṅgam etat /</l>
<l>sapadi sukhakaraṃ sadā sadāha<orig>-</orig><lb/>jvaratṛṣi yojyam idaṃ navajvare 'pi //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_1.23">
<l>lohitacandanapadmakadhānya<orig>-</orig><lb/>chinnaruhāpicumandakaṣāyaḥ /</l>
<l>pittakaphajvaradāhapipāsā<orig>-</orig><lb/>vāntivināśahutāśaharaḥ syāt //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_1.24">
<l>sahasradhautena ghṛtena kartur <lb/>abhyaṅgam oṣaḥ kṛśatāṃ bibharti /</l>
<l>anyāṅganāsaṃgamalālasasya <lb/>svīyeṣu dāreṣu yathābhilāṣaḥ //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_1.25">
<l>tṛḍdāhamohāḥ praśamaṃ prayānti <lb/>nimbapravālotthitaphenalepāt /</l>
<l>yathā narāṇāṃ dhanināṃ dhanāni <lb/>samāgamād vāravilāsinīnām //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_1.26">
<l>amalaiḥ kamalair athānilair <lb/>alasaiḥ puṣparasaiḥ samanvitaiḥ /</l>
<l>jalakelikathākutūhalair <lb/>api pittajvarajā rujo jayet //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_1.27">
<l>śrīkhaṇḍamaṇḍitakalevaravallarīṇāṃ <lb/>muktāphalākulaviśālakucasthalīnām /</l>
<l>vaidagdhyamugdhavacasāṃ suvilāsinīnām <lb/>āliṅganaṃ sakaladāham apākaroti //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_1.28">
<l>śayyā pallavapadmapattraracitā vāso vayasyaiḥ samaṃ <lb/>kāntāre kusumasphurattaruvare gānaṃ vipañcīyutam /</l>
<l>ālāpāś ca śukālikokilakṛtāḥ kāntāś ca kāntāḥ kathāḥ <lb/>vātāś cāmalavālakavyajanajā dāhaṃ nirākurvate //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_1.29">
<l>ayi nitambini gāyanalālase <lb/>madhuravāṇi nikāmamadālase /</l>
<l>vapuṣi dāhayute vihitaṃ himaṃ <lb/>himahimāṃśujalair anulepanam //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_1.30">
<l>śubhrābhravibhramadhare śaśāṅkakarasundare /</l>
<l>candanaiś carcite harmye svāpas tāpam apohati //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_1.31">
<l>prāṇapreyasi mā pibantu puruṣāḥ pittajvaravyākulāḥ <lb/>nānāvallijalaṃ vilambitaphalaṃ pāne viṣādapradam /</l>
<l>tat taiḥ kiṃ kriyatāṃ cikitsakapate mugdhe sukhaṃ sevyatāṃ <lb/>sadyas tāpaharaḥ sudhādhikataraḥ kāntādharaḥ kevalam //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_1.32">
<l>kāntākaṭākṣadagdhānāṃ vada vaidya kim auṣadham /</l>
<l>dṛḍham āliṅganaṃ pathyaṃ kvathaś cādharacumbanam //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_1.33">
<l>pittajvare kiṃ rasaphāṇṭalepaiḥ <lb/>kiṃ vā kaṣāyair amṛtena vā kim /</l>
<l>peyaṃ priyāyā mukham ekam eva <lb/>lolimbarājena sadānubhūtam //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_1.34">
<l>prātaḥ paryuṣitaṃ dhānyasalilaṃ sitayā yutam /</l>
<l>antardāhaṃ haret pītaṃ duḥkhaṃ durgārcanaṃ yathā //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_1.35">
<l>pañcamūlyamṛtāmustāviśvabhūnimbasādhitaḥ /</l>
<l>kaṣāyaḥ śamayaty āśu vāyumāyubhavaṃ jvaram //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_1.36">
<l>śṛṅgīkaṇākaṭphalapuṣkarāṇāṃ <lb/>kṣaudrānvitānāṃ vihito 'valehaḥ /</l>
<l>śvāsena kāsena yutaṃ balāsa<orig>-</orig><lb/>jvaraṃ jayed atra na kāpi śaṅkā //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_1.37">
<l>bhārṅgīguḍūcīghanadārusiṃhī<orig>-</orig><lb/>śuṇṭhīkaṇāpuṣkarajaḥ kaṣāyaḥ /</l>
<l>jvaraṃ nihanti śvasanaṃ kṣiṇoti <lb/>kṣudhāṃ karoti praruciṃ tanoti //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_1.38">
<l>mama dvayaṃ vismayam ātanoti <lb/>tiktākaṣāyo mukhatiktatāghnaḥ /</l>
<l>nipīḍitorojasarojakośā <lb/>yoṣā pramodaṃ pracuraṃ prayāti //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_1.39">
<l>kvāthaḥ kaṭphalakaṭtṛṇābdadhanikāśṛṅgyugragandhābhayā<orig>-</orig><lb/>bhārṅgīparpaṭaviśvadevatarujo bāhlīkamadhvanvitaḥ /</l>
<l>kāsaśvāsamukhāmayajvarabalaśleṣmaprakopāpahaḥ <lb/>tadvat komalakaṇṭhi kaṇṭhajanitāṃ pīḍāṃ ca jahrīyate //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_1.40">
<l>aruciṃ dyati luṅgakesaraṃ <lb/>saghṛtaṃ saindhavacūrṇacarcitam /</l>
<l>rucim amburuhasya tanvi te <lb/>nayanaṃ khañjanagañjanaṃ yathā //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_1.41">
<l>granthīndrajāmarapurākṛmiśatrubhārṅgī<orig>-</orig><lb/>bhṛṅgītrikaṭvanalakaṭphalapauṣkarāṇām /</l>
<l>rāsnābhayābṛhatikādvayadīpyabhūta<orig>-</orig><lb/>keśīkirātakavacācavikāvṛkīnām //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_1.42">
<l>kvātho hanyāt saṃnipātān samagrān <lb/>buddhibhraṃśaṃ svedaśaityapralāpān /</l>
<l>śūlādhmānān vidradhiśleṣmavātān <lb/>vātavyādhīn sūtikānāṃ ca tadvat //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_1.43">
<l>saṃnipātasya kālasya kaścid bhedo na vidyate /</l>
<l>cikitsako jayed yas tu tasmāt ko 'sti pratāpavān //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_1.44">
<l>saṃnipātodadhau magnān uddhared yaḥ kṛpākaraḥ /</l>
<l>tasmai kiṃ kiṃ na deyaṃ syād vada kovidanandini //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_1.45">
<l>tridoṣājagaragrastaṃ mocayed yaḥ sa vaidyarāṭ /</l>
<l>ātmāpi tasmai dātavyaḥ kiṃ punaḥ kanakādikam //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_1.46">
<l>yaḥ śophaḥ śrutimūlajaḥ sa kaṭhinaḥ śānte tridoṣajvare <lb/>raktaṃ tatra jalaukayā pariharet sarpiḥ pibec cāturaḥ /</l>
<l>rāsnānāgaraluṅgamūlahutabhugdārvyagnimanthaiḥ samair <lb/>lepaḥ syād aravindavandyanayane śophavyathādhvaṃsanaḥ //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_1.47">
<l>arkānantākirātāmaratarurasanāsindhuvārogragandhā<orig>-</orig><lb/>tarkārīśigrupañcoṣaṇaghuṇadayitāmārkavāṇāṃ kaṣāyaḥ /</l>
