Provisional period: the Scholar Council has not yet seated its first three members. Records labelled "verified" in the underlying registry are displayed as provisional until the council ratifies its first verdicts. Submissions still go through scholar review; only the public label downgrades.

Plate TXT · PE37ṚtusaṃhāraLatn

URN · urn:vamshanidhi:scripture:01KTVG54DH5JDK4M785Z1TPE37

Scripture · kavya

Provisional

Ṛtusaṃhāra

Ṛtusaṃhāra

Kālidāsa

prathamaḥ sargaḥ pracaṇḍasūryaḥ spṛhaṇīyacandramāḥ sadāvagāhakṣatavārisaṃcayaḥ dināntaramyo 'bhyupaśāntamanmatho nidāghakālo 'yamupāgataḥ priye // niśāḥ śaśāṅkakṣatanīlarājayaḥ kvacidvicitraṃ jalayantramandiram maṇiprakārāḥ sarasaṃ ca candanaṃ śucau priye yānti janasya sevyatā…

Provenance ledger

3 entries

  1. Canonkavyatextual
  2. AttributionKālidāsatextual
  3. SourceUpstream TEI document · san · Latnpublished primary

IIText

san
<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<?xml-model href="http://www.tei-c.org/release/xml/tei/custom/schema/relaxng/tei_all.rng" type="application/xml" schematypens="http://relaxng.org/ns/structure/1.0"?>
<?xml-model href="http://www.tei-c.org/release/xml/tei/custom/schema/relaxng/tei_all.rng" type="application/xml" schematypens="http://purl.oclc.org/dsdl/schematron"?>
<TEI xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0" xml:id="sa_kAlidAsa-RtusaMhAra">
  <teiHeader xml:lang="en">
  <fileDesc>
  <titleStmt>
	<title>Ṛtusaṃhāra</title>
	<author>Kālidāsa</author>
	<respStmt>
	 <resp>data entry</resp>
	 <name>Oliver Hellwig</name>
	</respStmt>
	<respStmt>
	 <resp>contribution to GRETIL</resp>
	 <name>Oliver Hellwig</name>
	</respStmt>
	<respStmt>
	 <resp>initial normalization and conversion to legacy GRETIL formats</resp>
	 <name>Reinhold Grünendahl</name>
	</respStmt>
	<respStmt>
	 <resp>normalization and conversion to TEI-conformant markup</resp>
	 <name>Maximilian Mehner</name>
	</respStmt>
  </titleStmt>

  <publicationStmt>
	<publisher>Göttingen Register of Electronic Texts in Indian Languages (GRETIL), SUB Göttingen</publisher>
	<availability>
	 <p>This e-text was provided to GRETIL in good faith that no copyright rights have been infringed.
	 If anyone wishes to assert copyright over this file, please contact the GRETIL management at <email>gretil(at)sub(dot)uni-goettingen(dot)de</email>.
	 The file will be immediately removed pending resolution of the claim.</p>

	 <licence target="https://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0/">Distributed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International License.</licence>
	</availability>
	<date when-iso="2020-07-31"/>
  </publicationStmt>

  <notesStmt>
	<note>This file has been created by mass conversion of GRETIL's Sanskrit corpus from <ref target="http://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/1_sanskr/5_poetry/2_kavya/kalrs_au.htm">kalrs_au.htm</ref>. Due to the heterogeneity of the sources the header markup might be suboptimal. For the sake of transparency the header of the legacy file is documented in the <gi>note</gi> element below:</note>
	<note type="legacyheader">
	 Kalidasa: Rtusamhara
<lb/>Based on the ed. Kalidasagranthavali,
<lb/>Benares: Chaukhamba Surabharati Prakashan, 1980.
<lb/>
<lb/>Input by Oliver Hellwig
<lb/>
<lb/>TEXT WITH PADA MARKERS
	</note>
  </notesStmt>

  <sourceDesc>
	<bibl>Kalidasagranthavali, Benares: Chaukhamba Surabharati Prakashan, 1980.</bibl>
  </sourceDesc>
  </fileDesc>

  <encodingDesc>
  <projectDesc>
	<p>The Göttingen Register of Electronic Texts in Indian Languages (GRETIL) is a resource platform providing standardized machine-readable texts in Indian languages that have been contributed by various individuals and institutions.</p>
  </projectDesc>

  <editorialDecl>
	<correction>
	 <p>Apparent errors have been silently corrected.</p>
	</correction>

	<normalization>
	 <p>GRETIL normalizes all texts contributed consistently for each language.
	 Sanskrit texts are normalized in accordance with the scheme of the International Alphabet of Sanskrit Transliteration (IAST) in order to facilitate word search across its corpus without additional transformations.</p>

	 <p>All characters that were fully equivalent to an IAST-conformant character in the text file contributed have been made to conform to the character list below.
	 Non-conformant characters with additional information including accents, capitalization, and whitespace have been preserved as <gi>orig</gi> elements inside <gi>choice</gi> elements with their IAST-conformant equivalent in <gi>reg</gi> elements for the creation of a plain text.
	 These additional informations will be available only in those transformations of this file that display the original information.</p>

	 <p><table>
	 <head>Characters Used for the Transliteration of Sanskrit according to IAST</head>
	 <row role="label">
	 <cell>Character</cell>
	 <cell>Character Name</cell>
	 <cell>Unicode Code Point</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>a</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER A</cell>
	 <cell>U+0061</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>ā</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER A WITH MACRON</cell>
	 <cell>U+0101</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>i</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER I</cell>
	 <cell>U+0069</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>ī</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER I WITH MACRON</cell>
	 <cell>U+012B</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>u</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER U</cell>
	 <cell>U+0075</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>ū</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER U WITH MACRON</cell>
	 <cell>U+016B</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>ṛ</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER R WITH DOT BELOW</cell>
	 <cell>U+1E5B</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>ṝ</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER R WITH DOT BELOW AND MACRON</cell>
	 <cell>U+1E5D</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>ḷ</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER L WITH DOT BELOW</cell>
	 <cell>U+1E37</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>ḹ</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER L WITH DOT BELOW AND MACRON</cell>
	 <cell>U+1E39</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>e</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER E</cell>
	 <cell>U+0065</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>o</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER O</cell>
	 <cell>U+006F</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>ṃ</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER M WITH DOT BELOW</cell>
	 <cell>U+1E43</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>ḥ</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER H WITH DOT BELOW</cell>
	 <cell>U+1E25</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>'</cell>
	 <cell>APOSTROPHE</cell>
	 <cell>U+0027</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>k</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER K</cell>
	 <cell>U+006B</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>g</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER G</cell>
	 <cell>U+0067</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>ṅ</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER N WITH DOT ABOVE</cell>
	 <cell>U+1E45</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>c</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER C</cell>
	 <cell>U+0063</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>j</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER J</cell>
	 <cell>U+006A</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>ñ</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER N WITH TILDE</cell>
	 <cell>U+00F1</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>ṭ</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER T WITH DOT BELOW</cell>
	 <cell>U+1E6D</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>ḍ</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER D WITH DOT BELOW</cell>
	 <cell>U+1E0D</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>ṇ</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER N WITH DOT BELOW</cell>
	 <cell>U+1E47</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>p</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER P</cell>
	 <cell>U+0070</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>b</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER B</cell>
	 <cell>U+0062</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>m</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER M</cell>
	 <cell>U+006D</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>y</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER Y</cell>
	 <cell>U+0079</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>r</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER R</cell>
	 <cell>U+0072</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>l</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER L</cell>
	 <cell>U+006C</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>v</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER V</cell>
	 <cell>U+0076</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>ś</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER S WITH ACUTE</cell>
	 <cell>U+x015B</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>ṣ</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER S WITH DOT BELOW</cell>
	 <cell>U+1E63</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>s</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER S</cell>
	 <cell>U+0073</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>h</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER H</cell>
	 <cell>U+0068</cell>
	 </row>
	 </table>
	</p>
  </normalization>

  <quotation marks="some">
	<p>If indicated unambiguously in the text file contributed quotation marks have been replaced with the <gi>q</gi> element and, in case a reference was provided, have been nested inside a <gi>cit</gi> with the respective reference provided in a <gi>ref</gi> element after the quote.</p>
  </quotation>

