Provisional period: the Scholar Council has not yet seated its first three members. Records labelled "verified" in the underlying registry are displayed as provisional until the council ratifies its first verdicts. Submissions still go through scholar review; only the public label downgrades.

Plate TXT · DE7NAṣṭāvakragītāLatn

URN · urn:vamshanidhi:scripture:01KTVFT8KHSFJNVJD81ZY0DE7N

Scripture · text

Provisional

Aṣṭāvakragītā

Aṣṭāvakragītā

John Richards

aṣṭāvakragītā kathaṃ jñānam avāpto 'ti kathaṃ muktir bhaviṣyati vairāgyaṃ ca kathaṃ prāptam etad brūhi mama prabho // kathaṃ jñānam avāpto 'ti kathaṃ muktir bhaviṣyati vairāgyaṃ ca kathaṃ prāptam etad brūhi mama prabho // muktim icchasi cet tāta viṣayān viṣavat tyaja kṣamārjav…

Provenance ledger

2 entries

  1. AttributionJohn Richardstextual
  2. SourceUpstream TEI document · san · Latnpublished primary

IIText

san
<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<?xml-model href="http://www.tei-c.org/release/xml/tei/custom/schema/relaxng/tei_all.rng" type="application/xml" schematypens="http://relaxng.org/ns/structure/1.0"?>
<?xml-model href="http://www.tei-c.org/release/xml/tei/custom/schema/relaxng/tei_all.rng" type="application/xml" schematypens="http://purl.oclc.org/dsdl/schematron"?>
<TEI xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0" xml:id="sa_aSTAvakragItA">
  <teiHeader xml:lang="en">
  <fileDesc>
  <titleStmt>
	<title>Aṣṭāvakragītā</title>
	<author></author>
	<respStmt>
	 <resp>data entry</resp>
	 <name>John Richards</name>
	</respStmt>
	<respStmt>
	 <resp>contribution to GRETIL</resp>
	 <name>John Richards</name>
	</respStmt>
	<respStmt>
	 <resp>initial normalization and conversion to legacy GRETIL formats</resp>
	 <name>Reinhold Grünendahl</name>
	</respStmt>
	<respStmt>
	 <resp>normalization and conversion to TEI-conformant markup</resp>
	 <name>Maximilian Mehner</name>
	</respStmt>
  </titleStmt>

  <publicationStmt>
	<publisher>Göttingen Register of Electronic Texts in Indian Languages (GRETIL), SUB Göttingen</publisher>
	<availability>
	 <p>This e-text was provided to GRETIL in good faith that no copyright rights have been infringed.
	 If anyone wishes to assert copyright over this file, please contact the GRETIL management at <email>gretil(at)sub(dot)uni-goettingen(dot)de</email>.
	 The file will be immediately removed pending resolution of the claim.</p>

	 <licence target="https://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0/">Distributed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International License.</licence>
	</availability>
	<date when-iso="2020-07-31"/>
  </publicationStmt>

  <notesStmt>
	<note>This file has been created by mass conversion of GRETIL's Sanskrit corpus from <ref target="http://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/1_sanskr/4_rellit/vaisn/astavgau.htm">astavgau.htm</ref>. Due to the heterogeneity of the sources the header markup might be suboptimal. For the sake of transparency the header of the legacy file is documented in the <gi>note</gi> element below:</note>
	<note type="legacyheader">
	 Astavakragita
<lb/>
<lb/>Input by John Richards
<lb/>with corrections by Robert Drecogna
<lb/>
<lb/>TEXT WITH PADA MARKERS
	</note>
  </notesStmt>

  <sourceDesc>
	<bibl></bibl>
  </sourceDesc>
  </fileDesc>

  <encodingDesc>
  <projectDesc>
	<p>The Göttingen Register of Electronic Texts in Indian Languages (GRETIL) is a resource platform providing standardized machine-readable texts in Indian languages that have been contributed by various individuals and institutions.</p>
  </projectDesc>

  <editorialDecl>
	<correction>
	 <p>Apparent errors have been silently corrected.</p>
	</correction>

	<normalization>
	 <p>GRETIL normalizes all texts contributed consistently for each language.
	 Sanskrit texts are normalized in accordance with the scheme of the International Alphabet of Sanskrit Transliteration (IAST) in order to facilitate word search across its corpus without additional transformations.</p>

	 <p>All characters that were fully equivalent to an IAST-conformant character in the text file contributed have been made to conform to the character list below.
	 Non-conformant characters with additional information including accents, capitalization, and whitespace have been preserved as <gi>orig</gi> elements inside <gi>choice</gi> elements with their IAST-conformant equivalent in <gi>reg</gi> elements for the creation of a plain text.
	 These additional informations will be available only in those transformations of this file that display the original information.</p>

	 <p><table>
	 <head>Characters Used for the Transliteration of Sanskrit according to IAST</head>
	 <row role="label">
	 <cell>Character</cell>
	 <cell>Character Name</cell>
	 <cell>Unicode Code Point</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>a</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER A</cell>
	 <cell>U+0061</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>ā</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER A WITH MACRON</cell>
	 <cell>U+0101</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>i</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER I</cell>
	 <cell>U+0069</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>ī</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER I WITH MACRON</cell>
	 <cell>U+012B</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>u</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER U</cell>
	 <cell>U+0075</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>ū</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER U WITH MACRON</cell>
	 <cell>U+016B</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>ṛ</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER R WITH DOT BELOW</cell>
	 <cell>U+1E5B</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>ṝ</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER R WITH DOT BELOW AND MACRON</cell>
	 <cell>U+1E5D</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>ḷ</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER L WITH DOT BELOW</cell>
	 <cell>U+1E37</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>ḹ</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER L WITH DOT BELOW AND MACRON</cell>
	 <cell>U+1E39</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>e</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER E</cell>
	 <cell>U+0065</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>o</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER O</cell>
	 <cell>U+006F</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>ṃ</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER M WITH DOT BELOW</cell>
	 <cell>U+1E43</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>ḥ</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER H WITH DOT BELOW</cell>
	 <cell>U+1E25</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>'</cell>
	 <cell>APOSTROPHE</cell>
	 <cell>U+0027</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>k</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER K</cell>
	 <cell>U+006B</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>g</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER G</cell>
	 <cell>U+0067</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>ṅ</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER N WITH DOT ABOVE</cell>
	 <cell>U+1E45</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>c</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER C</cell>
	 <cell>U+0063</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>j</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER J</cell>
	 <cell>U+006A</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>ñ</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER N WITH TILDE</cell>
	 <cell>U+00F1</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>ṭ</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER T WITH DOT BELOW</cell>
	 <cell>U+1E6D</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>ḍ</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER D WITH DOT BELOW</cell>
	 <cell>U+1E0D</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>ṇ</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER N WITH DOT BELOW</cell>
	 <cell>U+1E47</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>p</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER P</cell>
	 <cell>U+0070</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>b</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER B</cell>
	 <cell>U+0062</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>m</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER M</cell>
	 <cell>U+006D</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>y</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER Y</cell>
	 <cell>U+0079</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>r</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER R</cell>
	 <cell>U+0072</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>l</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER L</cell>
	 <cell>U+006C</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>v</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER V</cell>
	 <cell>U+0076</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>ś</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER S WITH ACUTE</cell>
	 <cell>U+x015B</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>ṣ</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER S WITH DOT BELOW</cell>
	 <cell>U+1E63</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>s</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER S</cell>
	 <cell>U+0073</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>h</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER H</cell>
	 <cell>U+0068</cell>
	 </row>
	 </table>
	</p>
  </normalization>

  <quotation marks="some">
	<p>If indicated unambiguously in the text file contributed quotation marks have been replaced with the <gi>q</gi> element and, in case a reference was provided, have been nested inside a <gi>cit</gi> with the respective reference provided in a <gi>ref</gi> element after the quote.</p>
  </quotation>

  <segmentation>
	<p>Unnumbered <gi>div</gi> elements are used to structure the text, using the <att>type</att> and <att>n</att> attributes in accordance with the <gi>refsDecl</gi>.</p>
  </segmentation>

  <interpretation>
	<p>Interpretive markup which is visible only in analytic transformations of this file consists of:
	<list>
	 <item>Highlighting in <gi>hi</gi> elements,</item>
	 <item>Corruptions in <gi>sic</gi> elements,</item>
	 <item>Remarks in <gi>note</gi> elements with the @resp attribute identifying the agency.</item>
	</list></p>
  </interpretation>
  </editorialDecl>

