Please note: every record here is marked provisional — our scholar review has not begun yet. We show sources, never certainty we don't have. Once the Scholar Council is seated, records it approves will carry a verified mark.

Plate TXT · XHV8MugdhopadeśaLatn

URN · urn:vamshanidhi:scripture:01KTVG4SSGST70MQRPKCSRXHV8

Scripture · kavya

Provisional

Mugdhopadeśa

Mugdhopadeśa

Jalhaṇa

pīyūṣābhiniveśa eṣa rabhasād asmākam adyānayā bandhūkadyutibāndhavādhararasasyandena mandīkṛtaḥ itthaṃ daityacayaḥ samudramathane yena kṣaṇād vañcitas tasmai sādaram oṃnamo 'stu kapaṭastrīrūpiṇe viṣṇave // pīyūṣa-abhiniveśa eṣa rabhasād asmākam adya anayā bandhūka-dyuti-bāndha…

Provenance ledger

3 entries

  1. Canonkavyatextual
  2. AttributionJalhaṇatextual
  3. SourceUpstream TEI document · san · Latnpublished primary

IIText

san
<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<?xml-model href="http://www.tei-c.org/release/xml/tei/custom/schema/relaxng/tei_all.rng" type="application/xml" schematypens="http://relaxng.org/ns/structure/1.0"?>
<?xml-model href="http://www.tei-c.org/release/xml/tei/custom/schema/relaxng/tei_all.rng" type="application/xml" schematypens="http://purl.oclc.org/dsdl/schematron"?>
<TEI xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0" xml:id="sa_jalhaNa-mugdhopadeza">
  <teiHeader xml:lang="en">
  <fileDesc>
  <titleStmt>
	<title>Mugdhopadeśa</title>
	<author>Jalhaṇa</author>
	<respStmt>
	 <resp>data entry</resp>
	 <name>Somadeva Vasudeva</name>
	</respStmt>
	<respStmt>
	 <resp>contribution to GRETIL</resp>
	 <name>Somadeva Vasudeva</name>
	</respStmt>
	<respStmt>
	 <resp>initial normalization and conversion to legacy GRETIL formats</resp>
	 <name>Reinhold Grünendahl</name>
	</respStmt>
	<respStmt>
	 <resp>normalization and conversion to TEI-conformant markup</resp>
	 <name>Maximilian Mehner</name>
	</respStmt>
  </titleStmt>

  <publicationStmt>
	<publisher>Göttingen Register of Electronic Texts in Indian Languages (GRETIL), SUB Göttingen</publisher>
	<availability>
	 <p>This e-text was provided to GRETIL in good faith that no copyright rights have been infringed.
	 If anyone wishes to assert copyright over this file, please contact the GRETIL management at <email>gretil(at)sub(dot)uni-goettingen(dot)de</email>.
	 The file will be immediately removed pending resolution of the claim.</p>

	 <licence target="https://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0/">Distributed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International License.</licence>
	</availability>
	<date when-iso="2020-07-31"/>
  </publicationStmt>

  <notesStmt>
	<note>This file has been created by mass conversion of GRETIL's Sanskrit corpus from <ref target="http://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/1_sanskr/5_poetry/2_kavya/jalmugau.htm">jalmugau.htm</ref>. Due to the heterogeneity of the sources the header markup might be suboptimal. For the sake of transparency the header of the legacy file is documented in the <gi>note</gi> element below:</note>
	<note type="legacyheader">
	 Jalhana: Mugdhopadesa
<lb/>Based on the ed. Kavyamala (short series), vol. viii (1891), pp.125ḥ135.
<lb/>
<lb/>Input by Somadeva Vasudeva
<lb/>(sarasvatam.blogspot.com)
<lb/>
<lb/>Mugdhopadeśa of Jalhaṇa (c. first half of 12th century, Kashmir)
<lb/>
<lb/>ANALYTIC TEXT (BHELA CONVENTIONS)
	</note>
  </notesStmt>

  <sourceDesc>
	<bibl>Kavyamala (short series), vol. viii (1891), pp.125-135.</bibl>
  </sourceDesc>
  </fileDesc>

  <encodingDesc>
  <projectDesc>
	<p>The Göttingen Register of Electronic Texts in Indian Languages (GRETIL) is a resource platform providing standardized machine-readable texts in Indian languages that have been contributed by various individuals and institutions.</p>
  </projectDesc>

  <editorialDecl>
	<correction>
	 <p>Apparent errors have been silently corrected.</p>
	</correction>

	<normalization>
	 <p>GRETIL normalizes all texts contributed consistently for each language.
	 Sanskrit texts are normalized in accordance with the scheme of the International Alphabet of Sanskrit Transliteration (IAST) in order to facilitate word search across its corpus without additional transformations.</p>

	 <p>All characters that were fully equivalent to an IAST-conformant character in the text file contributed have been made to conform to the character list below.
	 Non-conformant characters with additional information including accents, capitalization, and whitespace have been preserved as <gi>orig</gi> elements inside <gi>choice</gi> elements with their IAST-conformant equivalent in <gi>reg</gi> elements for the creation of a plain text.
	 These additional informations will be available only in those transformations of this file that display the original information.</p>

	 <p><table>
	 <head>Characters Used for the Transliteration of Sanskrit according to IAST</head>
	 <row role="label">
	 <cell>Character</cell>
	 <cell>Character Name</cell>
	 <cell>Unicode Code Point</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>a</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER A</cell>
	 <cell>U+0061</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>ā</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER A WITH MACRON</cell>
	 <cell>U+0101</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>i</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER I</cell>
	 <cell>U+0069</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>ī</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER I WITH MACRON</cell>
	 <cell>U+012B</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>u</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER U</cell>
	 <cell>U+0075</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>ū</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER U WITH MACRON</cell>
	 <cell>U+016B</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>ṛ</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER R WITH DOT BELOW</cell>
	 <cell>U+1E5B</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>ṝ</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER R WITH DOT BELOW AND MACRON</cell>
	 <cell>U+1E5D</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>ḷ</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER L WITH DOT BELOW</cell>
	 <cell>U+1E37</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>ḹ</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER L WITH DOT BELOW AND MACRON</cell>
	 <cell>U+1E39</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>e</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER E</cell>
	 <cell>U+0065</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>o</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER O</cell>
	 <cell>U+006F</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>ṃ</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER M WITH DOT BELOW</cell>
	 <cell>U+1E43</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>ḥ</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER H WITH DOT BELOW</cell>
	 <cell>U+1E25</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>'</cell>
	 <cell>APOSTROPHE</cell>
	 <cell>U+0027</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>k</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER K</cell>
	 <cell>U+006B</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>g</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER G</cell>
	 <cell>U+0067</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>ṅ</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER N WITH DOT ABOVE</cell>
	 <cell>U+1E45</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>c</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER C</cell>
	 <cell>U+0063</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>j</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER J</cell>
	 <cell>U+006A</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>ñ</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER N WITH TILDE</cell>
	 <cell>U+00F1</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>ṭ</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER T WITH DOT BELOW</cell>
	 <cell>U+1E6D</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>ḍ</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER D WITH DOT BELOW</cell>
	 <cell>U+1E0D</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>ṇ</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER N WITH DOT BELOW</cell>
	 <cell>U+1E47</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>p</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER P</cell>
	 <cell>U+0070</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>b</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER B</cell>
	 <cell>U+0062</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>m</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER M</cell>
	 <cell>U+006D</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>y</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER Y</cell>
	 <cell>U+0079</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>r</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER R</cell>
	 <cell>U+0072</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>l</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER L</cell>
	 <cell>U+006C</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>v</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER V</cell>
	 <cell>U+0076</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>ś</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER S WITH ACUTE</cell>
	 <cell>U+x015B</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>ṣ</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER S WITH DOT BELOW</cell>
	 <cell>U+1E63</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>s</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER S</cell>
	 <cell>U+0073</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>h</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER H</cell>
	 <cell>U+0068</cell>
	 </row>
	 </table>
	</p>
  </normalization>

  <quotation marks="some">
	<p>If indicated unambiguously in the text file contributed quotation marks have been replaced with the <gi>q</gi> element and, in case a reference was provided, have been nested inside a <gi>cit</gi> with the respective reference provided in a <gi>ref</gi> element after the quote.</p>
  </quotation>

  <segmentation>
	<p>Unnumbered <gi>div</gi> elements are used to structure the text, using the <att>type</att> and <att>n</att> attributes in accordance with the <gi>refsDecl</gi>.</p>
  </segmentation>

  <interpretation>
	<p>Interpretive markup which is visible only in analytic transformations of this file consists of:
	<list>
	 <item>Highlighting in <gi>hi</gi> elements,</item>
	 <item>Corruptions in <gi>sic</gi> elements,</item>
	 <item>Remarks in <gi>note</gi> elements with the @resp attribute identifying the agency.</item>
	</list></p>
  </interpretation>
  </editorialDecl>