  <segmentation>
	<p>Unnumbered <gi>div</gi> elements are used to structure the text, using the <att>type</att> and <att>n</att> attributes in accordance with the <gi>refsDecl</gi>.</p>
  </segmentation>

  <interpretation>
	<p>Interpretive markup which is visible only in analytic transformations of this file consists of:
	<list>
	 <item>Highlighting in <gi>hi</gi> elements,</item>
	 <item>Corruptions in <gi>sic</gi> elements,</item>
	 <item>Remarks in <gi>note</gi> elements with the @resp attribute identifying the agency.</item>
	</list></p>
  </interpretation>
  </editorialDecl>

  <refsDecl>
  <p>A reference is given in the <att>xml:id</att> attributes consisting of
  <list>
	<item>a pragmatic abbreviation of the <label>title</label>: Ṛtusaṃhāra = KalRs,</item>
	<item>the number of the <label></label> in arabic numerals,</item>
	<item>the number of the <label>verse</label> in arabic numerals.</item>
  </list>
  </p>
  </refsDecl>
  </encodingDesc>

  <profileDesc>
  <langUsage>
  <language ident="en">English</language>
  <language ident="sa-Latn">Sanskrit</language>
  </langUsage>

  <textClass>
  <keywords scheme="http://gretil.sub.uni-goettingen.de/">
	<term>Sanskrit -- Poetry -- Kāvya</term>
  </keywords>
  </textClass>
  </profileDesc>

  <revisionDesc>
  <listChange>
  <change when-iso="2020-07-31" who="Maximilian Mehner">TEI encoding by mass conversion of GRETIL's Sanskrit corpus</change>
  </listChange>
  </revisionDesc>

</teiHeader>

<text xml:lang="sa-Latn" xml:id="KalRs">
  <body>

<div type="sarga" n="1">
<head>prathamaḥ sargaḥ</head>
<lg xml:id="KalRs_1.1">
<l><seg type="pāda" n="a">pracaṇḍasūryaḥ spṛhaṇīyacandramāḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">sadāvagāhakṣatavārisaṃcayaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dināntaramyo 'bhyupaśāntamanmatho</seg> <seg type="pāda" n="d">nidāghakālo 'yamupāgataḥ priye</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KalRs_1.2">
<l><seg type="pāda" n="a">niśāḥ śaśāṅkakṣatanīlarājayaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">kvacidvicitraṃ jalayantramandiram</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">maṇiprakārāḥ sarasaṃ ca candanaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">śucau priye yānti janasya sevyatām</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KalRs_1.3">
<l><seg type="pāda" n="a">suvāsitaṃ harmyatalaṃ manoharaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">priyāmukhocchvāsavikampitaṃ madhu</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sutantrigītaṃ madanasya dīpanaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">śucau niśīthe 'nubhavanti kāminaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KalRs_1.4">
<l><seg type="pāda" n="a">nitambabimbaiḥ sadukūlamekhalaiḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">stanaiḥ sahārābharaṇaiḥ sacandanaiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">śiroruhaiḥ snānakaṣāyavāsitaiḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">striyo nidāghaṃ śamayanti kāminām</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KalRs_1.5">
<l><seg type="pāda" n="a">nitāntalākṣārasarāgarañjitair</seg> <seg type="pāda" n="b">nitambinīnāṃ caraṇaiḥ sanūpuraiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">pade pade haṃsarutānukāribhir</seg> <seg type="pāda" n="d">janasya cittaṃ kriyate samanmatham</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KalRs_1.6">
<l><seg type="pāda" n="a">payodharāścandanapaṅkacarcitās</seg> <seg type="pāda" n="b">tuṣāragaurārpitahāraśekharāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nitambadeśāśca sahemamekhalāḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">prakurvate kasya mano na sotsukam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KalRs_1.7">
<l><seg type="pāda" n="a">samudgatasvedacitāṅgasaṃdhayo</seg> <seg type="pāda" n="b">vimucya vāsāṃsi gurūṇi sāmpratam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">staneṣu tanvaṃśukamunnatastanā</seg> <seg type="pāda" n="d">niveśayanti pramadāḥ sayauvanāḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KalRs_1.8">
<l><seg type="pāda" n="a">sacandanāmbuvyajanodbhavānilaiḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">sahārayaṣṭistanamaṇḍalārpaṇaiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">savallakīkākaligītanisvanair</seg> <seg type="pāda" n="d">vibodhyate supta ivādya manmathaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KalRs_1.9">
<l><seg type="pāda" n="a">siteṣu harmyeṣu niśāsu yoṣitāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">sukhaprasuptāni mukhāni candramāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vilokya nūnaṃ bhṛśamutsukaściraṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">niśākṣaye yāti hriyeva pāṇḍutām</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KalRs_1.10">
<l><seg type="pāda" n="a">asahyavātoddhatareṇumaṇḍalā</seg> <seg type="pāda" n="b">pracaṇḍasūryātapatāpitā mahī</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">na śakyate draṣṭumapi pravāsibhiḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">priyāviyogānaladagdhamānasaiḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KalRs_1.11">
<l><seg type="pāda" n="a">mṛgāḥ pracaṇḍātapatāpitā bhṛśaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">tṛṣā mahatyā pariśuṣkatālavaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vanāntare toyamiti pradhāvitā</seg> <seg type="pāda" n="d">nirīkṣya bhinnāñjanasaṃnibhaṃ nabhaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KalRs_1.12">
<l><seg type="pāda" n="a">savibhramaiḥ sasmitajihmavīkṣitair</seg> <seg type="pāda" n="b">vilāsavatyo manasi pravāsinām</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">anaṅgasaṃdīpanamāśu kurvate</seg> <seg type="pāda" n="d">yathā pradoṣāḥ śaśicārubhūṣaṇāḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KalRs_1.13">