  <refsDecl>
  <p>A reference is given in the <att>xml:id</att> attributes consisting of
  <list>
	<item>a pragmatic abbreviation of the <label>title</label>: Aṣṭāvakragītā = Avg,</item>
	<item>the number of the <label></label> in arabic numerals,</item>
	<item>the number of the <label>verse</label> in arabic numerals.</item>
  </list>
  </p>
  </refsDecl>
  </encodingDesc>

  <profileDesc>
  <langUsage>
  <language ident="en">English</language>
  <language ident="sa-Latn">Sanskrit</language>
  </langUsage>

  <textClass>
  <keywords scheme="http://gretil.sub.uni-goettingen.de/">
	<term>Sanskrit -- Religious Literature -- Vaiṣṇava</term>
  </keywords>
  </textClass>
  </profileDesc>

  <revisionDesc>
  <listChange>
  <change when-iso="2020-07-31" who="Maximilian Mehner">TEI encoding by mass conversion of GRETIL's Sanskrit corpus</change>
  </listChange>
  </revisionDesc>

</teiHeader>

<text xml:lang="sa-Latn" xml:id="Avg">
  <body>
<head>aṣṭāvakragītā</head>

<milestone unit="speaker" n="janaka uvāca"/>
<lg xml:id="Avg_1.1">
<l><seg type="pāda" n="a">kathaṃ jñānam avāpto 'ti</seg> <seg type="pāda" n="b">kathaṃ muktir bhaviṣyati</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vairāgyaṃ ca kathaṃ prāptam</seg> <seg type="pāda" n="d">etad brūhi mama prabho</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_1.1">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">kathaṃ jñānam avāpto 'ti</seg> <seg type="pāda" n="b">kathaṃ muktir bhaviṣyati</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vairāgyaṃ ca kathaṃ prāptam</seg> <seg type="pāda" n="d">etad brūhi mama prabho</seg> //</l>
</lg>
</note>


<milestone unit="speaker" n="aṣṭāvakra uvāca"/>
<lg xml:id="Avg_1.2">
<l><seg type="pāda" n="a">muktim icchasi cet tāta</seg> <seg type="pāda" n="b">viṣayān viṣavat tyaja</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kṣamārjavadayātoṣa</seg><seg type="pāda" n="d">satyaṃ pīyūṣavad bhaja</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_1.2">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">muktim icchasi cet tāta</seg> <seg type="pāda" n="b">viṣayān viṣavat tyaja</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kṣamārjavadayātoṣa</seg><seg type="pāda" n="d">satyaṃ pīyūṣavad bhaja</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_1.3">
<l><seg type="pāda" n="a">na pṛthvī na jalaṃ nāgnir</seg> <seg type="pāda" n="b">na vāyur dyaur na vā bhavān</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">eṣāṃ sākṣiṇam ātmānaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">cidrūpaṃ viddhi muktaye</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_1.3">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">na pṛthvī na jalaṃ nāgnir</seg> <seg type="pāda" n="b">na vāyur dyaur na vā bhavān</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">eṣāṃ sākṣiṇam ātmānaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">cid-rūpaṃ viddhi muktaye</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_1.4">
<l><seg type="pāda" n="a">yadi dehaṃ pṛthak kṛtya</seg> <seg type="pāda" n="b">citi viśrāmya tiṣṭhasi</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">adhunaiva sukhī śānto</seg> <seg type="pāda" n="d">bandhamukto bhaviṣyasi</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_1.4">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">yadi dehaṃ pṛthak kṛtya</seg> <seg type="pāda" n="b">citi viśrāmya tiṣṭhasi</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">adhunaiva sukhī śānto</seg> <seg type="pāda" n="d">bandha-mukto bhaviṣyasi</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_1.5">
<l><seg type="pāda" n="a">na tvaṃ viprādiko varṇo</seg> <seg type="pāda" n="b">nāśramī nākṣagocaraḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">asaṅgo 'si nirākāro</seg> <seg type="pāda" n="d">viśvasākṣī sukhī bhava</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_1.5">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">na tvaṃ viprādiko varṇo</seg> <seg type="pāda" n="b">nāśramī nākṣa-gocaraḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">asaṅgo 'si nirākāro</seg> <seg type="pāda" n="d">viśva-sākṣī sukhī bhava</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_1.6">
<l><seg type="pāda" n="a">dharmādharmau sukhaṃ duḥkhaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">mānasāni na te vibho</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">na kartāsi na bhoktāsi</seg> <seg type="pāda" n="d">mukta evāsi sarvadā</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_1.6">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">dharmādharmau sukhaṃ duḥkhaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">mānasāni na te vibho</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">na kartāsi na bhoktāsi</seg> <seg type="pāda" n="d">mukta evāsi sarvadā</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_1.7">
<l><seg type="pāda" n="a">eko draṣṭāsi sarvasya</seg> <seg type="pāda" n="b">muktaprāyo 'si sarvadā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ayam eva hi te bandho</seg> <seg type="pāda" n="d">draṣṭāraṃ paśyasītaram</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_1.7">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">eko draṣṭāsi sarvasya</seg> <seg type="pāda" n="b">mukta-prāyo 'si sarvadā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ayam eva hi te bandho</seg> <seg type="pāda" n="d">draṣṭāraṃ paśyasītaram</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_1.8">
<l><seg type="pāda" n="a">ahaṃ kartety ahaṃmāna</seg><seg type="pāda" n="b">mahākṛṣṇāhidaṃśitaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nāhaṃ karteti viśvāsā</seg><seg type="pāda" n="d">mṛtaṃ pītvā sukhī bhava</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_1.8">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">ahaṃ kartety ahaṃ-māna</seg><seg type="pāda" n="b">mahā-kṛṣṇāhi-daṃśitaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nāhaṃ karteti viśvāsā</seg><seg type="pāda" n="d">-mṛtaṃ pītvā sukhī bhava</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_1.9">
<l><seg type="pāda" n="a">eko viśuddhabodho 'ham</seg> <seg type="pāda" n="b">iti niścayavahninā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">prajvālyājñānagahanaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">vītasokaḥ sukhī bhava</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_1.9">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">eko viśuddha-bodho 'ham</seg> <seg type="pāda" n="b">iti niścaya-vahninā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">prajvālyājñāna-gahanaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">vīta-sokaḥ sukhī bhava</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_1.10">
<l><seg type="pāda" n="a">yatra viśvam idaṃ bhāti</seg> <seg type="pāda" n="b">kalpitaṃ rajjusarpavat</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ānandaparamānandaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">sa bodhas tvaṃ sukhaṃ cara</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_1.10">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">yatra viśvam idaṃ bhāti</seg> <seg type="pāda" n="b">kalpitaṃ rajju-sarpavat</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ānanda-paramānandaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">sa bodhas tvaṃ sukhaṃ cara</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_1.11">
<l><seg type="pāda" n="a">muktābhimānī mukto hi</seg> <seg type="pāda" n="b">baddho baddhābhimāny api</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kiṃ vadantīha satye 'yaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">yā matiḥ sā gatir bhavet</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_1.11">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">muktābhimānī mukto hi</seg> <seg type="pāda" n="b">baddho baddhābhimāny api</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kiṃ vadantīha satye 'yaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">yā matiḥ sā gatir bhavet</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_1.12">
<l><seg type="pāda" n="a">ātmā sākṣī vibhuḥ pūrṇa</seg> <seg type="pāda" n="b">eko muktaś cid akriyaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">asaṅgo nispṛhaḥ śānto</seg> <seg type="pāda" n="d">bhramāt saṃsāravān iva</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_1.12">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">ātmā sākṣī vibhuḥ pūrṇa</seg> <seg type="pāda" n="b">eko muktaś cid akriyaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">asaṅgo nispṛhaḥ śānto</seg> <seg type="pāda" n="d">bhramāt saṃsāravān iva</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_1.13">
<l><seg type="pāda" n="a">kūṭasthaṃ bodham advaitam</seg> <seg type="pāda" n="b">ātmānaṃ paribhāvaya</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ābhāso 'haṃ bhramaṃ muktvā</seg> <seg type="pāda" n="d">bhāvaṃ bāhyam athāntaraṃ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_1.13">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">kūṭasthaṃ bodham advaitam</seg> <seg type="pāda" n="b">ātmānaṃ paribhāvaya</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ābhāso 'haṃ bhramaṃ muktvā</seg> <seg type="pāda" n="d">bhāvaṃ bāhyam athāntaraṃ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_1.14">
<l><seg type="pāda" n="a">dehābhimānapāśena</seg> <seg type="pāda" n="b">ciraṃ baddho 'si putraka</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">bodho 'haṃ jñānakhaḍgena</seg> <seg type="pāda" n="d">tan niṣkṛtya sukhī bhava</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_1.14">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">dehābhimāna-pāśena</seg> <seg type="pāda" n="b">ciraṃ baddho 'si putraka</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">bodho 'haṃ jñāna-khaḍgena</seg> <seg type="pāda" n="d">tan niṣkṛtya sukhī bhava</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_1.15">
<l><seg type="pāda" n="a">niḥsaṅgo niṣkriyo 'si tvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">svaprakāśo nirañjanaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ayam eva hi te bandhaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">samādhim anutiṣṭhasi</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_1.15">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">niḥsaṅgo niṣkriyo 'si tvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">sva-prakāśo nirañjanaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ayam eva hi te bandhaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">samādhim anutiṣṭhasi</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_1.16">
<l><seg type="pāda" n="a">tvayā vyāptam idaṃ viśvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">tvayi protaṃ yathārthataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">śudddhabuddhasvarūpas tvaṃ,</seg> <seg type="pāda" n="d">mā gamaḥ kṣudracittatām</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_1.16">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">tvayā vyāptam idaṃ viśvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">tvayi protaṃ yathārthataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">śudddha-buddha-svarūpas tvaṃ,</seg> <seg type="pāda" n="d">mā gamaḥ kṣudra-cittatām</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_1.17">
<l><seg type="pāda" n="a">nirapekṣo nirvikāro</seg> <seg type="pāda" n="b">nirbharaḥ śītalāśayaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">agādhabuddhir akṣubdho</seg> <seg type="pāda" n="d">bhava cinmātravāsanaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_1.17">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">nirapekṣo nirvikāro</seg> <seg type="pāda" n="b">nirbharaḥ śītalāśayaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">agādha-buddhir akṣubdho</seg> <seg type="pāda" n="d">bhava cin-mātra-vāsanaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_1.18">
<l><seg type="pāda" n="a">sākāram anṛtaṃ viddhi</seg> <seg type="pāda" n="b">nirākāraṃ tu niścalam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">etattattvopadeśena</seg> <seg type="pāda" n="d">na punarbhavasambhavaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_1.18">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">sākāram anṛtaṃ viddhi</seg> <seg type="pāda" n="b">nirākāraṃ tu niścalam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">etat-tattvopadeśena</seg> <seg type="pāda" n="d">na punar-bhava-sambhavaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_1.19">
<l><seg type="pāda" n="a">yathaivādarśam adhyasthe</seg> <seg type="pāda" n="b">rūpe 'ntaḥ paritas tu saḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tathaivāsmin śarīre 'ntaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">paritaḥ parameśvaraḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_1.19">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">yathaivādarśam adhyasthe</seg> <seg type="pāda" n="b">rūpe 'ntaḥ paritas tu saḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tathaivāsmin śarīre 'ntaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">paritaḥ parameśvaraḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_1.20">
<l><seg type="pāda" n="a">ekaṃ sarvagataṃ vyoma</seg> <seg type="pāda" n="b">bahir antar yathā ghaṭe</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nityaṃ nirantaraṃ brahma</seg> <seg type="pāda" n="d">sarvabhūtagaṇe tathā</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_1.20">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">ekaṃ sarva-gataṃ vyoma</seg> <seg type="pāda" n="b">bahir antar yathā ghaṭe</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nityaṃ nirantaraṃ brahma</seg> <seg type="pāda" n="d">sarva-bhūta-gaṇe tathā</seg> //</l>
</lg>
</note>