<l>sadyas tīvrān tridoṣān apaharati dhanurmārutaṃ dantabandhaṃ <lb/>śaityaṃ gātreṣu gāḍhaṃ śvasanakasanakaṃ sūtikāvātarogān //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_1.48">
<l>tiktātiktakaparpaṭāmṛtaśaṭīrāsnākaṇāpauṣkara<orig>-</orig><lb/>trāyantībṛhatīsurauṣadhiśivāduḥsparśabhārṅgīkṛtaḥ /</l>
<l>kvātho nāśayati tridoṣanikaraṃ svāpaṃ divā jāgaraṃ <lb/>naktaṃ tṛṇmukhaśoṣadāhakasanaśvāsān aśeṣān api //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_1.49">
<l>śūlāt pārśvaśiraḥsthitāt kasanataḥ śvāsāc ca jīrṇajvarān <lb/>muktaḥ syāt puruṣaḥ payaḥ paripiban pañcāṅghriṇā pācitam /</l>
<l>ekāsau guḍapippalī vijayate jīrṇajvarājīrṇaruk<orig>-</orig><lb/>kṣunmāndyārucipāṇḍujantukasanaśvāsān kim anyauṣadhaiḥ //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_1.50">
<l>jīrṇajvaraṃ kaphayutaṃ kaṇayā sametaś <lb/>chinnodbhavodbhavakaṣāyaka eva hanti /</l>
<l>rāmo daśāsyam iva rāma iva pralambaṃ <lb/>rāmo yathā samaramūrdhani kārtavīryam //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_1.51">
<l>pañcamūlīkaṣāyasya sakṛṣṇasya niṣevaṇāt /</l>
<l>jīrṇajvaro kaphodbhūto vidadhāti palāyanam //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_1.52">
<l>śaṭī śuṇṭhī reṇuḥ suratarur anantā bṛhatikā <lb/>ghanas tiktā tiktaṃ khalu navabhir ebhir viracitaḥ /</l>
<l>kaṣāyaḥ pīto 'yaṃ madhukaṇavimiśraḥ śamayati <lb/>tridoṣaṃ niḥśeṣaṃ viṣamam api jīrṇajvaram api //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_1.53">
<l>vāsāpaṭolatriphalādrākṣāśamyākanimbajaḥ /</l>
<l>samadhuḥ sasitaḥ kvātho hanyād ekāhikajvaram //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_1.54">
<l>tanvaṅgi gaṅgottaratīrabhūmau <lb/>mamāra hā ko 'py asutas tapasvī /</l>
<l>jalāñjaliṃ tasya kṛte dadātu <lb/>saikāhikaḥ syād yadi te 'nujanmā //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_1.55">
<l>saśiśiraḥ sadhanaḥ samahauṣadhaḥ <lb/>sanaladaḥ sakaṇaḥ sapayodharaḥ /</l>
<l>samadhuśarkara eṣa kaṣāyako <lb/>jayati bālamṛgākṣi tṛtīyakam //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_1.56">
<l>cāturthiko gacchati rāmaṭhasya <lb/>ghṛtena jīrṇena yutasya nasyāt /</l>
<l>līlāvatīnāṃ navayauvanānāṃ <lb/>mukhāvalokād iva sādhubhāvaḥ //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_1.57">
<l>akhaṇḍitaśaratkālakalānidhisamānane /</l>
<l>cāturthikaharaṃ nasyaṃ munidrumadalāmbunā //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_1.58">
<l>suradāruśivāśivāsthirā<orig>-</orig><lb/>vṛṣaviśvaiḥ kvathitaḥ kaṣāyakaḥ /</l>
<l>madhunā sitayā ca saṃyutaḥ <lb/>paripītaḥ śamayec caturthikam //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_1.59">
<l>takraṃ tryūṣaṇacūrṇayuktam atha vā madyaṃ hasantīṃ satīṃ <lb/>tadvat kambalarallakān atha kuthāṃ śītāturaḥ śīlayet /</l>
<l>āliṅgeyur amuṃ himāvadhi dṛḍhaṃ tāruṇyadarpālasāḥ <lb/>kāśmīrāgaruliptapīvarakucāḥ kāmaṃ kuraṅgīdṛśāḥ //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_1.60">
<l>śakrāhvadadrughnavṛṣāmṛtānāṃ <lb/>nirguṇḍikābhṛṅgamahauṣadhānām /</l>
<l>kṣudrāyavānīsahitaḥ kaṣāyaḥ <lb/>śītajvarāraṇyahiraṇyaretāḥ //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_1.61">
<l>vāṅmādhuryajitāmṛte 'mṛtalatā lakṣmīśivābhe śivā <lb/>viśvaṃ viśvavare ghano ghanakuce siṃhī ca siṃhodari /</l>
<l>ebhiḥ pañcabhir oṣadhair madhukaṇāyuktaḥ kaṣāyaḥ kṛtaḥ <lb/>pītaś ced viṣamajvaraḥ kim u tadā tanvaṅgi na kṣīyate //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_1.62">
<l>sanāgarāyāḥ sapayodharāyāḥ <lb/>sasiṃhikāyāḥ saguḍūcikāyāḥ /</l>
<l>dhātryāḥ kaṣāyo madhunā vimiśraḥ <lb/>kaṇāvimiśro viṣamajvaraghnaḥ //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_1.63">
<l>nānyāni mānyāni kim auṣadhāni <lb/>paraṃ tu kānte na rasonakalkāt /</l>
<l>tailena yuktād aparaḥ prayogo <lb/>mahāsamīre viṣamajvare 'pi //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_1.64">
<l>bhavati viṣamahantrī cetakī kṣaudrayuktā <lb/>bhavati viṣamahantrī pippalī vardhamānā /</l>
<l>viṣamarujam ajājī hanti yuktā guḍena <lb/>praśamayati tathogrā sevyamānā guḍena //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_1.65">
<l>kim u bhramayasi priye kuvalayaṃ karābhyām idaṃ <lb/>madīyavacanaṃ sudhārasasamaṃ samākarṇaya /</l>
<l>purāṇaviṣamajvare kulakanimbasiṃhīndrajā<orig>-</orig><lb/>mṛtāghanakaṣāyako madhuyuto varīvartate //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_1.66">
<l>svakāntijitarocane capalalocane mālatī<orig>-</orig><lb/>prasūnanikarasphuratkabari pañcavaktrodari /</l>
<l>paṭolakaṭurohiṇīmadhukacetakīmustaka<orig>-</orig><lb/>prakalpitakaṣāyako viṣamam āśu jejīyate //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_1.67">
<l>yo bhajet samadhuśyāmāṃ he hemakalaśastani /</l>
<l>viṣameṣu vyathās tasya na bhavanti kadācana //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_1.68">
<l>kṣaṇam api calatāṃ jahīhi mugdhe <lb/>śṛṇu vacanaṃ mama tanvi sāvadhānā /</l>
<l>vasati śirasi meghanādamūle <lb/>vrajatitarāṃ viṣamo viśāladṛṣṭe //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_1.69">
<l>viṣamam apaharaty asau kaṣāyo <lb/>madhumadhuro 'madhurāmṛtāśivānām /</l>
<l>aham iva tava mānini prakopaṃ <lb/>caraṇasaroruhayor luṭhan haṭhena //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_1.70">
<l>abale kamalātanuratnakale <lb/>caladṛkkamale dhṛtakāmakale /</l>