<l><seg type="pāda" n="a">ravermayūkhair abhitāpito bhṛśaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">vidahyamānaḥ pathi taptapāṃsubhiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">avāṅmukho jihmagatiḥ śvasanmuhuḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">phaṇī mayūrasya tale niṣīdati</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KalRs_1.14">
<l><seg type="pāda" n="a">tṛṣā mahatyā hatavikramodyamaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">śvasanmuhur dūravidāritānanaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">na hantyadūre 'pi gajānmṛgeśvaro</seg> <seg type="pāda" n="d">vilolajihvaścalitāgrakesaraḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KalRs_1.15">
<l><seg type="pāda" n="a">viśuṣkakaṇṭhodgatasīkarāmbhaso</seg> <seg type="pāda" n="b">gabhastibhir bhānumato 'nutāpitāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">pravṛddhatṛṣṇopahatā jalārthino</seg> <seg type="pāda" n="d">na dantinaḥ kesariṇo 'pi bibhyati</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KalRs_1.16">
<l><seg type="pāda" n="a">hutāgnikalpaiḥ saviturgabhastibhiḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">kalāpinaḥ klāntaśarīracetasaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">na bhoginaṃ ghnanti samīpavartinaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">kalāpacakreṣu niveśitānanam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KalRs_1.17">
<l><seg type="pāda" n="a">sabhadramustaṃ pariśuṣkakardamaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">saraḥ khanann āyatapotṛmaṇḍalaiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ravermayūkhairabhitāpito bhṛśaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">varāhayūtho viśatīva bhūtalam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KalRs_1.18">
<l><seg type="pāda" n="a">vivasvatā tīkṣṇatarāṃśumālinā</seg> <seg type="pāda" n="b">sapaṅkatoyāt saraso 'bhitāpitaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">utplutya bhekastṛṣitasya bhoginaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">phaṇātapatrasya tale niṣīdati</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KalRs_1.19">
<l><seg type="pāda" n="a">samuddhṛtāśeṣamṛṇālajālakaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">vipannamīnaṃ drutabhītasārasam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">parasparotpīḍanasaṃhatairgajaiḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">kṛtaṃ saraḥ sāndravimardakardamam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KalRs_1.20">
<l><seg type="pāda" n="a">raviprabhodbhinnaśiromaṇiprabho</seg> <seg type="pāda" n="b">vilolajihvādvayalīḍhamārutaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">viṣāgnisūryātapatāpitaḥ phaṇī</seg> <seg type="pāda" n="d">na hanti maṇḍūkakulaṃ tṛṣākulaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KalRs_1.21">
<l><seg type="pāda" n="a">saphenalālāvṛtavaktrasampuṭaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">viniḥsṛtālohitajihvamunmukham</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tṛṣākulaṃ niḥsṛtamadrigahvarād</seg> <seg type="pāda" n="d">avekṣamāṇaṃ mahiṣīkulaṃ jalam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KalRs_1.22">
<l><seg type="pāda" n="a">paṭutaradavadāhocchuṣkasasya prarohāḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">paruṣapavanavegotkṣiptasaṃśuṣkaparṇāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dinakaraparitāpakṣīṇatoyāḥ samantād</seg> <seg type="pāda" n="d">vidadhati bhayamuccair vīkṣyamāṇā vanāntāḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KalRs_1.23">
<l><seg type="pāda" n="a">śvasiti vihagavargaḥ śīrṇaparṇadrumasthaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">kapikulamupayāti klāntamadrer nikuñjam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">bhramati gavayayūthaḥ sarvatastoyamicchañ</seg> <seg type="pāda" n="d">śarabhakulamajihmaṃ proddharatyambu kūpāt</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KalRs_1.24">
<l><seg type="pāda" n="a">vikacanavakusumbhasvacchasindūrabhāsā</seg> <seg type="pāda" n="b">prabalapavanavegodbhūtavegena tūrṇam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">taṭaviṭapalatāgrāliṅganavyākulena</seg> <seg type="pāda" n="d">diśi diśi paridagdhā bhūmayaḥ pāvakena</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KalRs_1.25">
<l><seg type="pāda" n="a">jvalati pavanavṛddhaḥ parvatānāṃ darīṣu</seg> <seg type="pāda" n="b">sphuṭati paṭuninādaiḥ śuṣkavaṃśasthalīṣu</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">prasarati tṛṇamadhye labdhavṛddhiḥ kṣaṇena</seg> <seg type="pāda" n="d">glapayati mṛgavargaṃ prāntalagno davāgniḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KalRs_1.26">
<l><seg type="pāda" n="a">bahutara iva jātaḥ śālmalīnāṃ vaneṣu</seg> <seg type="pāda" n="b">sphurati kanakagauraḥ koṭareṣu drumāṇām</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">pariṇatadalaśākhānutpatanprāṃśuvṛkṣān</seg> <seg type="pāda" n="d">bhramati pavanadhūtaḥ sarvato 'gnirvanānte</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KalRs_1.27">
<l><seg type="pāda" n="a">gajagavayamṛgendrā vahnisaṃtaptadehāḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">suhṛda iva sametā dvaṃdvabhāvaṃ vihāya</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">hutavahaparikhedād āśu nirgatya kakṣād</seg> <seg type="pāda" n="d">vipulapulinadeśāṃ nimnagāṃ saṃviśanti</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KalRs_1.28">
<l><seg type="pāda" n="a">kamalavanacitāmbuḥ pāṭalāmodaramyaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">sukhasalilaniṣekaḥ sevyacandrāṃśuhāraḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vrajatu tava nidāghaḥ kāminībhiḥ sameto</seg> <seg type="pāda" n="d">niśi sulalitagīte harmyapṛṣṭhe sukhena</seg> //</l>
</lg>