<milestone unit="speaker" n="janaka uvāca"/>
<lg xml:id="Avg_2.1">
<l><seg type="pāda" n="a">aho nirañjanaḥ śānto</seg> <seg type="pāda" n="b">bodho 'haṃ prakṛteḥ paraḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">etāvantam ahaṃ kālaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">mohenaiva viḍambitaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_2.1">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">aho nirañjanaḥ śānto</seg> <seg type="pāda" n="b">bodho 'haṃ prakṛteḥ paraḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">etāvantam ahaṃ kālaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">mohenaiva viḍambitaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_2.2">
<l><seg type="pāda" n="a">yathā prakāśayāmy eko</seg> <seg type="pāda" n="b">deham enaṃ tathā jagat</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ato mama jagat sarvam</seg> <seg type="pāda" n="d">athavā na ca kiṃcana</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_2.2">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">yathā prakāśayāmy eko</seg> <seg type="pāda" n="b">deham enaṃ tathā jagat</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ato mama jagat sarvam</seg> <seg type="pāda" n="d">athavā na ca kiṃcana</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_2.3">
<l><seg type="pāda" n="a">saśarīram aho viśvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">parityajya mayādhunā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kutaścit kauśalād eva</seg> <seg type="pāda" n="d">paramātmā vilokyate</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_2.3">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">saśarīram aho viśvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">parityajya mayādhunā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kutaścit kauśalād eva</seg> <seg type="pāda" n="d">paramātmā vilokyate</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_2.4">
<l><seg type="pāda" n="a">yathā na toyato bhinnās</seg> <seg type="pāda" n="b">taraṅgāḥ phenabudbudāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ātmano na tathā bhinnaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">viśvam ātmavinirgatam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_2.4">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">yathā na toyato bhinnās</seg> <seg type="pāda" n="b">taraṅgāḥ phena-budbudāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ātmano na tathā bhinnaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">viśvam ātma-vinirgatam</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_2.5">
<l><seg type="pāda" n="a">tantumātro bhaved eva</seg> <seg type="pāda" n="b">paṭo yadvad vicāritaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ātmatanmatram evedaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">tadvad viśvaṃ vicāritam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_2.5">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">tantu-mātro bhaved eva</seg> <seg type="pāda" n="b">paṭo yadvad vicāritaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ātma-tanmatram evedaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">tadvad viśvaṃ vicāritam</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_2.6">
<l><seg type="pāda" n="a">yathaivekṣurase kḷptā</seg> <seg type="pāda" n="b">tena vyāptaiva śarkarā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tathā viśvaṃ mayi kḷptaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">mayā vyāptaṃ nirantaram</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_2.6">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">yathaivekṣu-rase kḷptā</seg> <seg type="pāda" n="b">tena vyāptaiva śarkarā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tathā viśvaṃ mayi kḷptaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">mayā vyāptaṃ nirantaram</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_2.7">
<l><seg type="pāda" n="a">ātmājñānāj jagad bhāti</seg> <seg type="pāda" n="b">ātmajñānān na bhāsate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">rajjvajñānād ahir bhāti</seg> <seg type="pāda" n="d">tajjñānād bhāsate na hi</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_2.7">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">ātmājñānāj jagad bhāti</seg> <seg type="pāda" n="b">ātma-jñānān na bhāsate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">rajjvajñānād ahir bhāti</seg> <seg type="pāda" n="d">taj-jñānād bhāsate na hi</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_2.8">
<l><seg type="pāda" n="a">prakāśo me nijaṃ rūpaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">nātirikto 'smy ahaṃ tataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yadā prakāśate viśvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">tadāham bhāsa eva hi</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_2.8">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">prakāśo me nijaṃ rūpaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">nātirikto 'smy ahaṃ tataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yadā prakāśate viśvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">tadāham bhāsa eva hi</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_2.9">
<l><seg type="pāda" n="a">aho vikalpitaṃ viśvam</seg> <seg type="pāda" n="b">ajñānān mayi bhāsate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">rūpyaṃ śuktau phaṇī rajjau</seg> <seg type="pāda" n="d">vāri sūryakare yathā</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_2.9">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">aho vikalpitaṃ viśvam</seg> <seg type="pāda" n="b">ajñānān mayi bhāsate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">rūpyaṃ śuktau phaṇī rajjau</seg> <seg type="pāda" n="d">vāri sūryakare yathā</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_2.10">
<l><seg type="pāda" n="a">matto vinirgataṃ viśvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">mayy eva layam eṣyati</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">mṛdi kumbho jale vīciḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">kanake kaṭakaṃ yathā</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_2.10">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">matto vinirgataṃ viśvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">mayy eva layam eṣyati</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">mṛdi kumbho jale vīciḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">kanake kaṭakaṃ yathā</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_2.11">
<l><seg type="pāda" n="a">aho ahaṃ namo mahyaṃ,</seg> <seg type="pāda" n="b">vināśo yasya nāsti me</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">brahmādistambaparyantaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">jagannāśe 'pi tiṣṭhataḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_2.11">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">aho ahaṃ namo mahyaṃ,</seg> <seg type="pāda" n="b">vināśo yasya nāsti me</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">brahmādi-stamba-paryantaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">jagannāśe 'pi tiṣṭhataḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_2.12">
<l><seg type="pāda" n="a">aho ahaṃ namo mahyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">eko 'haṃ dehavān api</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kvacin na gantā nāgantā</seg> <seg type="pāda" n="d">vyāpya viśvam avasthitaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_2.12">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">aho ahaṃ namo mahyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">eko 'haṃ dehavān api</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kvacin na gantā nāgantā</seg> <seg type="pāda" n="d">vyāpya viśvam avasthitaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_2.13">
<l><seg type="pāda" n="a">aho ahaṃ namo mahyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">dakṣo nāstīha matsamaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">asaṃspṛśya śarīreṇa</seg> <seg type="pāda" n="d">yena viśvaṃ ciraṃ dhṛtam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_2.13">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">aho ahaṃ namo mahyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">dakṣo nāstīha mat-samaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">asaṃspṛśya śarīreṇa</seg> <seg type="pāda" n="d">yena viśvaṃ ciraṃ dhṛtam</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_2.14">
<l><seg type="pāda" n="a">aho ahaṃ namo mahyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">yasya me nāsti kiṃcana</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">athavā yasya me sarvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">yad vāṅmanasagocaram</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_2.14">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">aho ahaṃ namo mahyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">yasya me nāsti kiṃcana</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">athavā yasya me sarvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">yad vāṅ-manasa-gocaram</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_2.15">
<l><seg type="pāda" n="a">jñānaṃ jñeyaṃ tathā jñātā</seg> <seg type="pāda" n="b">tritayaṃ nāsti vāstavam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ajñānād bhāti yatredaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">so 'ham asmi nirañjanaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_2.15">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">jñānaṃ jñeyaṃ tathā jñātā</seg> <seg type="pāda" n="b">tritayaṃ nāsti vāstavam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ajñānād bhāti yatredaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">so 'ham asmi nirañjanaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_2.16">
<l><seg type="pāda" n="a">dvaitamūlam aho duḥkhaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">nānyat tasyāsti bheṣajam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dṛśyam etan mṛṣā sarvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">eko 'haṃ cidraso 'malaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_2.16">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">dvaita-mūlam aho duḥkhaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">nānyat tasyāsti bheṣajam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dṛśyam etan mṛṣā sarvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">eko 'haṃ cid-raso 'malaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_2.17">
<l><seg type="pāda" n="a">bodhamātro 'ham ajñānād</seg> <seg type="pāda" n="b">upadhiḥ kalpito mayā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">evaṃ vimṛśato nityaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">nirvikalpe sthitir mama</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_2.17">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">bodha-mātro 'ham ajñānād</seg> <seg type="pāda" n="b">upadhiḥ kalpito mayā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">evaṃ vimṛśato nityaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">nirvikalpe sthitir mama</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_2.18">
<l><seg type="pāda" n="a">na me bandho 'sti mokṣo vā</seg> <seg type="pāda" n="b">bhrāntiḥ śāntā nirāśrayā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">aho mayi sthitaṃ viśvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">vastuto na mayi sthitam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_2.18">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">na me bandho 'sti mokṣo vā</seg> <seg type="pāda" n="b">bhrāntiḥ śāntā nirāśrayā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">aho mayi sthitaṃ viśvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">vastuto na mayi sthitam</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_2.19">
<l><seg type="pāda" n="a">saśarīram idaṃ viśvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">na kiṃcid iti niścitam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">śuddhacinmātra ātmā ca</seg> <seg type="pāda" n="d">tat kasmin kalpanādhunā</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_2.19">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">sa-śarīram idaṃ viśvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">na kiṃcid iti niścitam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">śuddha-cin-mātra ātmā ca</seg> <seg type="pāda" n="d">tat kasmin kalpanādhunā</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_2.20">
<l><seg type="pāda" n="a">śarīraṃ svarganarakau</seg> <seg type="pāda" n="b">bandhamokṣau bhayaṃ tathā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kalpanāmātram evaitat</seg> <seg type="pāda" n="d">kiṃ me kāryaṃ cidātmanaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_2.20">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">śarīraṃ svarga-narakau</seg> <seg type="pāda" n="b">bandha-mokṣau bhayaṃ tathā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kalpanā-mātram evaitat</seg> <seg type="pāda" n="d">kiṃ me kāryaṃ cidātmanaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_2.21">
<l><seg type="pāda" n="a">aho janasamūhe 'pi</seg> <seg type="pāda" n="b">na dvaitaṃ paśyato mama</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">araṇyam iva saṃvṛttaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">kva ratiṃ karavāṇy aham</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_2.21">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">aho jana-samūhe 'pi</seg> <seg type="pāda" n="b">na dvaitaṃ paśyato mama</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">araṇyam iva saṃvṛttaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">kva ratiṃ karavāṇy aham</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_2.22">
<l><seg type="pāda" n="a">nāham deho na me deho</seg> <seg type="pāda" n="b">jīvo nāham, ahaṃ hi cit</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ayam eva hi me bandha</seg> <seg type="pāda" n="d">āsīt yā jīvite spṛhā</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_2.22">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">nāham deho na me deho</seg> <seg type="pāda" n="b">jīvo nāham, ahaṃ hi cit</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ayam eva hi me bandha</seg> <seg type="pāda" n="d">āsīt yā jīvite spṛhā</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_2.23">
<l><seg type="pāda" n="a">aho bhuvanakallolair</seg> <seg type="pāda" n="b">vicitrair drāk samutthitam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">mayy anantamahāmbhodhau</seg> <seg type="pāda" n="d">cittavāte samudyate</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_2.23">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">aho bhuvana-kallolair</seg> <seg type="pāda" n="b">vicitrair drāk samutthitam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">mayy ananta-mahāmbhodhau</seg> <seg type="pāda" n="d">citta-vāte samudyate</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_2.24">
<l><seg type="pāda" n="a">mayy anantamahāmbhodhau</seg> <seg type="pāda" n="b">cittavāte praśāmyati</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">abhāgyāj jīvavaṇijo</seg> <seg type="pāda" n="d">jagat poto vinaśvaraḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_2.24">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">mayy ananta-mahāmbhodhau</seg> <seg type="pāda" n="b">citta-vāte praśāmyati</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">abhāgyāj jīva-vaṇijo</seg> <seg type="pāda" n="d">jagat poto vinaśvaraḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_2.25">
<l><seg type="pāda" n="a">mayy anantamahāmbhodhav</seg> <seg type="pāda" n="b">āścaryaṃ jīvavīcayaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">udyanti ghnanti khelanti</seg> <seg type="pāda" n="d">praviśanti svabhāvataḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_2.25">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">mayy ananta-mahāmbhodhav</seg> <seg type="pāda" n="b">āścaryaṃ jīva-vīcayaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">udyanti ghnanti khelanti</seg> <seg type="pāda" n="d">praviśanti svabhāvataḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>