<l>amṛtābdaśivaṃ madhumad viṣame <lb/>viṣame viṣameṣuvilāsarate //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_1.71">
<l>ayi kuśāgrasamānamate mate <lb/>matimatām atimanmathamanthare /</l>
<l>jvaraharaṃ rugariṣṭaśivāvacā<orig>-</orig><lb/>yavahavirjatusarṣapadhūpanam //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_1.72">
<l>tiktośīrabalādhānyaparpaṭāmbhodharaiḥ kṛtaḥ /</l>
<l>kvāthaḥ punaḥ samāyātaṃ jvaraṃ śīghraṃ nivārayet //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_1.73">
<l>gopīdvyāmalakīsthirāmagadhajātiktāpayaḥpālinī<orig>-</orig><lb/>drākṣāśrīphaladhāvanīhimaviṣāmustendrajaiḥ sādhitam /</l>
<l>syād ājyaṃ viṣamajvarakṣayaśiraḥpārśvavyathārocaka<orig>-</orig><lb/>chardiḥśoṣahalīmakapraśamanaṃ līlālatāmañjari //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_1.74">
<l>caladalatarusevā homamantras trinetra<orig>-</orig><lb/>dvijajanagurupūjā viṣṇunāmnāṃ sahasram /</l>
<l>maṇidhṛtir api dānāny āśiṣas tāpasānāṃ <lb/>sakalam idam ariṣṭaṃ spaṣṭam aṣṭajvarāṇām //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_1.75">
<l>ayi ratnakale kalānidhe <lb/>kuśale kokilakomalasvare /</l>
<l>jvaravān jvaravarjito 'tha vā <lb/>laghu kuryād aśanaṃ dinātyaye //</l>
</lg>
<p>iti śrīdivākarasūnulolimbarājaviracite vaidyajīvane jvarapratīkāro nāma prathamo vilāsaḥ</p>
</div>
<div type="vilāsa" n="2">
<head>dvitīyo vilāsaḥ</head>
<lg xml:id="VaiJiv_2.1">
<l>amṛtātiviṣāsurarājayava<orig>-</orig><lb/>stanayitnukirātakaviśvapayaḥ /</l>
<l>atisāraharaṃ jvaranāśakaraṃ <lb/>śṛṇu nirjitakuñjarakumbhakuce //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_2.2">
<l>śītośīrakayugmavatsakavṛkīpadmāhvadhānyāmṛtā<orig>-</orig><lb/>bhūnimbāmbudabālabilvakaviṣāviśvauṣadhaiḥ sādhitaḥ /</l>
<l>kvātho mākṣikasādhito vijayate hṛllāsatṛṣṇāvamī<orig>-</orig><lb/>dāhārocakasaṅgabhaṅgacaturaḥ sarvātisārajvarān //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_2.3">
<l>pañcāṅghrivṛkyabdabalendrabīja<orig>-</orig><lb/>tvaksevyatiktāmṛtaviśvabilvaiḥ /</l>
<l>jvarātisārān savamīn sakāsān <lb/>saśvāsaśūlāñ chamayet kaṣāyaḥ //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_2.4">
<l>kaphādhike vā pavanādhike vā <lb/>dvayādhike vā gurupañcamūlam /</l>
<l>pittādhike syāl laghupañcamūlaṃ <lb/>punaḥ punaḥ pṛcchasi kiṃ mṛgākṣi //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_2.5">
<l>sadevadāruḥ saviṣaḥ sapāṭhaḥ <lb/>sajantuśatruḥ saghanaḥ satīkṣṇaḥ /</l>
<l>savatsakaḥ kvātha udāhṛto 'yaṃ <lb/>śophātisārāmbudhikumbhajanmā //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_2.6">
<l>ayi priye prītibhṛtāṃ murārau <lb/>kiṃ bālakaśrīghanadhānyaviśvaiḥ /</l>
<l>yasyāpy atīsārarujo na tasya <lb/>kiṃ bālakaśrīghanadhānyaviśvaiḥ //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_2.7">
<l>pittātisāro dhānyāmbubilvābdānāṃ nirudhyate /</l>
<l>kenātra jñāyate kartā paṇḍitena tvayā vinā //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_2.8">
<l>indrajameghamadākusumaśrī<orig>-</orig><lb/>lodhramahauṣadhamocarasānām /</l>
<l>cūrṇam idaṃ guḍatakrasametaṃ <lb/>hanty acirād atisāram udāram //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_2.9">
<l>kalyāṇi kāñcanalatālalitāṅgayaṣṭe <lb/>tāmbūlaśālivadane lalane śṛṇu tvam /</l>
<l>śuṇṭhīmadākusumamocarasājamodās <lb/>takrānvitāḥ praśamayanty atisāram ugram //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_2.10">
<l>atisārapraśamanī citrapatrakaśobhitā /</l>
<l>vṛddhidā tanuvahneś ca śyāmā śyāmeva rājate //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_2.11">
<l>bāle bālalatāpravālalatikākārāṅghrihastādhare <lb/>mallīmālyalasatkucakṣitidhare ratnajvalanmekhale /</l>
<l>cañcatkuṇḍalamaṇḍale vijayate raktāmaśūlānvitā<orig>-</orig><lb/>tīsāraṃ kuṭajābdabilvakaviṣādīpyaiḥ kaṣāyaḥ kṛtaḥ //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_2.12">
<l>dhātakyāmalakīpayodharavṛkīkaṭvaṅgayaṣṭīmadhu<orig>-</orig><lb/>śrījambvāmraphalāsthināgaraviṣāhrīberalodhrendrajaiḥ /</l>
<l>tulyāṃśaṃ vihitaṃ sataṇḍulajalaṃ gaṅgādharākhyaṃ mahā<orig>-</orig><lb/>cūrṇaṃ tūrṇam apākaroti sakalaṃ jīrṇātisāraṃ param //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_2.13">
<l>ayi kandukanindakastani <lb/>pramadārūpamadāpahāriṇi /</l>
<l>rudhirātisṛtau kaṣāyakaḥ <lb/>samadhur dāḍimavatsakatvacaḥ //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_2.14">
<l>candanaṃ vimalataṇḍulāmbunā <lb/>saṃyutaṃ madhuyutaṃ sitāyutam /</l>
<l>tṛḍvikhaṇḍanam asṛgvikhaṇḍanaṃ <lb/>khaṇḍanaṃ pracuradāhamehayoḥ //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_2.15">
<l>kukṣiśūlāmaśūlaghnaṃ vividhāsrātisārajit /</l>
<l>seveta saguḍaṃ bilvaṃ bilvatulyapayodhare //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_2.16">
<l>tṛṭśvāsakāsajvaraśophamūrchā<orig>-</orig><lb/>hikkānnavidveṣaṇavāntiśūlaiḥ /</l>
<l>yukto 'tisārī smaratu prasahya <lb/>govinda gopāla gadādhareti //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_2.17">
<l>jātīphalaṃ nāgarasarpaphenau <lb/>kharjūphalaṃ bhinnam idaṃ ca nityaṃ /</l>
<l>yojyaṃ dviniṣkaṃ ca karīṣajātād <lb/>araṇyajād bhasmasamaṃ ca sarvam //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_2.18">
<l>niṣkārdhamātraṃ bhiṣajā prayojyaṃ <lb/>dvivāram etac chubhataṇḍulodaiḥ /</l>
<l>jīrṇātisāre rudhirāmayukte <lb/>hitaṃ saśūle bahuvegayukte //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_2.19">
<l>yavānī nāgarośīradhanikātiviṣāghanaiḥ /</l>
<l>bālabilvadviparṇībhir dīpanaṃ pācanaṃ bhavet //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_2.20">