</div>
<div type="sarga" n="2">
  <head>dvitīyaḥ sargaḥ</head>
<lg xml:id="KalRs_2.1">
<l><seg type="pāda" n="a">sasīkarāmbhodharamattakuñjaras</seg> <seg type="pāda" n="b">taḍitpatāko 'śaniśabdamardalaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">samāgato rājavad uddhatadyutir</seg> <seg type="pāda" n="d">ghanāgamaḥ kāmijanapriyaḥ priye</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KalRs_2.2">
<l><seg type="pāda" n="a">nitāntanīlotpalapattrakāntibhiḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">kvacit prabhinnāñjanarāśisaṃnibhaiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kvacitsagarbhapramadāstanaprabhaiḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">samācitaṃ vyoma ghanaiḥ samantataḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KalRs_2.3">
<l><seg type="pāda" n="a">tṛṣākulaiścātakapakṣiṇāṃ kulaiḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">prayācitās toyabharāvalambinaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">prayānti mandaṃ bahudhāravarṣiṇo</seg> <seg type="pāda" n="d">balāhakāḥ śrotramanoharasvanāḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KalRs_2.4">
<l><seg type="pāda" n="a">balāhakāścāśaniśabdamardalāḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">surendracāpaṃ dadhatastaḍidguṇam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sutīkṣṇadhārāpatanograsāyakais</seg> <seg type="pāda" n="d">tudanti cetaḥ prasabhaṃ pravāsinām</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KalRs_2.5">
<l><seg type="pāda" n="a">prabhinnavaiḍūryanibhais tṛṇāṅkuraiḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">samācitā protthitakandalīdalaiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vibhāti śukletararatnabhūṣitā</seg> <seg type="pāda" n="d">varāṅganeva kṣitirindragopakaiḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KalRs_2.6">
<l><seg type="pāda" n="a">sadā manojñaṃ svanadutsavotsukaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">vikīrṇavistīrṇakalāpiśobhitam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sasaṃbhramāliṅganacumbanākulaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">pravṛttanṛtyaṃ kulamadya barhiṇām</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KalRs_2.7">
<l><seg type="pāda" n="a">nipātayantyaḥ paritastaṭadrumān</seg> <seg type="pāda" n="b">pravṛddhavegaiḥ salilair anirmalaiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">striyaḥ suduṣṭā iva jātivibhramāḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">prayānti nadyastvaritaṃ payonidhim</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KalRs_2.8">
<l><seg type="pāda" n="a">tṛṇotkarair udgatakomalāṅkuraiś</seg> <seg type="pāda" n="b">citāni nīlair hariṇīmukhakṣataiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vanāni vaindhyāni haranti mānasaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">vibhūṣitānyudgatapallavair drumaiḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KalRs_2.9">
<l><seg type="pāda" n="a">vilolanetrotpalaśobhitānanair</seg> <seg type="pāda" n="b">mṛgaiḥ samantādupajātasādhvasaiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">samācitā saikatinī vanasthalī</seg> <seg type="pāda" n="d">samutsukatvaṃ prakaroti cetasaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KalRs_2.10">
<l><seg type="pāda" n="a">abhīkṣṇamuccair dhvanatā payomucā</seg> <seg type="pāda" n="b">ghanāndhakārīkṛtaśarvarīṣvapi</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">taḍitprabhādarśitamārgabhūmayaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">prayānti rāgādabhisārikāḥ striyaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KalRs_2.11">
<l><seg type="pāda" n="a">payodharair bhīmagabhīranisvanais</seg> <seg type="pāda" n="b">taḍidbhir udvejitacetaso bhṛśam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kṛtāparādhānapi yoṣitaḥ priyān</seg> <seg type="pāda" n="d">pariṣvajante śayane nirantaram</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KalRs_2.12">
<l><seg type="pāda" n="a">vilocanendīvaravāribindubhir</seg> <seg type="pāda" n="b">niṣiktabimbādharacārupallavāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nirastamālyābharaṇānulepanāḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">sthitā nirāśāḥ pramadāḥ pravāsinām</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KalRs_2.13">
<l><seg type="pāda" n="a">vipāṇḍuraṃ kīṭarajastṛṇānvitaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">bhujaṃgavad vakragatiprasarpitam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sasādhvasairbhekakulair nirīkṣitaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">prayāti nimnābhimukhaṃ navodakam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KalRs_2.14">
<l><seg type="pāda" n="a">vipattrapuṣpāṃ nalinīṃ samutsukā</seg> <seg type="pāda" n="b">vihāya bhṛṅgāḥ śrutihārinisvanāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">patanti mūḍhāḥ śikhināṃ pranṛtyatāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">kalāpacakreṣu navotpalāśayā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KalRs_2.15">
<l><seg type="pāda" n="a">vanadvipānāṃ navavāridasvanair</seg> <seg type="pāda" n="b">madānvitānāṃ dhvanatāṃ muhurmuhuḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kapoladeśā vimalotpalaprabhāḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">sabhṛṅgayūthair madavāribhiś citāḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KalRs_2.16">
<l><seg type="pāda" n="a">sitotpalābhāmbudacumbitopalāḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">samācitāḥ prasravaṇaiḥ samantataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">pravṛttanṛtyaiḥ śikhibhiḥ samākulāḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">samutsukatvaṃ janayanti bhūdharāḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KalRs_2.17">
<l><seg type="pāda" n="a">kadambasarjārjunaketakīvanaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">vikampayaṃstatkusumādhivāsitaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sasīkarāmbhodharasaṅgaśītalaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">samīraṇaḥ kaṃ na karoti sotsukam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KalRs_2.18">
<l><seg type="pāda" n="a">śiroruhaiḥ śroṇitaṭāvalambibhiḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">kṛtāvataṃsaiḥ kusumaiḥ sugandhibhiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">stanaiḥ sahārairvadanaiḥ sasīdhubhiḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">striyo ratiṃ saṃjanayanti kāminām</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KalRs_2.19">
<l><seg type="pāda" n="a">vahanti varṣanti nadanti bhānti</seg> <seg type="pāda" n="b">vyāyanti nṛtyanti samāśrayanti</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nadyo ghanā mattagajā vanāntāḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">priyāvihīnāḥ śikhinaḥ plavaṃgāḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KalRs_2.20">
<l><seg type="pāda" n="a">taḍillatāśakradhanurvibhūṣitāḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">payodharāstoyabharāvalambinaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">striyaśca kāñcīmaṇikuṇḍalojjvalā</seg> <seg type="pāda" n="d">haranti ceto yugapatpravāsinām</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KalRs_2.21">
<l><seg type="pāda" n="a">mālāḥ kadambanavakesaraketakībhir</seg> <seg type="pāda" n="b">āyojitāḥ śirasi bibhrati yoṣito 'dya</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">karṇāntareṣu kakubhadrumamañjarībhir</seg> <seg type="pāda" n="d">icchānukūlaracitān avataṃsakāṃśca</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KalRs_2.22">
<l><seg type="pāda" n="a">kālāgurupracaracandanacarcitāṅgyaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">puṣpāvataṃsasurabhīkṛtakeśapāśāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">śrutvā dhvaniṃ jalamucāṃ tvaritaṃ pradoṣe</seg> <seg type="pāda" n="d">śayyāgṛhaṃ gurugṛhātpraviśanti nāryaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KalRs_2.23">
<l><seg type="pāda" n="a">kuvalayadalanīlair unnatais toyanamrair</seg> <seg type="pāda" n="b">mṛdupavanavidhūtair mandamandaṃ caladbhiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">apahṛtamiva cetastoyadaiḥ sendracāpaiḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">pathikajanavadhūnāṃ tadviyogākulānām</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KalRs_2.24">
<l><seg type="pāda" n="a">mudita iva kadambairjātapuṣpaiḥ samantāt</seg> <seg type="pāda" n="b">pavanacalitaśākhaiḥ śākhibhirnṛtyatīva</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">hasitamiva vidhatte sūcibhiḥ ketakīnāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">navasalilaniṣekacchinnatāpo vanāntaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KalRs_2.25">
<l><seg type="pāda" n="a">śirasi bakulamālāṃ mālatībhiḥ sametāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">vikasitanavapuṣpairyūthikākuḍmalaiśca</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vikacanavakadambaiḥ karṇapūraṃ vadhūnāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">racayati jaladaughaḥ kāntavatkāla eṣaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KalRs_2.26">
<l><seg type="pāda" n="a">dadhati varakucāgrairunnatair hārayaṣṭiṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">pratanusitadukūlānyāyataiḥ śroṇibimbaiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">navajalakaṇasekādudgatāṃ romarājīṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">lalitavalivibhaṅgairmadhyadeśaiśca nāryaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KalRs_2.27">
<l><seg type="pāda" n="a">navajalakaṇasaṅgācchītatāmādadhānaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">kusumabharanatānāṃ lāsakaḥ pādapānām</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">janitaruciragandhaḥ ketakīnāṃ rajobhiḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">pariharati nabhasvān proṣitānāṃ manāṃsi</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KalRs_2.28">
<l><seg type="pāda" n="a">jalabharanamitānām āśrayo 'smākam uccair</seg> <seg type="pāda" n="b">ayamiti jalasekaistoyadāstoyanamrāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">atiśayaparuṣābhir grīṣmavahneḥ śikhābhiḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">samupajanitatāpaṃ hlādayantīva vindhyam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KalRs_2.29">
<l><seg type="pāda" n="a">bahuguṇaramaṇīyaḥ kāminīcittahārī</seg> <seg type="pāda" n="b">taruviṭapalatānāṃ bāndhavo nirvikāraḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">jaladasamaya eṣa prāṇināṃ prāṇabhūto</seg> <seg type="pāda" n="d">diśatu tava hitāni prāyaśo vāñchitāni</seg> //</l>
</lg>