<milestone unit="speaker" n="aṣṭāvakra uvāca"/>
<lg xml:id="Avg_3.1">
<l><seg type="pāda" n="a">avināśinam ātmānam</seg> <seg type="pāda" n="b">ekaṃ vijñāya tattvataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tavātmajñasya dhīrasya</seg> <seg type="pāda" n="d">katham arthārjane ratiḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_3.1">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">avināśinam ātmānam</seg> <seg type="pāda" n="b">ekaṃ vijñāya tattvataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tavātma-jñasya dhīrasya</seg> <seg type="pāda" n="d">katham arthārjane ratiḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_3.2">
<l><seg type="pāda" n="a">ātmājñānād aho prītir</seg> <seg type="pāda" n="b">viṣayabhramagocare</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">śukter ajñānato lobho</seg> <seg type="pāda" n="d">yathā rajatavibhrame</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_3.2">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">ātmājñānād aho prītir</seg> <seg type="pāda" n="b">viṣaya-bhrama-gocare</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">śukter ajñānato lobho</seg> <seg type="pāda" n="d">yathā rajata-vibhrame</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_3.3">
<l><seg type="pāda" n="a">viśvaṃ sphurati yatredaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">taraṅgā iva sāgare</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">so 'ham asmīti vijñāya,</seg> <seg type="pāda" n="d">kiṃ dīna iva dhāvasi</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_3.3">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">viśvaṃ sphurati yatredaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">taraṅgā iva sāgare</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">so 'ham asmīti vijñāya,</seg> <seg type="pāda" n="d">kiṃ dīna iva dhāvasi</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_3.4">
<l><seg type="pāda" n="a">śrutvāpi śuddhacaitanyam</seg> <seg type="pāda" n="b">ātmānam atisundaram</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">upasthetyantasaṃsakto</seg> <seg type="pāda" n="d">mālinyam adhigacchati</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_3.4">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">śrutvāpi śuddha-caitanyam</seg> <seg type="pāda" n="b">ātmānam atisundaram</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">upasthetyanta-saṃsakto</seg> <seg type="pāda" n="d">mālinyam adhigacchati</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_3.5">
<l><seg type="pāda" n="a">sarvabhūteṣu cātmānaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">sarvabhūtāni cātmani</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">muner jānata āścaryaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">mamatvam anuvartate</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_3.5">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">sarva-bhūteṣu cātmānaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">sarva-bhūtāni cātmani</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">muner jānata āścaryaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">mamatvam anuvartate</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_3.6">
<l><seg type="pāda" n="a">āsthitaḥ paramādvaitaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">mokṣārthe 'pi vyavasthitaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">āścaryaṃ kāmavaśago</seg> <seg type="pāda" n="d">vikalaḥ keliśikṣayā</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_3.6">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">āsthitaḥ paramādvaitaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">mokṣārthe 'pi vyavasthitaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">āścaryaṃ kāma-vaśago</seg> <seg type="pāda" n="d">vikalaḥ keli-śikṣayā</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_3.7">
<l><seg type="pāda" n="a">udbhūtaṃ jñānadurmitram</seg> <seg type="pāda" n="b">avadhāryātidurbalaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">āścaryaṃ kāmam ākāṅkṣet</seg> <seg type="pāda" n="d">kālam antam anuśritaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_3.7">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">udbhūtaṃ jñāna-durmitram</seg> <seg type="pāda" n="b">avadhāryātidurbalaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">āścaryaṃ kāmam ākāṅkṣet</seg> <seg type="pāda" n="d">kālam antam anuśritaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_3.8">
<l><seg type="pāda" n="a">ihāmutra viraktasya</seg> <seg type="pāda" n="b">nityānityavivekinaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">āścaryaṃ mokṣakāmasya</seg> <seg type="pāda" n="d">mokṣād eva vibhīṣikā</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_3.8">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">ihāmutra viraktasya</seg> <seg type="pāda" n="b">nityānitya-vivekinaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">āścaryaṃ mokṣa-kāmasya</seg> <seg type="pāda" n="d">mokṣād eva vibhīṣikā</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_3.9">
<l><seg type="pāda" n="a">dhīras tu bhojyamāno 'pi</seg> <seg type="pāda" n="b">pīḍyamāno 'pi sarvadā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ātmānaṃ kevalaṃ paśyan</seg> <seg type="pāda" n="d">na tuṣyati na kupyati</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_3.9">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">dhīras tu bhojyamāno 'pi</seg> <seg type="pāda" n="b">pīḍyamāno 'pi sarvadā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ātmānaṃ kevalaṃ paśyan</seg> <seg type="pāda" n="d">na tuṣyati na kupyati</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_3.10">
<l><seg type="pāda" n="a">ceṣṭamānaṃ śarīraṃ svaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">paśyaty anyaśarīravat</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">saṃstave cāpi nindāyāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">kathaṃ kṣubhyet mahāśayaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_3.10">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">ceṣṭamānaṃ śarīraṃ svaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">paśyaty anya-śarīravat</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">saṃstave cāpi nindāyāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">kathaṃ kṣubhyet mahāśayaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_3.11">
<l><seg type="pāda" n="a">māyāmātram idaṃ viśvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">paśyan vigatakautukaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">api sannihite mṛtyau</seg> <seg type="pāda" n="d">kathaṃ trasyati dhīradhīḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_3.11">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">māyā-mātram idaṃ viśvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">paśyan vigata-kautukaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">api sannihite mṛtyau</seg> <seg type="pāda" n="d">kathaṃ trasyati dhīradhīḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_3.12">
<l><seg type="pāda" n="a">niḥspṛhaṃ mānasaṃ yasya</seg> <seg type="pāda" n="b">nairāśye 'pi mahātmanaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tasyātmajñānatṛptasya</seg> <seg type="pāda" n="d">tulanā kena jāyate</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_3.12">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">niḥspṛhaṃ mānasaṃ yasya</seg> <seg type="pāda" n="b">nairāśye 'pi mahātmanaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tasyātma-jñāna-tṛptasya</seg> <seg type="pāda" n="d">tulanā kena jāyate</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_3.13">
<l><seg type="pāda" n="a">svabhāvād eva jānāno</seg> <seg type="pāda" n="b">dṛśyam etan na kiṃcana</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">idaṃ grāhyam idaṃ tyājyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">sa kiṃ paśyati dhīradhīḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_3.13">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">svabhāvād eva jānāno</seg> <seg type="pāda" n="b">dṛśyam etan na kiṃcana</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">idaṃ grāhyam idaṃ tyājyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">sa kiṃ paśyati dhīradhīḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_3.14">
<l><seg type="pāda" n="a">antastyaktakaṣāyasya</seg> <seg type="pāda" n="b">nirdvandvasya nirāśiṣaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yadṛcchayāgato bhogo</seg> <seg type="pāda" n="d">na duḥkhāya na tuṣṭaye</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_3.14">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">antas-tyakta-kaṣāyasya</seg> <seg type="pāda" n="b">nirdvandvasya nirāśiṣaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yad-ṛcchay-āgato bhogo</seg> <seg type="pāda" n="d">na duḥkhāya na tuṣṭaye</seg> //</l>
</lg>
</note>