<l>punarnavāvallijabāṇapuṅkha<orig>-</orig><lb/>viśvāgnipathyācirabilvabilvaiḥ /</l>
<l>kṛtaḥ kaṣāyaḥ śamayed aśeṣān <lb/>durnāmagulmagrahaṇīvikārān //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_2.21">
<l>śuṇṭhīchinnaruhāviṣājaladharais tulyaiḥ kaṣāyaḥ kṛto <lb/>mandāgnau grahaṇīgade 'pi satataṃ sāmānubandhe hitaḥ /</l>
<l>śuṇṭhīkalkaśṛtaṃ ghṛtaṃ prapibataḥ pāṇḍvāmakāsāpahaṃ <lb/>syād vāyor anulomanaṃ grahaṇikā vegena jaṅgamyate //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_2.22">
<l>pāṭhāviṣākuṭajavṛkṣaphalatvagabda<orig>-</orig><lb/>tiktāmadārasajanāgarabilvacūrṇam /</l>
<l>sakṣaudrataṇḍulajalaṃ grahaṇīpravāha<orig>-</orig><lb/>raktapravāhagudaruggudajeṣu dadyāt //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_2.23">
<l>tulyāṃśaṃ sakalaṃ kirātakaṭukāmustendrajatryūṣaṇaṃ <lb/>bhāgaś candrakalāmitaḥ kuṭajato bhāgadvayaṃ citrakāt /</l>
<l>cūrṇaṃ ratnakalābhidhaṃ guḍapayoyuktaṃ ca pāṇḍujvarā<orig>-</orig><lb/>tīsārārucikāmilāgrahaṇikāgulmapramehāpaham //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_2.24">
<l>kṣāradvandvapaṭutrikatrikaṭukaiś cavyājamodānalaiḥ <lb/>kṛṣṇāmūlakahiṅgujīramiśibhis tulyair vidheyaṃ rajaḥ /</l>
<l>pītaṃ koṣṇajalena kolapayasā takreṇa vānyauṣadhād <lb/>dhṛtkṣudgulmagudāṅkuragrahaṇiṣu prāyaḥ priyaṃ preyasi //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_2.25">
<l>dvikṣāraṣaṭkaṭupaṭuvrajahiṅgudīpyaiḥ <lb/>syāt sāraluṅgabadaraikarasena yuktaḥ /</l>
<l>śleṣmānilagrahaṇikāsu guḍaḥ praśastaḥ <lb/>nakṣatramukhyamukhi dīpanapācane 'lam //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_2.26">
<l>cūrṇaṃ cavyakacitraśrīviśvabheṣajanirmitam /</l>
<l>takreṇa sahitaṃ hanti grahaṇīṃ duḥkhakāriṇīm //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_2.27">
<l>rucakāgnimarīcānāṃ cūrṇaṃ takreṇa sevitam /</l>
<l>grahaṇyudaragulmārśaḥkṣunmāndyaplīhanāśanam //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_2.28">
<l>ājyaṃ payodharajalendrajabālabilva<orig>-</orig><lb/>hrīberamocarasakalkayutaṃ supakvam /</l>
<l>āmānubandhasahitaṃ rudhirānvitaṃ ca <lb/>sadyo nihanti gṛhiṇi grahaṇīvikāram //</l>
</lg>
<p>iti śrīdivākarasūnulolimbarājaviracite vaidyajīvane grahaṇīpratīkāro nāma dvitīyo vilāsaḥ</p>
</div>
<div type="vilāsa" n="3">
<head>tṛtīyo vilāsaḥ</head>
<lg xml:id="VaiJiv_3.1">
<l>ataḥ paraṃ komalavāṇi kāsa<orig>-</orig><lb/>śvāsapratīkāram udīrayāmaḥ /</l>
<l>nihanti kāsaṃ gurupañcamūlī<orig>-</orig><lb/>kṛtaḥ kaṣāyaś capalāsahāyaḥ //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_3.2">
<l>ghanaviśvaśivāguḍajā guṭikā <lb/>tridinaṃ vadanāmbujamadhyadhṛtā /</l>
<l>harati śvasanaṃ kasanaṃ lalane <lb/>lalaneva himaṃ hṛdaye nihitā //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_3.3">
<l>ajasya mūtrasya śataṃ palānāṃ <lb/>śataṃ palānāṃ ca kalidrumasya /</l>
<l>pakvaṃ samadhv āśu nihanti kāsaṃ <lb/>śvāsaṃ ca tadvat sabalaṃ balāsam //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_3.4">
<l>ārdrād ardhatulā guḍād api tathārdhāṃśaṃ ca kustumbarī<orig>-</orig><lb/>dīpyāyojaraṇatrijātajaladād etat paced yuktitaḥ /</l>
<l>leho ratnakale tavaiva kathitaḥ prāṇapriyāyā mayā <lb/>kāsārśojvarapīnasaśvayathurukgulmakṣayadhvaṃsanaḥ //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_3.5">
<l>rāsnābalāpadmakadevadāru<orig>-</orig><lb/>phalatrikatryūṣaṇavellacūrṇam /</l>
<l>cintāmaṇi kṣaudraghṛtopapannaṃ <lb/>śvāsāṃś ca kāsāṃś ca nirākaroti //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_3.6">
<l>vāsāharidrādhanikāguḍūcī<orig>-</orig><lb/>bhārṅgīkaṇānāgaradhāvanīnām /</l>
<l>kvāthena mārīcarajonvitena <lb/>śvāsāḥ kṣayaṃ yānti na kasya puṃsaḥ //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_3.7">
<l>tulyā lavaṅgamaricākṣaphalatvacaḥ syuḥ <lb/>sarvaiḥ samo nigaditaḥ khadirasya sāraḥ /</l>
<l>babbūlavṛkṣajakaṣāyayutaṃ ca cūrṇaṃ <lb/>kāsān nihanti vaṭikā ghaṭikāṣṭakānte //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_3.8">
<l>vātaṃ nirdalayan kaphaṃ kavalayann unmūlayan pīnasaṃ <lb/>dṛṣṭiṃ nirmalayan prabhāṃ prabalayan hṛdrogam utsārayan /</l>
<l>niḥśeṣaṃ jaṭharāmayaṃ praśamayann uddīpayan pāvakaṃ <lb/>kāsaśvāsanirāsasādhanam asau viśvākaṣāyaḥ smṛtaḥ //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_3.9">
<l>rūpaṃ kīdṛk kamalavadane nuḥ pare sau gireḥ syāt <lb/>saṃbuddhiḥ kā madhuravacane kāgnibījasya ṣaṣṭhiḥ /</l>
<l>kasya kvāthaḥ śvasanaśamano vallabheneti pṛṣṭā <lb/>vidvadvandyā drutam idam adāt sottaraṃ nāgarasya //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_3.10">
<l>kaṭutailena saṃyukto guḍo yāvan na sevitaḥ /</l>
<l>tāvan naśyati kiṃ śvāsaḥ pīyūṣamadhurādhare //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_3.11">
<l>sevitaṃ madhukhaṇḍābhyāṃ cūrṇaṃ marīcajaṃ yadi /</l>
<l>kimarthaṃ kriyate cintā kāsaśvāsau parājitau //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_3.12">
<l>ayi ratnakale nīlanalinacchadanekṣaṇe /</l>
<l>siṃhīkaṣāyaḥ sakaṇaḥ kāsagrāsakaraḥ kṣaṇāt //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_3.13">
<l>pippalīpippalīmūlavibhītakamahauṣadhaiḥ /</l>
<l>madhunā sevitaiḥ kāsaḥ praśāmyati kutūhalāt //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_3.14">
<l>rāvaṇasya suto hanyān mukhavārijadhāritaḥ /</l>
<l>śvasanaṃ kasanaṃ vāpi tam ivānilanandanaḥ //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_3.15">
<l>ayi prāṇapriye jātīphalalohitalocane /</l>