</div>
<div type="sarga" n="3">
  <head>tṛtīyaḥ sargaḥ</head>
<lg xml:id="KalRs_3.1">
<l><seg type="pāda" n="a">kāśāṃśukā vikacapadmamanojñavaktrā</seg> <seg type="pāda" n="b">sonmādahaṃsaravanūpuranādaramyā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">āpakvaśālirucirānatagātrayaṣṭiḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">prāptā śarannavavadhūriva rūparamyā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KalRs_3.2">
<l><seg type="pāda" n="a">kāśair mahī śiśiradīdhitinā rajanyo</seg> <seg type="pāda" n="b">haṃsairjalāni saritāṃ kumudaiḥ sarāṃsi</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">saptacchadaiḥ kusumabhāranatairvanāntāḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">śuklīkṛtānyupavanāni ca mālatībhiḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KalRs_3.3">
<l><seg type="pāda" n="a">cañcanmanojñaśapharīrasanākalāpāḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">paryantasaṃsthitasitāṇḍajapaṅktihārāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nadyo viśālapulināntanitambabimbā</seg> <seg type="pāda" n="d">mandaṃ prayānti samadāḥ pramadā ivādya</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KalRs_3.4">
<l><seg type="pāda" n="a">vyoma kvacidrajataśaṅkhamṛṇālagaurais</seg> <seg type="pāda" n="b">tyaktāmbubhirlaghutayā śataśaḥ prayātaiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">saṃlakṣyate pavanavegacalaiḥ payodai</seg> <seg type="pāda" n="d">rājeva cāmaraśatair upavījyamānaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KalRs_3.5">
<l><seg type="pāda" n="a">bhinnāñjanapracayakānti nabho manojñaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">bandhūkapuṣparajasāruṇitā ca bhūmiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vaprāśca pakvakalamāvṛtabhūmibhāgāḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">protkaṇṭhayanti na mano bhuvi kasya yūnaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KalRs_3.6">
<l><seg type="pāda" n="a">mandānilākulitacārutarāgraśākhaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">puṣpodgamapracayakomalapallavāgraḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">mattadvirephaparipītamadhuprasekaś</seg> <seg type="pāda" n="d">cittaṃ vidārayati kasya na kovidāraḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KalRs_3.7">
<l><seg type="pāda" n="a">tārāgaṇapravarabhūṣaṇamudvahantī</seg> <seg type="pāda" n="b">meghāvarodhaparimuktaśaśāṅkavaktrā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">jyotsnādukūlamamalaṃ rajanī dadhānā</seg> <seg type="pāda" n="d">vṛddhiṃ prayātyanudinaṃ pramadeva bālā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KalRs_3.8">
<l><seg type="pāda" n="a">kāraṇḍavānanavighaṭṭitavīcimālāḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">kādambasārasakulākulatīradeśāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kurvanti haṃsavirutaiḥ parito janasya</seg> <seg type="pāda" n="d">prītiṃ saroruharajo 'ruṇitās taṭinyaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KalRs_3.9">
<l><seg type="pāda" n="a">netrotsavo hṛdayahārimarīcimālaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">prahlādakaḥ śiśirasīkaravārivarṣī</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">patyurviyogaviṣadagdhaśarakṣatānāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">candro dahatyatitarāṃ tanumaṅganānām</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KalRs_3.10">
<l><seg type="pāda" n="a">ākampayan phalabharānataśālijālān</seg> <seg type="pāda" n="b">yānartayaṃs taruvarān kusumāvanamrān</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">utphullapaṅkajavanāṃ nalinīṃ vidhunvan</seg> <seg type="pāda" n="d">nyūnāṃ manaścalayati prasabhaṃ nabhasvān</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KalRs_3.11">
<l><seg type="pāda" n="a">sonmādahaṃsamithunairupaśobhitāni</seg> <seg type="pāda" n="b">svacchapraphullakamalotpalabhūṣitāni</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">mandaprabhātapavanodgatavīcimālāny</seg> <seg type="pāda" n="d">utkaṇṭhayanti sahasā hṛdayaṃ sarāṃsi</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KalRs_3.12">
<l><seg type="pāda" n="a">naṣṭaṃ dhanurbalabhido jaladodareṣu</seg> <seg type="pāda" n="b">saudāminī sphurati nādya viyatpatākā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dhunvanti pakṣapavanairna nabho balākāḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">paśyanti nonnatamukhā gaganaṃ mayūrāḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KalRs_3.13">
<l><seg type="pāda" n="a">nṛtyaprayogarahitāñśikhino vihāya</seg> <seg type="pāda" n="b">haṃsānupaiti madano madhurapragītān</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">muktvā kadambakuṭajārjunasarjanīpān</seg> <seg type="pāda" n="d">saptacchadānupagatā kusumodgamaśrīḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KalRs_3.14">
<l><seg type="pāda" n="a">śephālikākusumagandhamanoharāṇi</seg> <seg type="pāda" n="b">svasthasthitāṇḍajakulapratināditāni</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">paryantasaṃsthitamṛgīnayanotpalāni</seg> <seg type="pāda" n="d">protkaṇṭhayantyupavanāni manāṃsi puṃsām</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KalRs_3.15">
<l><seg type="pāda" n="a">kahlārapadmakumudāni muhurvidhunvaṃs</seg> <seg type="pāda" n="b">tatsaṃgamādadhikaśītalatāmupetaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">utkaṇṭhayatyatitarāṃ pavanaḥ prabhāte</seg> <seg type="pāda" n="d">pattrāntalagnatuhināmbuvidhūyamānaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KalRs_3.16">
<l><seg type="pāda" n="a">sampannaśālinicayāvṛtabhūtalāni</seg> <seg type="pāda" n="b">svasthasthitapracuragokulaśobhitāni</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">haṃsaiḥ sasārasakulaiḥ pratināditāni</seg> <seg type="pāda" n="d">sīmāntarāṇi janayanti nṛṇāṃ pramodam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KalRs_3.17">
<l><seg type="pāda" n="a">haṃsairjitā sulalitā gatiraṅganānām</seg> <seg type="pāda" n="b">ambhoruhair vikasitairmukhacandrakāntiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nīlotpalairmadakalāni vilocanāni</seg> <seg type="pāda" n="d">bhrūvibhramāśca rucirās tanubhis taraṃgaiḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KalRs_3.18">
<l><seg type="pāda" n="a">śyāmā latāḥ kusumabhāranatapravālāḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">strīṇāṃ haranti dhṛtabhūṣaṇabāhukāntim</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dantāvabhāsaviśadasmitacandrakāntiṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">kaṅkelipuṣparucirā navamālatī ca</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KalRs_3.19">
<l><seg type="pāda" n="a">keśānnitāntaghananīlavikuñcitāgrān</seg> <seg type="pāda" n="b">āpūrayanti vanitā navamālatībhiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">karṇeṣu ca pravarakāñcanakuṇḍaleṣu</seg> <seg type="pāda" n="d">nīlotpalāni vividhāni niveśayanti</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KalRs_3.20">
<l><seg type="pāda" n="a">hāraiḥ sacandanarasaiḥ stanamaṇḍalāni</seg> <seg type="pāda" n="b">śroṇītaṭaṃ suvipulaṃ rasanākalāpaiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">pādāmbujāni kalanūpuraśekharaiśca</seg> <seg type="pāda" n="d">nāryaḥ prahṛṣṭamanaso 'dya vibhūṣayanti</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KalRs_3.21">
<l><seg type="pāda" n="a">sphuṭakumudacitānāṃ rājahaṃsāśritānāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">marakatamaṇibhāsā vāriṇā bhūṣitānām</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">śriyamatiśayarūpāṃ vyoma toyāśayānāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">vahati vigatameghaṃ candratārāvakīrṇam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KalRs_3.22">
<l><seg type="pāda" n="a">śaradi kumudasaṅgādvāyavo vānti śītā</seg> <seg type="pāda" n="b">vigatajaladavṛndā digvibhāgā manojñāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vigatakaluṣamambhaḥ śyānapaṅkā dharitrī</seg> <seg type="pāda" n="d">vimalakiraṇacandraṃ vyoma tārāvicitram</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KalRs_3.23">
<l><seg type="pāda" n="a">karakamalamanojñāḥ kāntasaṃsaktahastā</seg> <seg type="pāda" n="b">vadanavijitacandrāḥ kāścidanyāstaruṇyaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">racitakusumagandhi prāyaśo yānti veśma</seg> <seg type="pāda" n="d">prabalamadanahetostyaktasaṃgītarāgāḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KalRs_3.24">
<l><seg type="pāda" n="a">suratarasavilāsāḥ satsakhībhiḥ sametā</seg> <seg type="pāda" n="b">asamaśaravinodaṃ sūcayanti prakāmam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">anupamamukharāgā rātrimadhye vinodaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">śaradi taruṇakāntāḥ sūcayanti pramodān</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KalRs_3.25">
<l><seg type="pāda" n="a">divasakaramayūkhair bādhyamānaṃ prabhāte</seg> <seg type="pāda" n="b">varayuvatimukhābhaṃ paṅkajaṃ jṛmbhate 'dya</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kumudamapi gate 'staṃ līyate candrabimbe</seg> <seg type="pāda" n="d">hasitamiva vadhūnāṃ proṣiteṣu priyeṣu</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KalRs_3.26">
<l><seg type="pāda" n="a">asitanayanalakṣmīṃ lakṣayitvotpaleṣu</seg> <seg type="pāda" n="b">kvaṇitakanakakāñcīṃ mattahaṃsasvaneṣu</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">adhararuciraśobhāṃ bandhujīve priyāṇāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">pathikajana idānīṃ roditi bhrāntacittaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KalRs_3.27">
<l><seg type="pāda" n="a">strīṇāṃ vihāya vadaneṣu śaśāṅkalakṣmīṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">kāmyaṃ ca haṃsavacanaṃ maṇinūpureṣu</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">bandhūkakāntimadhareṣu manohareṣu</seg> <seg type="pāda" n="d">kvāpi prayāti subhagā śaradāgamaśrīḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KalRs_3.28">
<l><seg type="pāda" n="a">vikacakamalavaktrā phullanīlotpalākṣī</seg> <seg type="pāda" n="b">vikasitanavakāśaśvetavāso vasānā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kumudarucirakāntiḥ kāminīvonmadeyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">pratidiśatu śaradvaścetasaḥ prītimagryām</seg> //</l>
</lg>