  <refsDecl>
  <p>A reference is given in the <att>xml:id</att> attributes consisting of
  <list>
	<item>a pragmatic abbreviation of the <label>title</label>: Mugdhopadeśa = JMu,</item>
	<item>the number of the <label></label> in arabic numerals,</item>
	<item>the number of the <label>verse</label> in arabic numerals.</item>
  </list>
  </p>
  </refsDecl>
  </encodingDesc>

  <profileDesc>
  <langUsage>
  <language ident="en">English</language>
  <language ident="sa-Latn">Sanskrit</language>
  </langUsage>

  <textClass>
  <keywords scheme="http://gretil.sub.uni-goettingen.de/">
	<term>Sanskrit -- Poetry -- Kāvya</term>
  </keywords>
  </textClass>
  </profileDesc>

  <revisionDesc>
  <listChange>
  <change when-iso="2020-07-31" who="Maximilian Mehner">TEI encoding by mass conversion of GRETIL's Sanskrit corpus</change>
  </listChange>
  </revisionDesc>

</teiHeader>

<text xml:lang="sa-Latn" xml:id="JMu">
  <body>
    
<lg xml:id="JMu_1">
<l><seg type="pāda" n="a">pīyūṣābhiniveśa eṣa rabhasād asmākam adyānayā</seg> <seg type="pāda" n="b">bandhūkadyutibāndhavādhararasasyandena mandīkṛtaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">itthaṃ daityacayaḥ samudramathane yena kṣaṇād vañcitas</seg> <seg type="pāda" n="d">tasmai sādaram oṃnamo 'stu kapaṭastrīrūpiṇe viṣṇave</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#JMu_1">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">pīyūṣa-abhiniveśa eṣa rabhasād asmākam adya anayā</seg> <seg type="pāda" n="b">bandhūka-dyuti-bāndhava-adhara-rasa-syandena mandīkṛtaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">itthaṃ daitya-cayaḥ samudra-mathane yena kṣaṇād vañcitas</seg> <seg type="pāda" n="d">tasmai sādaram oṃ-namo 'stu kapaṭa-strī-rūpiṇe viṣṇave</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="JMu_2">
<l><seg type="pāda" n="a">hāridradravasodarāya rasanāmaṃḍo(mātro)paristhāyine</seg> <seg type="pāda" n="b">satyād anyatamāya vittaharaṇapratyakṣacaurāya ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">citraṃ durbhagarūpavarṇanamahāpāṇḍityavidyāya te</seg> <seg type="pāda" n="d">vyājānāṃ prathamāya garbhagaṇikārāgāya tubhyaṃ namaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#JMu_2">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">hāridra-drava-sodarāya rasanā-maṃḍo(mātro)paristhāyine</seg> <seg type="pāda" n="b">satyād anyatamāya vitta-haraṇa-pratyakṣa-caurāya ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">citraṃ durbhaga-rūpa-varṇana-mahā-pāṇḍitya-vidyāya te</seg> <seg type="pāda" n="d">vyājānāṃ prathamāya garbha-gaṇikā-rāgāya tubhyaṃ namaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="JMu_3">
<l><seg type="pāda" n="a">dhyānaṃ yat parameśvaraṃ prati sadā yad vītarāgaṃ mano</seg> <seg type="pāda" n="b">yat karmātikaṭhoraghoragahanaṃ bhūtyai yad atyādaraḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">āścaryaṃ ca śarīradānam api yat kāryaṃ vikāraṃ vinā</seg> <seg type="pāda" n="d">tad veśyaiva tapasvinī kaliyuge loko 'pi tadbhāvitaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#JMu_3">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">dhyānaṃ yat parameśvaraṃ prati sadā yad vīta-rāgaṃ mano</seg> <seg type="pāda" n="b">yat karma-atikaṭhora-ghora-gahanaṃ bhūtyai yad atyādaraḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">āścaryaṃ ca śarīra-dānam api yat kāryaṃ vikāraṃ vinā</seg> <seg type="pāda" n="d">tad veśya aiva tapasvinī kali-yuge loko 'pi tad-bhāvitaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="JMu_4">
<l><seg type="pāda" n="a">śrīmantaṃ śirasā bibharti kurute viśvabhramaṃ helayā</seg> <seg type="pāda" n="b">dhatte pāṭakapakṣapātam aniśaṃ naivāmiśais tṛpyati</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">raktaṃ pātum apīhate ca sakalaṃ tārkṣyasya mūrtir yathā</seg> <seg type="pāda" n="d">veśyā kiṃ tu bhujaṅgabhakṣaṇavidhau nādyāpi viśrāmyati</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#JMu_4">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">śrīmantaṃ śirasā bibharti kurute viśva-bhramaṃ helayā</seg> <seg type="pāda" n="b">dhatte pāṭaka-pakṣa-pātam aniśaṃ na evā amiśais tṛpyati</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">raktaṃ pātum apī ihate ca sakalaṃ tārkṣyasya mūrtir yathā</seg> <seg type="pāda" n="d">veśyā kiṃ tu bhujaṅga-bhakṣaṇa-vidhau na adya api viśrāmyati</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="JMu_5">
<l><seg type="pāda" n="a">te gandharvapure vasantu vibhavaṃ svapnārjitaṃ bhuñjatāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">kurvantu kṣaṇam antarikṣakusumaiḥ sragdāmaśobhām api</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">veśyānāṃ śaśaśṛṅgabhaṅgisadṛśaṃ vāllabhyam āsādya ye</seg> <seg type="pāda" n="d">sarvasvakṣapaṇāya kevalam aho mūrkhāḥ sukhenāsate</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#JMu_5">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">te gandharva-pure vasantu vibhavaṃ svapna-arjitaṃ bhuñjatāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">kurvantu kṣaṇam antarikṣakusumaiḥ srag-dāma-śobhām api</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">veśyānāṃ śaśa-śṛṅga-bhaṅgi-sadṛśaṃ vāllabhyam āsādya ye</seg> <seg type="pāda" n="d">sarvasva-kṣapaṇāya kevalam aho mūrkhāḥ sukhena-āsate</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="JMu_6">
<l><seg type="pāda" n="a">śvaityaṃ kalpaya kajjale kapikuleṣv āropayācāpalaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">kodaṇḍe janayārjavaṃ viracaya grāvṇāṃ gaṇe mārdavam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nimbe sādhaya mādhurīṃ surabhitām ādau rasone kuru</seg> <seg type="pāda" n="d">premāṇaṃ gaṇikājane 'pi caturaḥ paścāt sakhe drakṣyasi</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#JMu_6">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">śvaityaṃ kalpaya kajjale kapi-kuleṣv āropaya acāpalaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">kodaṇḍe janaya arjavaṃ viracaya grāvṇāṃ gaṇe mārdavam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nimbe sādhaya mādhurīṃ surabhitām ādau rasa-ūne kuru</seg> <seg type="pāda" n="d">premāṇaṃ gaṇikā-jane 'pi caturaḥ paścāt sakhe drakṣyasi</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="JMu_7">
<l><seg type="pāda" n="a">kālaś cet karuṇāparaḥ kaliyugaṃ yady adya dharmapriyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">nistriṃśo yadi peśalo viṣadharaḥ saṃtoṣadāyī yadi</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">agniś ced atiśītalaḥ khalajanaḥ sarvopakārī sa ced</seg> <seg type="pāda" n="d">āyuṣyaṃ yadi vā bhaviṣyati viṣaṃ veśyāpi tadrāgiṇī</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#JMu_7">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">kālaś cet karuṇā-paraḥ kali-yugaṃ yady adya dharma-priyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">nistriṃśo yadi peśalo viṣadharaḥ saṃtoṣadāyī yadi</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">agniś ced atiśītalaḥ khala-janaḥ sarva-upakārī sa ced</seg> <seg type="pāda" n="d">āyuṣyaṃ yadi vā bhaviṣyati viṣaṃ veśyāpi tad-rāgiṇī</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="JMu_8">
<l><seg type="pāda" n="a">mūḍho nirvyasano vaṇig vikapaṭo rājādhikārī śuciḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">svādhīno bhṛtako jaḍo guṇarataś cauro vyapetaspṛhaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">bhītaḥ śāntamatir vitaḥ savinayaḥ karṇejapo dhārmikaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">kiṃ kutrāpi kadāpi ko 'pi bhavitā veśyājano rāgavān</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#JMu_8">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">mūḍho nirvyasano vaṇig vikapaṭo rāja-adhikārī śuciḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">svādhīno bhṛtako jaḍo guṇa-rataś cauro vyapeta-spṛhaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">bhītaḥ śānta-matir vitaḥ sa-vinayaḥ karṇejapo dhārmikaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">kiṃ kutra api kada āpi ko 'pi bhavitā veśyā-jano rāgavān</seg> //</l>
</lg>
</note>
<note>8c: for bhītaḥ var. nītaḥ</note>

