Provisional period: the Scholar Council has not yet seated its first three members. Records labelled "verified" in the underlying registry are displayed as provisional until the council ratifies its first verdicts. Submissions still go through scholar review; only the public label downgrades.

Plate TXT · XMDKKalpadrumāvadānamālāLatn

URN · urn:vamshanidhi:scripture:01KTVFYDJZNFFAZDKG69KJXMDK

Scripture · text

Provisional

Kalpadrumāvadānamālā

Kalpadrumāvadānamālā

Klaus Wille

Kalpadrumāvadānamālāyāṃ 10 subhūtyavadānam* || athāśoko mahārājaḥ sarvaśokavinoditaḥ upaguptaṃ guruṃ natvā kṛtāñjalipuṭo 'vadat* // bhadanta śrotum icchāmi punar anyat subhāṣitam* yad uktaṃ śākyasiṃhena tan me gaditum arhasi // iti pṛṣṭo nṛpeṇāsāv upagupto yatīśvaraḥ parṣadaṃ…

Provenance ledger

2 entries

  1. AttributionKlaus Willetextual
  2. SourceUpstream TEI document · san · Latnpublished primary

IIText

san
<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<?xml-model href="http://www.tei-c.org/release/xml/tei/custom/schema/relaxng/tei_all.rng" type="application/xml" schematypens="http://relaxng.org/ns/structure/1.0"?>
<?xml-model href="http://www.tei-c.org/release/xml/tei/custom/schema/relaxng/tei_all.rng" type="application/xml" schematypens="http://purl.oclc.org/dsdl/schematron"?>
<TEI xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0" xml:id="sa_kalpadrumAvadAnamAlA">
  <teiHeader xml:lang="en">
  <fileDesc>
  <titleStmt>
	<title>Kalpadrumāvadānamālā</title>
	<author></author>
	<respStmt>
	 <resp>data entry</resp>
	 <name>Klaus Wille</name>
	</respStmt>
	<respStmt>
	 <resp>contribution to GRETIL</resp>
	 <name>Klaus Wille</name>
	</respStmt>
	<respStmt>
	 <resp>initial normalization and conversion to legacy GRETIL formats</resp>
	 <name>Reinhold Grünendahl</name>
	</respStmt>
	<respStmt>
	 <resp>normalization and conversion to TEI-conformant markup</resp>
	 <name>Maximilian Mehner</name>
	</respStmt>
  </titleStmt>

  <publicationStmt>
	<publisher>Göttingen Register of Electronic Texts in Indian Languages (GRETIL), SUB Göttingen</publisher>
	<availability>
	 <p>This e-text was provided to GRETIL in good faith that no copyright rights have been infringed.
	 If anyone wishes to assert copyright over this file, please contact the GRETIL management at <email>gretil(at)sub(dot)uni-goettingen(dot)de</email>.
	 The file will be immediately removed pending resolution of the claim.</p>

	 <licence target="https://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0/">Distributed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International License.</licence>
	</availability>
	<date when-iso="2020-07-31"/>
  </publicationStmt>

  <notesStmt>
	<note>This file has been created by mass conversion of GRETIL's Sanskrit corpus from <ref target="http://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/1_sanskr/4_rellit/buddh/klpdraau.htm">klpdraau.htm</ref>. Due to the heterogeneity of the sources the header markup might be suboptimal. For the sake of transparency the header of the legacy file is documented in the <gi>note</gi> element below:</note>
	<note type="legacyheader">
	 Kalpadrumavadanamala
<lb/>
<lb/>Based on the text appended to P.L. Vaidya's edition of the Avadanasataka
<lb/>(Darbhanga 1958, Buddhist Sanskrit Texts ; 19)
<lb/>
<lb/>Input by Klaus Wille, Göttingen
<lb/>
<lb/>TEXT WITH PADA MARKERS
	</note>
  </notesStmt>

  <sourceDesc>
	<bibl xml:id="Vaidya">the text appended to P.L. Vaidya's edition of the Avadanasataka (Darbhanga 1958, Buddhist Sanskrit Texts ; 19)</bibl>
  </sourceDesc>
  </fileDesc>

  <encodingDesc>
  <projectDesc>
	<p>The Göttingen Register of Electronic Texts in Indian Languages (GRETIL) is a resource platform providing standardized machine-readable texts in Indian languages that have been contributed by various individuals and institutions.</p>
  </projectDesc>

  <editorialDecl>
	<correction>
	 <p>Apparent errors have been silently corrected.</p>
	</correction>

	<normalization>
	 <p>GRETIL normalizes all texts contributed consistently for each language.
	 Sanskrit texts are normalized in accordance with the scheme of the International Alphabet of Sanskrit Transliteration (IAST) in order to facilitate word search across its corpus without additional transformations.</p>

	 <p>All characters that were fully equivalent to an IAST-conformant character in the text file contributed have been made to conform to the character list below.
	 Non-conformant characters with additional information including accents, capitalization, and whitespace have been preserved as <gi>orig</gi> elements inside <gi>choice</gi> elements with their IAST-conformant equivalent in <gi>reg</gi> elements for the creation of a plain text.
	 These additional informations will be available only in those transformations of this file that display the original information.</p>

	 <p><table>
	 <head>Characters Used for the Transliteration of Sanskrit according to IAST</head>
	 <row role="label">
	 <cell>Character</cell>
	 <cell>Character Name</cell>
	 <cell>Unicode Code Point</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>a</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER A</cell>
	 <cell>U+0061</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>ā</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER A WITH MACRON</cell>
	 <cell>U+0101</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>i</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER I</cell>
	 <cell>U+0069</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>ī</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER I WITH MACRON</cell>
	 <cell>U+012B</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>u</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER U</cell>
	 <cell>U+0075</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>ū</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER U WITH MACRON</cell>
	 <cell>U+016B</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>ṛ</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER R WITH DOT BELOW</cell>
	 <cell>U+1E5B</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>ṝ</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER R WITH DOT BELOW AND MACRON</cell>
	 <cell>U+1E5D</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>ḷ</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER L WITH DOT BELOW</cell>
	 <cell>U+1E37</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>ḹ</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER L WITH DOT BELOW AND MACRON</cell>
	 <cell>U+1E39</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>e</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER E</cell>
	 <cell>U+0065</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>o</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER O</cell>
	 <cell>U+006F</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>ṃ</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER M WITH DOT BELOW</cell>
	 <cell>U+1E43</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>ḥ</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER H WITH DOT BELOW</cell>
	 <cell>U+1E25</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>'</cell>
	 <cell>APOSTROPHE</cell>
	 <cell>U+0027</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>k</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER K</cell>
	 <cell>U+006B</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>g</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER G</cell>
	 <cell>U+0067</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>ṅ</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER N WITH DOT ABOVE</cell>
	 <cell>U+1E45</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>c</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER C</cell>
	 <cell>U+0063</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>j</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER J</cell>
	 <cell>U+006A</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>ñ</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER N WITH TILDE</cell>
	 <cell>U+00F1</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>ṭ</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER T WITH DOT BELOW</cell>
	 <cell>U+1E6D</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>ḍ</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER D WITH DOT BELOW</cell>
	 <cell>U+1E0D</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>ṇ</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER N WITH DOT BELOW</cell>
	 <cell>U+1E47</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>p</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER P</cell>
	 <cell>U+0070</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>b</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER B</cell>
	 <cell>U+0062</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>m</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER M</cell>
	 <cell>U+006D</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>y</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER Y</cell>
	 <cell>U+0079</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>r</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER R</cell>
	 <cell>U+0072</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>l</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER L</cell>
	 <cell>U+006C</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>v</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER V</cell>
	 <cell>U+0076</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>ś</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER S WITH ACUTE</cell>
	 <cell>U+x015B</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>ṣ</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER S WITH DOT BELOW</cell>
	 <cell>U+1E63</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>s</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER S</cell>
	 <cell>U+0073</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>h</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER H</cell>
	 <cell>U+0068</cell>
	 </row>
	 </table>
	</p>
  </normalization>

  <quotation marks="some">
	<p>If indicated unambiguously in the text file contributed quotation marks have been replaced with the <gi>q</gi> element and, in case a reference was provided, have been nested inside a <gi>cit</gi> with the respective reference provided in a <gi>ref</gi> element after the quote.</p>
  </quotation>

  <segmentation>
	<p>Unnumbered <gi>div</gi> elements are used to structure the text, using the <att>type</att> and <att>n</att> attributes in accordance with the <gi>refsDecl</gi>.</p>
  </segmentation>

  <interpretation>
	<p>Interpretive markup which is visible only in analytic transformations of this file consists of:
	<list>
	 <item>Highlighting in <gi>hi</gi> elements,</item>
	 <item>Corruptions in <gi>sic</gi> elements,</item>
	 <item>Remarks in <gi>note</gi> elements with the @resp attribute identifying the agency.</item>
	</list></p>
  </interpretation>
  </editorialDecl>

  <refsDecl>
  <p>A reference is given in the <att>xml:id</att> attributes consisting of
  <list>
	<item>a pragmatic abbreviation of the <label>title</label>: Kalpadrumāvadānamālā = KDA,</item>
	<item>the number of the <label></label> in arabic numerals,</item>
	<item>the number of the <label>verse</label> in arabic numerals.</item>
  </list>
  </p>
  </refsDecl>
  </encodingDesc>

  <profileDesc>
  <langUsage>
  <language ident="en">English</language>
  <language ident="sa-Latn">Sanskrit</language>
  </langUsage>

  <textClass>
  <keywords scheme="http://gretil.sub.uni-goettingen.de/">
	<term>Sanskrit -- Religious Literature -- Buddhist</term>
  </keywords>
  </textClass>
  </profileDesc>

  <revisionDesc>
  <listChange>
  <change when-iso="2020-07-31" who="Maximilian Mehner">TEI encoding by mass conversion of GRETIL's Sanskrit corpus</change>
  </listChange>
  </revisionDesc>

</teiHeader>

<text xml:lang="sa-Latn" xml:id="KDA">
  <body>
<head>Kalpadrumāvadānamālāyāṃ 10 subhūtyavadānam* ||</head>

<lg xml:id="KDA_1">
<l><seg type="pāda" n="a">athāśoko mahārājaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">sarvaśokavinoditaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">upaguptaṃ guruṃ natvā</seg> <seg type="pāda" n="d">kṛtāñjalipuṭo 'vadat*</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_2">
<l><seg type="pāda" n="a">bhadanta śrotum icchāmi</seg> <seg type="pāda" n="b">punar anyat subhāṣitam*</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yad uktaṃ śākyasiṃhena</seg> <seg type="pāda" n="d">tan me gaditum arhasi</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_3">
<l><seg type="pāda" n="a">iti pṛṣṭo nṛpeṇāsāv</seg> <seg type="pāda" n="b">upagupto yatīśvaraḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">parṣadaṃ ca samālokya</seg> <seg type="pāda" n="d">saṃbabhāṣa subhāṣitam*</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_4">
<l><seg type="pāda" n="a">śṛṇu rājan mahābāho</seg> <seg type="pāda" n="b">sarvalokahitārthataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">subhūter avadānaṃ yat</seg> <seg type="pāda" n="d">tat pravakṣye yathāśrutam*</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_5">
<l><seg type="pāda" n="a">purā śrībhagavān buddho</seg> <seg type="pāda" n="b">dharmarājas tathāgataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vidyācaraṇasaṃpannaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">sugato lokavijjinaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_6">
<l><seg type="pāda" n="a">śāstā devamanuṣyāṇāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">samyaksaṃbodhideśakaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">satkṛto mānitaḥ satvair</seg> <seg type="pāda" n="d">gurukṛtaś ca pūjitaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_7">
<l><seg type="pāda" n="a">rājabhī rājamātraiś ca</seg> <seg type="pāda" n="b">dhanibhiḥ puravāsibhiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">śreṣṭhibhiḥ sārthavāhaiś ca</seg> <seg type="pāda" n="d">nānādeśasamāgataiḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_8">
<l><seg type="pāda" n="a">devāsuramahānāgair</seg> <seg type="pāda" n="b">yakṣagandharvakinnaraiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">guruḍaiś ca mahāsarpais</seg> <seg type="pāda" n="d">tathānyasatvajātikaiḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_9">
<l><seg type="pāda" n="a">susaṃjñāto mahāpuṇyo</seg> <seg type="pāda" n="b">lābhī cīvaravāsasām*</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">piṇḍapātāsanādīnāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">śayyādīnāṃ tathaiva ca</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_10">
<l><seg type="pāda" n="a">auṣadhādipariṣkāra</seg><seg type="pāda" n="b">vastūnāṃ sarvataḥ sadā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sārdhaṃ saśrāvakaiḥ saṃghair</seg> <seg type="pāda" n="d">bhikṣubhiś ca jitendriyaiḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_11">
<l><seg type="pāda" n="a">bhikṣuṇyupāsikābhiś ca</seg> <seg type="pāda" n="b">celakopāsakais tathā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">bodhisatvamahāsatvaiḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">satvārthabodhivāñchibhiḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_12">
<l><seg type="pāda" n="a">śrāvastyāṃ rājadhānyāṃ vai</seg> <seg type="pāda" n="b">jetavane manorame</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vihāre vyaharad dharmaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">deśayañ chubhayas sadā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_13">
<l><seg type="pāda" n="a">tadā bhagavatā satva</seg><seg type="pāda" n="b">vinayānugrahārthinā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">āmantrya bhikṣavaḥ sarve</seg> <seg type="pāda" n="d">samyagājñāpitā iti</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_14">
<l><seg type="pāda" n="a">gacchata bhikṣavo yūyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">satvānāṃ vinayārthataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="a">deśān pratyabhigacchantaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">prakāśayata saṃvṛtim*</seg> //</l>
</lg>

<pb edRef="#Vaidya" n="266"/>

<lg xml:id="KDA_15">
<l><seg type="pāda" n="a">tathety eva pratiśrutya</seg> <seg type="pāda" n="b">śāstuḥ pādau praṇamya ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">śrāvakā bhikṣavaś caiva</seg> <seg type="pāda" n="d">pratasthus te niyoginaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_16">
<l><seg type="pāda" n="a">guro ājñāṃ vahantas te</seg> <seg type="pāda" n="b">kecit prācīṃ diśaṃ gatāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">deśayanti sma saddharmaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">pratideśānupāsthitāḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_17">
<l><seg type="pāda" n="a">dakṣiṇasyāṃ tathā kecit</seg> <seg type="pāda" n="b">kecic ca paścimāṃ diśam*</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tathottarāṃ diśaṃ gatvā</seg> <seg type="pāda" n="d">vidikṣu cāpi sarvataḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_18">
<l><seg type="pāda" n="a">teṣāṃ dhyānaratā ye vai</seg> <seg type="pāda" n="b">te viviktasukhaiṣiṇaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">meror upariṣaṇḍāyām</seg> <seg type="pāda" n="d">adhyūṣur dhyānatatparāḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_19">
<l><seg type="pāda" n="a">tadābdher garuḍenaiko</seg> <seg type="pāda" n="b">nāgapotaḥ samuddhṛtaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tam āśramam upānīya</seg> <seg type="pāda" n="d">bhakṣitum upacakrame</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_20">
<l><seg type="pāda" n="a">tatrasthās tena nāgena</seg> <seg type="pāda" n="b">bhikṣavo dhyānasaṃratāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dṛṣṭvaiva suprasannena</seg> <seg type="pāda" n="d">manasā praṇidhir dadhe</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_21">
<l><seg type="pāda" n="a">dhanyās te bhikṣavo hy ete</seg> <seg type="pāda" n="b">saddharmasukhacāriṇaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">aham api ca bhūyāsaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">tādṛgdharmasamāhitaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_22">
<l><seg type="pāda" n="a">iti praṇidhiṃ kurvāṇo</seg> <seg type="pāda" n="b">jīvitād vyavaropitaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tatraiva garuḍenaivaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">bhakṣito 'bhūt sa nāgakaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_23">
<l><seg type="pāda" n="a">tataḥ kālagatas tatra</seg> <seg type="pāda" n="b">śrāvastyāṃ puri + + +</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">bhūtināmnā dvijasyāsau</seg> <seg type="pāda" n="d">bhāryāyā garbham āviśat*</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_24">
<l><seg type="pāda" n="a">tataś ca kramatas tasyā</seg> <seg type="pāda" n="b">garbhaḥ samanuvardhitaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tatas tatsamaye prāpte</seg> <seg type="pāda" n="d">dārakaḥ samajāyata</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_25">
<l><seg type="pāda" n="a">tataḥ pitā ca taṃ dṛṣṭā</seg> <seg type="pāda" n="b">dārakaṃ saṃprasādikam*</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">darśanīyaṃ subhadrāṅgaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">muhuḥ paśyann ananda saḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_26">
<l><seg type="pāda" n="a">tato jātimahaṃ kṛtvā</seg> <seg type="pāda" n="b">jñānīnāhūya cādarāt*</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">bhavanto 'sya nu kiṃ nāma</seg> <seg type="pāda" n="d">kriyatām iti so 'bravīt*</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_27">
<l><seg type="pāda" n="a">jñātayo 'pi tathā śrutvā</seg> <seg type="pāda" n="b">dṛṣṭvā cainaṃ ca bālakam*</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sarve harṣasamāpannā</seg> <seg type="pāda" n="d">bhūtiṃ tam abruvaṃs tathā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_28">
<l><seg type="pāda" n="a">yasmād bhūter ayaṃ putraṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">sujāto lakṣaṇānvitaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tasmāt subhūtir ity eva</seg> <seg type="pāda" n="d">nāmnā bhavatu viśrutaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_29">
<l><seg type="pāda" n="a">tathā kramād vivṛddho 'sau</seg> <seg type="pāda" n="b">subhūtir bālasundaraḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kumāratvaṃ kramāt prāpto</seg> <seg type="pāda" n="d">rarāma sa vayonvitaḥ</seg> //</l>
</lg>