<l>śuṇṭhībhārṅgīkṛtaḥ kvāthaḥ śvāsahrāsāya pāyayet //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_3.16">
<l>asti prāṇapate mama priyatamā kandarpalīlā sakhī <lb/>kāsakleśavaśād atīva kṛśatāṃ prāptāsti sā sāmprataṃ /</l>
<l>tasyās tvaṃ kathayopacāram adhunā kṣaudrānvitaṃ dīyatāṃ <lb/>viśvagranthikaṇākalidrumabhavaṃ cūrṇaṃ cakorekṣaṇe //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_3.17">
<l>saṃyutaṃ guḍasarpibhyāṃ cūrṇaṃ trikaṭusaṃbhavam /</l>
<l>nihanti tarasā kāsāṃs trāsān iva satāṃ hariḥ //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_3.18">
<l>śṛṅgiberaraso yena madhunā saha sevitaḥ /</l>
<l>śvāsakāsabhayaṃ tasya na kadācid bhaviṣyati //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_3.19">
<l>pulomajāvallabhasūnupatnī<orig>-</orig><lb/>tātātmabhūśekharavāhanasya /</l>
<l>saundaryadūrīkṛtarāmarāme <lb/>kaṣāyakaḥ kāsasamīrasarpaḥ //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_3.20">
<l>phalatrayacchinnaruhāhutāśa<orig>-</orig><lb/>rāsnākṛmidhvaṃsikaṭutrayāṇām /</l>
<l>cūrṇaṃ samāṃśaṃ sitayā sametaṃ <lb/>kāsaṃ jayen nātra vicāraṇīyam //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_3.21">
<l>daśamūlakaṣāyamiśritaṃ vā lalane viśvakaṣāyamiśritaṃ vā /</l>
<l>prapibet kaṭikukṣivastiśūle dhruvam eraṇḍajatailam ekam eva //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_3.22">
<l>rāsnāmṛtānāgaradevadāru<orig>-</orig><lb/>pañcāṅghriyugmendrayavaiḥ kaṣāyaḥ /</l>
<l>ruvūkatailena samanvito 'yaṃ <lb/>bhettā bhaved āmasamīraṇasya //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_3.23">
<l>vilāsinī vilāsena vilāsihṛdayaṃ yathā /</l>
<l>tathā guḍūcī viśvena hared āmasamīraṇam //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_3.24">
<l>samyaksvinnāś chagalajarase kānanotthāḥ kulatthāś <lb/>caile baddhāḥ parihṛtatuṣāḥ prauḍhasīmantinībhiḥ /</l>
<l>sūkṣmaṃ piṣṭāḥ paṭurasaniśācūrṇapūrṇāḥ kṣapāyāṃ <lb/>cakṣuḥkṣiptāḥ rudhiravikṛtiṃ saṃharanti tryaheṇa //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_3.25">
<l>lolimbarājakavinā vanitāvataṃse <lb/>śigror amuṣya kathito 'sti kim u prayogaḥ /</l>
<l>etasya pallavarasāt samadhoḥ kim anyat <lb/>dṛgvyādhimātraharaṇe mahilāgragaṇye //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_3.26">
<l>kuvalayanayane 'rjunaṃ kapho 'bdheḥ <lb/>saha sitayāśu nirācarīkaroti /</l>
<l>priyakaram iva kāminī navoḍhā <lb/>laghukucaśālini vakṣasi prayuktam //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_3.27">
<l>iti nigaditam āryaiḥ netrarogāturāṇāṃ <lb/>niśi samadhughṛtāgryā sevitavyā sukhāya /</l>
<l>ayi navaśiśulīlāloladṛṣṭe tvam agryā <lb/>janayasi bata kasmād vaiparītyaṃ paraṃ tu //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_3.28">
<l>nirākaroti naktāndhyaṃ sagomayarasā kaṇā /</l>
<l>yathā ratena ramaṇī ramaṇasya mahābalam //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_3.29">
<l>śyāme 'śyāme priyaśyāme śyāmabodhitamānase /</l>
<l>śuklaṃ śamayati kṣipraṃ mākṣikaṃ mākṣikānvitam //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_3.30">
<l>triphalāvṛṣabhūnimbanimbatiktāmṛtākṛtaḥ /</l>
<l>kvātho madhusitāyukto kāmalāpāṇḍurogajit //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_3.31">
<l>devadālīphalaraso nasyāto hanti kāmalām /</l>
<l>saṃdeho nāsti samphullanīlotpalavilocane //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_3.32">
<l>girimṛddhātrirātrīṇām añjanaṃ kāmalāpaham /</l>
<l>idaṃ na hi bhaven mithyā śapathas tu tavāṅgane //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_3.33">
<l>aye manojñakuṇḍale sphuranmukhendumaṇḍale /</l>
<l>gavāṃ payaḥ sanāgaraṃ nihanti tanvi kāmalām //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_3.34">
<l>picumandarasena miśritaiḥ <lb/>picumandānilaśatrubījakaiḥ /</l>
<l>ghaṭitāṃ vaṭikāṃ bhagāntare <lb/>bhagaśūlapraśamāya dhārayet //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_3.35">
<l>taruṇy uttaraṇīmūlaṃ chāgīsarpiḥsamanvitam /</l>
<l>śivaśastrābhidhāṃ bādhāṃ yonisthāṃ hanti satvaram //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_3.36">
<l>gopīvṛkīdārukirātamūrvā<orig>-</orig><lb/>tiktāmṛtāviśvaghanendrajānām /</l>
<l>kvātho 'yam ukto mṛgalocanānāṃ <lb/>duṣṭasya dugdhasya viśodhanāya //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_3.37">
<l>kaṭaṅkaṭerīrasajābdavāsā<orig>-</orig><lb/>bhūnimbabhallītilajaḥ kaṣāyaḥ /</l>
<l>kṣaudrānvitaś cañcalalocanānāṃ <lb/>nānāvidhāni pradarāṇi hanyāt //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_3.38">
<l>kuvalayadalanetre taṇḍulīyasya mūlaṃ <lb/>rasajam api samāṃśaṃ bheṣajadvandvam etat /</l>
<l>himakaramukhi yuktaṃ taṇḍulāmbhomadhubhyāṃ <lb/>pradaradaram udīrṇaṃ sundarīṇāṃ nihanti //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_3.39">
<l>mūlaṃ gavākṣyāḥ smaramandirasthaṃ <lb/>puṣpāvarodhasya vadhaṃ karoti /</l>
<l>abhartṛkāṇāṃ vyabhicāriṇīnāṃ <lb/>yogo 'yam eva drutagarbhapāte //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_3.40">
<l>madhvājyayaṣṭīmadhuluṅgamūlaṃ <lb/>nipīya sūte sumukhī sukhena /</l>
<l>sataṇḍulāmbhaḥsitadhānyakalka<orig>-</orig><lb/>pānād vamir gacchati garbhiṇīnām //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_3.41">
<l>dhānyābdāmbudvayāralvamṛtaviṣabalāreṇuduḥsparśaśītaṃ <lb/>garbhiṇyāḥ sūtikāyā api rudhirarugāmātisārajvaraghnam /</l>
<l>mustāśṛṅgīviṣāṇāṃ praśamayati rajaḥ sevitaṃ kṣaudrayuktaṃ <lb/>bālānāṃ vāntikāsajvaram ativiṣajaṃ kṣaudrayuktaṃ rajo vā //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_3.42">