</div>
<div type="sarga" n="4">
  <head>caturthaḥ sargaḥ</head>
<lg xml:id="KalRs_4.1">
<l><seg type="pāda" n="a">navapravālodgamasasyaramyaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">praphullalodhraḥ paripakvaśāliḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vilīnapadmaḥ prapatattuṣāro</seg> <seg type="pāda" n="d">hemantakālaḥ samupāgato 'yam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KalRs_4.2">
<l><seg type="pāda" n="a">manoharaiś candanarāgagaurais</seg> <seg type="pāda" n="b">tuṣārakundendunibhaiś ca hāraiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vilāsinīnāṃ stanaśālinīnāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">nālaṃkriyante stanamaṇḍalāni</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KalRs_4.3">
<l><seg type="pāda" n="a">na bāhuyugmeṣu vilāsinīnāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">prayānti saṅgaṃ valayāṅgadāni</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nitambabimbeṣu navaṃ dukūlaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">tanvaṃśukaṃ pīnapayodhareṣu</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KalRs_4.4">
<l><seg type="pāda" n="a">kāñcīguṇaiḥ kāñcanaratnacitrair</seg> <seg type="pāda" n="b">no bhūṣayanti pramadā nitambān</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">na nūpurairhaṃsarutaṃ bhajadbhiḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">pādāmbujāny ambujakāntibhāñji</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KalRs_4.5">
<l><seg type="pāda" n="a">gātrāṇi kālīyakacarcitāni</seg> <seg type="pāda" n="b">sapattralekhāni mukhāmbujāni</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">śirāṃsi kālāgurudhūpitāni</seg> <seg type="pāda" n="d">kurvanti nāryaḥ suratotsavāya</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KalRs_4.6">
<l><seg type="pāda" n="a">ratiśramakṣāmavipāṇḍuvaktrāḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">samprāptaharṣābhyudayās taruṇyaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">hasanti noccair daśanāgrabhinnān</seg> <seg type="pāda" n="d">prapīḍyamānān adharān avekṣya</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KalRs_4.7">
<l><seg type="pāda" n="a">pīnastanoraḥsthalabhāgaśobhām</seg> <seg type="pāda" n="b">āsādya tatpīḍanajātakhedaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tṛṇāgralagnaistuhinaiḥ patadbhir</seg> <seg type="pāda" n="d">ākrandatīvoṣasi śītakālaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KalRs_4.8">
<l><seg type="pāda" n="a">prabhūtaśāliprasavaiścitāni</seg> <seg type="pāda" n="b">mṛgāṅganāyūthavibhūṣitāni</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">manoharakrauñcanināditāni</seg> <seg type="pāda" n="d">sīmāntarāṇy utsukayanti cetaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KalRs_4.9">
<l><seg type="pāda" n="a">praphullanīlotpalaśobhitāni</seg> <seg type="pāda" n="b">sonmādakādambavibhūṣitāni</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">prasannatoyāni suśītalāni</seg> <seg type="pāda" n="d">sarāṃsi cetāṃsi haranti puṃsām</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KalRs_4.10">
<l><seg type="pāda" n="a">mārgaṃ samīkṣyātinirastanīraṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">pravāsakhinnaṃ patimudvahantyaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">avekṣyamāṇā hariṇekṣaṇākṣyaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">prabodhayantīva manorathāni</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KalRs_4.11">
<l><seg type="pāda" n="a">pākaṃ vrajantī himajātaśītair</seg> <seg type="pāda" n="b">ādhūyamānā satataṃ marudbhiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">priye priyaṅguḥ priyaviprayuktā</seg> <seg type="pāda" n="d">vipāṇḍutāṃ yāti vilāsinīva</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KalRs_4.12">
<l><seg type="pāda" n="a">puṣpāsavāmodasugandhivaktro</seg> <seg type="pāda" n="b">niḥśvāsavātaiḥ surabhīkṛtāṅgaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">parasparāṅgavyatiṣaṅgaśāyī</seg> <seg type="pāda" n="d">śete janaḥ kāmarasānuviddhaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KalRs_4.13">
<l><seg type="pāda" n="a">dantacchadaiḥ savraṇadantacihnaiḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">stanaiśca pāṇyagrakṛtābhilekhaiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">saṃsūcyate nirdayamaṅganānāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">ratopabhogo navayauvanānām</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KalRs_4.14">
<l><seg type="pāda" n="a">kācidvibhūṣayati darpaṇasaktahastā</seg> <seg type="pāda" n="b">bālātapeṣu vanitā vadanāravindam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dantacchadaṃ priyatamena nipītasāraṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">dantāgrabhinnam avakṛṣya nirīkṣate ca</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KalRs_4.15">
<l><seg type="pāda" n="a">anyā prakāmasurataśramakhinnadehā</seg> <seg type="pāda" n="b">rātriprajāgaravipāṭalanetrapadmā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">srastāṃsadeśalalitākulakeśapāśā</seg> <seg type="pāda" n="d">nidrāṃ prayāti mṛdusūryakarābhitaptā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KalRs_4.16">
<l><seg type="pāda" n="a">nirmālyadāma paribhuktamanojñagandhaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">mūrdhno 'panīya ghananīlaśiroruhāntāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">pīnonnatastanabharānatagātrayaṣṭyaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">kurvanti keśaracanāmaparāstaruṇyaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KalRs_4.17">
<l><seg type="pāda" n="a">anyā priyeṇa paribhuktamavekṣya gātraṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">harṣānvitā viracitādharacāruśobhā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kūrpāsakaṃ paridadhāti nakhakṣatāṅgī</seg> <seg type="pāda" n="d">vyālambinīlalalitālakakuñcitākṣī</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KalRs_4.18">
<l><seg type="pāda" n="a">anyāściraṃ suratakelipariśrameṇa</seg> <seg type="pāda" n="b">khedaṃ gatāḥ praśithilīkṛtagātrayaṣṭyaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">saṃhṛṣyamāṇapulakorupayodharāntā</seg> <seg type="pāda" n="d">abhyañjanaṃ vidadhati pramadāḥ suśobhāḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KalRs_4.19">
<l><seg type="pāda" n="a">bahuguṇaramaṇīyo yoṣitāṃ cittahārī</seg> <seg type="pāda" n="b">pariṇatabahuśālivyākulagrāmasīmā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vinipatitatuṣāraḥ krauñcanādopagītaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">pradiśatu himayuktaḥ kāla eṣaḥ sukhaṃ vaḥ</seg> //</l>
</lg>