<lg xml:id="JMu_9">
<l><seg type="pāda" n="a">kāmo nāsti napuṃsakasya kulaṭāvargasya nāsti trapā</seg> <seg type="pāda" n="b">toyaṃ nāsti marīcikāsu satataṃ nāsti sthiratvaṃ śriyaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dharmo nāsti ca nāstikasya vibhavo nāsti pramattātmanaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">snehānāṃ kaṇikāpi nāsti gaṇikālokasya ca prāyaśaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#JMu_9">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">kāmo na asti napuṃsakasya kulaṭā-vargasya na asti trapā</seg> <seg type="pāda" n="b">toyaṃ na asti marīcikāsu satataṃ na asti sthiratvaṃ śriyaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dharmo na asti ca nāstikasya vibhavo na asti pramatta-ātmanaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">snehānāṃ kaṇika āpi na asti gaṇikā-lokasya ca prāyaśaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="JMu_10">
<l><seg type="pāda" n="a">aśvīye yamavāhanasya nakulasyāśīviṣāṇāṃ kule</seg> <seg type="pāda" n="b">mārjārasya ca mūṣakeṣu ghaṭate yā prītir ātyantikī</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kṣīṇe 'rthe vidhureṣu bandhuṣu dṛḍhe lokāpavāde śanair</seg> <seg type="pāda" n="d">jñeyā kāmijaneṣu saiva gaṇikāvargasya naisargikī</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#JMu_10">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">aśvīye yama-vāhanasya nakulasyā aśīviṣāṇāṃ kule</seg> <seg type="pāda" n="b">mārjārasya ca mūṣakeṣu ghaṭate yā prītir ātyantikī</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kṣīṇe 'rthe vidhureṣu bandhuṣu dṛḍhe loka-apavāde śanair</seg> <seg type="pāda" n="d">jñeyā kāmi-janeṣu sa aiva gaṇikā-vargasya naisargikī</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="JMu_11">
<l><seg type="pāda" n="a">yad yūtena yudhiṣṭhirasya vihitaṃ yad viṣṇunā vā baler</seg> <seg type="pāda" n="b">yac chukreṇa dhanādhipasya kalinā rājño nalasyāpi yat</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">saṃbhūyāpi ca yat surāsurabalair unmathya pāthonidher</seg> <seg type="pāda" n="d">veśyā paśyata līlayaiva kurute tat tad gṛhe kāminām</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#JMu_11">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">yad yūtena yudhiṣṭhirasya vihitaṃ yad viṣṇunā vā baler</seg> <seg type="pāda" n="b">yac chukreṇa dhanādhipasya kalinā rājño nalasya api yat</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">saṃbhūya api ca yat sura-asura-balair unmathya pāthonidher</seg> <seg type="pāda" n="d">veśyā paśyata līlaya aiva kurute tat tad gṛhe kāminām</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="JMu_12">
<l><seg type="pāda" n="a">vākśurasya raṇo 'vadhiḥ kutanayotpattiḥ kulasyāvadhir</seg> <seg type="pāda" n="b">bāndhavyasya vivādabhūmir avadhiḥ saukhyaṃ śrutasy avadhiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vācāṭasya vidagdhaparṣad avadhir laulyaṃ vratasyāvadhir</seg> <seg type="pāda" n="d">bandho viddhi dhanāvasānam avadhir veśyānurāgasya ca</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#JMu_12">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">vāk-śurasya raṇo 'vadhiḥ kutanaya-utpattiḥ kulasya avadhir</seg> <seg type="pāda" n="b">bāndhavyasya vivāda-bhūmir avadhiḥ saukhyaṃ śrutasy avadhiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vācāṭasya vidagdha-parṣad avadhir laulyaṃ vratasya avadhir</seg> <seg type="pāda" n="d">bandho viddhi dhana-avasānam avadhir veśyā-anurāgasya ca</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="JMu_13">
<l><seg type="pāda" n="a">svāmī krūram ivāśritaṃ pariṇato yogīva saṃsāriṇaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">śuddho vipra ivāntyajaṃ janapadaḥ śrīmān iva śvitriṇam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dāsīputram ivoddhataḥ kuladharo nīco dhanīvārthinaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">paryante tṛṇatulyam eva gaṇikā niḥsvaṃ janaṃ paśyanti</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#JMu_13">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">svāmī krūram ivā aśritaṃ pariṇato yogi īva saṃsāriṇaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">śuddho vipra iva antyajaṃ jana-padaḥ śrīmān iva śvitriṇam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dāsī-putram iva uddhataḥ kula-dharo nīco dhani īva arthinaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">paryante tṛṇa-tulyam eva gaṇikā niḥsvaṃ janaṃ paśyanti</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="JMu_14">
<l><seg type="pāda" n="a">vipro dakṣiṇayā mahaiḥ parijano meghodayaiḥ kārṣiko</seg> <seg type="pāda" n="b">durmantrī vyasanena sāhasaśataiḥ śūro mṛgair lubdhakaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">bandī tyāgibhir akṣarair janayitā lābhātirekair vaṇig</seg> <seg type="pāda" n="d">rogārtair bhiṣag arbhakaiś ca gaṇikā garbheśvarais tuṣyati</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#JMu_14">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">vipro dakṣiṇayā mahaiḥ parijano megha-udayaiḥ kārṣiko</seg> <seg type="pāda" n="b">durmantrī vyasanena sāhasa-śataiḥ śūro mṛgair lubdhakaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">bandī tyāgibhir akṣarair janayitā lābha-atirekair vaṇig</seg> <seg type="pāda" n="d">roga-artair bhiṣag arbhakaiś ca gaṇikā garbha-īśvarais tuṣyati</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="JMu_15">
<l><seg type="pāda" n="a">ajñānaḥ kalahaiḥ subhāṣitapadaiḥ sabhyo 'dhamaṛṇair dhanī</seg> <seg type="pāda" n="b">jīvaiḥ śākuniko durodarakaraḥ śārair yamaḥ prāṇibhiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">grāmīṇair viṭapeṭakaḥ parijanaiḥ svāmī śiśuḥ kandukaiḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">śrīputrais taruṇais tathā navanavair vārāṅganā krīḍati</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#JMu_15">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">ajñānaḥ kalahaiḥ subhāṣita-padaiḥ sabhyo 'dhama-ṛṇair dhanī</seg> <seg type="pāda" n="b">jīvaiḥ śākuniko durodarakaraḥ śārair yamaḥ prāṇibhiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">grāmīṇair viṭa-peṭakaḥ parijanaiḥ svāmī śiśuḥ kandukaiḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">śrīputrais taruṇais tathā nava-navair vārāṅganā krīḍati</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="JMu_16">
<l><seg type="pāda" n="a">bhṛtyaḥ kuprabhusevayā narapatiḥ svacchandatādurnayair</seg> <seg type="pāda" n="b">hevākena kavir madena kulajaḥ krodhāgninā tāpasaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yogī bhogaviśeṣalampaṭatayā rogī kupathyāśanaī</seg> <seg type="pāda" n="d">rāgī catvarakāminīparicayaiḥ kṣiprād adhaḥ kṣipyate</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#JMu_16">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">bhṛtyaḥ kuprabhu-sevayā narapatiḥ svacchandatā-durnayair</seg> <seg type="pāda" n="b">hevākena kavir madena kulajaḥ krodha-agninā tāpasaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yogī bhoga-viśeṣa-lampaṭatayā rogī kupathya-aśanaī</seg> <seg type="pāda" n="d">rāgī catvara-kāminī-paricayaiḥ kṣiprād adhaḥ kṣipyate</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="JMu_17">
<l><seg type="pāda" n="a">śālīnāṃ śalabhavrajo dhuṇagaṇo vaṃśapratānonnater</seg> <seg type="pāda" n="b">mattebhaḥ kamalākarasya kusumodyānasya durmārutaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">svasbhānur vidhumaṇḍalasya vaḍavāvakro nidher ambhasā</seg> <seg type="pāda" n="d">māsāṃ kāmukasaṃpadāṃ ca gaṇikākṣudraḥ kīlopadravaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#JMu_17">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">śālīnāṃ śalabha-vrajo dhuṇa-gaṇo vaṃśa-pratāna-unnater</seg> <seg type="pāda" n="b">matta-ibhaḥ kamala-ākarasya kusuma-udyānasya durmārutaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">svas-bhānur vidhu-maṇḍalasya vaḍavā-vakro nidher ambhasā</seg> <seg type="pāda" n="d">māsāṃ kāmuka-saṃpadāṃ ca gaṇikā-kṣudraḥ kīla-upadravaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="JMu_18">
<l><seg type="pāda" n="a">śauryasyātivikatthanaṃ ripunatir mānasya duḥśīlatā</seg> <seg type="pāda" n="b">saundaryasya samunnates taralatā jñānasya garvagrahaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">aiśvaryasya vikāratā mukharatā vidyāprakarṣasya ca</seg> <seg type="pāda" n="d">bhrātarvibhramanarmaṇaś ca gaṇikā sarvātmanā dūṣaṇam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#JMu_18">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">śauryasya ativikatthanaṃ ripu-natir mānasya duḥśīlatā</seg> <seg type="pāda" n="b">saundaryasya samunnates taralatā jñānasya garva-grahaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">aiśvaryasya vikāratā mukharatā vidyā-prakarṣasya ca</seg> <seg type="pāda" n="d">bhrātar-vibhrama-narmaṇaś ca gaṇikā sarva-ātmanā dūṣaṇam</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="JMu_19">
<l><seg type="pāda" n="a">cchāyām abhradalaiḥ khalaiḥ sujanatāṃ mānonnatiṃ yācñayā</seg> <seg type="pāda" n="b">kārpaṇyena yaśāṃsi dhūrtakalayā maitrīṃ sukhaṃ sevayā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dharmaṃ prāṇivadhena vāñchati dhanaṃ dyūtaprasādeba yo</seg> <seg type="pāda" n="d">veśyābhiś ca vilāsam ātmani narākāro 'sti gaur eva saḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#JMu_19">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">cchāyām abhra-dalaiḥ khalaiḥ sujanatāṃ māna-unnatiṃ yācñayā</seg> <seg type="pāda" n="b">kārpaṇyena yaśāṃsi dhūrta-kalayā maitrīṃ sukhaṃ sevayā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dharmaṃ prāṇivadhena vāñchati dhanaṃ dyūta-prasādeba yo</seg> <seg type="pāda" n="d">veśyābhiś ca vilāsam ātmani nara-ākāro 'sti gaur eva saḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="JMu_20">
<l><seg type="pāda" n="a">nāndho mūrkhasamo na sevakasamo duḥkhī na yakṣmopamo</seg> <seg type="pāda" n="b">vyādhir nādhir asatsutapratinidhis trāso na bhṛtyoḥ samaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kaṣṭaṃ nādhvasamānam indriyasamo nāriḥ parastrīsamaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">nānāyuṣyam avaśyanindyam atha no veśyāsamaṃ dṛśyate</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#JMu_20">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">na andho mūrkha-samo na sevaka-samo duḥkhī na yakṣma-upamo</seg> <seg type="pāda" n="b">vyādhir nādhir asat-suta-pratinidhis trāso na bhṛtyoḥ samaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kaṣṭaṃ na adhva-samānam indriya-samo nāriḥ para-strī-samaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">na anāyuṣyam avaśya-nindyam atha no veśyā-samaṃ dṛśyate</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="JMu_21">