<l>kumārātisāre kaṣāyaḥ samaṅgā<orig>-</orig><lb/>madāśārivārodhrajaḥ kṣaudrayuktaḥ /</l>
<l>madārodhrabilvābdamañjiṣṭhavālā<orig>-</orig><lb/>kaṣāyo 'valeho 'tha vā kṣaudrayuktaḥ //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_3.43">
<l>kṛṣṇāruṇāmustakaśṛṅgikāṇāṃ <lb/>tulyena cūrṇena samākṣikena /</l>
<l>jvarātisāraḥ praśamaṃ prayāti <lb/>saśvāsakāsaḥ savamiḥ śiśūnām //</l>
</lg>
<p>iti śrīdivākarasūnulolimbarājaviracite vaidyajīvane vilāsinīrogapratīkāro nāma tṛtīyo vilāsaḥ</p>
</div>
<div type="vilāsa" n="4">
<head>caturtho vilāsaḥ</head>
<lg xml:id="VaiJiv_4.1">
<l>vidvallalāmalolimbanṛpater vāgvilāsataḥ /</l>
<l>tṛptir na jāyate svāmin punaḥ kiñcin nirūpaya //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_4.2">
<l>kṣayotpattivināśāya siṃhāsyaḥ sevyatāṃ sadā /</l>
<l>bahūnām asya viśvāso jātaḥ kamalalocane //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_4.3">
<l>ayi sundari sundarānane <lb/>rucirāpāṅgataraṅgalocane /</l>
<l>navanītamadhūpalāśanād <lb/>uḍurājasya bhavet kṣayakṣayaḥ //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_4.4">
<l>ayi komalakuntalāvalī<orig>-</orig><lb/>vilasanmālatikāmanohare /</l>
<l>triphalājanitaḥ kaṣāyakaḥ <lb/>sahito guggulunā vraṇaṃ jayet //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_4.5">
<l>madanajvarakārināmadheye <lb/>rasike ratnakale prabhātakāle /</l>
<l>śiśirāmbu piban madhuprayuktaṃ <lb/>gaṇanātho 'pi bhavet kilāsthiśeṣaḥ //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_4.6">
<l>trikaṭutriphalākaliṅganimba<orig>-</orig><lb/>trivṛdugrākhadirodbhavaḥ kaṣāyaḥ /</l>
<l>paśumūtrasamanvito nipītaḥ <lb/>kṛmikoṭīr api hanti hanta vegāt //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_4.7">
<l>jātīpravālatriphalāyavāsa<orig>-</orig><lb/>dārvītriyāmāmṛtagostanīnām /</l>
<l>kaṣāyakaḥ kṣaudrayuto nihanti <lb/>mukhasya pākaṃ mukhapaṅkajasthaḥ //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_4.8">
<l>sphuratsundarodāramandāradāma<orig>-</orig><lb/>prakāmābhirāmastanadvandvamadhye /</l>
<l>haridrārajomākṣikābhyāṃ vimiśraḥ <lb/>śivāyāḥ kaṣāyaḥ pramehāpahārī //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_4.9">
<l>chinnāraso 'pi madhunā nānāmehanivāraṇaḥ /</l>
<l>vadanti bhiṣajaḥ sarve śaradindunibhānane //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_4.10">
<l>ratikelikalākuśale vilasad<orig>-</orig><lb/>valaye malayena samānakuce /</l>
<l>amṛtāvratatī ruvutailayutā <lb/>dalayed anilāsram udārataram //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_4.11">
<l>madhūtthāruṇāgopikādevadhūpaiḥ <lb/>śṛtaṃ vātaraktāpahaṃ piṇḍatailam /</l>
<l>kaṣāyaḥ sahairaṇḍatailena pītas <lb/>tathairaṇḍasiṃhāsyavatsādanīnām //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_4.12">
<l>laśunajīrakagandhakasaindhava<orig>-</orig><lb/>trikaṭurāmaṭhacūrṇam idaṃ samam /</l>
<l>sapadi nimburasena viṣūcikāṃ <lb/>harati bho ratibhogavicakṣaṇe //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_4.13">
<l>ruglājābdavaṭaprarohamadhukair madhvanvitaiḥ kalpitā<orig>-</orig><lb/>py ugrām āśu tṛṣaṃ bhṛśaṃ praśamayed āsyāntarasthā vaṭī /</l>
<l>elālājalavaṅganāgacapalāśrīkolamajjāmbuda<orig>-</orig><lb/>śrīkhaṇḍaṃ madhukhaṇḍayuk praśamayed vāntiṃ tridoṣodbhavām //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_4.14">
<l>ramāramyākāre caturavacane cārucikure <lb/>vimūlyālaṃkāre karatalalasannīlanaline /</l>
<l>nidāghaḥ saṃjātas tava kim u sarojanmakadalī<orig>-</orig><lb/>dalaiḥ kḷpte talpe svapihi laghu sāhityanipuṇe //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_4.15">
<l>rasadvijīradviniśāmarīca<orig>-</orig><lb/>sindūradaityendramanaḥśilānām /</l>
<l>cūrṇīkṛtānāṃ ghṛtamiśritānāṃ <lb/>tribhiḥ pralepair apayāti pāmā //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_4.16">
<l>pathyātilāruṣkarakaiḥ samāṃśair <lb/>guḍena yuktaiḥ saha modakaḥ syāt /</l>
<l>durnāmapāṇḍujvarakuṣṭhakāsa<orig>-</orig><lb/>śvāsaṃ jayet plīharujaṃ ca tadvat //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_4.17">
<l>madanasaindhavaguggulugairikā<orig>-</orig><lb/>jyamadhuvālakapaṅkavilepanāt /</l>
<l>sphuṭitam apy akhilaṃ caraṇadvayaṃ <lb/>vikacatāmarasapratimaṃ bhavet //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_4.18">
<l>bhallātakāsīsahutāśadanti<orig>-</orig><lb/>mūlair guḍasnugravidugdhadigdhaiḥ /</l>
<l>lepocitair gacchati gaṇḍamālā <lb/>samīravegād iva meghamālā //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_4.19">
<l>bhūnimbanimbatriphalāpaṭola<orig>-</orig><lb/>vāsāmṛtāparpaṭabhṛṅgarājaiḥ /</l>
<l>kvātho haret kṣaudrayuto 'mlapittaṃ <lb/>cittaṃ yathā vāravadhūkaṭākṣaḥ //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_4.20">
<l>hiṅgukṣāradvayasaindhavasauvarcalaviḍapippalīgranthika<orig>-</orig><lb/>citrakacavyamarīcakarcūrakustumbarībarbarītittiḍīka<orig>-</orig><lb/>ṣaḍgranthājamodāmlavetasapuṣkaramūlanāgarakarañja<orig>-</orig><lb/>jīrakaharītakīvṛkīhapuṣābhiḥ viracitaṃ cūrṇam idam /</l>
<l>aśmarīhṛdayagalarogavibandhādhmānahikkāvardhma<orig>-</orig><lb/>gudajagulmasakalaśūlaplīhapāṇḍuśvasanakasanadahana<orig>-</orig><lb/>sadanavadanavirasatāvirataye samarthataram //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_4.21">
<l>gomūtreṇa kṛtaḥ kaliṅgakaṭukāpāṭhāvṛṣābdāmara<orig>-</orig><lb/>kvāthaḥ kṣaudrayuto nihanti sakalān kaṇṭhāmayān utkaṭān /</l>