</div>
<div type="sarga" n="5">
<head>pañcamaḥ sargaḥ</head>
<lg xml:id="KalRs_5.1">
<l><seg type="pāda" n="a">prarūḍhaśālīkṣucayāvṛtakṣitiṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">kvacitsthitakrauñcaninādarājitam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">prakāmakāmaṃ pramadājanapriyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">varoru kālaṃ śiśirāhvayaṃ śṛṇu</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KalRs_5.2">
<l><seg type="pāda" n="a">niruddhavātāyanamandirodaraṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">hutāśano bhānumato gabhastayaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">gurūṇi vāsāṃsyabalāḥ sayauvanāḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">prayānti kāle 'tra janasya sevyatām</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KalRs_5.3">
<l><seg type="pāda" n="a">na candanaṃ candramarīciśītalaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">na harmyapṛṣṭhaṃ śaradindunirmalam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">na vāyavaḥ sāndratuṣāraśītalā</seg> <seg type="pāda" n="d">janasya cittaṃ ramayanti sāmpratam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KalRs_5.4">
<l><seg type="pāda" n="a">tuṣārasaṃghātanipātaśītalāḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">śaśāṅkabhābhiḥ śiśirīkṛtāḥ punaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vipāṇḍutārāgaṇacārubhūṣaṇā</seg> <seg type="pāda" n="d">janasya sevyā na bhavanti rātrayaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KalRs_5.5">
<l><seg type="pāda" n="a">gṛhītatāmbūlavilepanasrajaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">puṣpāsavāmoditavaktrapaṅkajāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">prakāmakālāgurudhūpavāsitaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">viśanti śayyāgṛhamutsukāḥ striyaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KalRs_5.6">
<l><seg type="pāda" n="a">kṛtāparādhānbahuśo 'bhitarjitān</seg> <seg type="pāda" n="b">savepathūn sādhvasaluptacetasaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nirīkṣya bhartṝn suratābhilāṣiṇaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">striyo 'parādhānsamadā visasmaruḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KalRs_5.7">
<l><seg type="pāda" n="a">prakāmakāmair yuvabhiḥ sunirdayaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">niśāsu dīrghāsvabhirāmitāściram</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">bhramanti mandaṃ śramakheditoravaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">kṣapāvasāne navayauvanāḥ striyaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KalRs_5.8">
<l><seg type="pāda" n="a">manojñakūrpāsakapīḍitastanāḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">sarāgakauśeyakabhūṣitoravaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">niveśitāntaḥ kusumaiḥ śiroruhair</seg> <seg type="pāda" n="d">vibhūṣayantīva himāgamaṃ striyaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KalRs_5.9">
<l><seg type="pāda" n="a">payodharaiḥ kuṅkumarāgapiñjaraiḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">sukhopasevyairnavayauvanoṣmabhiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vilāsinībhiḥ paripīḍitorasaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">svapanti śītaṃ paribhūya kāminaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KalRs_5.10">
<l><seg type="pāda" n="a">sugandhiniḥśvāsavikampitotpalaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">manoharaṃ kāmaratiprabodhakam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">niśāsu hṛṣṭā saha kāmibhiḥ striyaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">pibanti madyaṃ madanīyamuttamam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KalRs_5.11">
<l><seg type="pāda" n="a">apagatamadarāgā yoṣidekā prabhāte</seg> <seg type="pāda" n="b">kṛtanibiḍakucāgrā patyurāliṅganena</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">priyatamaparibhuktaṃ vīkṣamāṇā svadehaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">vrajati śayanavāsādvāsamanyaṃ hasantī</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KalRs_5.12">
<l><seg type="pāda" n="a">agurusurabhidhūpāmoditaṃ keśapāśaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">galitakusumamālaṃ kuñcitāgraṃ vahantī</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tyajati gurunitambā nimnanābhiḥ sumadhyā</seg> <seg type="pāda" n="d">uṣasi śayanamanyā kāminī cāruśobhām</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KalRs_5.13">
<l><seg type="pāda" n="a">kanakakamalakāntaiś cārutāmrādharoṣṭhaiḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">śravaṇataṭaniṣaktaiḥ pāṭalopāntanetraiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">uṣasi vadanabimbairaṃsasaṃsaktakeśaiḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">śriya iva gṛhamadhye saṃsthitā yoṣito 'dya</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KalRs_5.14">
<l><seg type="pāda" n="a">pṛthujaghanabharārtāḥ kiṃcidānamramadhyāḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">stanabharaparikhedānmandamandaṃ vrajantyaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">suratasamayaveṣaṃ naiśamāśu prahāya</seg> <seg type="pāda" n="d">dadhati divasayogyaṃ veśamanyāstaruṇyaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KalRs_5.15">
<l><seg type="pāda" n="a">nakhapadacitabhāgān vīkṣamāṇāḥ stanāntān</seg> <seg type="pāda" n="b">adharakisalayāgraṃ dantabhinnaṃ spṛśantyaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">abhimatarataveṣaṃ nandayantyastaruṇyaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">saviturudayakāle bhūṣayantyānanāni</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KalRs_5.16">
<l><seg type="pāda" n="a">pracuraguḍavikāraḥ svāduśālīkṣuramyaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">prabalasuratakelirjātakandarpadarpaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">priyajanarahitānāṃ citasaṃtāpahetuḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">śiśirasamaya eṣa śreyase vo 'stu nityam</seg> //</l>
</lg>
</div>
<div type="sarga" n="6">
<head>ṣaṣṭhaḥ sargaḥ [vasantavarṇana]</head>
<lg xml:id="KalRs_6.1">
<l><seg type="pāda" n="a">praphullacūtāṅkuratīkṣṇasāyako</seg> <seg type="pāda" n="b">dvirephamālāvilasaddhanurguṇaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">manāṃsi bhettuṃ surataprasaṅgināṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">vasantayoddhā samupāgataḥ priye</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KalRs_6.2">
<l><seg type="pāda" n="a">drumāḥ sapuṣpāḥ salilaṃ sapadmaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">striyaḥ sakāmāḥ pavanaḥ sugandhiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sukhāḥ pradoṣā divasāśca ramyāḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">sarvaṃ priye cārutaraṃ vasante</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KalRs_6.3">
<l><seg type="pāda" n="a">īṣattuṣāraiḥ kṛtaśītaharmyaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">suvāsitaṃ cāruśiraśca campakaiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kurvanti nāryo 'pi vasantakāle</seg> <seg type="pāda" n="d">stanaṃ sahāraṃ kusumairmanoharaiḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KalRs_6.4">
<l><seg type="pāda" n="a">vāpījalānāṃ maṇimekhalānāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">śaśāṅkabhāsāṃ pramadājanānām</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">cūtadrumāṇāṃ kusumānvitānāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">dadāti saubhāgyamayaṃ vasantaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KalRs_6.5">
<l><seg type="pāda" n="a">kusumbharāgāruṇitair dukūlair</seg> <seg type="pāda" n="b">nitambabimbāni vilāsinīnām</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tanvaṃśukaiḥ kuṅkumarāgagaurair</seg> <seg type="pāda" n="d">alaṃkriyante stanamaṇḍalāni</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KalRs_6.6">
<l><seg type="pāda" n="a">karṇeṣu yogyaṃ navakarṇikāraṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">caleṣu nīleṣvalakeṣvaśokam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">puṣpaṃ ca phullaṃ navamallikāyāḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">prayānti kāntiṃ pramadājanānām</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KalRs_6.7">
<l><seg type="pāda" n="a">staneṣu hārāḥ sitacandanārdrā</seg> <seg type="pāda" n="b">bhujeṣu saṅgaṃ valayāṅgadāni</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">prayāntyanaṅgāturamānasānāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">nitambinīnāṃ jaghaneṣu kāñcyaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KalRs_6.8">
<l><seg type="pāda" n="a">sapattralekheṣu vilāsinīnāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">vaktreṣu hemāmburuhopameṣu</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ratnāntare mauktikasaṅgaramyaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">svedāgamo vistaratāmupaiti</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KalRs_6.9">
<l><seg type="pāda" n="a">ucchvāsayantyaḥ ślathabandhanāni</seg> <seg type="pāda" n="b">gātrāṇi kandarpasamākulāni</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">samīpavartiṣvadhunā priyeṣu</seg> <seg type="pāda" n="d">samutsukā eva bhavanti nāryaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KalRs_6.10">
<l><seg type="pāda" n="a">tanūni pāṇḍūni madālasāni</seg> <seg type="pāda" n="b">muhurmuhur jṛmbhaṇatatparāṇi</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">aṅgānyanaṅgaḥ pramadājanasya</seg> <seg type="pāda" n="d">karoti lāvaṇyasasaṃbhramāṇi</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KalRs_6.11">
<l><seg type="pāda" n="a">chāyāṃ janaḥ samabhivāñchati pādapānāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">naktaṃ tathecchati punaḥ kiraṇaṃ sudhāṃśoḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">harmyaṃ prayāti śayituṃ sukhaśītalaṃ ca</seg> <seg type="pāda" n="d">kāntāṃ ca gāḍhamupagūhati śītalatvāt</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KalRs_6.12">
<l><seg type="pāda" n="a">netreṣu lolo madirālaseṣu</seg> <seg type="pāda" n="b">gaṇḍeṣu pāṇḍuḥ kaṭhinaḥ staneṣu</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">madhyeṣu nimno jaghaneṣu pīnaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">strīṇāmanaṅgo bahudhā sthito 'dya</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KalRs_6.13">