<milestone unit="speaker" n="aṣṭāvakra uvāca"/>
<lg xml:id="Avg_4.1">
<l><seg type="pāda" n="a">hantātmajñasya dhīrasya</seg> <seg type="pāda" n="b">khelato bhogalīlayā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">na hi saṃsāravāhīkair</seg> <seg type="pāda" n="d">mūḍaiḥ saha samānatā</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_4.1">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">hantātma-jñasya dhīrasya</seg> <seg type="pāda" n="b">khelato bhoga-līlayā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">na hi saṃsāra-vāhīkair</seg> <seg type="pāda" n="d">mūḍaiḥ saha samānatā</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_4.2">
<l><seg type="pāda" n="a">yat padaṃ prepsavo dīnāḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">śakrādyāḥ sarvadevatāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">aho tatra sthito yogī</seg> <seg type="pāda" n="d">na harṣam upagacchati</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_4.2">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">yat padaṃ prepsavo dīnāḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">śakrādyāḥ sarva-devatāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">aho tatra sthito yogī</seg> <seg type="pāda" n="d">na harṣam upagacchati</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_4.3">
<l><seg type="pāda" n="a">tajjñasya puṇyapāpābhyāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">sparśo hy antar na jāyate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">na hy ākāśasya dhūmena</seg> <seg type="pāda" n="d">dṛśyamānāpi saṅgati</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_4.3">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">taj-jñasya puṇya-pāpābhyāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">sparśo hy antar na jāyate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">na hy ākāśasya dhūmena</seg> <seg type="pāda" n="d">dṛśyamānāpi saṅgati</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_4.4">
<l><seg type="pāda" n="a">ātmaivedaṃ jagat sarvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">jñātaṃ yena mahātmanā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yadṛcchayā varttamānaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">taṃ niṣeddhuṃ kṣameta kaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_4.4">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">ātmaivedaṃ jagat sarvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">jñātaṃ yena mahātmanā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yad-ṛcchayā varttamānaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">taṃ niṣeddhuṃ kṣameta kaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_4.5">
<l><seg type="pāda" n="a">ābrahmastambaparyante</seg> <seg type="pāda" n="b">bhūtagrāme caturvidhe</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vijñasyaiva hi sāmarthyam</seg> <seg type="pāda" n="d">icchānicchāvivarjane</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_4.5">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">ā-brahma-stamba-paryante</seg> <seg type="pāda" n="b">bhūta-grāme catur-vidhe</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vijñasyaiva hi sāmarthyam</seg> <seg type="pāda" n="d">icchānicchā-vivarjane</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_4.6">
<l><seg type="pāda" n="a">ātmānam advayaṃ kaścij</seg> <seg type="pāda" n="b">jānāti jagad īśvaraṃ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yad vetti tat sa kurute</seg> <seg type="pāda" n="d">na bhayaṃ tasya kutracit</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_4.6">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">ātmānam advayaṃ kaścij</seg> <seg type="pāda" n="b">jānāti jagad īśvaraṃ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yad vetti tat sa kurute</seg> <seg type="pāda" n="d">na bhayaṃ tasya kutracit</seg> //</l>
</lg>
</note>