<l>pāṭhātejavatīrasāñjanayavakṣāropakulyāniśā<orig>-</orig><lb/>devānāṃ madhunā kṛtā mukhadhṛtā tadvad vaṭī vartate //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_4.22">
<l>prāṇeśvara priyatame vada kiṃ vadāmi <lb/>tat kānta yat kim u mṛgākṣi yad agnikāri /</l>
<l>samyak śṛṇu praṇayini praṇayiñ śṛṇomi <lb/>khādet sa nimburasasaindhavaśṛṅgiberam //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_4.23">
<l>hiṅguvyoṣājamodādvijaraṇalavaṇaṃ prāg bhajet sājyabhuktaṃ <lb/>kuryāj jājvalyamānaṃ jvalanam anilajaṃ gulmam etan nihanti /</l>
<l>vṛkṣāmlāmlāgnipathyātrikaṭupaṭuviḍaṃ jantujij jīrayugmaṃ <lb/>dīpyau sauvarcalaṃ cācalam api sakalaṃ bhasmasāccarkarīti //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_4.24">
<l>śuṇṭhī bāṇamitā kaṇārṇavamitā dīpyād yavānyāḥ kramād <lb/>bhāgānāṃ tritayaṃ dvayaṃ ca lavaṇād bhāgaḥ śivaitatsamā /</l>
<l>koṣṭhāṭoparugāmagulmamalahṛl lolimbarājoditaś <lb/>cūrṇo 'drīn api bhasmasāt prakurute kiṃ bhojanaṃ bho janāḥ //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_4.25">
<l>śigrudīpyavaruṇādviyāminī<orig>-</orig><lb/>kuñjarāśanakṛtaḥ kaṣāyakaḥ /</l>
<l>bolacūrṇasahito 'ntar utthitaṃ <lb/>vidradhiṃ vidalayed asaṃśayam //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_4.26">
<l>kamalakuḍmalakalpapayodhara<orig>-</orig><lb/>dvayasamāhitahāramanohare /</l>
<l>hṛdayarukṣu hitaṃ ghṛtam arjuna<orig>-</orig><lb/>svarasakalkasusādhitam aṅgane //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_4.27">
<l>so 'yaṃ sugandhimukulo bakulo vibhāti <lb/>vṛkṣāgraṇīḥ priyatame madanaikabandhuḥ /</l>
<l>yasya tvacaiva ciracarvitayā nitāntaṃ <lb/>dantā bhavanti capalā api vajratulyāḥ //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_4.28">
<l>bhindanti ke kuñjarakumbhapāliṃ <lb/>kim avyayaṃ vakti rate navoḍhā /</l>
<l>sambodhanaṃ nuḥ kim u raktapittaṃ <lb/>nihanti vāmoru vada tvam eva //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_4.29">
<l>viśvāśivākaṇācūrṇaḥ sasitaḥ samadhuḥ smṛtaḥ /</l>
<l>nasyavad viśvaguḍayor hikkādhikkārakārakaḥ //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_4.30">
<l>durālabhākaṣāyasya ghṛtayuktasya sevanāt /</l>
<l>bhramaḥ śāmyati govindasmaraṇād iva pātakam //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_4.31">
<l>ayi ratnakale kuru mā kalahaṃ <lb/>kalahaṃsakalatrasamānagate /</l>
<l>śṛṇu madvacanaṃ vada vaidyamaṇe <lb/>madirā madirākṣi śucaṃ śamayet //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_4.32">
<l>punarnavānāgaradārupathyā<orig>-</orig><lb/>bhallātakacchinnaruhākaṣāyaḥ /</l>
<l>daśāṅghriyuktaḥ paripeya ūru<orig>-</orig><lb/>stambhe 'tha vā mūtrapuraprayogaḥ //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_4.33">
<l>sakṣaudraṃ kuśakāśagokṣuraśivāśamyākapāṣāṇabhid<orig>-</orig><lb/>duḥsparśaṃ parisevitaṃ pariharet sadyo 'śmarīṃ dustarām /</l>
<l>elāparvatabhicchilājatukaṇācūrṇaṃ guḍenānvitaṃ <lb/>pītaṃ taṇḍuladhāvanodakayutaṃ syān mūtrakṛcchrāpaham //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_4.34">
<l>vāsailāmadhukāśmabhedacapalākauntīkṣurairaṇḍajaḥ <lb/>kvāthaḥ sāśmajatur jayaty atitarāṃ kṛcchrāśmarīṃ śarkarām /</l>
<l>kṛcchre dāharujāṃ vibandhasahite kvātho 'śmabhidgokṣurā<orig>-</orig><lb/>nantāragvadhacetakīviracito madhvanvitaḥ śasyate //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_4.35">
<l>nyagrodhāṅkurakuṣṭhalodhravikasāśyāmāmasūrāruṇā<orig>-</orig><lb/>śrīkhaṇḍaiḥ payasānvitair viracitaṃ vyaṅgaghnam udvartanam /</l>
<l>liptaṃ saptadinaṃ masūrarajasā sarpiḥpayaḥśālinā <lb/>vaktraṃ śāradacandrasundarataraṃ vyaṅgasya bhaṅgād bhavet //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_4.36">
<l>iṅgudyāḥ phalamajjako jalayuto lepān mukhe kāntido <lb/>rodhrogrādhanikā nihanti piṭakāṃs tāruṇyajāṃl lepanāt /</l>
<l>hāryaṃ raktam aruṃṣikāruji hito mūtreṇa lepo 'tha vā <lb/>piṇyākasya purātanasya śakṛtaḥ pādāyudhasya dhruvam //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_4.37">
<l>tailaṃ śopham apāram apy apahared vṛścīrarāsnāmahā<orig>-</orig><lb/>bhaiṣajyāmaraśuṣkamūlakayutaṃ bimbīrase sādhitam /</l>
<l>tadvad viśvakirātatiktam atha vā pāṭhāniśādhāvanī<orig>-</orig><lb/>mustājīrakapañcakolakarajaḥ saṃmiśram uṣṇāmbunā //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_4.38">
<l>ugrāpāṭhāpaṭolauṣadharuvukajaṭāśigrudadrughnakuṣṭhair <lb/>dhānyāmlena prapiṣṭaiḥ praśamayati mahāmūrdharogān aśeṣān /</l>
<l>patraṃ pakvaṃ ghṛtāktaṃ ravibhavam anale tāpitaṃ pīḍayet tat <lb/>toyaṃ karṇe niṣiktaṃ dalayati sakalaṃ karṇaśūlaṃ samūlam //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_4.39">
<l>ghṛtatīkṣṇayutaḥ surasāsvaraso <lb/>laghurājamṛgāṅka iti prathitaḥ /</l>
<l>apahanty anilān sabalān bahulān <lb/>nijabhaktaripūn iva cakradharaḥ //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_4.40">
<l>cūrṇāḥ kaṣāyā guṭikā ghṛtāni <lb/>tailāni bhāgena ca yojitāni /</l>
<l>vilāsināṃ vātavināśanāya <lb/>vilāsinīnāṃ parirambhaṇāni //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_4.41">
<l>amṛtam amṛtajaṃ sitāsametaṃ <lb/>guṇavati pittam apākaroti sadyaḥ /</l>
<l>taruṇa iva nitambinīnitambā<orig>-</orig><lb/>mbaram atanujvarajarjarīkṛtāṅgaḥ //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_4.42">
<l>kaphād bhavati bho bhīru chinnākvātho madhūdaraḥ /</l>
<l>asyārtho labhyate naiva tanvaṅgi tava madhyavat //</l>
</lg>
<p>iti lolimbarājaviracite vaidyajīvane rājayakṣmādirogapratīkāro nāma caturtho vilāsaḥ</p>