<l><seg type="pāda" n="a">kiṃ kāko 'pi vihaṃgamo marur api sthānaṃ karīro 'pi kiṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">śākhī rāhur api grahaḥ sa ca bhaved uṣṭro 'pi kiṃ vā[ha]tam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kiṃ kāco 'pi maṇir mṛgo 'pi karaṭiḥ preṣyo 'pi vā mānuṣaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">kiṃ veśyāpi vilāsinī sa ca tadāsakto 'pi kiṃ kāmukaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#JMu_21">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">kiṃ kāko 'pi vihaṃgamo marur api sthānaṃ karīro 'pi kiṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">śākhī rāhur api grahaḥ sa ca bhaved uṣṭro 'pi kiṃ vā[ha]tam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kiṃ kāco 'pi maṇir mṛgo 'pi karaṭiḥ preṣyo 'pi vā mānuṣaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">kiṃ veśyā āpi vilāsinī sa ca tad-āsakto 'pi kiṃ kāmukaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="JMu_22">
<l><seg type="pāda" n="a">kiṃ tat karma yad astaśarma rasanā kiṃ sā na (ca) yāruṃtudā</seg> <seg type="pāda" n="b">kiṃ tat prema yad asthiraṃ sa ca pumān kiṃ nāma yo nirguṇaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sā kiṃ śrīr upabhogam arhati na yā sevyaḥ sa kiṃ yo 'ntaraṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">no jānāti tad asti kiṃ vilasitaṃ veśyāsu yat kṛtrimam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#JMu_22">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">kiṃ tat karma yad asta-śarma rasanā kiṃ sā na (ca) yāruṃtudā</seg> <seg type="pāda" n="b">kiṃ tat prema yad asthiraṃ sa ca pumān kiṃ nāma yo nirguṇaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sā kiṃ śrīr upabhogam arhati na yā sevyaḥ sa kiṃ yo 'ntaraṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">no jānāti tad asti kiṃ vilasitaṃ veśyāsu yat kṛtrimam</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="JMu_23">
<l><seg type="pāda" n="a">dūre tāni dhanāni yeṣu malanaṃ mānasya saṃjāyate</seg> <seg type="pāda" n="b">bandhuḥ sa astu sukhī mukhe madhumayo yo 'ntaś ca māyāmayaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">bhogāḥ pralayaṃ prayāntu katham apy aucityabhaṅgena ye</seg> <seg type="pāda" n="d">yāyātur nidhanaṃ varaṃ nidhuvanaṃ veśyāsu mūlyena yat</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#JMu_23">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">dūre tāni dhanāni yeṣu malanaṃ mānasya saṃjāyate</seg> <seg type="pāda" n="b">bandhuḥ sa astu sukhī mukhe madhumayo yo 'ntaś ca māyāmayaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">bhogāḥ pralayaṃ prayāntu katham apy aucitya-bhaṅgena ye</seg> <seg type="pāda" n="d">yāyātur nidhanaṃ varaṃ nidhuvanaṃ veśyāsu mūlyena yat</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="JMu_24">
<l><seg type="pāda" n="a">asthānābhiniveśitā ratipater aucityabhaṅgo rater</seg> <seg type="pāda" n="b">vaiyarthyaṃ navayauvanasya kim api premṇaḥ kalaṅkāṅkuraḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">saubhāgyasya vimānanā viguṇatā saundaryasāraśriyaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">śṛṅgārasya viḍambanā kim aparaṃ veśyārataḍambaraḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#JMu_24">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">asthāna-abhiniveśitā rati-pater aucitya-bhaṅgo rater</seg> <seg type="pāda" n="b">vaiyarthyaṃ nava-yauvanasya kim api premṇaḥ kalaṅka-aṅkuraḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">saubhāgyasya vimānanā viguṇatā saundarya-sāra-śriyaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">śṛṅgārasya viḍambanā kim aparaṃ veśyā-rata-ḍambaraḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="JMu_25">
<l><seg type="pāda" n="a">kruddho yasya manobhavas taruṇimā yenātmano vañcitas</seg> <seg type="pāda" n="b">tais tair yaś ca kaṭākṣitaḥ paribhavaiḥ sākṣād alakṣmīmukhaiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yuktāyuktavicāraṇāparihṛtaḥ kāmaṃ sa kāmī krimiḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">paṇyastrīṣu nitambanāmani mahānimbe ratiṃ vindati</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#JMu_25">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">kruddho yasya manobhavas taruṇimā yenā atmano vañcitas</seg> <seg type="pāda" n="b">tais tair yaś ca kaṭākṣitaḥ paribhavaiḥ sākṣād alakṣmī-mukhaiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yukta-ayukta-vicāraṇā-parihṛtaḥ kāmaṃ sa kāmī krimiḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">paṇya-strīṣu nitamba-nāmani mahā-nimbe ratiṃ vindati</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="JMu_26">
<l><seg type="pāda" n="a">śāpaḥ ko 'pi mahānayaṃ pariṇatir duṣkarmaṇām īdṛśī</seg> <seg type="pāda" n="b">daurjanyaṃ paramaṃ vidher idam iyaṃ sākṣād alakṣmī sthirā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sauhārdasya ca vibhramasya ca rater bhartuś ca yūnāṃ tathā</seg> <seg type="pāda" n="d">yat saṃtyajya kulāṅganāṃ bahumukho dāsījanaḥ sevyate</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#JMu_26">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">śāpaḥ ko 'pi mahānayaṃ pariṇatir duṣkarmaṇām īdṛśī</seg> <seg type="pāda" n="b">daurjanyaṃ paramaṃ vidher idam iyaṃ sākṣād alakṣmī sthirā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sauhārdasya ca vibhramasya ca rater bhartuś ca yūnāṃ tathā</seg> <seg type="pāda" n="d">yat saṃtyajya kula-aṅganāṃ bahu-mukho dāsī-janaḥ sevyate</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="JMu_27">
<l><seg type="pāda" n="a">saṃparko 'py atikarkaśaḥ paricayābhāso 'py asaṃpatkaro</seg> <seg type="pāda" n="b">dṛkpāto 'py avasādasūr api sakṛt saṃbhāṣaṇaṃ dūṣaṇam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">chāyāpi cchalanātmikā parimalodgāro 'pi hālāhalaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">veśyānāṃ viṣayeṣu kiṃ puno 'ho saktir mahāsāhasam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#JMu_27">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">saṃparko 'py atikarkaśaḥ paricaya-ābhāso 'py asaṃpat-karo</seg> <seg type="pāda" n="b">dṛkpāto 'py avasādasūr api sakṛt saṃbhāṣaṇaṃ dūṣaṇam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">chāya āpi cchalana-ātmikā parimala-udgāro 'pi hālāhalaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">veśyānāṃ viṣayeṣu kiṃ puno 'ho saktir mahā-sāhasam</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="JMu_28">
<l><seg type="pāda" n="a">droho yasya pitā kalāḥ kila catuḥṣaṣṭis tathā mātaraḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">prāṇāḥ sarvam alīkam arthaharaṇaṃ nāma pradhānavratam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vikreyaṃ nijam aṅgam aṅgam api cānaṅgaḥ sahāyaḥ svayaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">tasyānarthaśatātmakasya gaṇikāvyādheḥ kim asty auṣadham</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#JMu_28">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">droho yasya pitā kalāḥ kila catuḥṣaṣṭis tathā mātaraḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">prāṇāḥ sarvam alīkam artha-haraṇaṃ nāma pradhāna-vratam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vikreyaṃ nijam aṅgam aṅgam api ca anaṅgaḥ sahāyaḥ svayaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">tasya anartha-śata-ātmakasya gaṇikā-vyādheḥ kim asty auṣadham</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="JMu_29">
<l><seg type="pāda" n="a">gṛdhrī nirbharam āmiṣeṣu saraghā ghorā madhūnāṃ bhare</seg> <seg type="pāda" n="b">tīkṣṇanakhakṣateṣu bhujagī daṃśaprakāreṣu ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">uttāneṣu vivartaneṣu śaphari vittacchale mūṣikā</seg> <seg type="pāda" n="d">veśyā kāmukavañcanāya bhuvane rūpair anekaiḥ sthitā</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#JMu_29">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">gṛdhrī nirbharam āmiṣeṣu saraghā ghorā madhūnāṃ bhare</seg> <seg type="pāda" n="b">tīkṣṇa-nakha-kṣateṣu bhujagī daṃśa-prakāreṣu ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">uttāneṣu vivartaneṣu śaphari vitta-cchale mūṣikā</seg> <seg type="pāda" n="d">veśyā kāmuka-vañcanāya bhuvane rūpair anekaiḥ sthitā</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="JMu_30">
<l><seg type="pāda" n="a">sāmrājyaṃ madhumāṃsamatsyagilanaṃ mantrī jaratkuṭṭanī</seg> <seg type="pāda" n="b">daṇḍyaḥ sārthakirāṭasūnuradhanāḥ śṛṅgāriṇaḥ kiṅkarāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ācāro bahugālidānam adhamo mitraṃ dhanaṃ jīvitaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">veśyānāṃ puracāra ... tha bhagnaḥ priyaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#JMu_30">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">sāmrājyaṃ madhu-māṃsa-matsya-gilanaṃ mantrī jarat-kuṭṭanī</seg> <seg type="pāda" n="b">daṇḍyaḥ sārtha-kirāṭasūnuradhanāḥ śṛṅgāriṇaḥ kiṅkarāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ācāro bahu-gāli-dānam adhamo mitraṃ dhanaṃ jīvitaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">veśyānāṃ puracāra ... tha bhagnaḥ priyaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="JMu_31">
<l><seg type="pāda" n="a">rāgīti pratipattibhūr vita iti prāpto 'tivandyaṃ padaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">ślāghārho vyasanīti hīnakula ity agryaḥ kuṭumbaḥ svayam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">mānyaḥ prāhata ity aho kitava ity āptaś ca kiṃ vādhikaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">sarvāvastha iti pramāṇapuruṣo veśyābhir abhyarcyate</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#JMu_31">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">rāgi īti pratipatti-bhūr vita iti prāpto 'tivandyaṃ padaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">ślāgha-arho vyasani īti hīna-kula ity agryaḥ kuṭumbaḥ svayam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">mānyaḥ prāhata ity aho kitava ity āptaś ca kiṃ va ādhikaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">sarva-avastha iti pramāṇa-puruṣo veśyābhir abhyarcyate</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="JMu_32">
<l><seg type="pāda" n="a">māṃspākotkaṭamadyagandhi viharacceṭīnaṭīsaṃkulaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">yad veśyāyatanaṃ bhujaṃga parayā bhaktyā puraḥ paśyasi</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">atrāste gṛhadevatā vidadhatī digghaṭṭanaṃ kuṭṭanī</seg> <seg type="pāda" n="d">yasyāḥ pratyaham āḍhyakāmukapaśuvrātopahārair baliḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#JMu_32">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">māṃspāka-utkaṭa-madya-gandhi viharac-ceṭī-naṭī-saṃkulaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">yad veśyā-āyatanaṃ bhujaṃga parayā bhaktyā puraḥ paśyasi</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">atrā aste gṛha-devatā vidadhatī dig-ghaṭṭanaṃ kuṭṭanī</seg> <seg type="pāda" n="d">yasyāḥ pratyaham āḍhya-kāmuka-paśu-vrāta-upahārair baliḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<note>32a: on māṃspākā see Pāṇini 6.1.144: aparasaparāḥ kriyāsātatye</note>