<pb edRef="#Vaidya" n="267"/>

<lg xml:id="KDA_30">
<l><seg type="pāda" n="a">pūrvakarmabalādhānāt</seg> <seg type="pāda" n="b">krodhanaḥ krūrabhāṣaṇaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kiṃcin nimittasaṃruṣṭo</seg> <seg type="pāda" n="d">vigrahe nirato 'bhavat</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_31">
<l><seg type="pāda" n="a">paruṣībhūtacittatvān</seg> <seg type="pāda" n="b">na tasya ko 'py abhūt suhṛt*</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sarvajñātiviruddhatvāt</seg> <seg type="pāda" n="d">pitṛbhyām apy upekṣitaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_32">
<l><seg type="pāda" n="a">bandhubhiś ca parityakto</seg> <seg type="pāda" n="b">naiva kasyāpy abhūt priyaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">viśrambhapraṇayaṃ tasmin</seg> <seg type="pāda" n="d">naiva kaścid abhāṣata</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_33">
<l><seg type="pāda" n="a">sthātuṃ gantuṃ tathā bhoktuṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">śayituṃ vābhilāpitum*</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tenaiva krodhinā sārdhaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">samutsehur na kecana</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_34">
<l><seg type="pāda" n="a">tadā pitrā niyukto 'sau</seg> <seg type="pāda" n="b">lipiśālām upāgamat*</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">subhūtiś ca guruṃ natvā</seg> <seg type="pāda" n="d">lipim anvagrahīt kramāt*</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_35">
<l><seg type="pāda" n="a">tato vyākaraṇādīni</seg> <seg type="pāda" n="b">sarvaśāstrāṇy anukramāt*</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">so 'dhītyaiṣāṃ suśīghreṇa</seg> <seg type="pāda" n="d">pāraṃ prāpa subuddhimān*</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_36">
<l><seg type="pāda" n="a">tathā vedān adhītyaivaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">sāṅgopāṅgān yathākramam*</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">atharvam apy adhītuṃ sa</seg> <seg type="pāda" n="d">prārabhat tīkṣṇamānasaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_37">
<l><seg type="pāda" n="a">tatra pitā dvijo bhūtir</seg> <seg type="pāda" n="b">atharvādhītasaṃratam*</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">subhūtiṃ svātmajaṃ putraṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">dṛṣṭvaivaṃ samacintayat*</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_38">
<l><seg type="pāda" n="a">subhūtir mama putro 'yam</seg> <seg type="pāda" n="b">agnikalpaḥ sutīkṣṇadhīḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kadācit kupito roṣāl</seg> <seg type="pāda" n="d">loke 'narthaṃ kariṣyati</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_39">
<l><seg type="pāda" n="a">tad anvāharitavyo 'yam</seg> <seg type="pāda" n="b">ātharvaṇāt prayatnataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ṛṣiṣu preṣayitvainaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">yojayiṣye ca saṃyame</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_40">
<l><seg type="pāda" n="a">iti matvā pitā bhūtiḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">subhūtiṃ svātmajaṃ tathā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ātharvaṇād vinirhṛtya</seg> <seg type="pāda" n="d">prabodhayaṃs tam abravīt*</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_41">
<l><seg type="pāda" n="a">śṛṇu putra mayā proktaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">hitārthaṃ tava saṃmatam*</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tvaṃ hi vidvān mahāvijñaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">sarvaśāstrāṅgapāragaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_42">
<l><seg type="pāda" n="a">kiṃ tavātharvavedena</seg> <seg type="pāda" n="b">māyākleśārthasādhinā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">viramya tadadhiṣṭhānād</seg> <seg type="pāda" n="d">ṛṣicaryāṃ samācara</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_43">
<l><seg type="pāda" n="a">munīnām upadeśāni</seg> <seg type="pāda" n="b">pratilabhya jitendriyaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">śāntātmā sukham āsthāya</seg> <seg type="pāda" n="d">carasva vratam uttamam*</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_44">
<l><seg type="pāda" n="a">dhanyās te vītarāgā ye</seg> <seg type="pāda" n="b">gurubhaktāś ca nirmadāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">viviktāraṇyavāseṣu</seg> <seg type="pāda" n="d">vasanti dhyāyinaḥ sadā</seg> //</l>
</lg>

<pb edRef="#Vaidya" n="268"/>

<lg xml:id="KDA_45">
<l><seg type="pāda" n="a">ye 'pi parigrahāṃs tyaktvā</seg> <seg type="pāda" n="b">bhavanti brahmacāriṇaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">devānām api te mānyā</seg> <seg type="pāda" n="d">vandanīyāḥ sadā khalu</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_46">
<l><seg type="pāda" n="a">ye pravrajyāṃ samāgṛhya</seg> <seg type="pāda" n="b">śāntātmāno jitendriyāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">avasanti puṇyatīrtheṣu</seg> <seg type="pāda" n="d">te 'pi hi paramarṣayaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_47">
<l><seg type="pāda" n="a">kāmabhogyāni ye hitvā</seg> <seg type="pāda" n="b">sādhayante tapovane</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">phalamūlodakais tuṣṭās</seg> <seg type="pāda" n="d">te 'pi dhanyā dvijottamāḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_48">
<l><seg type="pāda" n="a">ye 'pi kleśān vinirjitya</seg> <seg type="pāda" n="b">caturbrahmavihāriṇaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">bhikṣāśinaḥ samādhisthās</seg> <seg type="pāda" n="d">te hi brahmavidāṃ varāḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_49">
<l><seg type="pāda" n="a">ye cāparigrahītāro</seg> <seg type="pāda" n="b">nirlobhāḥ satyavādinaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nirmadā nirahaṃkārās</seg> <seg type="pāda" n="d">ta eva brāhmaṇottamāḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_50">
<l><seg type="pāda" n="a">yasya dātuṃ mano nāsti</seg> <seg type="pāda" n="b">matsarākrāntacetasaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vedaśāstrāgamais tasya</seg> <seg type="pāda" n="d">kim eva svātmapoṣiṇaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_51">
<l><seg type="pāda" n="a">yasya cittaṃ hy aviśuddhaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">śīlasaṃvaravarjitam*</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kiṃ bhāti muniveṣeṇa</seg> <seg type="pāda" n="d">sa naṭarṣir ivonmadaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_52">
<l><seg type="pāda" n="a">yasya loke dayā nāsti</seg> <seg type="pāda" n="b">bālavṛddhādiduḥkhite</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kiṃ tasya brahmavṛttena</seg> <seg type="pāda" n="d">citte{na} parimohite</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_53">
<l><seg type="pāda" n="a">yasya na kuśalotsāhaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">citte lokārthaṃ sādhitum*</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tasya kiṃ tapasā siddhe</seg> <seg type="pāda" n="d">kevalaṃ pāpahetubhiḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_54">
<l><seg type="pāda" n="a">yasya cittaṃ pravikṣiptaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">kleśād yair asamāhitam*</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sa kiṃ guhāniviṣṭo 'pi</seg> <seg type="pāda" n="d">na sādhur duṣṭajantuvat*</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_55">
<l><seg type="pāda" n="a">yasya prajñā viśuddhā na</seg> <seg type="pāda" n="b">saddharmaguṇasādhane</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tasya kiṃ brahmacaryeṇa</seg> <seg type="pāda" n="d">kevalaṃ duḥkhahetunā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_56">
<l><seg type="pāda" n="a">yaś ca dātā viśuddhātmā</seg> <seg type="pāda" n="b">sarvasatvān upālakaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nīco 'pi sa dvijakalpo</seg> <seg type="pāda" n="d">yato dātā prajāpatiḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_57">
<l><seg type="pāda" n="a">yena saṃrakṣitaṃ nityaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">śīlaṃ saṃyamasaṃvṛttam*</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sa eva brāhmaṇaḥ śuddhaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">śrotriyo vedanān yatiḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_58">
<l><seg type="pāda" n="a">yasya cittaṃ dayāśūlaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">sarvasatvahiteṣitam*</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">caṇḍālo 'pi sa vipraḥ syāl</seg> <seg type="pāda" n="d">lokeśo hi kṣamākaraḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_59">
<l><seg type="pāda" n="a">yenaiva duṣkaraṃ karma</seg> <seg type="pāda" n="b">sādhitaṃ satvahetunā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sa eva brāhmaṇo dhīro</seg> <seg type="pāda" n="d">viśvakarmā yato vidhiḥ</seg> //</l>
</lg>

<pb edRef="#Vaidya" n="269"/>

<lg xml:id="KDA_60">
<l><seg type="pāda" n="a">yasya cittaṃ sadā satva</seg><seg type="pāda" n="b">hitārtheṣu samādhitam*</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sa hi vipro mahābhijño</seg> <seg type="pāda" n="d">brahmā jñānarato yataḥ <note>Speyer: dhyānarato</note></seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_61">
<l><seg type="pāda" n="a">yasya prajñā jagalloka</seg><seg type="pāda" n="b">hitānuśāsanojjvalā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">saiva dvijavaro vijño</seg> <seg type="pāda" n="d">vedadharmāsthito dvijaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_62">
<l><seg type="pāda" n="a">yenaiva nirjitāḥ kleśāś</seg> <seg type="pāda" n="b">caturbrahmavihāriṇā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">svacitte bhāvitaṃ brahma</seg> <seg type="pāda" n="d">sa eva brāhmaṇottamaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_63">
<l><seg type="pāda" n="a">tasmāt putra mayā proktaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">śrutvā lokahitotsukaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sarvakleśān vinirjitya</seg> <seg type="pāda" n="d">saddharmābhirato bhava</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_64">
<l><seg type="pāda" n="a">iti pitur vacaḥ śrutvā</seg> <seg type="pāda" n="b">subhūtiḥ so 'numoditaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kṛtāñjalis tathā natvā</seg> <seg type="pāda" n="d">pitaram ity abhāṣata</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_65">
<l><seg type="pāda" n="a">tathā satyaṃ manas tāta</seg> <seg type="pāda" n="b">rocate tapase mama</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tad ājñāṃ dehi me tāta</seg> <seg type="pāda" n="d">cariṣye brahmasadvratam*</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_66">
<l><seg type="pāda" n="a">tenaivaṃ prārthyamāno 'sau</seg> <seg type="pāda" n="b">subhūtinā pitā tataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">pariṣvajyātmajaṃ putraṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">punar apy abravīn mudā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_67">
<l><seg type="pāda" n="a">evaṃ cet tava vāñchāsti</seg> <seg type="pāda" n="b">putra brahmasusādhanaiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">cara brahmavrataṃ samyag</seg><seg type="pāda" n="d">dhīracittasamāhitaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_68">
<l><seg type="pāda" n="a">ādau krodharipuṃ jitvā</seg> <seg type="pāda" n="b">duṣṭabhārān vinirjaya <note>Speyer: duṣṭamārān</note></seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yāvat krodham anirjitya</seg> <seg type="pāda" n="d">duṣṭāñjetuṃ na śaknuyāḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_69">
<l><seg type="pāda" n="a">yāvad duṣṭān anirjitya</seg> <seg type="pāda" n="b">dharme sthātuṃ na śaknuyāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">asusaṃsthitadharmāṇaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">hanyur mārā hi sarvathā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_70">
<l><seg type="pāda" n="a">tasmād vāñchati yo brahma</seg> <seg type="pāda" n="b">tenādau cittakoṭarāt*</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">viniḥkṛṣya prayatnena</seg> <seg type="pāda" n="d">hantavyaḥ krodhapannagaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_71">
<l><seg type="pāda" n="a">krodho hi vasate yasya</seg> <seg type="pāda" n="b">citte mānamadākule</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tāvat sadguṇayukto 'pi</seg> <seg type="pāda" n="d">sevyate naiva sajjanaiḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_72">
<l><seg type="pāda" n="a">tasmāt sarvaprayatnena</seg> <seg type="pāda" n="b">krodhajiṣṇuḥ samāhitaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">pravrajyāṃ samupāsiśritya</seg> <seg type="pāda" n="d">cara brāhmaṇyam ādarāt*</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_73">
<l><seg type="pāda" n="a">tathety asau pratiśrutya</seg> <seg type="pāda" n="b">subhūtiḥ saṃpramoditaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sahasā pitarau natvā</seg> <seg type="pāda" n="d">munīnām āśramaṃ yayau</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_74">
<l><seg type="pāda" n="a">tatra prāpto munīn natvā</seg> <seg type="pāda" n="b">kṛtāñjalipuṭo mudā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">brāhmaṇyasaṃvaraṃ prāptuṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">pravrajyāṃ samayācata</seg> //</l>
</lg>

<pb edRef="#Vaidya" n="270"/>

<lg xml:id="KDA_75">
<l><seg type="pāda" n="a">guro brahmavidāṃ śreṣṭha</seg> <seg type="pāda" n="b">kalyāṇavartmadeśaka</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">pravrajyāṃ dehi me satyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">careyaṃ bhavamuktaye</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_76">
<l><seg type="pāda" n="a">iti tasya vacaḥ śrutvā</seg> <seg type="pāda" n="b">gurur brahmavidāṃ varaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ehi vatsa cara brahma</seg><seg type="pāda" n="d">caryaṃ jitvā ṣaḍ indriyam*</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_77">
<l><seg type="pāda" n="a">ity ukto guruṇā so 'bhūt</seg> <seg type="pāda" n="b">subhūtir muniveṣabhṛt*</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">brahmavihārasaṃpanno</seg> <seg type="pāda" n="d">vinītaḥ śraddhayānvitaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_78">
<l><seg type="pāda" n="a">tathāpi daivasāmarthyāt</seg> <seg type="pāda" n="b">krodhasaṃraktamānasaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kiṃcin nimittamātre 'pi</seg> <seg type="pāda" n="d">vigrahavān asaṃyataḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_79">
<l><seg type="pāda" n="a">vedasiddhāntaśāstreṣu</seg> <seg type="pāda" n="b">vivādī krodhabāhulaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">atīva roṣasaṃkruṣṭo</seg> <seg type="pāda" n="d">vicikṣepa yatīn api</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_80">
<l><seg type="pāda" n="a">dharmārthakāmamokṣeṣu</seg> <seg type="pāda" n="b">nirapekṣaḥ sutīkṣṇavāk*</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sarvatra munibhiś cāpi</seg> <seg type="pāda" n="d">vijagrāhāsamāhitaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_81">
<l><seg type="pāda" n="a">ity enaṃ krodhasaṃraktaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">vedasiddhāntamāninam*</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">subhūtiṃ brāhmaṇaṃ dṛṣṭvā</seg> <seg type="pāda" n="d">guruś caivam acintayat*</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_82">
<l><seg type="pāda" n="a">aho daivabalādhānāt</seg> <seg type="pāda" n="b">subhūtir brāhmaṇo 'py ayam*</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">svasiddhāntasamāno 'dya</seg> <seg type="pāda" n="d">krūravāgvigrahotsukaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_83">
<l><seg type="pāda" n="a">agnikalpo mahātīkṣṇaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">sarvaśāstrārthakovidaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">viśārado mahābhijño</seg> <seg type="pāda" n="d">dharmasaṃyamatatparaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_84">
<l><seg type="pāda" n="a">tapaś caraṇasaṃraktas</seg> <seg type="pāda" n="b">tīkṣṇabuddhiḥ kṛtodyamaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">mahotsāho mahāvīraḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">siddhavidyo mahotkaṭaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_85">
<l><seg type="pāda" n="a">sarvaśāstrakalābhijño</seg> <seg type="pāda" n="b">mantrasiddhiprayogavit*</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vedasiddhāntayogānāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">pāragaś ca mahāsudhīḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_86">
<l><seg type="pāda" n="a">kiṃ tu krodhāviśuddhātmā</seg> <seg type="pāda" n="b">vigrahī vādasaṃrataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kiṃcin nimittamātre 'pi</seg> <seg type="pāda" n="d">vikruṣṭo 'tha ruṣāśayaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_87">
<l><seg type="pāda" n="a">kadācit kupito ruṣṭeḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">saṃkleśādhīracetanaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">śāpāśaniprahāreṇa</seg> <seg type="pāda" n="d">loke 'narthaṃ kariṣyati</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_88">
<l><seg type="pāda" n="a">tad ahaṃ saṃprabodhyainaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">subhūtiṃ dvijasattamam*</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">samādhidhyānavaryāsu</seg> <seg type="pāda" n="d">yojayeyaṃ sa sarvathā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_89">
<l><seg type="pāda" n="a">iti matvā guruś cainaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">subhūtiṃ samabodhayat*</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">śṛṇu vatsa hitaṃ vakṣye</seg> <seg type="pāda" n="d">tatra bhava samāhitaḥ</seg> //</l>
</lg>

<pb edRef="#Vaidya" n="271"/>

<lg xml:id="KDA_90">
<l><seg type="pāda" n="a">sarvavarṇāgrajo vipraḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">sarvajātivarottamaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">brāhmaṇo 'smīty ahaṃkāro</seg> <seg type="pāda" n="d">na kartavyaḥ kadācana</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_91">
<l><seg type="pāda" n="a">na jīvo brāhmaṇas tāvad</seg> <seg type="pāda" n="b">yasmāt saṃskārato dvijaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">jīvaś ced brāhmaṇas tāvad</seg> <seg type="pāda" n="d">vṛthā syād dharmasaṃskṛtaiḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_92">
<l><seg type="pāda" n="a">ādyante paśavo devā</seg> <seg type="pāda" n="b">iti vede 'pi kathyate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tato dharmābhisaṃskāraiḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">sarve syur mānavā dvijāḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_93">
<l><seg type="pāda" n="a">śvapacā api dharmasthāḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">saṃskṛtāḥ syur dvijādhamāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">guṇadharmānusāraiś ca</seg> <seg type="pāda" n="d">devā daityāś ca mānuṣāḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_94">
<l><seg type="pāda" n="a">satvadharmadharā devā</seg> <seg type="pāda" n="b">rajodharmadharā narāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tamodharmadharā daityā</seg> <seg type="pāda" n="d">iti siddhāntasaṃmatam*</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_95">
<l><seg type="pāda" n="a">iti dharmaguṇādhānāt</seg> <seg type="pāda" n="b">traidhātukabhavālaye</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">caturyonisamudbhūtāḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">ṣaḍgatiṣu bhramanti te</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_96">
<l><seg type="pāda" n="a">tatrāpi karmabhedena</seg> <seg type="pāda" n="b">jātibhedā hy anekaśaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">jātiṣv api ca sarvāsu</seg> <seg type="pāda" n="d">svakarmapariṇāmataḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_97">
<l><seg type="pāda" n="a">satvā naikavidhā jātā</seg> <seg type="pāda" n="b">adhamottamam adhyamāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ye satvās tāmasā raudrā</seg> <seg type="pāda" n="d">hiṃsākarmānusaṃratāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="e">te 'dhobhuvanasaṃjātā</seg> <seg type="pāda" n="f">vasanti kleśabhāginaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_98">
<l><seg type="pāda" n="a">rajodharmaratā ye hi</seg> <seg type="pāda" n="b">rāgacaryānusāriṇaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">te satvā bhūmisaṃjātā</seg> <seg type="pāda" n="d">vasanti mānuṣādayaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_99">
<l><seg type="pāda" n="a">satvadharmaratā ye tu</seg> <seg type="pāda" n="b">sātvikāḥ śāntacāriṇaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">te devā nirmalānandā</seg> <seg type="pāda" n="d">vasanti svargatiṃ gatāḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_100">
<l><seg type="pāda" n="a">tathaite sarvasatvāś ca</seg> <seg type="pāda" n="b">guṇadharmānusārataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">svakṛtaṃ karma bhuñjanto</seg> <seg type="pāda" n="d">bhrāmyanti tribhavālaye</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_101">
<l><seg type="pāda" n="a">vṛddhiṃ prāpya guṇāś cettham</seg> <seg type="pāda" n="b">ekaikaṃ guṇavṛddhitaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">+ + + + + + + + +</seg> <seg type="pāda" n="d">+ + + + + + + +</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_102">
<l><seg type="pāda" n="a">ākāśasya guṇaś caikaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">śabda eva na cāparaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">śabdasparśau ca vāyor vai</seg> <seg type="pāda" n="d">dvau guṇau parikīrtitau</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_103">
<l><seg type="pāda" n="a">agneḥ śabdaś ca sparśaś ca</seg> <seg type="pāda" n="b">rūpam eva trayo guṇāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">śabdasparśarūparasāś</seg> <seg type="pāda" n="d">catvāry eva samīraṇe</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_104">
<l><seg type="pāda" n="a">sparśaḥ śabdo raso rūpaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">gandhaś ca pṛthivīguṇāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">evaṃ militayogaiś ca</seg> <seg type="pāda" n="d">brahmāṇotpattir ucyate</seg> //</l>
</lg>