<milestone unit="speaker" n="aṣṭāvakra uvāca"/>
<lg xml:id="Avg_5.1">
<l><seg type="pāda" n="a">na te saṅgo 'sti kenāpi</seg> <seg type="pāda" n="b">kiṃ śuddhas tyaktum icchasi</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">saṅghātavilayaṃ kurvann</seg> <seg type="pāda" n="d">evam eva layaṃ vraja</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_5.1">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">na te saṅgo 'sti kenāpi</seg> <seg type="pāda" n="b">kiṃ śuddhas tyaktum icchasi</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">saṅghāta-vilayaṃ kurvann</seg> <seg type="pāda" n="d">evam eva layaṃ vraja</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_5.2">
<l><seg type="pāda" n="a">udeti bhavato viśvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">vāridher iva budbudaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">iti jñatvaikam ātmānam</seg> <seg type="pāda" n="d">evam eva layaṃ vraja</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_5.2">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">udeti bhavato viśvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">vāridher iva budbudaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">iti jñatvaikam ātmānam</seg> <seg type="pāda" n="d">evam eva layaṃ vraja</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_5.3">
<l><seg type="pāda" n="a">pratyakṣam apy avastutvād</seg> <seg type="pāda" n="b">viśvaṃ nāsty amale tvayi</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">rajjusarpa iva vyaktam</seg> <seg type="pāda" n="d">evam eva layaṃ vraja</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_5.3">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">pratyakṣam apy avastutvād</seg> <seg type="pāda" n="b">viśvaṃ nāsty amale tvayi</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">rajju-sarpa iva vyaktam</seg> <seg type="pāda" n="d">evam eva layaṃ vraja</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_5.4">
<l><seg type="pāda" n="a">samaduḥkhasukhaḥ pūrṇa</seg> <seg type="pāda" n="b">āśānairāśyayoḥ samaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">samajīvitamṛtyuḥ sann</seg> <seg type="pāda" n="d">evam eva layaṃ vraja</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_5.4">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">sama-duḥkha-sukhaḥ pūrṇa</seg> <seg type="pāda" n="b">āśā-nairāśyayoḥ samaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sama-jīvita-mṛtyuḥ sann</seg> <seg type="pāda" n="d">evam eva layaṃ vraja</seg> //</l>
</lg>
</note>




<milestone unit="speaker" n="aṣṭāvakra uvāca"/>
<lg xml:id="Avg_6.1">
<l><seg type="pāda" n="a">ākāśavad ananto 'haṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">ghaṭavat prakṛtaṃ jagat</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">iti jñānaṃ tathaitasya</seg> <seg type="pāda" n="d">na tyāgo na graho layaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_6.1">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">ākāśavad ananto 'haṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">ghaṭavat prakṛtaṃ jagat</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">iti jñānaṃ tathaitasya</seg> <seg type="pāda" n="d">na tyāgo na graho layaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_6.2">
<l><seg type="pāda" n="a">mahodadhir ivāhaṃ sa</seg> <seg type="pāda" n="b">prapañco vīcisaṃnibhaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">iti jñānaṃ tathaitasya</seg> <seg type="pāda" n="d">na tyāgo na graho layaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_6.2">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">mahodadhir ivāhaṃ sa</seg> <seg type="pāda" n="b">prapañco vīci-saṃnibhaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">iti jñānaṃ tathaitasya</seg> <seg type="pāda" n="d">na tyāgo na graho layaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_6.3">
<l><seg type="pāda" n="a">ahaṃ sa śuktisaṅkāśo</seg> <seg type="pāda" n="b">rūpyavad viśvakalpanā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">iti jñānaṃ tathaitasya</seg> <seg type="pāda" n="d">na tyāgo na graho layaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_6.3">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">ahaṃ sa śukti-saṅkāśo</seg> <seg type="pāda" n="b">rūpyavad viśva-kalpanā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">iti jñānaṃ tathaitasya</seg> <seg type="pāda" n="d">na tyāgo na graho layaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_6.4">
<l><seg type="pāda" n="a">ahaṃ vā sarvabhūteṣu</seg> <seg type="pāda" n="b">sarvabhūtāny atho mayi</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">iti jñānaṃ tathaitasya</seg> <seg type="pāda" n="d">na tyāgo na graho layaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_6.4">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">ahaṃ vā sarva-bhūteṣu</seg> <seg type="pāda" n="b">sarva-bhūtāny atho mayi</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">iti jñānaṃ tathaitasya</seg> <seg type="pāda" n="d">na tyāgo na graho layaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>




<milestone unit="speaker" n="janaka uvāca"/>
<lg xml:id="Avg_7.1">
<l><seg type="pāda" n="a">mayy anantamahāmbhodhau</seg> <seg type="pāda" n="b">viśvapota itastataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">bhramati svāntavātena</seg> <seg type="pāda" n="d">na mamāsty asahiṣṇutā</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_7.1">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">mayy ananta-mahāmbhodhau</seg> <seg type="pāda" n="b">viśva-pota itas-tataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">bhramati svānta-vātena</seg> <seg type="pāda" n="d">na mamāsty asahiṣṇutā</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_7.2">
<l><seg type="pāda" n="a">mayy anantamahāmbhodhau</seg> <seg type="pāda" n="b">jagadvīciḥ svabhāvataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">udetu vastam āyātu</seg> <seg type="pāda" n="d">na me vṛddhir na ca kṣatiḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_7.2">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">mayy ananta-mahāmbhodhau</seg> <seg type="pāda" n="b">jagad-vīciḥ svabhāvataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">udetu vastam āyātu</seg> <seg type="pāda" n="d">na me vṛddhir na ca kṣatiḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_7.3">
<l><seg type="pāda" n="a">mayy anantamahāmbhodhau</seg> <seg type="pāda" n="b">viśvaṃ nāma vikalpanā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">atiśānto nirākāra</seg> <seg type="pāda" n="d">etad evāham āsthitaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_7.3">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">mayy ananta-mahāmbhodhau</seg> <seg type="pāda" n="b">viśvaṃ nāma vikalpanā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">atiśānto nirākāra</seg> <seg type="pāda" n="d">etad evāham āsthitaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_7.4">
<l><seg type="pāda" n="a">nātmā bhāveṣu no bhāvas</seg> <seg type="pāda" n="b">tatrānante niranjane</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ity asakto 'spṛhaḥ śānta</seg> <seg type="pāda" n="d">etad evāham āstitaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_7.4">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">nātmā bhāveṣu no bhāvas</seg> <seg type="pāda" n="b">tatrānante niranjane</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ity asakto 'spṛhaḥ śānta</seg> <seg type="pāda" n="d">etad evāham āstitaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_7.5">
<l><seg type="pāda" n="a">aho cinmātram evāham</seg> <seg type="pāda" n="b">indrajālopamaṃ jagat</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ato mama kathaṃ kutra</seg> <seg type="pāda" n="d">heyopādeyakalpanā</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_7.5">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">aho cin-mātram evāham</seg> <seg type="pāda" n="b">indra-jālopamaṃ jagat</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ato mama kathaṃ kutra</seg> <seg type="pāda" n="d">heyopādeya-kalpanā</seg> //</l>
</lg>
</note>