<lg xml:id="JMu_33">
<l><seg type="pāda" n="a">pratyaṅgārpaṇacārucāṭukaraṇapremocitaprārthanā</seg> <seg type="pāda" n="b">śrīvātāyanadarśanādigaṇikālokasya dharmaḥ paraḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kuṭṭanyāḥ puna utkaṭotkaṭam idaṃ tatrāsty agastyavrataṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">yat prāṇāhutir ekakaiva sakalaī ratnākaraiḥ kāmibhiḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#JMu_33">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">pratyaṅga-arpaṇa-cāru-cāṭu-karaṇa-prema-ucita-prārthanā</seg> <seg type="pāda" n="b">śrī-vātāyana-darśana-ādi-gaṇikā-lokasya dharmaḥ paraḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kuṭṭanyāḥ puna utkaṭa-utkaṭam idaṃ tatra asty agastya-vrataṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">yat prāṇa-āhutir ekaka aiva sakalaī ratna-ākaraiḥ kāmibhiḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="JMu_34">
<l><seg type="pāda" n="a">kandarpapratibhūniveśitavalīrekhāvalīśobhite</seg> <seg type="pāda" n="b">līlodañcitabāhupāśayugalāpātaiś ca bhoḥ kāmukāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">veśyānāṃ vipule nitambaphalake śāraiḥ kaṭākṣair ito</seg> <seg type="pāda" n="d">yad vaḥ krīḍitam atra dāsyati puro dāridram evottaram</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#JMu_34">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">kandarpa-pratibhū-niveśita-valī-rekhā-āvalī-śobhite</seg> <seg type="pāda" n="b">līlā-udañcita-bāhu-pāśa-yugala-āpātaiś ca bhoḥ kāmukāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">veśyānāṃ vipule nitamba-phalake śāraiḥ kaṭākṣair ito</seg> <seg type="pāda" n="d">yad vaḥ krīḍitam atra dāsyati puro dāridram eva uttaram</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="JMu_35">
<l><seg type="pāda" n="a">śūlenādya mṛtāham adya sarajāḥ kartavyam adya vrataṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">tyāgī nāsti tato 'dhiko 'para iti ślāghā vipakṣasya ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kaṃ cin notsahate sa rājatanayo jānāti mātā mamety</seg> <seg type="pāda" n="d">evaṃ mugdhabhujaṃga rūkṣagaṇikāvāco 'cirāc chroṣyasi</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#JMu_35">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">śūlena adya mṛta āham adya sa-rajāḥ kartavyam adya vrataṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">tyāgī na asti tato 'dhiko 'para iti ślāghā vipakṣasya ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kaṃ cin na utsahate sa rāja-tanayo jānāti mātā mama ity</seg> <seg type="pāda" n="d">evaṃ mugdha-bhujaṃga rūkṣa-gaṇikā-vāco 'cirāc chroṣyasi</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="JMu_36">
<l><seg type="pāda" n="a">mālinyaṃ prakaṭikaroti nibiḍaṃ nairguṇyam ātanvate(sī)</seg> <seg type="pāda" n="b">jīrṇasnehaparamparā vidadhate pātre 'py aho dūṣaṇam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">veśyā dīpaśikheva bhāti rajanau rūpabhramāndhīkṛto</seg> <seg type="pāda" n="d">yatrāyaṃ kurute pataṅgapatanaṃ hā hā bhujaṃgavrajaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#JMu_36">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">mālinyaṃ prakaṭi-karoti nibiḍaṃ nairguṇyam ātanvate(sī)</seg> <seg type="pāda" n="b">jīrṇa-sneha-paramparā vidadhate pātre 'py aho dūṣaṇam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">veśyā dīpa-śikha īva bhāti rajanau rūpa-bhrama-andhīkṛto</seg> <seg type="pāda" n="d">yatra ayaṃ kurute pataṅga-patanaṃ hā hā bhujaṃga-vrajaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="JMu_37">
<l><seg type="pāda" n="a">keśākarṣaṇakarmaṇi vyavasitā vīryaṃ harantī paraṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">mlāniṃ kām api tanvatī smitamukhī lagnā ca karṇāntike</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">utkampaṃ mativibhramaṃ vidadhatī yūnāṃ śanair ninditā</seg> <seg type="pāda" n="d">tāruṇyasya janāpavāda ... veśyā ca saṃdṛśyate</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#JMu_37">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">keśa-ākarṣaṇa-karmaṇi vyavasitā vīryaṃ harantī paraṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">mlāniṃ kām api tanvatī smita-mukhī lagnā ca karṇa-antike</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">utkampaṃ mati-vibhramaṃ vidadhatī yūnāṃ śanair ninditā</seg> <seg type="pāda" n="d">tāruṇyasya jana-apavāda ... veśyā ca saṃdṛśyate</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="JMu_38">
<l><seg type="pāda" n="a">yo 'yaṃ nirdayadantakhaṇḍanakaro buddhiprayogair haṭhān</seg> <seg type="pāda" n="b">nīrandhro bhujayantrapīḍanavidhiḥ sollāsam utpāditaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tenekṣor iva kāmukasya sarasasyādāya sāraṃ paraṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">veśyābhiḥ kriyate bahir yadi paraṃ niṣkāsanaṃ śalkavat</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#JMu_38">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">yo 'yaṃ nirdaya-danta-khaṇḍana-karo buddhi-prayogair haṭhān</seg> <seg type="pāda" n="b">nīrandhro bhuja-yantra-pīḍana-vidhiḥ sa-ullāsam utpāditaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tena ikṣor iva kāmukasya sa-rasasyā adāya sāraṃ paraṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">veśyābhiḥ kriyate bahir yadi paraṃ niṣkāsanaṃ śalkavat</seg> //</l>
</lg>
</note>
<note>38d: śalka=śakala</note>