<pb edRef="#Vaidya" n="272"/>

<lg xml:id="KDA_105">
<l><seg type="pāda" n="a">sarve jīvā militvaiva</seg> <seg type="pāda" n="b">brahmāṇāṃś ca samudbhavāḥ <note>Speyer:brahmāṇāṃśasamudbhavāḥ</note></seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">caturaśīti lakṣāś ca</seg> <seg type="pāda" n="d">proktā vai jīvajātayaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_106">
<l><seg type="pāda" n="a">dharmataḥ sukhino bhūtāḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">pāpato duḥkhabhāginaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">miśrato miśrabhuktāra</seg> <seg type="pāda" n="d">ity uktam avadānikaiḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_107">
<l><seg type="pāda" n="a">bhārate 'pi tathā proktam</seg> <seg type="pāda" n="b">ṛṣibhiḥ karmavādibhiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sapta vyādhā daśāraṇye</seg> <seg type="pāda" n="d">mṛgāḥ kāliñjare girau</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_108">
<l><seg type="pāda" n="a">cakravākau śaradvīpe</seg> <seg type="pāda" n="b">haṃsāḥ sarasi mānase</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">te 'pi jātāḥ kurukṣetre</seg> <seg type="pāda" n="d">brāhmaṇā vedapāragāḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_109">
<l><seg type="pāda" n="a">uktaṃ ca mānave dharme</seg> <seg type="pāda" n="b">muninā muninā + +</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">mithyājīvena jīvan yaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">patito brāhmaṇo hy asau</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_110">
<l><seg type="pāda" n="a">vṛṣalīphenapītasya</seg> <seg type="pāda" n="b">niḥśvāsopahatasya ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tayaiva sahasuptasya</seg> <seg type="pāda" n="d">niṣkṛtir nopalabhyate</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_111">
<l><seg type="pāda" n="a">śūdrīhastena yo bhuñkte</seg> <seg type="pāda" n="b">māsam ekaṃ nirantaram*</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">jīvamāno bhavec chūdro</seg> <seg type="pāda" n="d">mṛtaś ca sa prajāyate</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_112">
<l><seg type="pāda" n="a">adhītya caturo vedān</seg> <seg type="pāda" n="b">sāṅgopāṅgāṃś ca tatvataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">śūdrāt pratigrahagrāhī</seg> <seg type="pāda" n="d">brāhmaṇo jāyate kharaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_113">
<l><seg type="pāda" n="a">kharo dvādaśa janmāni</seg> <seg type="pāda" n="b">ṣaṣṭi janmāni sūkaraḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">śvānaḥ saptati janmāni</seg> <seg type="pāda" n="d">ity evaṃ manur abravīt*</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_114">
<l><seg type="pāda" n="a">tathoktam avadāne 'pi</seg> <seg type="pāda" n="b">buddhenādvayavādinā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">brāhmaṇo 'dattam ādāya</seg> <seg type="pāda" n="d">babhūva vānarādhipaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_115">
<l><seg type="pāda" n="a">tatra sa buddhanāthāya</seg> <seg type="pāda" n="b">dadau ca paṇasaṃ mudā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tataś ca mānavo bhūtvā</seg> <seg type="pāda" n="d">pāṃśudātā hy abhūc chiśuḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_116">
<l><seg type="pāda" n="a">tatkarmaphalato rājā</seg> <seg type="pāda" n="b">sarvānando babhūva saḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tatrāpi buddhanāthāya</seg> <seg type="pāda" n="d">piṇḍapātaṃ dadau mudā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_117">
<l><seg type="pāda" n="a">taddīpaṃkaraprasādena</seg> <seg type="pāda" n="b">bodhisatvo 'bhavan nṛpaḥ <note>Speyer: bhaven</note></seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sarvapāramitāḥ pūrya</seg> <seg type="pāda" n="d">buddho 'pi sa bhaviṣyati</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_118">
<l><seg type="pāda" n="a">ity uktam avadāne 'pi</seg> <seg type="pāda" n="b">jinenādvayavādinā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tasmāc caivaṃ vijānīyā</seg> <seg type="pāda" n="d">na jīvo brāhmaṇaḥ khalu</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_119">
<l><seg type="pāda" n="a">jātyāpi brāhmaṇo naiva</seg> <seg type="pāda" n="b">saṃskṛtas tu dvijo bhavet*</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">jātyā ced brāhmaṇo bhūto</seg> <seg type="pāda" n="d">vṛthā syāt saṃskṛter vidhiḥ</seg> //</l>
</lg>

<pb edRef="#Vaidya" n="273"/>

<lg xml:id="KDA_120">
<l><seg type="pāda" n="a">smṛtau hi tat tathā proktaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">nā jātyā dharmato dvijaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">+ + + + + + + +</seg> <seg type="pāda" n="d">+ + + + + + + +</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_121">
<l><seg type="pāda" n="a">dharmasaṃskṛtivṛttisthaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">śvapaco 'pi dvijo bhavet*</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tathā hi mānave dharme</seg> <seg type="pāda" n="d">manunābhihitaṃ khalu</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_122">
<l><seg type="pāda" n="a">araṇīgarbhasaṃbhūtaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">kaṭhinākhyo mahāmuniḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tapasā brāhmaṇo jātas</seg> <seg type="pāda" n="d">tasmāj jātir akāraṇam*</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_123">
<l><seg type="pāda" n="a">kaivartigarbhasaṃbhūto</seg> <seg type="pāda" n="b">vyāso nāma mahāmuniḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tapasā brāhmaṇo jātas</seg> <seg type="pāda" n="d">tasmāj jātir akāraṇam*</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_124">
<l><seg type="pāda" n="a">urvaśīgarbhasaṃbhūto</seg> <seg type="pāda" n="b">vasiṣṭhākhyo mahāmuniḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tapasā brāhmaṇo jātas</seg> <seg type="pāda" n="d">tasmāj jātir akāraṇam*</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_125">
<l><seg type="pāda" n="a">hariṇīgarbhasaṃbhūto</seg> <seg type="pāda" n="b">ṛṣyaśṛṅgo mahāmuniḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tapasā brāhmaṇo jātas</seg> <seg type="pāda" n="d">tasmāj jātir akāraṇam*</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_126">
<l><seg type="pāda" n="a">caṇḍālīgarbhasaṃbhūto</seg> <seg type="pāda" n="b">viśvāmitro mahāmuniḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tapasā brāhmaṇo jātas</seg> <seg type="pāda" n="d">tasmāj jātir akāraṇam*</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_127">
<l><seg type="pāda" n="a">taṇḍulīgarbhasaṃbhūto</seg> <seg type="pāda" n="b">nāradākhyo mahāmuniḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tapasā brāhmaṇo jātas</seg> <seg type="pāda" n="d">tasmāj jātir akāraṇam*</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_128">
<l><seg type="pāda" n="a">evam anye 'pi sarve ca</seg> <seg type="pāda" n="b">ṛṣayo brahmacāriṇaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tapasā brāhmaṇā bhūtā</seg> <seg type="pāda" n="d">brāhmaṇīgarbhasaṃbhavāḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_129">
<l><seg type="pāda" n="a">dharmasaṃskārataḥ sarve</seg> <seg type="pāda" n="b">mānavā brāhmaṇāḥ khalu</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dharmavṛttipramāṇena</seg> <seg type="pāda" n="d">sarve syur brāhmaṇā narāḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_130">
<l><seg type="pāda" n="a">ekavarṇam idaṃ sarvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">brahmasṛṣṭisamudbhavam*</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dharmakalpavikalpena</seg> <seg type="pāda" n="d">cāturvarṇyaṃ prakalpitam*</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_131">
<l><seg type="pāda" n="a">sarve vai yonijā martyāḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">sarve mūtrapurīṣiṇaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ekendriyakriyārthāś ca</seg> <seg type="pāda" n="d">tasmāc chīlaguṇair dvijāḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_132">
<l><seg type="pāda" n="a">śūdro 'pi śīlasaṃpanno</seg> <seg type="pāda" n="b">guṇavān brāhmaṇo bhavet*</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">brāhmaṇo 'pi kriyāhīnaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">śūdrāt pratyavaro bhavet*</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_133">
<l><seg type="pāda" n="a">guṇair dharmais tathā śīlair</seg> <seg type="pāda" n="b">varṇā hy anekajātayaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">brahmajeṣu hi sarveṣu</seg> <seg type="pāda" n="d">nareṣu kiṃ viśeṣatā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_134">
<l><seg type="pāda" n="a">yathā bhasmani sauvarṇe</seg> <seg type="pāda" n="b">viśeṣa upalabhyate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">brāhmaṇe cānyajātau vā</seg> <seg type="pāda" n="d">na viśeṣo 'sti vai tathā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_134">
<l><seg type="pāda" n="a">yathā prakāśatamasor</seg> <seg type="pāda" n="b">viśeṣa upalabhyate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">brāhmaṇe cānyajātau vā</seg> <seg type="pāda" n="d">viśeṣo naiṣa vidyate</seg> //</l>
</lg>

<pb edRef="#Vaidya" n="274"/>

<lg xml:id="KDA_136">
<l><seg type="pāda" n="a">na hi brāhmaṇa ākāśān</seg> <seg type="pāda" n="b">maruto vā samudbhavaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">bhitvā vā pṛthivīṃ jāto</seg> <seg type="pāda" n="d">jātavedā yathāraṇeḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_137">
<l><seg type="pāda" n="a">brāhmaṇā yonito jātāś</seg> <seg type="pāda" n="b">caṇḍālā api yonitaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">śreṣṭhatve vṛṣalatve ca</seg> <seg type="pāda" n="d">kiṃ vāsti bhedakāraṇam*</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_138">
<l><seg type="pāda" n="a">brāhmaṇo 'pi mṛtotsṛṣṭo</seg> <seg type="pāda" n="b">jugupsyo 'śucir ucyate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">varṇās sathava cāpy anye</seg> <seg type="pāda" n="d">kā nu tatra viśeṣatā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_139">
<l><seg type="pāda" n="a">yathā siṃhādijantūnāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">padādibhedalakṣaṇam*</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dehasaṃsthānaliṅgaiś ca</seg> <seg type="pāda" n="d">narāṇāṃ kiṃ viśeṣatā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_140">
<l><seg type="pāda" n="a">yathā haṃsamayūrādi</seg><seg type="pāda" n="b">pakṣiṇāṃ ca viśeṣatā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">mukhādivarṇaśabdaiś ca</seg> <seg type="pāda" n="d">narāṇāṃ nāsti bhedatā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_141">
<l><seg type="pāda" n="a">yathā ca kṛmikīṭānāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">kāyasaṃsthānabhedatā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tathaiva narajātīnāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">naivāsti bhedalakṣaṇam*</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_142">
<l><seg type="pāda" n="a">yathā bhūruhavṛkṣāṇāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">patrādyākārabhedatā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tathā nāsti manuṣyāṇām</seg> <seg type="pāda" n="d">ākṛter bhedalakṣaṇam*</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_143">
<l><seg type="pāda" n="a">tṛṇauṣadhādiśasyānāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">yathākṛtiviśeṣatā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">mānavānāṃ tathā nāsti</seg> <seg type="pāda" n="d">saṃsthānaṃ bhinnalakṣaṇam* <note>Speyer:saṃsthānabhinnaŚ</note></seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_144">
<l><seg type="pāda" n="a">dhānyādivrīhijātīnāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">varṇākārādilakṣaṇam*</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tathā nāsti manuṣyāṇāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">varṇākāraviśeṣatā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_145">
<l><seg type="pāda" n="a">jātikundādipuṣpāṇāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">yathā varṇādibhedatā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">mānavānāṃ tathā nāsti</seg> <seg type="pāda" n="d">varṇagandhādibhedatā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_146">
<l><seg type="pāda" n="a">jalajānāṃ ca puṣpāṇāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">padmādīnāṃ viśeṣatā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">varṇasaṃsthānagandhāś ca</seg> <seg type="pāda" n="d">narāṇāṃ tu tathā na hi</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_147">
<l><seg type="pāda" n="a">yathāmrādiphalānāṃ ca</seg> <seg type="pāda" n="b">svādādiguṇabhedatā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">manujānāṃ tathā nāsti</seg> <seg type="pāda" n="d">māṃsāsthiguṇabhedatā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_148">
<l><seg type="pāda" n="a">yathā ṣaḍrasajātīnāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">guṇāsvādādibhedatā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tathā nāsti manuṣyāṇāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">ṣaḍindriyaviśeṣatā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_149">
<l><seg type="pāda" n="a">yathā hemādidhātūnāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">dravyavarṇādibhedatā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tathā nāsti manuṣyāṇāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">saṃsthānavarṇabhedatā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_150">
<l><seg type="pāda" n="a">yathā vajrādiratnānāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">saṃsthānavarṇabhedatā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tathā nāsti manuṣyāṇāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">śarīrākārabhedatā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_151">
<l><seg type="pāda" n="a">samamāṃsādibhedāś ca</seg> <seg type="pāda" n="b">ṣaḍindriyasamās tathā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ekāṃśato viśeṣo na</seg> <seg type="pāda" n="d">kuto deheṣu bhedatā</seg> //</l>
</lg>

<pb edRef="#Vaidya" n="275"/>

<lg xml:id="KDA_152">
<l><seg type="pāda" n="a">yathā hi bālakā bālā</seg> <seg type="pāda" n="b">krīḍamānā mahāpathe</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">pāṃśupuñjāni saṃpiṇḍya</seg> <seg type="pāda" n="d">svayaṃ nāmāni kurvate</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_153">
<l><seg type="pāda" n="a">idaṃ kṣīram idaṃ māṃsam</seg> <seg type="pāda" n="b">idaṃ ghṛtam idaṃ dadhi</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">na ca bālasya vacanāt</seg> <seg type="pāda" n="d">pāṃśavo 'nnā bhavanti hi</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_158">
<l><seg type="pāda" n="a">varṇās tathaiva catvāraḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">subhūta iti kalpitāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">pāṃśupuñjābhidhānena</seg> <seg type="pāda" n="d">yogo 'py eṣa na vidyate</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_155">
<l><seg type="pāda" n="a">na keśena na kaṛṇena</seg> <seg type="pāda" n="b">na śīrṣeṇa na cakṣuṣā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">na mukhena na nāsāyā</seg> <seg type="pāda" n="d">na grīvayā na bāhunā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_156">
<l><seg type="pāda" n="a">norasā na ca pārśvena</seg> <seg type="pāda" n="b">na pṛṣṭhenodareṇa vā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">norubhyām atha jaṅgābhyāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">pāṇipādanakhair na ca</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_157">
<l><seg type="pāda" n="a">na svareṇa na varnena</seg> <seg type="pāda" n="b">na sarvāṃśair na maithunaiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">naikā viśeṣatā vāpi</seg> <seg type="pāda" n="d">manuṣyeṣu na vidyate</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_158">
<l><seg type="pāda" n="a">tathā nāsti yathānyāsu</seg> <seg type="pāda" n="b">jāter liṅgaṃ pṛthak pṛthak*</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sāmāny akāraṇaṃ manye</seg> <seg type="pāda" n="d">kiṃcin na bhedalakṣaṇam*</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_169">
<l><seg type="pāda" n="a">saṃjñāmātreṇa kalpyante</seg> <seg type="pāda" n="b">brāhmaṇāḥ kṣatriyās tathā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vaiśyāḥ śūdrās tathānye 'pi</seg> <seg type="pāda" n="d">saṃjñāmātre hi kīrtitāḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_160">
<l><seg type="pāda" n="a">yathaikavṛkṣajātānāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">phalānāṃ nāsti bhedatā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tathaikam anujātānāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">kiṃ viśeṣatvalakṣaṇam*</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_161">
<l><seg type="pāda" n="a">guṇadharmānucāreṇa</seg> <seg type="pāda" n="b">jātibhedā bhavanti hi</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">cāturvarṇyam idaṃ loke</seg> <seg type="pāda" n="d">sarvaṃ hi manusaṃbhavam*</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_162">
<l><seg type="pāda" n="a">guṇadharmapramāṇena</seg> <seg type="pāda" n="b">jāter naiva pramāṇatā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tathā ca procyate bauddhair</seg> <seg type="pāda" n="d">avadānārthakovidaiḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_163">
<l><seg type="pāda" n="a">mānavā ye praśāntāsthā</seg> <seg type="pāda" n="b">satyadharmavratānvitāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">brāhmaṇās te mahāśuddhāś</seg> <seg type="pāda" n="d">caturbrahmavihāriṇaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_164">
<l><seg type="pāda" n="a">parigrahān parityajya</seg> <seg type="pāda" n="b">vanaprasthanivāsinaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ye bhajanti sadā brahma</seg> <seg type="pāda" n="d">vānaprasthā hi te dvijāḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_165">
<l><seg type="pāda" n="a">ṣaṭkarmaniratā ye tu</seg> <seg type="pāda" n="b">śrotriyā gṛhavāsinaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">mahāyajñasamācārā</seg> <seg type="pāda" n="d">upādhyāyā hi te dvijāḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_166">
<l><seg type="pāda" n="a">nirapekṣāḥ svadehe 'pi</seg> <seg type="pāda" n="b">tyaktamārābhigocarāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">bhikṣāśino vratasthās te</seg> <seg type="pāda" n="d">bhikṣavo brahmavādinaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_167">
<l><seg type="pāda" n="a">ye ca mārān vinirjitya</seg> <seg type="pāda" n="b">niḥsaṅgā dhīramānasāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tapanti puṇyakṣetreṣu</seg> <seg type="pāda" n="d">mānavās te tapasvinaḥ</seg> //</l>
</lg>