<l><seg type="pāda" n="a">aṅgāni nidrālasavibhramāṇi</seg> <seg type="pāda" n="b">vākyāni kiṃcinmadirālasāni</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">bhrūkṣepajihmāni ca vīkṣitāni</seg> <seg type="pāda" n="d">cakāra kāmaḥ pramadājanānām</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KalRs_6.14">
<l><seg type="pāda" n="a">priyaṅgukālīyakakuṅkumāktaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">staneṣu gaureṣu vilāsinībhiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ālipyate candanam aṅganābhir</seg> <seg type="pāda" n="d">madālasābhir mṛganābhiyuktam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KalRs_6.15">
<l><seg type="pāda" n="a">gurūṇi vāsāṃsi vihāya tūrṇaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">tanūni lākṣārasarañjitāni</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sugandhikālāgurudhūpitāni</seg> <seg type="pāda" n="d">dhatte janaḥ kāmamadālasāṅgaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KalRs_6.16">
<l><seg type="pāda" n="a">puṃskokilaś cūtarasāsavena</seg> <seg type="pāda" n="b">mattaḥ priyāṃ cumbati rāgahṛṣṭaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kūjaddvirephāpyayam ambujasthaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">priyaṃ priyāyāḥ prakaroti cāṭu</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KalRs_6.17">
<l><seg type="pāda" n="a">tāmrapravālastabakāvanamrāś</seg> <seg type="pāda" n="b">cūtadrumāḥ puṣpitacāruśākhāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kurvanti kāmaṃ pavanāvadhūtāḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">paryutsukaṃ mānasamaṅganānām</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KalRs_6.18">
<l><seg type="pāda" n="a">āmūlato vidrumarāgatāmraṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">sapallavāḥ puṣpacayaṃ dadhānāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kurvantyaśokā hṛdayaṃ saśokaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">nirīkṣyamāṇā navayauvanānām</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KalRs_6.19">
<l><seg type="pāda" n="a">mattadvirephaparicumbitacārupuṣpā</seg> <seg type="pāda" n="b">mandānilākulitanamramṛdupravālāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kurvanti kāmimanasāṃ sahasotsukatvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">bālātimuktalatikāḥ samavekṣyamāṇāḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KalRs_6.20">
<l><seg type="pāda" n="a">kāntāmukhadyutijuṣāmacirodgatānāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">śobhāṃ parāṃ kurabakadrumamañjarīṇām</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dṛṣṭvā priye sahṛdayasya bhavenna kasya</seg> <seg type="pāda" n="d">kandarpabāṇapatanavyathitaṃ hi cetaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KalRs_6.21">
<l><seg type="pāda" n="a">ādīptavahnisadṛśair marutāvadhūtaiḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">sarvatra kiṃśukavanaiḥ kusumāvanamraiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sadyo vasantasamayena samāciteyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">raktāṃśukā navavadhūriva bhāti bhūmiḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KalRs_6.22">
<l><seg type="pāda" n="a">kiṃ kiṃśukaiḥ śukamukhacchavibhirna bhinnaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">kiṃ karṇikārakusumairna kṛtaṃ nu dagdham</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yatkokilaḥ punarayaṃ madhurairvacobhir</seg> <seg type="pāda" n="d">yūnāṃ manaḥ suvadanānihitaṃ nihanti</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KalRs_6.23">
<l><seg type="pāda" n="a">puṃskokilaiḥ kalavacobhirupāttaharṣaiḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">kūjadbhirunmadakalāni vacāṃsi bhṛṅgaiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">lajjānvitaṃ savinayaṃ hṛdayaṃ kṣaṇena</seg> <seg type="pāda" n="d">paryākulaṃ kulagṛhe 'pi kṛtaṃ vadhūnām</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KalRs_6.24">
<l><seg type="pāda" n="a">ākampayankusumitāḥ sahakāraśākhā</seg> <seg type="pāda" n="b">vistārayanparabhṛtasya vacāṃsi dikṣu</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vāyur vivāti hṛdayāni harannarāṇāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">nīhārapātavigamātsubhago vasante</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KalRs_6.25">
<l><seg type="pāda" n="a">kundaiḥ savibhramavadhūhasitāvadātair</seg> <seg type="pāda" n="b">uddyotitānyupavanāni manoharāṇi</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">cittaṃ munerapi haranti nivṛttarāgaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">prāgeva rāgamalināni manāṃsi yūnām</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KalRs_6.26">
<l><seg type="pāda" n="a">ālambihemarasanāḥ stanasaktahārāḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">kandarpadarpaśithilīkṛtagātrayaṣṭyaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">māse madhau madhurakokilabhṛṅganādair</seg> <seg type="pāda" n="d">nāryā haranti hṛdayaṃ prasabhaṃ narāṇām</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KalRs_6.27">
<l><seg type="pāda" n="a">nānāmanojñakusumadrumabhūṣitān tān</seg> <seg type="pāda" n="b">hṛṣṭānyapuṣṭaninadākulasānudeśān</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">śaileyajālapariṇaddhaśilātalāntān</seg> <seg type="pāda" n="d">dṛṣṭvā janaḥ kṣitibhṛto mudameti sarvaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KalRs_6.28">
<l><seg type="pāda" n="a">netre nimīlayati roditi yāti śokaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">ghrāṇaṃ kareṇa viruṇaddhi virauti coccaiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kāntāviyogaparikheditacittavṛttir</seg> <seg type="pāda" n="d">dṛṣṭvādhvagaḥ kusumitānsahakāravṛkṣān</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KalRs_6.29">
<l><seg type="pāda" n="a">samadamadhukarāṇāṃ kokilānāṃ ca nādaiḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">kusumitasahakāraiḥ karṇikāraiś ca ramyaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">iṣubhiriva sutīkṣṇairmānasaṃ māninīnāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">tudati kusumamāso manmathoddīpanāya</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KalRs_6.30">
<l><seg type="pāda" n="a">rucirakanakakāntīn muñcataḥ puṣparāśīn</seg> <seg type="pāda" n="b">mṛdupavanavidhūtānpuṣpitāṃścūtavṛkṣān</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">abhimukhamabhivīkṣya kṣāmadeho 'pi mārge</seg> <seg type="pāda" n="d">madanaśaranighātair mohameti pravāsī</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KalRs_6.31">
<l><seg type="pāda" n="a">parabhṛtakalagītair hlādibhiḥ sadvacāṃsi</seg> <seg type="pāda" n="b">smitadaśanamayūkhānkundapuṣpaprabhābhiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">karakisalayakāntiṃ pallavairvidrumābhair</seg> <seg type="pāda" n="d">upahasati vasantaḥ kāminīnāmidānīm</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KalRs_6.32">
<l><seg type="pāda" n="a">kanakakamalakāntairānanaiḥ pāṇḍugaṇḍair</seg> <seg type="pāda" n="b">uparinihitahāraiś candanārdraiḥ stanāntaiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">madajanitavilāsair dṛṣṭipātair munīndrān</seg> <seg type="pāda" n="d">stanabharanatanāryaḥ kāmayanti praśāntān</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KalRs_6.33">
<l><seg type="pāda" n="a">madhusurabhi mukhābjaṃ locane lodhratāmre</seg> <seg type="pāda" n="b">navakurabakapūrṇaḥ keśapāśo manojñaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">gurutarakucayugmaṃ śroṇibimbaṃ tathaiva</seg> <seg type="pāda" n="d">na bhavati kimidānīṃ yoṣitāṃ manmathāya</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KalRs_6.34">
<l><seg type="pāda" n="a">ākampitāni hṛdayāni manasvinīnāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">vātaiḥ praphullasahakārakṛtādhivāsaiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">utkūjitaiḥ parabhṛtasya madākulasya</seg> <seg type="pāda" n="d">śrotrapriyairmadhukarasya ca gītanādaiḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KalRs_6.35">
<l><seg type="pāda" n="a">ramyaḥ pradoṣasamayaḥ sphuṭacandrabhāsaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">puṃskokilasya virutaṃ pavanaḥ sugandhiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">mattāliyūthavirutaṃ niśi sīdhupānaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">sarvaṃ rasāyanamidaṃ kusumāyudhasya</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KalRs_6.36">
<l><seg type="pāda" n="a">raktāśokavikalpitādharamadhur mattadvirephasvanaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">kundāpīḍaviśuddhadantanikaraḥ protphullapadmānanaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">cūtāmodasugandhimandapavanaḥ śṛṅgāradīkṣāguruḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">kalpāntaṃ madanapriyo diśatu vaḥ puṣpāgamo maṅgalam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KalRs_6.37">
<l><seg type="pāda" n="a">malayapavanaviddhaḥ kokilālāparamyaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">surabhimadhuniṣekāllabdhagandhaprabandhaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vividhamadhupayūthair veṣṭyamānaḥ samantād</seg> <seg type="pāda" n="d">bhavatu tava vasantaḥ śreṣṭhakālaḥ sukhāya</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="KalRs_6.38">
<l><seg type="pāda" n="a">āmrī mañjulamañjarī varaśaraḥ satkiṃśukaṃ yaddhanur</seg> <seg type="pāda" n="b">jyā yasyālikulaṃ kalaṅkarahitaṃ chattraṃ sitāṃśuḥ sitam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">mattebho malayānilaḥ parabhṛtā yadbandino lokajit</seg> <seg type="pāda" n="d">so 'yaṃ vo vitarītarītu vitanurbhadraṃ vasantānvitaḥ</seg> //</l>
</lg>
</div>

  </body>
</text>
</TEI>
Cite this

Notice an error, a missing source, or a date that should be revised? Suggest a correction. Every amendment enters the scholar moderation queue with the contributor cited.

URN · urn:vamshanidhi:scripture:01KTVG54DH5JDK4M785Z1TPE37

वंशनिधि

Civilization memory · Federated · Established 2026

Vamshanidhiवंशनिधिvamshanidhi.in

As of 2026-05-24 · Provenance: self-published

Ṛtusaṃhāra · Manuscript · Vamshanidhi