<lg xml:id="JMu_39">
<l><seg type="pāda" n="a">vāgbhir bhartsanam aṃśukādiharaṇaṃ saṃtāḍanaṃ muṣṭibhiḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">kiṃ cānyad viparītadarśnam adhaskāro 'tha pādāhatiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ityādi prathamaṃ yadeva surataprauḍhopacārakrame</seg> <seg type="pāda" n="d">veśyā paśyata tat tad eva kurute nirvāsane kāminām</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#JMu_39">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">vāgbhir bhartsanam aṃśuka-ādi-haraṇaṃ saṃtāḍanaṃ muṣṭibhiḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">kiṃ ca anyad viparīta-darśnam adhas-kāro 'tha pāda-āhatiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ity-ādi prathamaṃ yada īva surata-prauḍha-upacāra-krame</seg> <seg type="pāda" n="d">veśyā paśyata tat tad eva kurute nirvāsane kāminām</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="JMu_40">
<l><seg type="pāda" n="a">yad bhūyaḥ paricumbanaṃ yad asakṛtsarvāṅgam āliṅganaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">yat paryutsukam īkṣitaṃ sarabhasaṃ yac cāṭukotkaṭṭanam(utkīrtanam?)</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yat sadbhāvakathānakaṃ rahasi yat kiṃ cid abhyarthanaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">veśyānāṃ viṣavat tad eva nipuṇaṃ cintyaṃ sadā kāmukaiḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#JMu_40">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">yad bhūyaḥ paricumbanaṃ yad asakṛt-sarva-aṅgam āliṅganaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">yat paryutsukam īkṣitaṃ sa-rabhasaṃ yac cāṭuka-utkaṭṭanam(utkīrtanam?)</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yat sadbhāva-kathānakaṃ rahasi yat kiṃ cid abhyarthanaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">veśyānāṃ viṣa-vat tad eva nipuṇaṃ cintyaṃ sadā kāmukaiḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="JMu_41">
<l><seg type="pāda" n="a">bibboke bakaceṣṭitaṃ bahuvidhabhrūvibhrameṣu bhramaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">kauṭilyaṃ nakharakṣateṣu suratopāyeṣu māyāṃ svayam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sītkārāntarasatyam arthaharaṇaṃ sarvatra ye jānate</seg> <seg type="pāda" n="d">veśyānāṃ paramaṃ rahasyam avanau te ke 'pi medhāvinaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#JMu_41">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">bibboke baka-ceṣṭitaṃ bahu-vidha-bhrū-vibhrameṣu bhramaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">kauṭilyaṃ nakhara-kṣateṣu surata-upāyeṣu māyāṃ svayam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sītkāra-antara-satyam artha-haraṇaṃ sarvatra ye jānate</seg> <seg type="pāda" n="d">veśyānāṃ paramaṃ rahasyam avanau te ke 'pi medhāvinaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="JMu_42">
<l><seg type="pāda" n="a">kiṃ cit prāhuṇakāgamena kim api prastāravistāravat</seg><seg type="pāda" n="b">yātrācaitratithikramaiḥ kim api ca krodhaprasādodayaiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kiṃ cit kāñcanaratnavastraviṣayair nānāvidhair dohadair</seg> <seg type="pāda" n="d">dvārāṇy arthavinirgamasya gaṇikāḥ kurvanti śṛṅgāriṇām</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#JMu_42">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">kiṃ cit prāhuṇaka-āgamena kim api prastāra-vistāra-vat</seg><seg type="pāda" n="b">yātrā-caitra-tithi-kramaiḥ kim api ca krodha-prasāda-udayaiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kiṃ cit kāñcana-ratna-vastra-viṣayair nānā-vidhair dohadair</seg> <seg type="pāda" n="d">dvārāṇy artha-vinirgamasya gaṇikāḥ kurvanti śṛṅgāriṇām</seg> //</l>
</lg>
</note>
<note>42a: prāhuṇaka= a guest</note>