<milestone unit="speaker" n="aṣṭāvakra uvāca"/>
<lg xml:id="Avg_8.1">
<l><seg type="pāda" n="a">tadā bandho yadā cittaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">kiṃcid vāñchati ṣocati</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kiṃcin muñcati gṛhṇāti</seg> <seg type="pāda" n="d">kiṃcid dhṛṣyati kupyati</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_8.1">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">tadā bandho yadā cittaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">kiṃcid vāñchati ṣocati</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kiṃcin muñcati gṛhṇāti</seg> <seg type="pāda" n="d">kiṃcid dhṛṣyati kupyati</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_8.2">
<l><seg type="pāda" n="a">tadā muktir yadā cittaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">na vāñchati na śocati</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">na muñcati na gṛhṇāti</seg> <seg type="pāda" n="d">na hṛṣyati na kupyati</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_8.2">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">tadā muktir yadā cittaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">na vāñchati na śocati</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">na muñcati na gṛhṇāti</seg> <seg type="pāda" n="d">na hṛṣyati na kupyati</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_8.3">
<l><seg type="pāda" n="a">tadā bandho yadā cittaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">saktaṃ kāsv api dṛṣṭiṣu</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tadā mokṣo yadā cittam</seg> <seg type="pāda" n="d">asaktaṃ sarvadṛṣṭiṣu</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_8.3">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">tadā bandho yadā cittaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">saktaṃ kāsv api dṛṣṭiṣu</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tadā mokṣo yadā cittam</seg> <seg type="pāda" n="d">asaktaṃ sarva-dṛṣṭiṣu</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_8.4">
<l><seg type="pāda" n="a">yadā nāhaṃ tadā mokṣo</seg> <seg type="pāda" n="b">yadāhaṃ bandhanaṃ tadā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">matveti helayā kiṃcit</seg> <seg type="pāda" n="d">mā gṛhāṇa vimuñca mā</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_8.4">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">yadā nāhaṃ tadā mokṣo</seg> <seg type="pāda" n="b">yadāhaṃ bandhanaṃ tadā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">matveti helayā kiṃcit</seg> <seg type="pāda" n="d">mā gṛhāṇa vimuñca mā</seg> //</l>
</lg>
</note>




<milestone unit="speaker" n="aṣṭāvakra uvāca"/>
<lg xml:id="Avg_9.1">
<l><seg type="pāda" n="a">kṛtākṛte ca dvandvāni</seg> <seg type="pāda" n="b">kadā śāntāni kasya vā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">evaṃ jñātveha nirvedād</seg> <seg type="pāda" n="d">bhava tyāgaparo 'vratī</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_9.1">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">kṛtākṛte ca dvandvāni</seg> <seg type="pāda" n="b">kadā śāntāni kasya vā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">evaṃ jñātveha nirvedād</seg> <seg type="pāda" n="d">bhava tyāga-paro 'vratī</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_9.2">
<l><seg type="pāda" n="a">kasyāpi tāta dhanyasya</seg> <seg type="pāda" n="b">lokaceṣṭāvalokanāt</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">jīvitecchā bubhukṣā ca</seg> <seg type="pāda" n="d">bubhutsopaśamaḥ gatāḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_9.2">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">kasyāpi tāta dhanyasya</seg> <seg type="pāda" n="b">loka-ceṣṭāvalokanāt</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">jīvitecchā bubhukṣā ca</seg> <seg type="pāda" n="d">bubhutsopaśamaḥ gatāḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_9.3">
<l><seg type="pāda" n="a">anityaṃ sarvam evedaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">tāpatritayadūṣitam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">asāraṃ ninditaṃ heyam</seg> <seg type="pāda" n="d">iti niścitya śāmyati</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_9.3">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">anityaṃ sarvam evedaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">tāpa-tritaya-dūṣitam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">asāraṃ ninditaṃ heyam</seg> <seg type="pāda" n="d">iti niścitya śāmyati</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_9.4">
<l><seg type="pāda" n="a">ko 'sau kālo vayaḥ kiṃ vā</seg> <seg type="pāda" n="b">yatra dvandvāni no nṛṇām</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tāny upekṣya yathāprāpta</seg><seg type="pāda" n="d">vartī siddhim avāpnuyāt</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_9.4">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">ko 'sau kālo vayaḥ kiṃ vā</seg> <seg type="pāda" n="b">yatra dvandvāni no nṛṇām</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tāny upekṣya yathā-prāpta</seg><seg type="pāda" n="d">vartī siddhim avāpnuyāt</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_9.5">
<l><seg type="pāda" n="a">nānā mataṃ maharṣīṣāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">sādhūnāṃ yogināṃ tathā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dṛṣṭvā nirvedam āpannaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">ko na śāmyati mānavaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_9.5">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">nānā mataṃ maharṣīṣāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">sādhūnāṃ yogināṃ tathā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dṛṣṭvā nirvedam āpannaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">ko na śāmyati mānavaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_9.6">
<l><seg type="pāda" n="a">kṛtvā mūrtiparijñānaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">caitanyasya na kiṃ guruḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nirvedasamatāyuktyā</seg> <seg type="pāda" n="d">yas tārayati saṃsṛteḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_9.6">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">kṛtvā mūrti-parijñānaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">caitanyasya na kiṃ guruḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nirveda-samatāyuktyā</seg> <seg type="pāda" n="d">yas tārayati saṃsṛteḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_9.7">
<l><seg type="pāda" n="a">paśya bhūtavikārāṃs tvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">bhūtamātrān yathārthataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tatkṣaṇād bandhanirmuktaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">svarūpastho bhaviṣyasi</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_9.7">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">paśya bhūta-vikārāṃs tvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">bhūta-mātrān yathārthataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tat-kṣaṇād bandha-nirmuktaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">sva-rūpa-stho bhaviṣyasi</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_9.8">
<l><seg type="pāda" n="a">vāsanā eva saṃsāra</seg> <seg type="pāda" n="b">iti sarvā vimuñca tāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tattyāgo vāsanātyāgāt</seg> <seg type="pāda" n="d">sthitir adya yathā tathā</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_9.8">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">vāsanā eva saṃsāra</seg> <seg type="pāda" n="b">iti sarvā vimuñca tāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tat-tyāgo vāsanā-tyāgāt</seg> <seg type="pāda" n="d">sthitir adya yathā tathā</seg> //</l>
</lg>
</note>




<milestone unit="speaker" n="aṣṭāvakra uvāca"/>
<lg xml:id="Avg_10.1">
<l><seg type="pāda" n="a">vihāya vairiṇaṃ kāmam</seg> <seg type="pāda" n="b">arthaṃ cānarthasaṅkulam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dharmam apy etayor hetuṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">sarvatrānādaraṃ kuru</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_10.1">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">vihāya vairiṇaṃ kāmam</seg> <seg type="pāda" n="b">arthaṃ cānartha-saṅkulam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dharmam apy etayor hetuṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">sarvatrānādaraṃ kuru</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_10.2">
<l><seg type="pāda" n="a">svapnendrajālavat paśya</seg> <seg type="pāda" n="b">dināni trīṇi pañca vā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">mitrakṣetradhanāgāra</seg><seg type="pāda" n="d">dāradāyādisampadaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_10.2">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">svapnendra-jālavat paśya</seg> <seg type="pāda" n="b">dināni trīṇi pañca vā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">mitra-kṣetra-dhanāgāra</seg><seg type="pāda" n="d">dāra-dāyādi-sampadaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_10.3">
<l><seg type="pāda" n="a">yatra yatra bhavet tṛṣṇā,</seg> <seg type="pāda" n="b">saṃsāraṃ viddhi tatra vai</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">prauḍhavairāgyam āśritya</seg> <seg type="pāda" n="d">vītatṛṣṇaḥ sukhī bhava</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_10.3">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">yatra yatra bhavet tṛṣṇā,</seg> <seg type="pāda" n="b">saṃsāraṃ viddhi tatra vai</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">prauḍha-vairāgyam āśritya</seg> <seg type="pāda" n="d">vīta-tṛṣṇaḥ sukhī bhava</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_10.4">
<l><seg type="pāda" n="a">tṛṣṇāmātrātmako bandhas,</seg> <seg type="pāda" n="b">tannāśo mokṣa ucyate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">bhavāsaṃsaktimātreṇa</seg> <seg type="pāda" n="d">prāptituṣṭir muhurmuhuḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_10.4">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">tṛṣṇā-mātrātmako bandhas,</seg> <seg type="pāda" n="b">tan-nāśo mokṣa ucyate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">bhavāsaṃsakti-mātreṇa</seg> <seg type="pāda" n="d">prāpti-tuṣṭir muhur-muhuḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_10.5">
<l><seg type="pāda" n="a">tvam ekaś cetanaḥ śuddho</seg> <seg type="pāda" n="b">jaḍaṃ viśvam asat tathā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">avidyāpi na kiṃcit sā</seg> <seg type="pāda" n="d">kā bubhutsā tathāpi te</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_10.5">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">tvam ekaś cetanaḥ śuddho</seg> <seg type="pāda" n="b">jaḍaṃ viśvam asat tathā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">avidyāpi na kiṃcit sā</seg> <seg type="pāda" n="d">kā bubhutsā tathāpi te</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_10.6">
<l><seg type="pāda" n="a">rājyaṃ sutāḥ kalatrāṇi</seg> <seg type="pāda" n="b">śarīrāṇi sukhāni ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">saṃsaktasyāpi naṣṭāni</seg> <seg type="pāda" n="d">tava janmani janmani</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_10.6">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">rājyaṃ sutāḥ kalatrāṇi</seg> <seg type="pāda" n="b">śarīrāṇi sukhāni ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">saṃsaktasyāpi naṣṭāni</seg> <seg type="pāda" n="d">tava janmani janmani</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_10.7">
<l><seg type="pāda" n="a">alam arthena kāmena</seg> <seg type="pāda" n="b">sukṛtenāpi karmaṇā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ebhyaḥ saṃsārakāntāre</seg> <seg type="pāda" n="d">na viśrāntam abhūn manaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_10.7">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">alam arthena kāmena</seg> <seg type="pāda" n="b">sukṛtenāpi karmaṇā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ebhyaḥ saṃsāra-kāntāre</seg> <seg type="pāda" n="d">na viśrāntam abhūn manaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_10.8">
<l><seg type="pāda" n="a">kṛtaṃ na kati janmāni</seg> <seg type="pāda" n="b">kāyena manasā girā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">duḥkham āyāsadaṃ karma</seg> <seg type="pāda" n="d">tad adyāpy uparamyatām</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_10.8">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">kṛtaṃ na kati janmāni</seg> <seg type="pāda" n="b">kāyena manasā girā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">duḥkham āyāsadaṃ karma</seg> <seg type="pāda" n="d">tad adyāpy uparamyatām</seg> //</l>
</lg>
</note>