<pb edRef="#Vaidya" n="276"/>

<lg xml:id="KDA_168">
<l><seg type="pāda" n="a">daśākuśalanirbhuktā</seg> <seg type="pāda" n="b">daśākuśalasaṃratāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">satyavāco vratasthā ye</seg> <seg type="pāda" n="d">ṛṣayas te dvijottamāḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_169">
<l><seg type="pāda" n="a">ye ca lokapracāreṣu</seg> <seg type="pāda" n="b">viratā dharmamānasāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vācaṃyamāś ca te bhadrā</seg> <seg type="pāda" n="d">munayaḥ satyavādinaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_170">
<l><seg type="pāda" n="a">ye ca jitendriyagrāmā</seg> <seg type="pāda" n="b">nirmuktabhavacārakāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nirmamā nirahaṃkārā</seg> <seg type="pāda" n="d">yatayo yogino 'pi te</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_171">
<l><seg type="pāda" n="a">ye ca sthaṇḍilam āśritya</seg> <seg type="pāda" n="b">caranti vratam ādarāt*</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">te 'pi ca mānavā dhīrāḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">sthaṇḍilā jaṭilās tathā <note>Speyer: sthāṇḍilā</note></seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_172">
<l><seg type="pāda" n="a">ye ca bhasmaviliptāṅgā</seg> <seg type="pāda" n="b">hārābharaṇabhūṣitāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kāpālikāś ca te vīrāḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">śmaśānavratacāriṇaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_173">
<l><seg type="pāda" n="a">ye samiddhavyadravyāṇi</seg> <seg type="pāda" n="b">juhvatyagnau samāhitāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">te hotāraś ca yajvāno</seg> <seg type="pāda" n="d">vedadharmārthasādhakāḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_174">
<l><seg type="pāda" n="a">ye ca kṣatrāṇi rakṣantaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">pālayanti sadā prajāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">satvarakṣāvratācārāḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">kṣatriyās te nṛpā narāḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_175">
<l><seg type="pāda" n="a">ye rañjayanti dharmārthe</seg> <seg type="pāda" n="b">lokān nītiprayojakāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">rājānas te mahāvīrāḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">sarvadharmābhipālakāḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_176">
<l><seg type="pāda" n="a">ye ca satvahitādhāne</seg> <seg type="pāda" n="b">vividhārthānukāriṇaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">veśayanti prajā dharme</seg> <seg type="pāda" n="d">vaiśyās te hi narottamāḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_177">
<l><seg type="pāda" n="a">vratācāravihīnā ye</seg> <seg type="pāda" n="b">satvarakṣārthacāriṇaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">manyante sevayā śuddhiṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">śūdrās te śreṣṭhinas tathā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_178">
<l><seg type="pāda" n="a">ye ca kṣetrāṇi karṣanti</seg> <seg type="pāda" n="b">dhānyādivrīhisādhakāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kṛṣikās te narā dhānyaiḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">satvajīvānupoṣakāḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_179">
<l><seg type="pāda" n="a">sādhayanti mahatkāryaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">dhanādivastusaṃgrahaiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vaṇikkarmābhisaṃyuktā</seg> <seg type="pāda" n="d">vaṇijas te mahodyamāḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_180">
<l><seg type="pāda" n="a">ye ca sārthān samāhṛtya</seg> <seg type="pāda" n="b">ratnākarasamāgatāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sādhayanti ca ratnāni</seg> <seg type="pāda" n="d">sārthavāhāś ca te narāḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_181">
<l><seg type="pāda" n="a">tathānye śilpavidyādīn</seg> <seg type="pāda" n="b">ye ca kurvanti mānavāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">śilpinas te tathānye 'pi</seg> <seg type="pāda" n="d">svarṇakārādayo narāḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_182">
<l><seg type="pāda" n="a">jyotir vidyāvido ye ca</seg> <seg type="pāda" n="b">gaṇayanti divāniśam*</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yugāntakālavijñātā</seg> <seg type="pāda" n="d">gaṇakās te 'pi mānavāḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_183">
<l><seg type="pāda" n="a">dhātudoṣāny abhijñāya</seg> <seg type="pāda" n="b">lokānāṃ paricārakāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">bhaiṣajyaṃ ye dadanty eva</seg> <seg type="pāda" n="d">bhiṣajas te hi vaidyakāḥ</seg> //</l>
</lg>

<pb edRef="#Vaidya" n="277"/>

<lg xml:id="KDA_184">
<l><seg type="pāda" n="a">bhūtadoṣāṇy abhijñāya</seg> <seg type="pāda" n="b">balipūjāvidhānataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">śamayanti ca ye bhūtān</seg> <seg type="pāda" n="d">bhautikās te 'pi mānavāḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_185">
<l><seg type="pāda" n="a">evaṃ cānye 'pi ye satvā</seg> <seg type="pāda" n="b">yad yat karmānucāriṇaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tat tat karmānuśīlena</seg> <seg type="pāda" n="d">jātidharmapravṛttikāḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_186">
<l><seg type="pāda" n="a">tato ye mānavāḥ krūrā</seg> <seg type="pāda" n="b">nirdayāḥ satvahiṃsakāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">caṇḍavṛttipracārāś ca</seg> <seg type="pāda" n="d">caṇḍālā iti te smṛtāḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_187">
<l><seg type="pāda" n="a">ye bhajanti śivaṃ nityaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">śivabhaktiparāyaṇāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">te śaivā manujā jñeyāḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">śivadharmānucārataḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_188">
<l><seg type="pāda" n="a">ye bhajanti viṣṇuṃ nityaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">viṣṇubhaktiparāyaṇāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">viṣṇudharmasamācārād</seg> <seg type="pāda" n="d">vaiṣṇavās te 'pi mānavāḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_189">
<l><seg type="pāda" n="a">brahmāṇaṃ ye bhajayanty eva</seg> <seg type="pāda" n="b">brahmabhaktiparāyaṇāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">brahmadharmasamācārād</seg> <seg type="pāda" n="d">brāhmaṇās te 'pi mānavāḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_190">
<l><seg type="pāda" n="a">ye bhajanti mahāraudraṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">bhairavabhaktimānasāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">mahāraudrāś ca te khyātā</seg> <seg type="pāda" n="d">bhairavikāś ca mānavāḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_191">
<l><seg type="pāda" n="a">ye ca māheśvarīṃ devīṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">bhajanti kuladharmiṇaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">māheśvarīvratādhārāḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">kālikās te 'pi mānavāḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_192">
<l><seg type="pāda" n="a">yee bhajanti sadā buddhaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">bauddhadharmaparāyaṇāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">te 'pi ca mānavā bauddhāḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">saṃbodhipadasādhinaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_193">
<l><seg type="pāda" n="a">ye bhajanti jinaṃ caiva</seg> <seg type="pāda" n="b">jainadharmaparāyaṇāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">te 'pi ca manujā jainā</seg> <seg type="pāda" n="d">jainadharmānucāraṇāt*</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_194">
<l><seg type="pāda" n="a">evaṃ cānye 'pi ye satvā</seg> <seg type="pāda" n="b">vratacaryānuliṅginaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">te 'pi ca mānavāḥ sarve</seg> <seg type="pāda" n="d">dharmacaryānuvarṇinaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_195">
<l><seg type="pāda" n="a">yādṛśaṃ sādhyate karma</seg> <seg type="pāda" n="b">tādṛśī jātitā bhavet*</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">prajāpatir hi caikatve</seg> <seg type="pāda" n="d">nirviśeṣo 'bhavad yataḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_196">
<l><seg type="pāda" n="a">na cendriyeṣu nānātvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">kriyāvādena dṛśyate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">brāhmaṇe cānyajātau vā</seg> <seg type="pāda" n="d">naiṣāṃ kiṃcid viśiṣyate</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_197">
<l><seg type="pāda" n="a">na hy ātmanaḥ samutkarṣāc</seg> <seg type="pāda" n="b">chreṣṭhatvam iha yujyate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">śukraśoṇitasaṃbhūtaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">yonijaṃ sarvam eva hi</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_198">
<l><seg type="pāda" n="a">cāturvarṇyam idaṃ lokam</seg> <seg type="pāda" n="b">iti tīrthyair vikalpitam*</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">brahmajā brāhmaṇā naivaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">dharmasaṃskārajāḥ khalu</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_199">
<l><seg type="pāda" n="a">yadi vā brahmajā viprā</seg> <seg type="pāda" n="b">brāhmaṇī kutra saṃbhavā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">brāhmaṇy api tathā caiva</seg> <seg type="pāda" n="d">brahmajā yadi sāṃpratam*</seg> //</l>
</lg>

<pb edRef="#Vaidya" n="278"/>

<lg xml:id="KDA_200">
<l><seg type="pāda" n="a">brāhmaṇasya ca sā bhāryā</seg> <seg type="pāda" n="b">syāc caivedaṃ na yuktitaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">na bhāryā bhaginī yuktā</seg> <seg type="pāda" n="d">brahmaṇāṃ brahmajā yadi</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_201">
<l><seg type="pāda" n="a">na satvā brahmaṇo jātāḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">karmasaṃskārajās tvamī</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nihīnotkṛṣṭamadhyāś ca</seg> <seg type="pāda" n="d">satvā nānāśrayāḥ pṛthak*</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_202">
<l><seg type="pāda" n="a">teṣāṃ hi jātisāmānyād</seg> <seg type="pāda" n="b">brāhmaṇe kṣatriye tathā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vaiśyaśūdre tathānyeṣu</seg> <seg type="pāda" n="d">samaṃ jñānaṃ pravartate</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_203">
<l><seg type="pāda" n="a">śīlaṃ pradhānaṃ na kulaṃ pradhānaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">kulena kiṃ śīlavivarjitena</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">bahavo narā nīcakulaprasūtāḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">svargaṃ gatāḥ śīlam upetya dhīrāḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_204">
<l><seg type="pāda" n="a">na jātir dṛśyate devaiḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">śīlaḥ kalyāṇakārakaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">caṇḍālo 'pi hi śīlasthas</seg> <seg type="pāda" n="d">taṃ devā brāhmaṇaṃ viduḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_205">
<l><seg type="pāda" n="a">satyaṃ brahma tapo brahma</seg> <seg type="pāda" n="b">śīlaś cendriyasaṃyamaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sarvabhūtadayā brahma</seg> <seg type="pāda" n="d">etad brāhmaṇalakṣaṇam*</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_206">
<l><seg type="pāda" n="a">satyaṃ nāsti tapo nāsti</seg> <seg type="pāda" n="b">nāsti cendriyasaṃyamaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sarvabhūtadayā nāsti</seg> <seg type="pāda" n="d">etac caṇḍālalakṣaṇam*</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_207">
<l><seg type="pāda" n="a">devamanuṣyanārīṇāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">tiryagyonigateṣv api</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">maithunaṃ nādhigacchanti</seg> <seg type="pāda" n="d">te narā brāhmaṇāḥ khalu</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_207">
<l><seg type="pāda" n="a">śūdrīhastena yo bhuṅkte</seg> <seg type="pāda" n="b">māsam ekaṃ nirantaram*</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">jīvamāno bhavec chūdro</seg> <seg type="pāda" n="d">mṛtaḥ sa śvā prajāyate</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_208">
<l><seg type="pāda" n="a">śūdrīparivṛto vipraḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">śūdrī ca gṛhamedhinī</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">varjitaḥ pitṛdevaiś ca</seg> <seg type="pāda" n="d">rauravaṃ so 'dhigacchati</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_210">
<l><seg type="pāda" n="a">tasmād dharmatapaḥśīla</seg><seg type="pāda" n="b">saṃyamajñānato dvijaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">na tv etair hi vinā vipraḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">kiṃ syāt saṃskāramātrataḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_211">
<l><seg type="pāda" n="a">tan na śarīrasaṃskāra</seg><seg type="pāda" n="b">mātreṇa brāhmaṇo bhavet*</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">saṃskṛtena dvijo vā cec</seg> <seg type="pāda" n="d">chūdro 'pi saṃskṛto dvijaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_212">
<l><seg type="pāda" n="a">yadi vipraḥ śarīraḥ syāt</seg> <seg type="pāda" n="b">pāvako brahmahā bhavet*</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">brahmahatyā ca bandhūnāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">śarīradahanād bhavet*</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_123">
<l><seg type="pāda" n="a">brāhmaṇabījasaṃbhūtaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">śūdro 'pi na kathaṃ dvijaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tasmād dhi brāhmaṇo naiva</seg> <seg type="pāda" n="d">dehasaṃskāramātrataḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_214">
<l><seg type="pāda" n="a">sadyaḥ patati māṃsena</seg> <seg type="pāda" n="b">dhātvannakṣiravikrayī</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">brāhmaṇo 'pi bhavec chūdraḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">surayā lavaṇena ca</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_215">
<l><seg type="pāda" n="a">ākāśagāmino priyāḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">patitā māṃsabhakṣaṇāt*</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">viprāṇāṃ patanaṃ dṛṣṭvā</seg> <seg type="pāda" n="d">tato māṃsāni varjayet</seg> //</l>
</lg>

<pb edRef="#Vaidya" n="279"/>

<lg xml:id="KDA_216">
<l><seg type="pāda" n="a">bhakṣyante yena māṃsāni</seg> <seg type="pāda" n="b">bhakṣyate tena kiṃ na hi</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">abhakṣyabhakṣaṇāc caiva</seg> <seg type="pāda" n="d">brāhmaṇaḥ patito bhavet*</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_217">
<l><seg type="pāda" n="a">patito brāhmaṇaś caivaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">saṃskāraṃ nārhati punaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tasmāj jñānaṃ vinā naiva</seg> <seg type="pāda" n="d">śarīro brāhmaṇo bhavet*</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_218">
<l><seg type="pāda" n="a">jñānavān hi bhavet pūjyo</seg> <seg type="pāda" n="b">brāhmaṇā api mānavāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">samāneṣu ca deheṣu</seg> <seg type="pāda" n="d">kutrāpy asti viśeṣatā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_219">
<l><seg type="pāda" n="a">tasmāj jñānapramāṇena</seg> <seg type="pāda" n="b">na śarīrapramāṇatā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yathā karoti bhāṇdāni</seg> <seg type="pāda" n="d">mṛttikayaiva bhārgavaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_220">
<l><seg type="pāda" n="a">mṛttikāyā na bhedo 'sti</seg> <seg type="pāda" n="b">tatkṛtabhājaneṣv api</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kiṃ tu prakṣiptavastūnāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">saṃjñayākhyāyate khalu</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_221">
<l><seg type="pāda" n="a">prakṣiptaṃ yatra yad dravyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">tad bhāṇḍaṃ tena lakṣyate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">jñānadharmaguṇācārair</seg> <seg type="pāda" n="d">lakṣyate mānavas tathā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_222">
<l><seg type="pāda" n="a">jñānadharmaguṇācārair</seg> <seg type="pāda" n="b">vihīno mānavaḥ paśuḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">jñānavijñānabhedena</seg> <seg type="pāda" n="d">vartate guṇabhedatā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_223">
<l><seg type="pāda" n="a">guṇabhedād bhaved dharma</seg><seg type="pāda" n="b">bhedā ca saṃprajāyate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dharmabhedāt tataḥ karma</seg><seg type="pāda" n="d">bhedatā saṃpravartate</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_224">
<l><seg type="pāda" n="a">karmabhedāt tathācāra</seg><seg type="pāda" n="b">bhedatā ca pravartate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tathācāraviśeṣeṇa</seg> <seg type="pāda" n="d">jātibhedāḥ pravartitāḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_225">
<l><seg type="pāda" n="a">mahābhūtasamudbhūta</seg><seg type="pāda" n="b">skandheṣv āyataneṣu ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sarvajantuśarīreṣu</seg> <seg type="pāda" n="d">sameṣu kā viśeṣatā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_226">
<l><seg type="pāda" n="a">jñānavijñānamātreṇa</seg> <seg type="pāda" n="b">bhidyante khalu mānavāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">jñānavijñānapātratvāt</seg> <seg type="pāda" n="d">pūjyante nīcajā api</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_227">
<l><seg type="pāda" n="a">jñānavijñānahīnatvān</seg> <seg type="pāda" n="b">mānavo 'pi na pūjyate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">paśuvatsa narākāraḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">tataḥ pūjā na cākṛteḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_228">
<l><seg type="pāda" n="a">jñānenāpi dvijo naiva</seg> <seg type="pāda" n="b">karmācārapramāṇataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">jñānena yadi vā vipraḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">śūdro 'pi brāhmaṇo bhavet*</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_229">
<l><seg type="pāda" n="a">anye 'pi bahavaḥ santi</seg> <seg type="pāda" n="b">sakaivartādinīcajāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">jñānavantaś ca ye dhīrās</seg> <seg type="pāda" n="d">te 'pi syur brāhmaṇāḥ khalu</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_230">
<l><seg type="pāda" n="a">tamāc ca jñānamātreṇa</seg> <seg type="pāda" n="b">brāhmaṇo na bhavet khalu</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">karmācārapramāṇena</seg> <seg type="pāda" n="d">na jñānasya pramāṇatā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_231">
<l><seg type="pāda" n="a">karmaṇāpi dvijo naiva</seg> <seg type="pāda" n="b">śuddhācārapramāṇataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">karmaṇā vai dvijāś caivaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">sarve syur brāhmaṇāḥ khalu</seg> //</l>
</lg>