<lg xml:id="JMu_43">
<l><seg type="pāda" n="a">arthuṣmā pitṛlālanaṃ viṭaghaṭāmelaḥ priyammanyatā</seg> <seg type="pāda" n="b">tāruṇyaṃ nagare sthitis taralatā dhiḥ kāmaśāstraṃ prati</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">saṅgītaṃ rajanī vidhur madhumadaḥ spardhā sapatnais tathā</seg> <seg type="pāda" n="d">veśyānām anuraktavittaharaṇe kurvanti sāhāyakam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#JMu_43">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">arth-uṣmā pitṛ-lālanaṃ viṭa-ghaṭā-melaḥ priyam-manyatā</seg> <seg type="pāda" n="b">tāruṇyaṃ nagare sthitis taralatā dhiḥ kāma-śāstraṃ prati</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">saṅgītaṃ rajanī vidhur madhu-madaḥ spardhā sa-patnais tathā</seg> <seg type="pāda" n="d">veśyānām anurakta-vitta-haraṇe kurvanti sāhāyakam</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="JMu_44">
<l><seg type="pāda" n="a">vaidagdhīm avadhīraya vyavahitaṃ kāryaṃ kalākauśalaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">saujanyena gataṃ kim anyad aphalo rāśir guṇānām api</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yasmān na praṇayena na praṇatibhiḥ premṇā na na prīṇanair</seg> <seg type="pāda" n="d">na prāṇair api te bhujaṃga gaṇikā vittaṃ vinā tuṣyati</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#JMu_44">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">vaidagdhīm avadhīraya vyavahitaṃ kāryaṃ kalā-kauśalaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">saujanyena gataṃ kim anyad aphalo rāśir guṇānām api</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yasmān na praṇayena na praṇatibhiḥ premṇā na na prīṇanair</seg> <seg type="pāda" n="d">na prāṇair api te bhujaṃga gaṇikā vittaṃ vinā tuṣyati</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="JMu_45">
<l><seg type="pāda" n="a">dāsī nātha tavāham eva vibhavaḥ sarvas tvadīyaḥ sthito</seg> <seg type="pāda" n="b">mā māṃ nirdaya muñca śūnyam akhilaṃ manye jagat tvāṃ vinā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ity uktvā sahasā bhujaṅgapurato yad veśyayā rudyate</seg> <seg type="pāda" n="d">bhuktocchiṣṭadaridrakāmivibhavās te kevalaṃ tad viduḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#JMu_45">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">dāsī nātha tava aham eva vibhavaḥ sarvas tvadīyaḥ sthito</seg> <seg type="pāda" n="b">mā māṃ nirdaya muñca śūnyam akhilaṃ manye jagat tvāṃ vinā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ity uktvā sahasā bhujaṅga-purato yad veśyayā rudyate</seg> <seg type="pāda" n="d">bhukta-ucchiṣṭa-daridra-kāmi-vibhavās te kevalaṃ tad viduḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="JMu_46">
<l><seg type="pāda" n="a">svapne kām api saṃsmaran priya mayā dṛṣṭo 'si tat te balād</seg> <seg type="pāda" n="b">evaṃ māṃ prati sāṃprataṃ kim ucitā niṣkāraṇaṃ vañcanā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">taj jāgarmi varaṃ niśāsu yad asau nidrāpi me drohiṇīty</seg> <seg type="pāda" n="d">ālāpair gaṇikāgaṇena na ca ko viśvāsyate kāmukaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#JMu_46">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">svapne kām api saṃsmaran priya mayā dṛṣṭo 'si tat te balād</seg> <seg type="pāda" n="b">evaṃ māṃ prati sāṃprataṃ kim ucitā niṣkāraṇaṃ vañcanā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">taj jāgarmi varaṃ niśāsu yad asau nidrā āpi me drohiṇi īty</seg> <seg type="pāda" n="d">ālāpair gaṇikā-gaṇena na ca ko viśvāsyate kāmukaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="JMu_47">
<l><seg type="pāda" n="a">bhrūbhaṅgair atibhaṅguraiḥ kuṭilitaprāntas tathā kuntalaiḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">sopekṣair iva cakṣuṣoḥ saralitāpāṅgaiś ca bhaṅgyantaraiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ātmīyāṃ calacittavṛttiracanāṃ veśyā varākī sadā</seg> <seg type="pāda" n="d">yūnāṃ darśayatīva te yadi paraṃ mūḍhā na taj jānate</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#JMu_47">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">bhrū-bhaṅgair atibhaṅguraiḥ kuṭilita-prāntas tathā kuntalaiḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">sa-upekṣair iva cakṣuṣoḥ saralita-apāṅgaiś ca bhaṅgy-antaraiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ātmīyāṃ cala-citta-vṛtti-racanāṃ veśyā varākī sadā</seg> <seg type="pāda" n="d">yūnāṃ darśayati iva te yadi paraṃ mūḍhā na taj jānate</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="JMu_48">
<l><seg type="pāda" n="a">vakroktyā prathamaṃ nirādaratayā paścāt tataḥ kena cid</seg> <seg type="pāda" n="b">dātavyaṃ bahu tatra yāmi bhavatām(tād) bhūyo 'pi nau saṃgamaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ity ukto 'pi na budhyate khalu yadā rāgī daridro jaḍaś</seg> <seg type="pāda" n="d">ceṭībhir bahubhāṣitair api tadā hastārgalair vāryate</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#JMu_48">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">vakra-uktyā prathamaṃ nirādaratayā paścāt tataḥ kena cid</seg> <seg type="pāda" n="b">dātavyaṃ bahu tatra yāmi bhavatām(tād) bhūyo 'pi nau saṃgamaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ity ukto 'pi na budhyate khalu yadā rāgī daridro jaḍaś</seg> <seg type="pāda" n="d">ceṭībhir bahu-bhāṣitair api tadā hasta-argalair vāryate</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="JMu_49">
<l><seg type="pāda" n="a">bhūyaḥ kālavaśāt tam arjitadhanaṃ dṛṣṭvātha madvallabhaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">saḥ kruddho gamitas tvayeti kalaho mātrā samaṃ jāyate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kṛtvā taṃ prati ca vratādi virahaṃ svaṃ nāṭayitvā tatas</seg> <seg type="pāda" n="d">tasmin mitramukhena saṃdhir aparo veśyābhir utpādyate</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#JMu_49">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">bhūyaḥ kāla-vaśāt tam arjita-dhanaṃ dṛṣṭva ātha mad-vallabhaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">saḥ kruddho gamitas tvaya īti kalaho mātrā samaṃ jāyate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kṛtvā taṃ prati ca vrata-ādi virahaṃ svaṃ nāṭayitvā tatas</seg> <seg type="pāda" n="d">tasmin mitra-mukhena saṃdhir aparo veśyābhir utpādyate</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="JMu_50">
<l><seg type="pāda" n="a">prauḍha prāṇada kānta nātha subhagodāra priya tvāṃ vinā</seg> <seg type="pāda" n="b">kiṃ vittena gṛheṇa kiṃ kim asubhir hyo 'pīti yo bhāṣitaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tasyaivādya nirāśa durbhaga paśo nirlajja gacchādhunā</seg> <seg type="pāda" n="d">dhik tvāṃ nirdhanacaṅgam ity apavadan hrīto na veśyājanaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#JMu_50">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">prauḍha prāṇa-da kānta nātha subhaga udāra priya tvāṃ vinā</seg> <seg type="pāda" n="b">kiṃ vittena gṛheṇa kiṃ kim asubhir hyo 'pi iti yo bhāṣitaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tasya eva adya nirāśa durbhaga paśo nirlajja gaccha adhunā</seg> <seg type="pāda" n="d">dhik tvāṃ nirdhana-caṅgam ity apavadan hrīto na veśyā-janaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="JMu_51">
<l><seg type="pāda" n="a">ke cid dyūtakarā bhavanti katicid bhikṣācarāḥ kiṅkarāḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">ke cit karmakarāḥ pare dhanavatāṃ ślāghākarāḥ ke cana</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">skandhāsaktapaṭaccarā dya(a)nucarā śokād akiṃcitkarās</seg> <seg type="pāda" n="d">te 'mī kāmivarāḥ purā samabhavan veśyāsu ye gocarāḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#JMu_51">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">ke cid dyūta-karā bhavanti kati-cid bhikṣā-carāḥ kiṅkarāḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">ke cit karma-karāḥ pare dhanavatāṃ ślāghā-karāḥ ke cana</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">skandha-āsakta-paṭac-carā dya(a)nucarā śokād a-kiṃ-cit-karās</seg> <seg type="pāda" n="d">te 'mī kāmi-varāḥ purā samabhavan veśyāsu ye gocarāḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="JMu_52">
<l><seg type="pāda" n="a">veśyābhir vivaśīkṛtaḥ kupuruṣaḥ saṃjāyate durgato</seg> <seg type="pāda" n="b">daurgatyena durodare nipatitaḥ svaṃ hārayaty eva sa</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ruddho dyūtakaraiḥ karoti vidhuraś cauryaṃ tatas taskaro</seg> <seg type="pāda" n="d">vadhyaḥ syān nṛpater aho nu viṣayāsakter durantā gatiḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#JMu_52">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">veśyābhir vivaśī-kṛtaḥ kupuruṣaḥ saṃjāyate durgato</seg> <seg type="pāda" n="b">daurgatyena durodare nipatitaḥ svaṃ hārayaty eva sa</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ruddho dyūta-karaiḥ karoti vidhuraś cauryaṃ tatas taskaro</seg> <seg type="pāda" n="d">vadhyaḥ syān nṛpater aho nu viṣaya-āsakter durantā gatiḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="JMu_53">
<l><seg type="pāda" n="a">ājīvaḥ kapaṭānurāgakalayā doṣo na duḥśīlatā</seg> <seg type="pāda" n="b">vaidhavyaṃ na ca bādhate sadasatoḥ saṃbḥāvanā vyatyayāt</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yatkimcitkaraṇe parasvaharaṇe vrīḍā na pīḍākarī</seg> <seg type="pāda" n="d">no vā rājabhayaṃ ca hī bata sukhaṃ jīvanti vārastriyas=</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#JMu_53">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">ājīvaḥ kapaṭa-anurāga-kalayā doṣo na duḥśīlatā</seg> <seg type="pāda" n="b">vaidhavyaṃ na ca bādhate sad-asatoḥ saṃbḥāvanā vyatyayāt</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yat-kim-cit-karaṇe para-sva-haraṇe vrīḍā na pīḍā-karī</seg> <seg type="pāda" n="d">na u vā rāja-bhayaṃ ca hī bata sukhaṃ jīvanti vāra-striyas=</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="JMu_54">
<l><seg type="pāda" n="a">strīti prītikaraṃ puraḥ pariṇatau hālāhalaṃ kevalaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">sarvasya vyasanaṃ kilaitad adhikaṃ tatrāpi veśyeti ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">prādhānyena tatas tad eva kathitaṃ yat tatprasaṅgena ca</seg> <seg type="pāda" n="d">vyākhyātaṃ guṇadoṣajātam ucitaṃ cintyaṃ tad apy ādarāt</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#JMu_54">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">stri īti prīti-karaṃ puraḥ pariṇatau hālāhalaṃ kevalaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">sarvasya vyasanaṃ kila etad adhikaṃ tatra api veśya īti ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">prādhānyena tatas tad eva kathitaṃ yat tat-prasaṅgena ca</seg> <seg type="pāda" n="d">vyākhyātaṃ guṇa-doṣa-jātam ucitaṃ cintyaṃ tad apy ādarāt</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="JMu_55">