</div>
<div type="vilāsa" n="5">
<head>pañcamo vilāsaḥ</head>
<lg xml:id="VaiJiv_5.1">
<l>tāmbūlaṃ madhu kusumasrajo vicitrāḥ <lb/>kāntāraṃ sutaruvanaṃ vilāsavatyaḥ /</l>
<l>gītāni śravaṇaharāṇi miṣṭam annaṃ <lb/>klībānām api janayanti pañcabāṇam //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_5.2">
<l>sahitaṃ ghṛtena madhunā madhukaṃ <lb/>pariṣecitaṃ pibati yo 'nu payaḥ /</l>
<l>navasubhruvāṃ sukhakaraḥ sa pumān <lb/>bahuvīryapūraparipūrṇatanuḥ //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_5.3">
<l>amṛtāmalakatrikaṇṭakānāṃ <lb/>haviṣā śarkarayā niṣevaṇena /</l>
<l>ajarā amarā apāravīryā <lb/>alakeśā aditeḥ sutā abhūvan //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_5.4">
<l>uccaṭāmarkaṭīgokṣuraiś cūrṇitaiḥ <lb/>śarkarādugdhasaṃmiśritaiḥ pācitaiḥ /</l>
<l>sevitair vārddhake mānavo māninī<orig>-</orig><lb/>mānam ucchedayet kiṃ punar yauvane //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_5.5">
<l>bhuktvoccaṭāṃ kṣīrayutāṃ vilāsī <lb/>bhuṅkte śataṃ sundari sundarīṇām /</l>
<l>tvaṃ tāvad ekāsi mayā tu sādya <lb/>bhuktā ratau paśya kutūhalaṃ me //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_5.6">
<l>cūrṇaṃ ghṛtakṣaudrayutaṃ rasaiḥ svair <lb/>vibhāvitāyā bahudhā vidāryāḥ /</l>
<l>niṣevyamāno 'nudinaṃ vilāsī <lb/>daśāṅganābhiḥ saha raṃramīti //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_5.7">
<l>sahitaṃ ghṛtadugdhābhyāṃ vidāriprabhavaṃ rajaḥ /</l>
<l>udumbaramitaṃ bhuktvā vṛddho 'pi taruṇāyate //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_5.8">
<l>saubhāgyapuṣṭibalaśukravivardhanāni <lb/>kiṃ santi no bhuvi bahūni rasāyanāni /</l>
<l>kandarpavardhini paraṃ tu sitājyayuktād <lb/>dugdhād ṛte mama na ko 'pi mataḥ prayogaḥ //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_5.9">
<l>adhunā brūmahe sadyaś camatkārakarān rasān /</l>
<l>yato na nīrasā bhāti kavitākulakāminī //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_5.10">
<l>pathyākaṇārkaviṣatindukadantibīja<orig>-</orig><lb/>tiktātrivṛdrasabalīn sadṛśān vimardya /</l>
<l>dhūrtāmbunā sakalavāsaram eṣa sūtaḥ <lb/>syād viśvatāpaharaṇo 'bhinavajvaraghnaḥ //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_5.11">
<l>śulbaṃ gandhakaṭaṅkaṇau ca garalaṃ tutthaṃ rasaṃ kharparaṃ <lb/>tālaṃ tulyam idaṃ vimardya ghaṭikāmātraṃ suṣevyārasaiḥ /</l>
<l>sūtaḥ syāt tripurāriṇā viracitaḥ śītārir itthaṃ smṛto <lb/>guñjājājisitāyutaḥ praśamayed ekāhikādīn jvarān //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_5.12">
<l>marīcabalihiṅgulair garalapippalīṭaṅkaṇaiḥ <lb/>suvarṇabhavabījakaiḥ samalavair dinārdhāvadhi /</l>
<l>jayāsvarasamarditaiḥ kanakasundaraḥ sundari <lb/>smṛto grahaṇikājvarātisṛtivahnimāndyāpahaḥ //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_5.13">
<l>lohābhrārkarasaṃ samaṃ dviguṇitaṃ gandhaṃ pacet kolikā<orig>-</orig><lb/>kāṣṭhāgnau mṛdule nidhāya sakalaṃ lohasya pātre bhiṣak /</l>
<l>sarvaṃ gomayamaṇḍale vinihitaṃ rambhādale vinyaset <lb/>tasyordhvaṃ kadalīdalaṃ drutataraṃ vaidyeśvaro nikṣipet //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_5.14">
<l>syāt pañcāmṛtaparpaṭī grahaṇikāyakṣmātisārajvara<orig>-</orig><lb/>strīrukpāṇḍugarāmlapittagudajakṣunmāndyavidhvaṃsinī /</l>
<l>grahaṇyām anupānaṃ ca hiṅgusaindhavajīrakam <lb/>jīrakaṃ pāṇḍugarayor itareṣu svayuktitaḥ //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_5.15">
<l>vacāviśvājīroṣaṇagaralabāhlīkadahana<orig>-</orig><lb/>tvacāṃ kāryā vaṭyaś caṇakatulitā mārkavarasaiḥ /</l>
<l>yathā bhānor bhāsas timiranikaraṃ bhāmini tathā <lb/>haranty etāḥ śūlāny anilam analaglānim api ca //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_5.16">
<l>sāmānabhāge baliśūlibīje <lb/>tayoḥ samānaṃ kanakasya bījaṃ /</l>
<l>dhattūratailena vimardya samyag <lb/>vilāsinīvallabhanāmadheyaḥ //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_5.17">
<l>sūto bhaved vallayugapramāṇaḥ <lb/>sitāyuto mehasamūhahārī /</l>
<l>vīryasya bandhaṃ kurute narāṇāṃ <lb/>nihanti darpaṃ ca sulocanānām //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_5.18">
<l>śūle hiṅgu ghṛtānvitaṃ madhuyutā kṛṣṇā purāṇajvare <lb/>vāte sājyarasonakaḥ śvasanake kṣaudrānvitaṃ tryūṣaṇam /</l>
<l>śīte vyālalatādalaṃ samaricaṃ mehe varā sopalā <lb/>doṣāṇāṃ tritaye 'nupānam ucitaṃ sakṣaudram ārdrodakam //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_5.19">
<l>ghanaparpaṭakaṃ jvare grahaṇyāṃ <lb/>mathitaṃ hema gare vamīṣu lājāḥ /</l>
<l>kuṭajo 'tisṛtau vṛṣo 'srapitte <lb/>gudakīleṣv analaḥ kṛmau kṛmighnaḥ //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_5.20">
<l>nārāyaṇaṃ bhajata re jaṭhareṇa yuktā <lb/>nārāyaṇaṃ bhajata re pavanena yuktāḥ /</l>
<l>nārāyaṇaṃ bhajata re bhavabhītiyuktā <lb/>nārāyaṇāt parataraṃ na hi kiñcid asti //</l>
</lg>
<lg xml:id="VaiJiv_5.21">
<l>āyurvedavidāṃ vicārasamaye dhanvantariḥ kevalaṃ <lb/>sīmā gānavidāṃ divākarasudhāmbhodhitriyāmāpatiḥ /</l>
<l>uttaṃsaḥ kavitākṛtāṃ matimatāṃ bhūbhṛtsabhābhūṣaṇaṃ <lb/>kāntoktyākṛta vaidyajīvanam idaṃ lolimbarājaḥ kaviḥ //</l>
</lg>
<p>iti divākarasūnulolimbarājaviracite vaidyajīvane sakalarogapratīkāro nāma pañcamo vilāsaḥ</p>
</div>
</body>
</text>
</TEI>
Notice an error, a missing source, or a date that should be revised? Suggest a correction. Every amendment enters the scholar moderation queue with the contributor cited.
URN · urn:vamshanidhi:scripture:01KTVGFEN9HBFZ9RW2T18KHSVN