<pb edRef="#Vaidya" n="280"/>

<lg xml:id="KDA_232">
<l><seg type="pāda" n="a">santi hi bahavo loke</seg> <seg type="pāda" n="b">mahāyajñādikarmiṇaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kṣatriyavaiśyaśūdrāś ca</seg> <seg type="pāda" n="d">kathaṃ na brāhmaṇā nu te</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_233">
<l><seg type="pāda" n="a">tasmān na karmamātreṇa</seg> <seg type="pāda" n="b">brāhmaṇāḥ syur narāḥ khalu</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nāpi svācāramātreṇa</seg> <seg type="pāda" n="d">brāhmaṇāḥ syus tathā narāḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_234">
<l><seg type="pāda" n="a">yadi svācārato vipraḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">sarve syur brāhmaṇāḥ khalu</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ye ye svācāravantaś ca</seg> <seg type="pāda" n="d">te te syur brāhmaṇāḥ kila</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_235">
<l><seg type="pāda" n="a">santi ca bahavaḥ śūdrāḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">śuddhācārasamanvitāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vratopavāsadharmiṣṭā</seg> <seg type="pāda" n="d">nīcajā api santi ca</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_236">
<l><seg type="pāda" n="a">te 'pi syur brāhmaṇāś caivaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">yady ācārapramāṇatā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tasmād ācāramātreṇa</seg> <seg type="pāda" n="d">brāhmaṇā naiva mānuṣāḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_237">
<l><seg type="pāda" n="a">vedenāpi tathā naiva</seg> <seg type="pāda" n="b">brāhmaṇāḥ syur narottamāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yadi vedair bhaved vipro</seg> <seg type="pāda" n="d">rākṣaso 'pi dvijaḥ khalu</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_238">
<l><seg type="pāda" n="a">tathābhūd rāvaṇo nāma</seg> <seg type="pāda" n="b">rākṣaso vedapāragaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sarve 'pi rākṣasāś caivaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">vedakarmānucārakāḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_230">
<l><seg type="pāda" n="a">kathaṃ te brāhmaṇā naiva</seg> <seg type="pāda" n="b">yadi vedād dvijo bhavet*</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tasmāc ca vedamātreṇa</seg> <seg type="pāda" n="d">naiva syur brāhmaṇāḥ khalu</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_240">
<l><seg type="pāda" n="a">satyadharmapramāṇena</seg> <seg type="pāda" n="b">sarvam ekaṃ jagad dhruvam*</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">cāturvarṇyam idaṃ lokaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">tīrthikair iti kalpitam*</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_241">
<l><seg type="pāda" n="a">tathā ca kalpyate loka</seg><seg type="pāda" n="b">bodhārtham iti tīrthikaiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">svayaṃbhūdehasaṃbhūtaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">cāturvarṇyam idaṃ khalu</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_242">
<l><seg type="pāda" n="a">mukhato brāhmaṇo jāto</seg> <seg type="pāda" n="b">bāhubhyāṃ kṣatriyaḥ smṛtaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ūrubhyāṃ saṃbhavo vaiśyaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">padbhyāṃ śūdraḥ samudbhavaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_243">
<l><seg type="pāda" n="a">tathā ced dhi bhaved doṣo</seg> <seg type="pāda" n="b">dharmeṣu varṇavādinām*</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">agamyagamanāc caivaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">kathaṃ dharmaviśuddhitā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_244">
<l><seg type="pāda" n="a">yadi vipro mukhāj jāto</seg> <seg type="pāda" n="b">brāhmaṇī kutra saṃbhavā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">brāhmaṇy api mukhāj jātā</seg> <seg type="pāda" n="d">svasā bhāryā kathaṃ nanu</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_245">
<l><seg type="pāda" n="a">tathā ca kṣatriyā jātā</seg> <seg type="pāda" n="b">bāhubhyām eva cet tathā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kṣatriyasya bhaved bhāryā</seg> <seg type="pāda" n="d">kṣatriyā bhaginī khalu</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_246">
<l><seg type="pāda" n="a">vaiśyāpi hi tathā caivam</seg> <seg type="pāda" n="b">ūrubhyām eva saṃbhavā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vaiśyasyāpi bhaved bhāryā</seg> <seg type="pāda" n="d">vaiśyā tu bhaginī viśaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_247">
<l><seg type="pāda" n="a">padbhyāṃ jāto yathā śūdraḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">śūdrī cāpi tathodbhavā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">śūdrasyāpi bhaved bhāryā</seg> <seg type="pāda" n="d">śūdrī hi bhaginī khalu</seg> //</l>
</lg>

<pb edRef="#Vaidya" n="281"/>

<lg xml:id="KDA_248">
<l><seg type="pāda" n="a">na yuktā bhaginī bhāryā</seg> <seg type="pāda" n="b">tathā dharmaḥ kathaṃ bhavet*</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">agamyagamanāc caivam</seg> <seg type="pāda" n="d">adharma eva saṃbhavet*</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_249">
<l><seg type="pāda" n="a">tato 'tyantaviruddhaṃ syād</seg> <seg type="pāda" n="b">brahmajā brāhmaṇā yadi</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dharmakriyāviśeṣāt tu</seg> <seg type="pāda" n="d">varṇāvasthāḥ pratiṣṭhitāḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_250">
<l><seg type="pāda" n="a">bhārate 'pi tathā caivaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">dharmarājo yudhiṣṭhiraḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vaiśampāyanam āgamya</seg> <seg type="pāda" n="d">prāñjaliḥ paryapṛcchata</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_251">
<l><seg type="pāda" n="a">ke te ye brāhmaṇāḥ proktāḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">kiṃ vā brāhmaṇalakṣaṇam*</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">etad icchāmi bho jñātuṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">tadbhavān vyākarotu me</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_252">
<l><seg type="pāda" n="a">iti śrutvā mahāvijño</seg> <seg type="pāda" n="b">vaiśampāyana ādarāt*</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">pratyuvāceti kaunteya</seg> <seg type="pāda" n="d">śṛṇu tat kathyate mayā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_253">
<l><seg type="pāda" n="a">kṣāntyādibhir guṇair yuktas</seg> <seg type="pāda" n="b">tyaktadaṇḍo nirāmiṣaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">na hanti sarvabhūtāni</seg> <seg type="pāda" n="d">prathamaṃ brāhmalakṣaṇam*</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_254">
<l><seg type="pāda" n="a">yadā sarvaparadravyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">pathi vā yadi vā gṛhe</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">adattaṃ naiva gṛhṇāti</seg> <seg type="pāda" n="d">dvitīyaṃ brāhmalakṣaṇam*</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_255">
<l><seg type="pāda" n="a">tyaktakrūrasvabhāvas tu</seg> <seg type="pāda" n="b">nirmamo niḥparigrahaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">muktaś carati yo nityaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">tṛtīyaṃ brāhmalakṣaṇam*</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_256">
<l><seg type="pāda" n="a">devamanuṣyanārīṇāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">tiryagyonigateṣv api</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">maithunaṃ hi sadā tyaktaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">caturthaṃ brāhmalakṣaṇam*</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_257">
<l><seg type="pāda" n="a">satyaṃ śaucaṃ dayā śaucaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">śaucam indriyanigrahaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sarvabhūtadayā śaucaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">tapaḥ śaucaṃ ca pañcamam*</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_258">
<l><seg type="pāda" n="a">pañcalakṣaṇasaṃpanna</seg> <seg type="pāda" n="b">īdṛśo yo bhaved dvijaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tam ahaṃ brāhmaṇaṃ brūyāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">śeṣāḥ śudrā yudhiṣṭhira</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_259">
<l><seg type="pāda" n="a">na kulena na jātyā ca</seg> <seg type="pāda" n="b">kriyābhir brāhmaṇo na ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">cāṇḍālo 'pi hi vṛttastho</seg> <seg type="pāda" n="d">brāhmaṇaḥ sa yudhiṣṭhira</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_260">
<l><seg type="pāda" n="a">ahiṃsā brahmacaryaṃ ca</seg> <seg type="pāda" n="b">viśuddhātmāparigrahaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">phaleṣv anabhilipsātha</seg> <seg type="pāda" n="d">brāhmaṇaḥ syād yudhiṣṭhira</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_261">
<l><seg type="pāda" n="a">ekavarṇam idaṃ viśvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">pūrvam āsīd yudhiṣṭhira</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">karmakriyāviśeṣeṇa</seg> <seg type="pāda" n="d">cāturvarṇyaṃ pratiṣṭhitam*</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_262">
<l><seg type="pāda" n="a">sarve vai yonijā martyāḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">sarve mūtrapurīṣiṇaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ekendriyakriyārthāś ca</seg> <seg type="pāda" n="d">tasmāc chīlaguṇair dvijāḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_263">
<l><seg type="pāda" n="a">śūdro 'pi śīlasaṃpanno</seg> <seg type="pāda" n="b">guṇavān brāhmaṇo bhavet*</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">brāhmaṇo 'pi kriyāhīnaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">śūdrāt pratyavaro bhavet*</seg> //</l>
</lg>

<pb edRef="#Vaidya" n="282"/>

<lg xml:id="KDA_264">
<l><seg type="pāda" n="a">pañcendriyārṇavaṃ ghoraṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">yadi śūdro 'pi tīrṇavān*</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tasmai dānaṃ pradātavyam</seg> <seg type="pāda" n="d">aprameyaṃ yudhiṣṭhira</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_265">
<l><seg type="pāda" n="a">na jātir dṛśyate rājan</seg> <seg type="pāda" n="b">guṇāḥ kalyāṇakārakāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">guṇavidyānidhir vidvān</seg> <seg type="pāda" n="d">brāhmaṇo brahmacārāṇāt*</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_266">
<l><seg type="pāda" n="a">jīvitaṃ yasya lokārthe</seg> <seg type="pāda" n="b">dharmārthe yasya jīvitam*</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ahorātraṃ caren muktas</seg> <seg type="pāda" n="d">taṃ devā brāhmaṇaṃ viduḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_267">
<l><seg type="pāda" n="a">parityajya gṛhāvāsaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">ye sthitā mokṣakāṅkṣiṇaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kāmeṣv asaktāḥ kaunteya</seg> <seg type="pāda" n="d">brāhmaṇās te yudhiṣṭhira</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_268">
<l><seg type="pāda" n="a">ahiṃsā nirmamatvaṃ vā</seg> <seg type="pāda" n="b">satkṛtyasya vivarjanam*</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">rāgadveṣanivṛttiś ca</seg> <seg type="pāda" n="d">etad brāhmaṇalakṣaṇam*</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_269">
<l><seg type="pāda" n="a">kṣamā dayā damo dānaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">satyaṃ śaucaṃ smṛtir ghṛṇā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vidyā vidyānamādhītyam</seg> <seg type="pāda" n="d">etad brāhmaṇalakṣaṇam*</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_270">
<l><seg type="pāda" n="a">gāyatrīmātrasāro 'pi</seg> <seg type="pāda" n="b">varaṃ vipraḥ suyantritaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nādhitya caturo vedān</seg> <seg type="pāda" n="d">sarvāśī sarvavikrayī</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_271">
<l><seg type="pāda" n="a">ekarātroṣitasyāpi</seg> <seg type="pāda" n="b">yā gatir brahmacāriṇaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">na tāṃ kratusahasreṇa</seg> <seg type="pāda" n="d">prāpnuvanti yudhiṣṭhira</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_272">
<l><seg type="pāda" n="a">pāragaḥ sarvavedānāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">sarvatīrthābhiṣiñcanaiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yuktaś carati dharmaṃ yo</seg> <seg type="pāda" n="d">taṃ devā brāhmaṇaṃ viduḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_273">
<l><seg type="pāda" n="a">yadā na kurute pāpaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">sarvabhūteṣu dāruṇam*</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kāyena manasā vācā</seg> <seg type="pāda" n="d">brahma saṃpadyate tadā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_274">
<l><seg type="pāda" n="a">yasya lokahite cittaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">maitrīyuktam ivātmaje</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tena saṃpadyate brahma</seg> <seg type="pāda" n="d">tasmān maitrīṃ vibhāvaya</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_275">
<l><seg type="pāda" n="a">yasya lokeṣu kāruṇyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">svātmaje iva duḥkhite</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tena saṃpadyate brahma</seg> <seg type="pāda" n="d">tasmāt kāruṇiko bhava</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_276">
<l><seg type="pāda" n="a">yac cittaṃ muditaṃ loke</seg> <seg type="pāda" n="b">sukhībhūte ivātmaje</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tasya saṃjāyate brahma</seg> <seg type="pāda" n="d">tal loke modavāṃś cara</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_277">
<l><seg type="pāda" n="a">yasyopekṣāyutaṃ cittaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">sarvalokeṣv ivātmaje</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tasya saṃjāyate brahma</seg> <seg type="pāda" n="d">tad upekṣāyutaś cara</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_278">
<l><seg type="pāda" n="a">etad dhi paramaṃ brahma</seg><seg type="pāda" n="b">vihāraṃ brahmasādhanam*</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">jñātvā lokahitārthena</seg> <seg type="pāda" n="d">cara brahmavihāriṇam* <note>Speyer: brahmavihāraṇam*</note></seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_279">
<l><seg type="pāda" n="a">tataḥ kleśān vinirjitvā</seg> <seg type="pāda" n="b">svātmacittasamāhitaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">brahmapraṇidhim ālambya</seg> <seg type="pāda" n="d">sthirībhava samādhiṣu</seg> //</l>
</lg>

<pb edRef="#Vaidya" n="283"/>

<lg xml:id="KDA_280">
<l><seg type="pāda" n="a">tathā brahmaguṇādhānād</seg> <seg type="pāda" n="b">brahmarṣis tvaṃ bhaveḥ kila</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">pañcābhijñapadaprāpto</seg> <seg type="pāda" n="d">brahmalokam avāpnuyāḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_281">
<l><seg type="pāda" n="a">iti śrutvā guror vākya</seg> <seg type="pāda" n="b">sa subhūtir guṇotsukaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tatheti pratisaṃśrutya</seg> <seg type="pāda" n="d">dhyānacaryām upāśrayat*</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_282">
<l><seg type="pāda" n="a">tato 'nyad vanam āśritya</seg> <seg type="pāda" n="b">guror ājñāsamādhṛtaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sarvendriyavinirgatyā</seg> <seg type="pāda" n="d">vyaharaddhyānatatparaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_283">
<l><seg type="pāda" n="a">tatrādhivasato 'syāpi</seg> <seg type="pāda" n="b">krodhāgniḥ samudīritaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">karmādhānabalābhyāsān</seg> <seg type="pāda" n="d">naiva śāntim upāyayau</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_284">
<l><seg type="pāda" n="a">tatra ca vanaṣaṇḍe yā</seg> <seg type="pāda" n="b">vasantī vanadevatā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sā subhūtiṃ mahākrodhaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">dṛṣṭvaivaṃ samacintayat*</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_285">
<l><seg type="pāda" n="a">subhūtir brāhmaṇo hy eṣa</seg> <seg type="pāda" n="b">sarvavedārthapāragaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sarvamantravidhānajñaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">sutīkṣṇakrodhabāhulaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_286">
<l><seg type="pāda" n="a">kadācit kupitaś cāyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">krodhataḥ śāpavahninā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dhakṣyati parvatāṃś cāpi</seg> <seg type="pāda" n="d">sapakṣijantumānavān*</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_287">
<l><seg type="pāda" n="a">samādhidhyānayukto 'pi</seg> <seg type="pāda" n="b">naiva cittasamāhitaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">jñānavijñānadharmeṣu</seg> <seg type="pāda" n="d">viśeṣaṃ nādhigacchati</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_288">
<l><seg type="pāda" n="a">yadi bauddheṣu dharmeṣu</seg> <seg type="pāda" n="b">niyukto 'yaṃ dvijottamaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kṣipraṃ kleśān vinirjitya</seg> <seg type="pāda" n="d">bodhicittaṃ ca lapsyati</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_289">
<l><seg type="pāda" n="a">bodhicitte pralabdhe tu</seg> <seg type="pāda" n="b">tadā lokahite caret*</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">bodhisatvo mahāvijño</seg> <seg type="pāda" n="d">bhaviṣyati na saṃśayaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_290">
<l><seg type="pāda" n="a">iti niścitya sā devī</seg> <seg type="pāda" n="b">kāruṇyahitamānasā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">taṃ subhūtiṃ samāgamya</seg> <seg type="pāda" n="d">jagādaivaṃ puraḥ sthitā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_291">
<l><seg type="pāda" n="a">śṛṇu vatsa mahābhāga</seg> <seg type="pāda" n="b">yan mayā hitam ucyate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dhanyo 'si tvaṃ mahādhīra</seg> <seg type="pāda" n="d">maharṣir dvijasattama</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_292">
<l><seg type="pāda" n="a">kimarthaṃ vasase caivam</seg> <seg type="pāda" n="b">ekākī nirjane vane</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">niścittaḥ pratisaṃlīnaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">kāṣṭhapāṣāṇavadvṛthā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_293">
<l><seg type="pāda" n="a">dharmārthakāmamokṣeṣu</seg> <seg type="pāda" n="b">yadi vāñchāsti te yate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">buddhasya vacanaṃ śrutvā</seg> <seg type="pāda" n="d">cara saṃbodhisatpathe</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_294">
<l><seg type="pāda" n="a">buddho hi bhagavān nāthaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">sarvajño lokanāyakaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">munīndraḥ śrīdhanaḥ śāstā</seg> <seg type="pāda" n="d">sarvadharmānupālakaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_295">
<l><seg type="pāda" n="a">tasyaiva dharmatā śuddhā</seg> <seg type="pāda" n="b">daśakuśalasaṃmatā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ṣaṭ ca pāramitāḥ khyātāḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">paratreha śivaṃkarāḥ</seg> //</l>
</lg>