<l><seg type="pāda" n="a">cetaḥśvāpadavāgurā daśaguṇasphārasmaroḍḍāmarāḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">kartavyāvadhayaḥ(?) samudralaharīpūrair ivotpāditāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nāpi svāmyasamarpaṇena na sakhe sakhyā (?) virodhena vā</seg> <seg type="pāda" n="d">gūḍhāntarmukhasāhasavyatikarārakṣyāḥ paraṃ yoṣitaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#JMu_55">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">cetaḥ-śvāpada-vāgurā daśa-guṇa-sphāra-smara-uḍḍāmarāḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">kartavyāvadhayaḥ(?) samudra-laharī-pūrair iva utpāditāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">na api svāmy-asamarpaṇena na sakhe sakhyā (?) virodhena vā</seg> <seg type="pāda" n="d">gūḍha-antarmukha-sāhasa-vyatikarā-rakṣyāḥ paraṃ yoṣitaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="JMu_56">
<l><seg type="pāda" n="a">bhasmasnānamahāvrataṃ katipayaśrībhraṣṭasaṃbhāvitaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">sarvāpahnavahastalāghavakalākūṭākṣaśikṣātmakam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">pratyāśāpunaruktahāraṇajagaddrohaṃ vivādāspadaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">dāridryasya nimantraṇaṃ kim aparaṃ dhig dyūtalīlāyitam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#JMu_56">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">bhasma-snāna-mahā-vrataṃ katipaya-śrī-bhraṣṭa-saṃbhāvitaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">sarva-apahnava-hasta-lāghava-kalā-kūṭa-akṣa-śikṣā-ātmakam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">pratyāśā-punarukta-hāraṇa-jagad-drohaṃ vivāda-āspadaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">dāridryasya nimantraṇaṃ kim aparaṃ dhig dyūta-līlāyitam</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="JMu_57">
<l><seg type="pāda" n="a">hiṃsānirghṛṇakarmabhūḥ pratipadānekapramādaprasūs</seg><seg type="pāda" n="b">avyāpāradhurandharā pratikṛtā grāmyair jaghanyaiḥ śvabhiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">śūnyāraṇyasadāpravāsavirasavyāyāmamithyāguṇāḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">kāyakleśaphalāvadhir matimatāṃ sevyā mṛgavyāpi kim</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#JMu_57">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">hiṃsā-nirghṛṇa-karma-bhūḥ pratipada āneka-pramāda-prasūs</seg><seg type="pāda" n="b">avyāpāra-dhurandharā pratikṛtā grāmyair jaghanyaiḥ śvabhiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">śūnya-āraṇya-sadā-pravāsa-virasa-vyāyāma-mithyā-guṇāḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">kāya-kleśa-phala-avadhir matimatāṃ sevyā mṛgavya āpi kim</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="JMu_58">
<l><seg type="pāda" n="a">śaucācāravicāravāhyam akhilākāryāhitācāryakaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">tattadgopyarahasyamantrabhiduraṃ nirnaiśam akṣṇos tamaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yattadvāddakalipramādavividhonmādaiḥ piśācāyitaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">madyaṃ mūrtam amedhyam etad itarād anyasya kasya priyam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#JMu_58">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">śauca-ācāra-vicāra-vāhyam akhila-akārya-ahita-acāryakaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">tat-tad-gopya-rahasya-mantra-bhiduraṃ nirnaiśam akṣṇos tamaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yat-tad-vādda-kali-pramāda-vividha-unmādaiḥ piśācāyitaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">madyaṃ mūrtam amedhyam etad itarād anyasya kasya priyam</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="JMu_59">
<l><seg type="pāda" n="a">ulkāpātasahodaraṃ sahacaraṃ naidāghajhañjhāmarut</seg><seg type="pāda" n="b">jhampānāṃ harakaṇṭhalālitagaradroṇīkuṭumbīkṛtam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">jihvāgre karapattramitram aniśaṃ tat karkaśaṃ durvaco</seg> <seg type="pāda" n="d">yasyāste vada kadvadaḥ katham aho sa api svayaṃ jīvati</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#JMu_59">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">ulkā-pāta-sahodaraṃ sahacaraṃ naidāgha-jhañjhā-marut</seg><seg type="pāda" n="b">jhampānāṃ hara-kaṇṭha-lālita-gara-droṇī-kuṭumbī-kṛtam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">jihvā-agre kara-pattra-mitram aniśaṃ tat karkaśaṃ durvaco</seg> <seg type="pāda" n="d">yasyā aste vada kad-vadaḥ katham aho sa api svayaṃ jīvati</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="JMu_60">
<l><seg type="pāda" n="a">caṇḍaṃ daṇḍam akāṇḍa eva kalayan rājā prajānāṃ yamaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">kurvan durvyayam arthadūṣaṇaruciḥ svasyaiva sa drohakṛt</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">saumyaḥ saumyakaro 'tiviśvanayanānando 'bhinandyaḥ satāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">saśrīkaḥ kamalākaraś ca suṣamāṃ kāṃ kām aho nārhati</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#JMu_60">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">caṇḍaṃ daṇḍam akāṇḍa eva kalayan rājā prajānāṃ yamaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">kurvan durvyayam artha-dūṣaṇa-ruciḥ svasya eva sa droha-kṛt</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">saumyaḥ saumya-karo 'tiviśva-nayana-ānando 'bhinandyaḥ satāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">sa-śrīkaḥ kamala-ākaraś ca suṣamāṃ kāṃ kām aho na arhati</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="JMu_61">
<l><seg type="pāda" n="a">saṃsārasya maheśvaro dinapatir dhvāntasya vaidyo rujāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">prāyaścittam aghasya śāstram aparijñānasya toyaṃ tṛṣaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">siddhājñā garalasya tīrthasaraṇaṃ vṛddhatvavaiklavyayoḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">saptāṅgavyasanāvaleḥ praśamanopāyaś ca śikṣā satām</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#JMu_61">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">saṃsārasya maheśvaro dina-patir dhvāntasya vaidyo rujāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">prāyaścittam aghasya śāstram aparijñānasya toyaṃ tṛṣaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">siddha-ājñā garalasya tīrtha-saraṇaṃ vṛddhatva-vaiklavyayoḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">saptāṅga-vyasana-āvaleḥ praśamana-upāyaś ca śikṣā satām</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="JMu_62">
<l><seg type="pāda" n="a">oṃkāraḥ sāhasānāṃ nijaguṇanipuṇapratyavekṣā sukhānāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">kādācitkaḥ prayogaḥ sakalaparicayopādhivaidagdhyabandhuḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kaṣṭānām antyakāṣṭhā dhanarasikavaṇiglokayātrāprasaṅgo</seg> <seg type="pāda" n="d">jīvajjanmāntaraṃ cety alam atibahunā svasti deśāntarāya</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#JMu_62">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">oṃkāraḥ sāhasānāṃ nija-guṇa-nipuṇa-pratyavekṣā sukhānāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">kādācitkaḥ prayogaḥ sakala-paricaya-upādhi-vaidagdhya-bandhuḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kaṣṭānām antya-kāṣṭhā dhana-rasika-vaṇig-lokayātrā-prasaṅgo</seg> <seg type="pāda" n="d">jīvaj-janma-antaraṃ ca ity alam atibahunā svasti deśa-antarāya</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="JMu_63">
<l><seg type="pāda" n="a">yady apy asti savistarādbhutakathābhūyiṣṭhanānāvidha</seg><seg type="pāda" n="b">vyākhyāyāṃ niravadyahṛdyacaritodāraṃ ca deśāntaram</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tatrāpi svagṛheṣu guṇavadgoṣṭhīgariṣṭhīkṛta</seg><seg type="pāda" n="d">sphāro 'nāratabhāratīrasapariṣyandaḥ sakhe sundaraḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#JMu_63">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">yady apy asti sa-vistara-adbhuta-kathā-bhūyiṣṭha-nānā-vidha</seg><seg type="pāda" n="b">vyākhyāyāṃ niravadya-hṛdya-carita-udāraṃ ca deśa-antaram</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tatra api sva-gṛheṣu guṇavad-goṣṭhī-gariṣṭhī-kṛta</seg><seg type="pāda" n="d">sphāro 'nārata-bhāratī-rasa-pariṣyandaḥ sakhe sundaraḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="JMu_64">
<l><seg type="pāda" n="a">te vandyā makarandabindumadhurair abhyutthitād akṣarair</seg> <seg type="pāda" n="b">yeṣā vānti sarasvatīparimalodgārā mukhāmbhoruhāt</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vandyās te 'pi tadantarālapatitā ye bhṛṅgabhaṅgījuṣaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">sāndrānandakarambitaṃ jagad idaṃ vindanti nindanti ca</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#JMu_64">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">te vandyā makaranda-bindu-madhurair abhyutthitād akṣarair</seg> <seg type="pāda" n="b">yeṣā vānti sarasvatī-parimala-udgārā mukha-ambho-ruhāt</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vandyās te 'pi tad-antarāla-patitā ye bhṛṅga-bhaṅgī-juṣaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">sāndra-ānanda-karambitaṃ jagad idaṃ vindanti nindanti ca</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="JMu_65">
<l><seg type="pāda" n="a">dṛṣṭvā deśam aśeṣam ā jalanidher ālokya kautūhalād</seg> <seg type="pāda" n="b">āsthānīr avanībhṛtāṃ ca punar apy āgatya deśaṃ nijam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kāruṇyāt taruṇaṃ janaṃ prati satām abhyarthanābhis tathā</seg> <seg type="pāda" n="d">so 'yaṃ saṃprati Jalhaṇena kavinā Mudghopadeśaḥ kṛtaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#JMu_65">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">dṛṣṭvā deśam aśeṣam ā jalanidher ālokya kautūhalād</seg> <seg type="pāda" n="b">āsthānīr avanībhṛtāṃ ca punar apy āgatya deśaṃ nijam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kāruṇyāt taruṇaṃ janaṃ prati satām abhyarthanābhis tathā</seg> <seg type="pāda" n="d">so 'yaṃ saṃprati Jalhaṇena kavinā Mudghopadeśaḥ kṛtaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="JMu_66">
<l><seg type="pāda" n="a">vidyābhyāsaparamparāparicayair bālyaṃ kṛtārthīkṛtaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">tāruṇyaṃ taruṇīnirantaraparīrambhaiś ca saṃbhāvitam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">asmākaṃ surasindhurodhasi punaḥ śaṃbhāvadaṃbhārcanair</seg> <seg type="pāda" n="d">vṛddhatvasya viśuddhatāṃ janayituṃ kartavyaśeṣaḥ sthitaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#JMu_66">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">vidyā-abhyāsa-paramparā-paricayair bālyaṃ kṛta-arthī-kṛtaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">tāruṇyaṃ taruṇī-nirantara-parīrambhaiś ca saṃbhāvitam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">asmākaṃ sura-sindhu-rodhasi punaḥ śaṃbhāva-daṃbha-arcanair</seg> <seg type="pāda" n="d">vṛddhatvasya viśuddhatāṃ janayituṃ kartavya-śeṣaḥ sthitaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

  </body>
</text>
</TEI>
Cite this

Notice an error, a missing source, or a date that should be revised? Suggest a correction. Every amendment enters the scholar moderation queue with the contributor cited.

URN · urn:vamshanidhi:scripture:01KTVG4SSGST70MQRPKCSRXHV8

वंशनिधि

Civilization memory · Federated · Established 2026

Vamshanidhiवंशनिधिvamshanidhi.in

As of 2026-05-24 · Provenance: self-published