<pb edRef="#Vaidya" n="284"/>

<lg xml:id="KDA_296">
<l><seg type="pāda" n="a">dhanyās te bhikṣavaś caiva</seg> <seg type="pāda" n="b">buddhasyopāsakāś ca ye</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sarvasatvahitārthena</seg> <seg type="pāda" n="d">saṃbodhiguṇasādhakāḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_297">
<l><seg type="pāda" n="a">tvaṃ cāpi hi tathā matvā</seg> <seg type="pāda" n="b">svaparātmahitārthataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">triratnaśaraṇaṃ gatvā</seg> <seg type="pāda" n="d">cara brahman vratottamam*</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_298">
<l><seg type="pāda" n="a">tataḥ kleśagaṇān hitvā</seg> <seg type="pāda" n="b">brahmacāriñ jinendravat*</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sākṣād arhatpadaṃ prāpya</seg> <seg type="pāda" n="d">nirvṛtisukham āpnuyāḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_299">
<l><seg type="pāda" n="a">iti śrutvā subhūtiḥ sa</seg> <seg type="pāda" n="b">triratnaguṇavarṇanām*</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tathānumoditaḥ prāha</seg> <seg type="pāda" n="d">tāṃ devatāṃ puraḥ sthitām*</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_300">
<l><seg type="pāda" n="a">tathāhaṃ devate yāmi</seg> <seg type="pāda" n="b">saṃbuddhadarśanaṃ prati</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">triratnasamayaṃ prāptum</seg> <seg type="pāda" n="d">iccāmi tvatprasādataḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_301">
<l><seg type="pāda" n="a">yadi te 'sti kṛpā devi</seg> <seg type="pāda" n="b">mayi mokṣārthasādhini</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">saṃbuddhaṃ darśaya kṣipraṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">taddharmeṣu niveśaya</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_302">
<l><seg type="pāda" n="a">triratnaśaraṇaṃ gatvā</seg> <seg type="pāda" n="b">cariṣye tad vratottamam*</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tathāśu kṛpayā nītvā</seg> <seg type="pāda" n="d">māṃ vihāre praveśaya</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_303">
<l><seg type="pāda" n="a">iti śrutvā vacas tasya</seg> <seg type="pāda" n="b">subhūter vanadevatā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vijñāya bodhimārgeṣu</seg> <seg type="pāda" n="d">cittaṃ tathānumoditam*</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_304">
<l><seg type="pāda" n="a">tata eva samāgṛhya</seg> <seg type="pāda" n="b">subhūtiṃ brahmacāriṇam*</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ṛddhyā sākāśamārgeṇa</seg> <seg type="pāda" n="d">nināya jinamandiram*</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_305">
<l><seg type="pāda" n="a">subhūtis tatra saṃprāpto</seg> <seg type="pāda" n="b">dadarśa jinabhāskaram*</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">bhagavantaṃ mahāsaumyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">lakṣaṇaiḥ samalaṃkṛtam*</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_306">
<l><seg type="pāda" n="a">vyañjanaiś ca virājantaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">vyāmaprabhāmahojjvalam*</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sahasrakiraṇādhikyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">ratnāṅgam iva jaṅgamam*</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_307">
<l><seg type="pāda" n="a">samantato mahābhadraṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">jagannāthaṃ munīśvaram*</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sarvadevādhipaṃ samyak</seg><seg type="pāda" n="d">saṃbodhiguṇasāgaram*</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_308">
<l><seg type="pāda" n="a">dṛṣṭvaiva sahasā cātha</seg> <seg type="pāda" n="b">subhūtes tasya sarvathā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ādhāto yaś ca satveṣu</seg> <seg type="pāda" n="d">sa prativigato 'py abhūt*</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_309">
<l><seg type="pāda" n="a">tataḥ prasādajāto 'sau</seg> <seg type="pāda" n="b">subhūtir dvijasattamaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">natvā pādau muner dharmaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">śrotuṃ tasthau mudāḥ puraḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_310">
<l><seg type="pāda" n="a">tato 'sau bhagavāṃs tasya</seg> <seg type="pāda" n="b">subhūteś cittaśuddhatām*</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">jñātvāryasatyadharmāṇi</seg> <seg type="pāda" n="d">dideśaivaṃ savistaram</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_311">
<l><seg type="pāda" n="a">śṛṇu vipra mahābhāga</seg> <seg type="pāda" n="b">sarvasatvahitārthataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yadi te dharmavāñchāsti</seg> <seg type="pāda" n="d">saṃbodhipadasādhane</seg> //</l>
</lg>

<pb edRef="#Vaidya" n="285"/>

<lg xml:id="KDA_312">
<l><seg type="pāda" n="a">bhāvanīyā sadā maitrī</seg> <seg type="pāda" n="b">satveṣ evaṃ yathātmaje</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dharmamātā yato maitrī</seg> <seg type="pāda" n="d">tan na tyājyā kadācana</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_313">
<l><seg type="pāda" n="a">karuṇā ca tathā kāryā</seg> <seg type="pāda" n="b">satveṣ api yathātmaje</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kāruṇyād vardhate dharmas</seg> <seg type="pāda" n="d">ta kāruṇyaṃ sadā kuru</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_314">
<l><seg type="pāda" n="a">muditāpi sadā sādhyā</seg> <seg type="pāda" n="b">satveṣu ca yathātmaje</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">muditāṃ hi samālambya</seg> <seg type="pāda" n="d">bodhipadam avāpnuyāḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_315">
<l><seg type="pāda" n="a">upekṣāpi sadā dhāryā</seg> <seg type="pāda" n="b">satveṣv api yathātmaje</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">upekṣāto labhet saukhyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">tadupekṣāṃ sadā bhaja</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_316">
<l><seg type="pāda" n="a">ime dharmā hi catvāraś</seg> <seg type="pāda" n="b">caturvargaphalāptaye</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tatprāptyai sādhyatāṃ yatnāc</seg> <seg type="pāda" n="d">caturbrahmavihāratā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_317">
<l><seg type="pāda" n="a">iti śrutvāryadharmāṇi</seg> <seg type="pāda" n="b">sa subhūtiḥ pramoditaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kleśasaṃghān vinirjitya</seg> <seg type="pāda" n="d">buddhadharmaṃ samaikṣata</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_318">
<l><seg type="pāda" n="a">satkāyadṛṣṭiśailaṃ ca</seg> <seg type="pāda" n="b">viṃśatiśikharodgatam*</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vidārya jñānavajreṇa</seg> <seg type="pāda" n="d">saṃsāraratiniḥspṛhaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_319">
<l><seg type="pāda" n="a">srotāpattiphalaṃ sākṣāt</seg> <seg type="pāda" n="b">kṛtvā śiṣyo 'bhavan muneḥ <note>Speyer: śikṣo</note></seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dṛṣṭasatyo 'tha saṃbuddhaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">natvā caiva kṛtāñjaliḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_320">
<l><seg type="pāda" n="a">pravrajyāprārthanāṃ cakre</seg> <seg type="pāda" n="b">svākhyātadharmasādhane</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">namas te bhagavan nātha</seg> <seg type="pāda" n="d">sarvasatvānupālaka</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_321">
<l><seg type="pāda" n="a">adyāgreṇa jagadbandho</seg> <seg type="pāda" n="b">yāmi te śaraṇaṃ sadā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tathā dharme ca saṃgheṣu</seg> <seg type="pāda" n="d">saṃbodhiguṇaprāptaye</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_322">
<l><seg type="pāda" n="a">pravrajyāṃ dehi me nātha</seg> <seg type="pāda" n="b">saddharmeṣu niveśaya</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">brahmacaryaṃ cariṣye 'haṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">tvadājñāṃ śirasā vahan*</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_323">
<l><seg type="pāda" n="a">ity ukte bhagavān dṛṣṭvā</seg> <seg type="pāda" n="b">hastena tacchiraḥ spṛśan*</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ehi bhikṣo carasveti</seg> <seg type="pāda" n="d">pravadaṃs taṃ samagrahīt*</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_324">
<l><seg type="pāda" n="a">ehīti proktaḥ sa jinena muṇḍo</seg> <seg type="pāda" n="b">pātrī susaṃghāṭiparītadehaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sadyaḥ praśāntendriya eva tasthau</seg> <seg type="pāda" n="d">bhikṣuḥ subhūtiḥ sugataprabhāvāt*</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_325">
<l><seg type="pāda" n="a">saccittalabdhaḥ sa muneḥ prasādāt</seg> <seg type="pāda" n="b">prayujyamāno vyaharat samādhau</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vyāyacchamānaḥ khalu bodhimārge</seg> <seg type="pāda" n="d">saṃbuddhadharme ghaṭamāna eva</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_326">
<l><seg type="pāda" n="a">sarvaṃ ca saṃsāram anityatāhataṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">matvā ca saṃsāragatiṃ vibhaṅginīm*</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kleśāṃś ca sarvān pravihāya saṃyataḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">sākṣāc ca so 'rhann abhavan maharddhikaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_327">
<l><seg type="pāda" n="a">suvītarāgaḥ samaloṣṭahemā</seg> <seg type="pāda" n="b">ākāśacitto dhanasāravāsī</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">bhindann avidyādrim ivāṇḍakośaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">prāpadabhijñāḥ pratisaṃvidaś ca</seg> //</l>
</lg>

<pb edRef="#Vaidya" n="286"/>

<lg xml:id="KDA_328">
<l><seg type="pāda" n="a">satkāralābheṣu parāṅmukatvāt</seg> <seg type="pāda" n="b">saśakradevāsuramānuṣāṇām*</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">pūjyaś ca mānyo abhivādanīyo</seg> <seg type="pāda" n="d">babhūva sa brahmavihāracārī</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_329">
<l><seg type="pāda" n="a">atha subhūtir āyuṣmān</seg> <seg type="pāda" n="b">samanvāharad ātmavān*</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kutaś cyuto 'ham āyātaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">kutra kena ca karmaṇā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_330">
<l><seg type="pāda" n="a">apaśyat sa tataś ceti</seg> <seg type="pāda" n="b">pañcajanmaśatāni ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nāgayonisamutpannas</seg> <seg type="pāda" n="d">tataś cyutvāham āgataḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_331">
<l><seg type="pāda" n="a">yad dveṣābhyāsataś cāsaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">krūro lokopaghātakaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tenaiva hetunā cāhaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">mahadvyasanam āptavān+</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_332">
<l><seg type="pāda" n="a">idānīṃ tu tathā caitaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">krodhaṃ prahātum ācare</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yasyaiva hetunā lokā</seg> <seg type="pāda" n="d">bhramanti narakeṣu te</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_333">
<l><seg type="pāda" n="a">tasmād ahaṃ cariṣyāmi</seg> <seg type="pāda" n="b">niḥsaṅgo nirahaṃkṛtiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">saṅgād dhi jāyate māyā</seg> <seg type="pāda" n="d">māyāyāṃ jāyate ratiḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_334">
<l><seg type="pāda" n="a">ratau rāgo 'bhijāyeta</seg> <seg type="pāda" n="b">rāge mohaḥ pravardhate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">mūḍhasya drūyate cittaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">sveṣṭakāryopaghātataḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_335">
<l><seg type="pāda" n="a">upaghātāhate citte</seg> <seg type="pāda" n="b">krodhāgniḥ paridīpyate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">krodhānalasamuddīpto</seg> <seg type="pāda" n="d">dahate sa parān api <note>Speyer: svaparān api</note></seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_336">
<l><seg type="pāda" n="a">yāvat krodhānaloddīptaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">svacittaṃ kleśavāyubhiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tāvat kiṃ tapasāpy etan</seg> <seg type="pāda" n="d">nirarthaṃ duḥkhahetave</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_337">
<l><seg type="pāda" n="a">dharmaṃ sucaritaṃ puṇyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">dānaśīlādisādhanam* <note>Speyer: dharmasucaritaṃ</note></seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kṛtaṃ kalpasahasrair yad</seg> <seg type="pāda" n="d">dahet krodhānalaḥ kṣaṇāt*</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_338">
<l><seg type="pāda" n="a">tasmāt krodhāgniśāntyarthaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">kṛtvendriyavinigraham*</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ekānte hi vaseyaṃ ca</seg> <seg type="pāda" n="d">viviktāraṇyagocare</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_339">
<l><seg type="pāda" n="a">yadā ca garuḍenāhaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">balād ākṛṣya bhakṣitaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yatīn dṛṣṭvānumodaṃ ca</seg> <seg type="pāda" n="d">kurvan mṛtyum avāptavān*</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_340">
<l><seg type="pāda" n="a">tenaiva hetunā cādya</seg> <seg type="pāda" n="b">dvijātikulasaṃbhavaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sarvakleśān vinirjitya</seg> <seg type="pāda" n="d">brahmacārī bhavāmy aham*</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_341">
<l><seg type="pāda" n="a">adyāpi cet tathā cātra</seg> <seg type="pāda" n="b">vaseyaṃ janapadāśrame<note>?</note></seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kenacit kleśitaś cāhaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">bhraṣṭim evam avāpnuyām*</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_342">
<l><seg type="pāda" n="a">iti niścitya cittena</seg> <seg type="pāda" n="b">subhūtir nirahaṃkṛtiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vivikte 'raṇyavāse sa</seg> <seg type="pāda" n="d">niḥsaṅgo nyavasat sudhīḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_343">
<l><seg type="pāda" n="a">tathaikākī vasaṃs tatra</seg> <seg type="pāda" n="b">caturthadhyānasaṃyutaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">phalamūlāmbusaṃtuṣṭo</seg> <seg type="pāda" n="d">brahmacārī mumoda saḥ</seg> //</l>
</lg>

<pb edRef="#Vaidya" n="287"/>

<lg xml:id="KDA_344">
<l><seg type="pāda" n="a">atha saṅge 'pi grāmeṣu</seg> <seg type="pāda" n="b">deśe janapadeṣu ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">bhikṣāhetor vihartuṃ vā</seg> <seg type="pāda" n="d">sa sakāmo 'bhavad yadā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_345">
<l><seg type="pāda" n="a">tadā pūrvam asau dṛṣṭvā</seg> <seg type="pāda" n="b">gocaram abhyalakṣayat*</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">aho deśeṣu sarvatra</seg> <seg type="pāda" n="d">bhavanti nirguṇā janāḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_346">
<l><seg type="pāda" n="a">mānino madamohāndhā</seg> <seg type="pāda" n="b">duṣṭā matsariṇaḥ śaṭhāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tat kathaṃ saṃcariṣye 'tra</seg> <seg type="pāda" n="d">bhikṣāhetoḥ kule kule</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_347">
<l><seg type="pāda" n="a">dūṣayiṣyanti cittāni</seg> <seg type="pāda" n="b">kecid dṛṣṭvaiva māṃ yatim*</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yad dhetor janāś caivaṃ<note>?</note></seg> <seg type="pāda" n="d">bhramanti durgatiṣv api</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_348">
<l><seg type="pāda" n="a">kalpakoṭisahasrāṇi</seg> <seg type="pāda" n="b">naiva muktāś ca durgateḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tad ahaṃ sarvasatveṣu</seg> <seg type="pāda" n="d">kuntapipīlikādiṣu</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_349">
<l><seg type="pāda" n="a">dayācittaṃ samālambya</seg> <seg type="pāda" n="b">vaseyaṃ dhyānasaṃrataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yenaivaṃ sarvasatānāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">bhavec cittaṃ prasāditam*</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="e">tam eva dharmam ādhyāya</seg> <seg type="pāda" n="f">yatir mokṣam avāpnuyāt*</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_350">
<l><seg type="pāda" n="a">iti saṃnahya cittena</seg> <seg type="pāda" n="b">sa subhūtiḥ subuddhimān*</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vivikte 'raṇyadeśe 'pi</seg> <seg type="pāda" n="d">nyavasad dhyānasaṃrataḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_351">
<l><seg type="pāda" n="a">atha so 'rhaṃs trimāsānām</seg> <seg type="pāda" n="b">atyayād bodhimānasaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ity evaṃ cintayāmāsa</seg> <seg type="pāda" n="d">lokānugrahakāraṇāt*</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_352">
<l><seg type="pāda" n="a">kim atra dhyānasaṃlīnaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">karomi lokabodhanam*</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kiyat kālaṃ ca jīveyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">kāṣṭhapāṣāṇavat sthitaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_353">
<l><seg type="pāda" n="a">kevalaṃ svamanas tuṣṭyai</seg> <seg type="pāda" n="b">dhyānaṃ saukhyārthasādhanam*</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sukhaṃ labdhvāpi kiṃ sāraṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">satvānugrahaṇaṃ vinā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_354">
<l><seg type="pāda" n="a">tasmād dhyānāt samutthāya</seg> <seg type="pāda" n="b">satvānugrahakāraṇāt*</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ṛddhiṃ pradarśya saṃbodhau</seg> <seg type="pāda" n="d">sthāpayiṣye mahajjanān*</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_355">
<l><seg type="pāda" n="a">iti niścitya cittena</seg> <seg type="pāda" n="b">sa subhūtiḥ samṛddhimān*</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">satvānāṃ vinayārthena</seg> <seg type="pāda" n="d">prātihāryam adarśayat*</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_356">
<l><seg type="pāda" n="a">tadṛddhinirmitāny eva</seg> <seg type="pāda" n="b">garuḍānāṃ mahaujasām*</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">pañca kulaśatāny atra</seg> <seg type="pāda" n="d">prasasrire samantataḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_357">
<l><seg type="pāda" n="a">etāṃś ca garudān dṛṣṭvā</seg> <seg type="pāda" n="b">nāgāḥ saṃtrasitās tataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">itas tataḥ samudbhrāntāḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">subhūteḥ śaraṇaṃ yayuḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_358">
<l><seg type="pāda" n="a">atha svarddhibalenaiva</seg> <seg type="pāda" n="b">samāśvāsya subhūtinā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sarve nāgāḥ suparṇebhyaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">paritrātāś ca sarvataḥ</seg> //</l>
</lg>

<pb edRef="#Vaidya" n="288"/>

<lg xml:id="KDA_359">
<l><seg type="pāda" n="a">punas tena suparṇānāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">vinayārthaṃ subhūtinā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">svarddhivalaprabhāveṇa</seg> <seg type="pāda" n="d">mahān nāgo vinirmitaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_360">
<l><seg type="pāda" n="a">tenāpy evaṃ suparṇānāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">pañca kulaśatāni ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">abhidrutāni nāgena</seg> <seg type="pāda" n="d">samantata itas tataḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_361">
<l><seg type="pāda" n="a">tenaivābhidrutāḥ sarve</seg> <seg type="pāda" n="b">garuḍās trāsam āgatāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">itas tataḥ samudbhrāntāḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">subhūteḥ śaraṇaṃ yayuḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_362">
<l><seg type="pāda" n="a">subhūtinā tathā caivaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">sarve te garuḍā api</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">svarddhibalaprabhāveṇa</seg> <seg type="pāda" n="d">samāśvāsya surakṣitāḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_363">
<l><seg type="pāda" n="a">evam ṛddhiprabhāvāṇi</seg> <seg type="pāda" n="b">subhūtes tasya sadyateḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dṛṣṭvā sarve janaughās te</seg> <seg type="pāda" n="d">saharṣādbhutam āyayuḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_364">
<l><seg type="pāda" n="a">dhanyo 'yam ṛddhimān bhikṣur</seg> <seg type="pāda" n="b">arhan saṃbuddhasevakaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yenaite rakṣitāḥ sarve</seg> <seg type="pāda" n="d">nāgāś ca garuḍā api</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_365">
<l><seg type="pāda" n="a">iti so 'rhan subhūtis tān</seg> <seg type="pāda" n="b">sarvān dṛṣṭvā prasannitān*</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">saddharme vinayārthena</seg> <seg type="pāda" n="d">maitrīdharmam upādiśat*</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_366">
<l><seg type="pāda" n="a">śṛṇudhvaṃ madvacaḥ sarve</seg> <seg type="pāda" n="b">nāgāś ca garuḍās tathā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yadi me śaraṇaṃ yātha</seg> <seg type="pāda" n="d">ramadhvaṃ maitramānasāḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_367">
<l><seg type="pāda" n="a">ye ete sukhino loke</seg> <seg type="pāda" n="b">sarve te maitracāriṇaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ye ete duḥkhino loke</seg> <seg type="pāda" n="d">sarve te krodhino narāḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_368">
<l><seg type="pāda" n="a">tasmāt krodhaprahāṇāya</seg> <seg type="pāda" n="b">kriyatāṃ yatnam ādarāt*</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yāvac citte sthitaṃ krodhaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">tāvan maitrī na bhāvyate</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_369">
<l><seg type="pāda" n="a">na ca dveṣasamaṃ pāpaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">na ca maitrīsamaṃ tapaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tasmān maitrī prayatnena</seg> <seg type="pāda" n="d">bhāvanīyā sadādarāt*</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_370">
<l><seg type="pāda" n="a">manaḥ śamaṃ na gṛhṇāti</seg> <seg type="pāda" n="b">na prītisukham aśnute</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">na nidrāṃ na dhṛtiṃ yāti</seg> <seg type="pāda" n="d">dveṣaśalye hṛdi sthite</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_371">
<l><seg type="pāda" n="a">na dviṣantaḥ kṣayaṃ yānti</seg> <seg type="pāda" n="b">yāvajjīvam api ghnataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">krodham ekaṃ tu yo hanyāt</seg> <seg type="pāda" n="d">tena sarve dviṣo hatāḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_372">
<l><seg type="pāda" n="a">vikalpen dhanadīptena</seg> <seg type="pāda" n="b">jantuḥ krodhahavir bhujā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dahaty ātmānam evādau</seg> <seg type="pāda" n="d">parān dhakṣyati vā na vā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_373">
<l><seg type="pāda" n="a">jarā rūpavatāṃ krodhas</seg> <seg type="pāda" n="b">tamaś cakṣuṣmatām api</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">bandho dharmārthakāmānāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">tasmāt krodho nivāryatām*</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_374">
<l><seg type="pāda" n="a">divyabhogānubhoktā ca</seg> <seg type="pāda" n="b">prāsāde maṇimaṇḍite</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">supto 'pi na labhen nidrāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">krodhaparyākulo naraḥ</seg> //</l>
</lg>

<pb edRef="#Vaidya" n="289"/>

<lg xml:id="KDA_375">
<l><seg type="pāda" n="a">ṛṣibhir yogibhiś cāmbu</seg><seg type="pāda" n="b">phalamūlāditoṣitaiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dagdhā janapadāś cāpi</seg> <seg type="pāda" n="d">krodhāc chāpahutāśanaiḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_376">
<l><seg type="pāda" n="a">yac chāṃkaro mahāraudro</seg> <seg type="pāda" n="b">nirghṛṇo dṛkprabhānalaiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dadāha brahmajaṃ kāmaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">tac ca krodhaprabhāvataḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_377">
<l><seg type="pāda" n="a">yad rājāno viruddhāś ca</seg> <seg type="pāda" n="b">yuddhaṃ kṛtvā parasparam*</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">mṛtyuṃ yānti janaiḥ sārdhaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">tac cāpi krodhabhāvataḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_378">
<l><seg type="pāda" n="a">suhṛdo yat sahāyāṃś ca</seg> <seg type="pāda" n="b">snehaviśrambhacāriṇaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">satyadharmāv anādṛtya</seg> <seg type="pāda" n="d">ghnanti krodhād anāryakāḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_379">
<l><seg type="pāda" n="a">sādhavo ye mahātmānaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">saṃvṛttidharmacāriṇaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tān api saṃmukhaṃ ghnanti</seg> <seg type="pāda" n="d">durvāgbāṇai ruṣā khalāḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_380">
<l><seg type="pāda" n="a">mātaraṃ janmadātrīṃ ca</seg> <seg type="pāda" n="b">dhātrīr vā snehapālinīḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">svātmajān nirdayā ghnanti</seg> <seg type="pāda" n="d">tac ca krodhaprabhāvataḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_381">
<l><seg type="pāda" n="a">svātmajāḥ pitaraṃ yac ca</seg> <seg type="pāda" n="b">snehasatkārapālakam*</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">avigaṇayya pāpāni</seg> <seg type="pāda" n="d">ghnanti krodhaprabhāvataḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_382">
<l><seg type="pāda" n="a">gurūn saddharmaśāstṝṃś ca</seg> <seg type="pāda" n="b">kalyāṇādhvāvatārakān*</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">anādṛtya bhayaṃ pāpā</seg> <seg type="pāda" n="d">ghnanti krodhoddhatā narāḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_383">
<l><seg type="pāda" n="a">yat pitā svātmajaṃ putraṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">putrīṃ vā bālakām api</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nirdayas tāḍayan hanti</seg> <seg type="pāda" n="d">tasmāt krodho mahāripuḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_384">
<l><seg type="pāda" n="a">bhrātaraḥ sahajāś cāpi</seg> <seg type="pāda" n="b">roṣitā bheditāśayāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vigṛhṇanti mahākruddhās</seg> <seg type="pāda" n="d">tasmāt krodho mahāripuḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_385">
<l><seg type="pāda" n="a">yat svayaṃ pariṇītāpi</seg> <seg type="pāda" n="b">bhāryā dharmānucāriṇī</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tāḍitā tyajyate bhartrā</seg> <seg type="pāda" n="d">krodhāt tato mahad bhayaṃ*</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_386">
<l><seg type="pāda" n="a">pramadāpi ca bhartāraṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">svāminaṃ snehakāriṇam*</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kuladharmam anādṛtya</seg> <seg type="pāda" n="d">jahāti krodhatas tathā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_387">
<l><seg type="pāda" n="a">ye śāntā yatayo dhīrāś</seg> <seg type="pāda" n="b">caturbrahmavihāriṇaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tān api saṃmukhaṃ duṣṭās</seg> <seg type="pāda" n="d">tāḍayanti ruṣānvitāḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_388">
<l><seg type="pāda" n="a">śāntātmā hitakṛdyogī</seg> <seg type="pāda" n="b">kṣāntivādī vane vasan*</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">so 'pi śakalito rājñā</seg> <seg type="pāda" n="d">svayam evāsinā ruṣā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_389">
<l><seg type="pāda" n="a">dānavā ghnanti devāṃś ca</seg> <seg type="pāda" n="b">devāś ca ghnanti dānavān*</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">anyonyaṃ vigrahaṃ kṛtvā</seg> <seg type="pāda" n="d">pramathnanti ruṣākulāḥ</seg> //</l>
</lg>

<pb edRef="#Vaidya" n="290"/>

<lg xml:id="KDA_390">
<l><seg type="pāda" n="a">ātmānam ātmanā hatvā</seg> <seg type="pāda" n="b">viṣaśastrānalādibhiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vasanti narake ghore</seg> <seg type="pāda" n="d">te 'pi sarve ruṣānvitāḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_391">
<l><seg type="pāda" n="a">ye ye duṣṭāśayāḥ krūrāḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">svaparārthābhighātakāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">patanti narake ghore</seg> <seg type="pāda" n="d">te 'pi sarve ruṣāśrayāt*</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_392">
<l><seg type="pāda" n="a">krodhena bhidyate lokaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">krodhena paribhāṣyate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">krodhena hiṃsyate jantus</seg> <seg type="pāda" n="d">tasmāt krodho mahāripuḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_393">
<l><seg type="pāda" n="a">krodhenaiva mahārudraś</seg> <seg type="pāda" n="b">cic cheda brahmaṇaḥ śiraḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tenaiva pātakenaiva</seg> <seg type="pāda" n="d">bhrāntacitto 'bhavac chivaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_394">
<l><seg type="pāda" n="a">krodhenaiva tathā rudraḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">surajyeṣṭhātmajasya ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">śvaśurasyāpi dakṣasya</seg> <seg type="pāda" n="d">cchedayāmāsa mastakam*</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="e">tatpāpakarmaṇā hy eva</seg> <seg type="pāda" n="f">śivo 'py abhūd digambaraḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_395">
<l><seg type="pāda" n="a">krodhena dhvaṃsyate dharmaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">krodhena vilayaṃ gataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">krodhena tyajyate satyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">tasmāt krodho mahāripuḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_396">
<l><seg type="pāda" n="a">yāni mahānti pāpāni</seg> <seg type="pāda" n="b">mahāduḥkhabhayāni ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tāni sarvāṇi duṣṭāni</seg> <seg type="pāda" n="d">krodhacittodbhavāni ca</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_397">
<l><seg type="pāda" n="a">tatkrodhād aparo vairaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">pātako 'nyo na vidyate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tasmāt krodhavināśāya</seg> <seg type="pāda" n="d">prayatadhvaṃ samāhitāḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_398">
<l><seg type="pāda" n="a">yena krodho jito vairo</seg> <seg type="pāda" n="b">jñānavajreṇa sādhunā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tena sarve jitā duṣṭā</seg> <seg type="pāda" n="d">śatravo duḥkhadāyakāḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_399">
<l><seg type="pāda" n="a">yasya citte dayā nāsti</seg> <seg type="pāda" n="b">krodhānalavidāhini</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sa sādhupuruṣaś cāpi</seg> <seg type="pāda" n="d">naiva viśvasyate janaiḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_400">
<l><seg type="pāda" n="a">krodhakalaṅkito yo hi</seg> <seg type="pāda" n="b">sadguṇālaṃkṛto yadi</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sa vidvān api nāsevyo</seg> <seg type="pāda" n="d">yathā vṛkṣo 'hiveṣṭitaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_401">
<l><seg type="pāda" n="a">dānaśīlādisaddharma</seg><seg type="pāda" n="b">vṛttaiś ca yadi bhūṣitaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">krodhavān na vibhāty eva</seg> <seg type="pāda" n="d">ahipūrṇo yathā hradaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_402">
<l><seg type="pāda" n="a">sarvavidyākalājño 'pi</seg> <seg type="pāda" n="b">samṛddhaḥ śilpavān api</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">astramantrādyabhijño 'pi</seg> <seg type="pāda" n="d">krodhavān naiva sevyatām*</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_403">
<l><seg type="pāda" n="a">krodhavān hasyate lokaiḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">krodhavān vadhyate janaiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">krodhavān hīyate mitraiḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">krodhavān paribhūyate</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_404">
<l><seg type="pāda" n="a">krodho dharmaviruddhatvāc</seg> <seg type="pāda" n="b">caturvargavināśakṛt*</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tasmāt krodhavināśāya</seg> <seg type="pāda" n="d">prayatadhvaṃ samāhitāḥ</seg> //</l>
</lg>

<pb edRef="#Vaidya" n="291"/>

<lg xml:id="KDA_405">
<l><seg type="pāda" n="a">krodhena bhidyate cittaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">bhinnacitto vikīryate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vikīrṇaḥ kliśyate māraiḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">kleśito 'dhairyatāṃ vrajet</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_406">
<l><seg type="pāda" n="a">adhairyatvād bhaven mūḍho</seg> <seg type="pāda" n="b">mūḍho duṣṭavaśaṃ vrajet*</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">duṣṭamitropadeśena</seg> <seg type="pāda" n="d">kupathe carate kudhīḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_407">
<l><seg type="pāda" n="a">asan mārgo samārūḍho</seg> <seg type="pāda" n="b">viparītaṃ samācaret*</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">viparītānubodhena</seg> <seg type="pāda" n="d">bhaved āryāpavādakaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_408">
<l><seg type="pāda" n="a">saddharmādīn pratikṣipya</seg> <seg type="pāda" n="b">pratimādīn vighātayet*</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ityādipātakaṃ kṛtvā</seg> <seg type="pāda" n="d">pañcānantaryam āpnuyāt*</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_409">
<l><seg type="pāda" n="a">tataś ca narakān yāyād</seg> <seg type="pāda" n="b">rauravādīn samantataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">narakān narakaṃ gatvā</seg> <seg type="pāda" n="d">mahāduḥkham avāpnuyāt*</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_410">
<l><seg type="pāda" n="a">itthaṃ duḥkhānuvedī sa</seg> <seg type="pāda" n="b">narakeṣu sadā vaset*</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">narakebhyas tam uddhartuṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">jino 'pi naiva śaknuyāt*</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_411">
<l><seg type="pāda" n="a">yāvanti pāpaduḥkhāni</seg> <seg type="pāda" n="b">durvṛttiprabhavāni hi</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tāni sarvāṇi jānīdhvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">krodhacittodbhavāni hi</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_412">
<l><seg type="pāda" n="a">sarveṣāṃ pātakānāṃ tat</seg> <seg type="pāda" n="b">krodhaṃ mūlaṃ jagur jināḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dharmāṇāṃ tu kṣamā mūlaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">yataḥ saukhyaṃ pravartate</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_413">
<l><seg type="pāda" n="a">iti krodhaṃ vinirjitya</seg> <seg type="pāda" n="b">kṣamaiva sādhyatāṃ sadā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">maitrīcittaṃ samālambya</seg> <seg type="pāda" n="d">viharadhvaṃ yathāsukhaṃ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_414">
<l><seg type="pāda" n="a">ātmanīva dayā syāc cet</seg> <seg type="pāda" n="b">svajane vā yathā jane</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kasya nāma bhavec cittam</seg> <seg type="pāda" n="d">adharmapraṇayāśivam*</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_415">
<l><seg type="pāda" n="a">dayāviyogato lokaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">paramāmeti vikriyām*</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">manovākkāyavispandaiḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">svajane 'pi yathā jane</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_416">
<l><seg type="pāda" n="a">dharmārthī na tyajed asmād</seg> <seg type="pāda" n="b">dayām iṣṭaphalodayām*</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">suvṛṣṭir iva śasyāni</seg> <seg type="pāda" n="d">guṇān sā hi prasūyate</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_417">
<l><seg type="pāda" n="a">dayākrāntaṃ cittaṃ na bhavati paradroharabhasaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">śucau tasmin vāṇī vrajati vikṛtaṃ naiva ca tanuḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vivṛddhā tasyaivaṃ parahitarucir maitryanugatā</seg> <seg type="pāda" n="d">pradānakṣāntyādīñ janayati guṇān kīrtyanusṛtān*</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_418">
<l><seg type="pāda" n="a">dayālur nodvegaṃ janayati pareṣām upaśamād</seg> <seg type="pāda" n="b">dayālur viśvāsyo bhavati jagatāṃ bāndhava iva</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">na saṃrambhakṣobhaḥ prabhavati dayādhīr ahṛdaye</seg> <seg type="pāda" n="d">na kopāgniś citte jvalayati hi dayātoyaśiśire</seg> //</l>
</lg>

<pb edRef="#Vaidya" n="292"/>

<lg xml:id="KDA_419">
<l><seg type="pāda" n="a">saṃkṣepeṇa dayāmataḥ sthiratayā paśyanti dharmaṃ budhāḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">ko nāmāsti guṇaḥ sa sādhudayito yo nānuyāto dayām*</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tasmāt putra ivātmanīva ca dayāṃ nītvā prakarṣaṃ jane</seg> <seg type="pāda" n="d">sanmaitryā viharanta eva muditāṃ prodbhāvayadhvaṃ sadā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_420">
<l><seg type="pāda" n="a">dayālor hṛdaye jātā</seg> <seg type="pāda" n="b">maitrī saddharmasādhanī</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tasmād dayāṃ hṛdi sthāpya</seg> <seg type="pāda" n="d">maitrī loke prasāryatām*</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_421">
<l><seg type="pāda" n="a">maitrīmān puruṣaḥ sādhur</seg> <seg type="pāda" n="b">devair api praśasyate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">viśvasyate sadā sadbhir</seg> <seg type="pāda" n="d">bāndhavaiḥ svajanair janaiḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_422">
<l><seg type="pāda" n="a">maitrīmān sajjano loke</seg> <seg type="pāda" n="b">nirguṇo 'pi praśobhate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">maitrīmān sanmatir bandhur</seg> <seg type="pāda" n="d">lokānāṃ jagatām api</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_423">
<l><seg type="pāda" n="a">maitrīmāñ jagatām iṣṭo</seg> <seg type="pāda" n="b">maitrīmāñ jagatāṃ suhṛt*</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">maitrīmāñ jagatāṃ mitro</seg> <seg type="pāda" n="d">maitrīmāñ jagatāṃ sakhā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_424">
<l><seg type="pāda" n="a">maitrīmān puruṣaḥ śrīmān</seg> <seg type="pāda" n="b">yatra yatra pragacchati</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tatra tatraiva sarvatra</seg> <seg type="pāda" n="d">pūjyate svajanair yathā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_425">
<l><seg type="pāda" n="a">buddho hi jagatāṃ bandhus</seg> <seg type="pāda" n="b">trailokyādhipanāyakaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">so 'pi śāstā vibhāty evaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">maitryā saṃskārayañ jagat*</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_426">
<l><seg type="pāda" n="a">ye ye satvā mahābhijñāḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">sarvalokānukampakāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">pūjyante satvalokaiś ca</seg> <seg type="pāda" n="d">te 'pi maitryāḥ prabhāvataḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_427">
<l><seg type="pāda" n="a">bodhisatvā mahāsatvā</seg> <seg type="pāda" n="b">bodhisaṃbhārasādhakāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sarvasatvahitārthasthās</seg> <seg type="pāda" n="d">te 'pi maitrīpracāriṇaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_428">
<l><seg type="pāda" n="a">yan mātā duḥkhitāpy evam</seg> <seg type="pāda" n="b">ā garbhād bālakaṃ sutam*</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">pāti snehopacāreṇa</seg> <seg type="pāda" n="d">tac ca maitrīprabhāvataḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_429">
<l><seg type="pāda" n="a">yat pitā bālakaṃ putram</seg> <seg type="pāda" n="b">abhuñjānaḥ svayaṃ sukham*</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">pāti snehopacāreṇa</seg> <seg type="pāda" n="d">tac ca maitrīprabhāvataḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_430">
<l><seg type="pāda" n="a">yac ca rājā prajāḥ pāti</seg> <seg type="pāda" n="b">svayaṃ vīravrataṃ dadhat*</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">durjanān mardayan sarvān</seg> <seg type="pāda" n="d">tac ca maitrīprabhāvataḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_431">
<l><seg type="pāda" n="a">yac ca vidvān guruḥ śiṣyān</seg> <seg type="pāda" n="b">saddharmārthopadarśayan*</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">prabodhya bālakāñ chāsti</seg> <seg type="pāda" n="d">tac ca maitrīprabhāvataḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_432">
<l><seg type="pāda" n="a">yac ca vīrā raṇe sthitvā</seg> <seg type="pāda" n="b">sahantyarīn prahāriṇaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">prarakṣanti svapakṣāṃś ca</seg> <seg type="pāda" n="d">tac ca maitrīprabhāvataḥ</seg> //</l>
</lg>

<pb edRef="#Vaidya" n="293"/>

<lg xml:id="KDA_433">
<l><seg type="pāda" n="a">sārthavāho 'mbudhiṃ gatvā</seg> <seg type="pāda" n="b">yatnai ratnāni sādhayan*</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">satvān pāti dadad dānaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">tac ca maitrīprabhāvataḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_434">
<l><seg type="pāda" n="a">yac ca bhāryānuyāty eva</seg> <seg type="pāda" n="b">mṛtena svāminā saha</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">anapekṣya svajīve 'pi</seg> <seg type="pāda" n="d">tac ca maitrīprabhāvataḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_435">
<l><seg type="pāda" n="a">pitṛbhyo mṛtakebhyo 'pi</seg> <seg type="pāda" n="b">dadāti piṇḍam ādarāt*</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">anuśocan muhuś cāpi</seg> <seg type="pāda" n="d">tac ca maitrīprabhāvataḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_436">
<l><seg type="pāda" n="a">tiryagyonyudbhavāś cāpi</seg> <seg type="pāda" n="b">paśavaḥ krūramānasāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">svasutān snehataḥ pānti</seg> <seg type="pāda" n="d">tac ca maitrīprabhāvataḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_437">
<l><seg type="pāda" n="a">kṛmyādhikīṭayaś cāpi</seg> <seg type="pāda" n="b">krūrā gṛdhrādipakṣiṇaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">svabandhūn snehataḥ pānti</seg> <seg type="pāda" n="d">tad dhi maitrīprabhāvataḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_438">
<l><seg type="pāda" n="a">caṇḍālā nirghṛṇā raudrāḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">satvahiṃsāratāḥ khalāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">bāndhavāṃs te 'pi rakṣanti</seg> <seg type="pāda" n="d">tad dhi maitrīprabhāvataḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_439">
<l><seg type="pāda" n="a">yad dadanti mahāsatvāḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">svadehe 'py anapekṣitāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">arthibhyaḥ prārthitaṃ vastu</seg> <seg type="pāda" n="d">tad dhi maitrīprabhāvataḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_440">
<l><seg type="pāda" n="a">evam anye 'pi ye lokā</seg> <seg type="pāda" n="b">bhojayantaḥ parasparam*</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">pālayanti mahāsnehāt</seg> <seg type="pāda" n="d">tac ca maitrīprabhāvataḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_441">
<l><seg type="pāda" n="a">maitrī hi jagatāṃ mātā</seg> <seg type="pāda" n="b">pitā śāstā guruḥ prabhuḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">patir mitraḥ suhṛd bandhus</seg> <seg type="pāda" n="d">tasmān maitrī prasādhyatām+</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_442">
<l><seg type="pāda" n="a">maitrīṃ vinā na jāyeta</seg> <seg type="pāda" n="b">karuṇā svātmaje 'pi ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">na muditā na copekṣā</seg> <seg type="pāda" n="d">tasmān maitrī pradhīyatām*</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_443">
<l><seg type="pāda" n="a">etā brahmavihārākhyāḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">saṃbodhipadasādhakāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">trailokyabhartṛkā nāthāḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">sarvasatvānupālakāḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_444">
<l><seg type="pāda" n="a">etā vinā na śobhanti</seg> <seg type="pāda" n="b">mahābhijñās tapasvinaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kalpakoṭisahasrāṇi</seg> <seg type="pāda" n="d">taptvāpi duṣkaraṃ tapaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_445">
<l><seg type="pāda" n="a">etā hi paramācāryāḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">saddharmaguṇadāyakāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">etā vinā na sidhyanti</seg> <seg type="pāda" n="d">sarvapāramitāratāḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_446">
<l><seg type="pāda" n="a">yāvanti sukhabhogyāni</seg> <seg type="pāda" n="b">puṇyasiddhāni sarvathā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tāni sarvāṇi jānīta</seg> <seg type="pāda" n="d">maitrīmūlodbhavāni hi</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_447">
<l><seg type="pāda" n="a">tasmāt sarvaprayatnena</seg> <seg type="pāda" n="b">krodhaṃ jitvāṃvarair api</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">maitrīṃ citte samādhāya</seg> <seg type="pāda" n="d">kurudhvaṃ prāṇiṣu kṣamām*</seg> //</l>
</lg>

<pb edRef="#Vaidya" n="294"/>

<lg xml:id="KDA_448">
<l><seg type="pāda" n="a">tato dharmaprabhāveṇa</seg> <seg type="pāda" n="b">yūyaṃ sarve 'numoditāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yāvajjīvaṃ sukhaṃ bhuktvā</seg> <seg type="pāda" n="d">saukhāvatīṃ gamiṣyatha</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_449">
<l><seg type="pāda" n="a">iti śrutvā vacas tasya</seg> <seg type="pāda" n="b">nāgāś ca garuḍā yateḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vairānuśayatāṃ tyaktvā</seg> <seg type="pāda" n="d">babhūvur maitricāriṇaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_450">
<l><seg type="pāda" n="a">iti dṛṣṭvā ca te satvā</seg> <seg type="pāda" n="b">vismayaharṣasaṃyutāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dharmānumodanaṃ kṛtvā</seg> <seg type="pāda" n="d">babhūvur maitricāriṇaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_451">
<l><seg type="pāda" n="a">evaṃ subhūtinā tena</seg> <seg type="pāda" n="b">nāgāś ca garuḍāś ca te</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">maitrīdharmopadeśena</seg> <seg type="pāda" n="d">vinītā dharmasatpathe</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_452">
<l><seg type="pāda" n="a">atha śrībhagavān buddhaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">sarvadarśī vināyakaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">bhikṣūn āmantrayāmāsa</seg> <seg type="pāda" n="d">saṃvṛticārakān api</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_453">
<l><seg type="pāda" n="a">paśyadhvaṃ bhikṣavo yūyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">subhūtiṃ brahmacāriṇam*</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yenaite garuḍā nāgā</seg> <seg type="pāda" n="d">vinītā dharmasatpathe</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_454">
<l><seg type="pāda" n="a">eṣa me śrāvakāṇāṃ ca</seg> <seg type="pāda" n="b">bhikṣūṇāṃ brahmacāriṇām*</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">subhūtiḥ kulaputro 'yam</seg> <seg type="pāda" n="d">agro 'raṇāvihāriṇām*</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_455">
<l><seg type="pāda" n="a">iti tena munīndreṇa</seg> <seg type="pāda" n="b">subhūtir eva sadyatiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nirdiṣṭaḥ sarvabhikṣūṇām</seg> <seg type="pāda" n="d">agro 'raṇāvihāriṇām*</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_456">
<l><seg type="pāda" n="a">atha te bhikṣavaḥ sarve</seg> <seg type="pāda" n="b">saṃśayoddhatamānasāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">cchetāraṃ saṃśayānāṃ taṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">papracchur evam īśvaram*</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_457">
<l><seg type="pāda" n="a">kāni bhadanta karmāṇi</seg> <seg type="pāda" n="b">kṛtāny api subhūtinā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nirdiṣṭo bhavatā yena</seg> <seg type="pāda" n="d">jyeṣṭho 'raṇāvihāriṇām*</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_458">
<l><seg type="pāda" n="a">iti tair bhikṣubhiḥ pṛṣṭo</seg> <seg type="pāda" n="b">bhagavān ity udāharat*</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">śṛṇudhvaṃ bhikṣavaḥ sarve</seg> <seg type="pāda" n="d">tat kṛtaṃ yat subhūtinā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_459">
<l><seg type="pāda" n="a">subhūtinā kṛtaṃ karma</seg> <seg type="pāda" n="b">tat ko 'nyaḥ paribhokṣyate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yenaiva yat kṛtaṃ karma</seg> <seg type="pāda" n="d">tenaiva tat prabhujyate</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_460">
<l><seg type="pāda" n="a">bhūtapūrvam atīte 'dhvany</seg> <seg type="pāda" n="b">asmin* kalpe ca bhadrake</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">varṣasahasram āyuṣ ca</seg> <seg type="pāda" n="d">viṃśatiguṇitaṃ yadā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_461">
<l><seg type="pāda" n="a">tasmiṃś ca samaye buddhaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">kāśyapo nāma nāyakaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vidyācaraṇasaṃpannaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">sugato lokavij jinaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_462">
<l><seg type="pāda" n="a">śāstā devamanuṣyāṇāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">puruṣadamyasārathiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sarvajño bhagavān nāthaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">ṣaḍabhijño munīśvaraḥ</seg> //</l>
</lg>

<pb edRef="#Vaidya" n="295"/>

<lg xml:id="KDA_463">
<l><seg type="pāda" n="a">vārāṇasīm upāśritya</seg> <seg type="pāda" n="b">mṛgadāve jināśrame</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vyaharat sarvasatvānām</seg> <seg type="pāda" n="d">saddharmaṃ samupādiśan*</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_464">
<l><seg type="pāda" n="a">tasyaiva śāsane śuddhe</seg> <seg type="pāda" n="b">svākhyāte dharmavainaye</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ayaṃ pravrajito bhūtvā</seg> <seg type="pāda" n="d">mahādātāpy abhūt tadā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_465">
<l><seg type="pāda" n="a">daśa varṣasahasrāṇi</seg> <seg type="pāda" n="b">brahmacaryam apālayat*</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">praṇidhānaṃ tathā cāyam</seg> <seg type="pāda" n="d">akarod brahmavittamaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_466">
<l><seg type="pāda" n="a">anena kuśalenāhaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">bhaveyaṃ bauddhasadyatiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yo 'sau bhagavatānena</seg> <seg type="pāda" n="d">kāśyapena sutāyinā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_467">
<l><seg type="pāda" n="a">māṇava uttaro nāma</seg> <seg type="pāda" n="b">vyākṛta iti bodhaye</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">māṇava tvaṃ prajānāṃ tu</seg> <seg type="pāda" n="d">yadā varṣaśatāyuṣi</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_468">
<l><seg type="pāda" n="a">śākyamunir mahābuddhaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">sarvajño lokanāyakaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">saṃbuddho bhagāvan nāthas</seg> <seg type="pāda" n="d">tathāgato bhaviṣyasi</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_469">
<l><seg type="pāda" n="a">asyaiva śasane cāhaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">bhaveyaṃ śrāvakottamaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">arhatām agrasaṃprāpto</seg> <seg type="pāda" n="d">bhūtvāraṇāvihāriṇām*</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_470">
<l><seg type="pāda" n="a">tenaiva karmaṇā cādya</seg> <seg type="pāda" n="b">praviṣṭo mama śāsane</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">arhatāṃ jyeṣṭhatāṃ prāptas</seg> <seg type="pāda" n="d">tathāraṇāvihāriṇām*</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_471">
<l><seg type="pāda" n="a">kāni punar anenaiva</seg> <seg type="pāda" n="b">karmāṇi prakṛtāny api</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yenaiva nāgayonau ca</seg> <seg type="pāda" n="d">samutpanno babhūva saḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_472">
<l><seg type="pāda" n="a">yat taḥ kleśāprahīṇatvād</seg> <seg type="pāda" n="b">udbhrāntendriyacetasā <note>Speyer: yataḥ kleśāŚ</note></seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">śaikṣāśaikṣagāṇānāṃ ca</seg> <seg type="pāda" n="d">bhikṣūṇāṃ brahmacāriṇām*</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_473">
<l><seg type="pāda" n="a">anena ruṣṭacittena</seg> <seg type="pāda" n="b">paruṣābaddhacetasā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">cittāni saṃpradūṣyaiva</seg> <seg type="pāda" n="d">vikalāni kṛtāny api</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_474">
<l><seg type="pāda" n="a">sadāśīviṣavādena</seg> <seg type="pāda" n="b">vikruśyābhāṇi sāṃghike</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tenaiva pātakenaivaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">pañca janmaśatāny api</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_475">
<l><seg type="pāda" n="a">nāgayonisamutpanno</seg> <seg type="pāda" n="b">babhūvāyaṃ mahāviṣaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yac cānena punas tatra</seg> <seg type="pāda" n="d">pravrajya buddhaśāsane</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_476">
<l><seg type="pāda" n="a">sadā dānāni saṃdatvā</seg> <seg type="pāda" n="b">brahmacaryaṃ ca pālitam*</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tenedānīṃ tathārhatvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">prāpya sākṣātkṛtaṃ mudā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_477">
<l><seg type="pāda" n="a">araṇāvihāriṇāṃ cāgro</seg> <seg type="pāda" n="b">nirdiṣṭo 'yaṃ mayā khalu</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">iti hi bhikṣavo yūyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">jānīdhvaṃ karmatāphalam*</seg> //</l>
</lg>

<pb edRef="#Vaidya" n="296"/>

<lg xml:id="KDA_478">
<l><seg type="pāda" n="a">yenaiva yat kṛtaṃ karma</seg> <seg type="pāda" n="b">tasyaiva tat phalaṃ dhruvam*</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">na naśyanti hi karmāṇi</seg> <seg type="pāda" n="d">kalpakoṭiśatair api</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="e">sāmagrīṃ prāpya kālaṃ ca</seg> <seg type="pāda" n="f">phalanti khalu dehināṃ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_479">
<l><seg type="pāda" n="a">abhuktaṃ kṣīyate naiva</seg> <seg type="pāda" n="b">karma kvāpi kathaṃcana</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nāgnibhir dahyate karma</seg> <seg type="pāda" n="d">vāyubhir nāpi śuṣyati</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="e">udakaiḥ klidyate naiva</seg> <seg type="pāda" n="f">bhūmiṣv api na naśyati</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_480">
<l><seg type="pāda" n="a">anyathāpi ca no bhūtā</seg> <seg type="pāda" n="b">sarvathā karmaṇāṃ gatiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">śuklānāṃ śuklatā nityaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">kṛṣṇānāṃ kṛṣṇatā khalu</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="e">miśrataiva tu miśrāṇāṃ</seg> <seg type="pāda" n="f">ṣaḍgatau bhujyate dhruvam*</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_481">
<l><seg type="pāda" n="a">tasmād apāsya kṛṣṇāni</seg> <seg type="pāda" n="b">karmāṇi miśritāni ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yatitavyaṃ śubheṣv eva</seg> <seg type="pāda" n="d">karmasu sukhavāñchibhiḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_482">
<l><seg type="pāda" n="a">tatheti bhikṣavaḥ śrutvā</seg> <seg type="pāda" n="b">te ca lokāḥ prabhāṣitāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">buddhavacomṛtaṃ pītvā</seg> <seg type="pāda" n="d">nanandur anumoditāḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_483">
<l><seg type="pāda" n="a">evam etan mahārāja</seg> <seg type="pāda" n="b">śrutaṃ me gurubhāṣitam*</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">iti matvā tvayā rājan</seg> <seg type="pāda" n="d">parātmaśubhavāñchinā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_484">
<l><seg type="pāda" n="a">krodhāriṃ yatnato jitvā</seg> <seg type="pāda" n="b">kṣamādharmapuraskṛtaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">maitrīṃ bhāvaya satveṣu</seg> <seg type="pāda" n="d">svātmajeṣu yathā sadā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_485">
<l><seg type="pāda" n="a">iti subhāṣitaṃ śrutvā</seg> <seg type="pāda" n="b">upaguptasya sadguroḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tatheti nṛparājaḥ sa</seg> <seg type="pāda" n="d">nananda sasabhājanaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KDA_486">
<l><seg type="pāda" n="a">ye maitrībhāvadharmaṃ kalimatiharaṇaṃ tat subhūteś caritraṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">śṛṇvanti śrāvayanti tribhuvanasukhadaṃ saṃnipātya janaughān*</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">te lokā maitracittās tribhuvanasukhadāḥ kṣāntisaurabhyayuktāḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">yātāḥ saukhāvatīṃ te 'py amitarucimuner dharmam ārādhayanti</seg> //</l>
</lg>

  </body>
</text>
</TEI>
Cite this

Notice an error, a missing source, or a date that should be revised? Suggest a correction. Every amendment enters the scholar moderation queue with the contributor cited.

URN · urn:vamshanidhi:scripture:01KTVFYDJZNFFAZDKG69KJXMDK

वंशनिधि

Civilization memory · Federated · Established 2026

Vamshanidhiवंशनिधिvamshanidhi.in

As of 2026-05-24 · Provenance: self-published

Kalpadrumāvadānamālā · Manuscript · Vamshanidhi