<milestone unit="speaker" n="aṣṭāvakra uvāca"/>
<lg xml:id="Avg_11.1">
<l><seg type="pāda" n="a">bhāvābhāvavikāraś ca</seg> <seg type="pāda" n="b">svabhāvād iti niścayī</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nirvikāro gatakleśaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">sukhenaivopaśāmyati</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_11.1">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">bhāvābhāva-vikāraś ca</seg> <seg type="pāda" n="b">sva-bhāvād iti niścayī</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nirvikāro gata-kleśaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">sukhenaivopaśāmyati</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_11.2">
<l><seg type="pāda" n="a">īśvaraḥ sarvanirmātā</seg> <seg type="pāda" n="b">nehānya iti niścayī</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">antargalitasarvāśaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">śāntaḥ kvāpi na sajjate</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_11.2">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">īśvaraḥ sarva-nirmātā</seg> <seg type="pāda" n="b">nehānya iti niścayī</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">antar-galita-sarvāśaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">śāntaḥ kvāpi na sajjate</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_11.3">
<l><seg type="pāda" n="a">āpadaḥ sampadaḥ kāle</seg> <seg type="pāda" n="b">daivād eveti niścayī</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tṛptaḥ svasthendriyo nityaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">na vāñchati na śocati</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_11.3">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">āpadaḥ sampadaḥ kāle</seg> <seg type="pāda" n="b">daivād eveti niścayī</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tṛptaḥ svasthendriyo nityaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">na vāñchati na śocati</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_11.4">
<l><seg type="pāda" n="a">sukhaduḥkhe janmamṛtyū</seg> <seg type="pāda" n="b">daivād eveti niścayī</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sādhyādarśī nirāyāsaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">kurvann api na lipyate</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_11.4">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">sukha-duḥkhe janma-mṛtyū</seg> <seg type="pāda" n="b">daivād eveti niścayī</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sādhyādarśī nirāyāsaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">kurvann api na lipyate</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_11.5">
<l><seg type="pāda" n="a">cintayā jāyate duḥkhaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">nānyatheheti niścayī</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tayā hīnaḥ sukhī śāntaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">sarvatra galitaspṛhaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_11.5">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">cintayā jāyate duḥkhaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">nānyatheheti niścayī</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tayā hīnaḥ sukhī śāntaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">sarvatra galita-spṛhaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_11.6">
<l><seg type="pāda" n="a">nāhaṃ deho na me deho</seg> <seg type="pāda" n="b">bodho 'ham iti niścayī</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kaivalyam iva saṃprāpto</seg> <seg type="pāda" n="d">na smaraty akṛtaṃ kṛtam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_11.6">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">nāhaṃ deho na me deho</seg> <seg type="pāda" n="b">bodho 'ham iti niścayī</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kaivalyam iva saṃprāpto</seg> <seg type="pāda" n="d">na smaraty akṛtaṃ kṛtam</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_11.7">
<l><seg type="pāda" n="a">ābrahmastambaparyantam</seg> <seg type="pāda" n="b">aham eveti niścayī</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nirvikalpaḥ śuciḥ śāntaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">prāptāprāptavinirvṛtaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_11.7">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">ā-brahma-stamba-paryantam</seg> <seg type="pāda" n="b">aham eveti niścayī</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nirvikalpaḥ śuciḥ śāntaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">prāptāprāpta-vinirvṛtaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_11.8">
<l><seg type="pāda" n="a">nānāścaryam idaṃ viśvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">na kiṃcid iti niścayī</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nirvāsanaḥ sphūrtimātro</seg> <seg type="pāda" n="d">na kiṃcid iva śāmyati</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_11.8">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">nānāścaryam idaṃ viśvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">na kiṃcid iti niścayī</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nirvāsanaḥ sphūrti-mātro</seg> <seg type="pāda" n="d">na kiṃcid iva śāmyati</seg> //</l>
</lg>
</note>




<milestone unit="speaker" n="janaka uvāca"/>
<lg xml:id="Avg_12.1">
<l><seg type="pāda" n="a">kāyakṛtyāsahaḥ pūrvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">tato vāgvistarāsahaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">atha cintāsahas tasmād</seg> <seg type="pāda" n="d">evam evāham āsthitaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_12.1">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">kāya-kṛty-āsahaḥ pūrvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">tato vāg-vistarāsahaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">atha cintāsahas tasmād</seg> <seg type="pāda" n="d">evam evāham āsthitaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_12.2">
<l><seg type="pāda" n="a">prītyabhāvena śabdāder</seg> <seg type="pāda" n="b">adṛśyatvena cātmanaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vikṣepaikāgrahṛdaya</seg> <seg type="pāda" n="d">evam evāhaṃ āsthitaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_12.2">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">prīty-abhāvena śabdāder</seg> <seg type="pāda" n="b">adṛśyatvena cātmanaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vikṣepaikāgra-hṛdaya</seg> <seg type="pāda" n="d">evam evāhaṃ āsthitaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_12.3">
<l><seg type="pāda" n="a">samādhyāsādivikṣiptau</seg> <seg type="pāda" n="b">vyavahāraḥ samādhaye</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">evaṃ vilokya niyamam</seg> <seg type="pāda" n="d">evam evāham āsthitaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_12.3">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">sam-ādhyās-ādi-vikṣiptau</seg> <seg type="pāda" n="b">vyavahāraḥ samādhaye</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">evaṃ vilokya niyamam</seg> <seg type="pāda" n="d">evam evāham āsthitaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_12.4">
<l><seg type="pāda" n="a">heyopādeyavirahād</seg> <seg type="pāda" n="b">evaṃ harṣaviṣādayoḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">abhāvād adya he brahmann</seg> <seg type="pāda" n="d">evam evāham āsthitaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_12.4">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">heyopādeya-virahād</seg> <seg type="pāda" n="b">evaṃ harṣa-viṣādayoḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">abhāvād adya he brahmann</seg> <seg type="pāda" n="d">evam evāham āsthitaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_12.5">
<l><seg type="pāda" n="a">āśramānāśramaṃ dhyānaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">cittasvīkṛtavarjanam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vikalpaṃ mama vīkṣyaitair</seg> <seg type="pāda" n="d">evam evāham āsthitaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_12.5">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">āśramānāśramaṃ dhyānaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">cittas-vīkṛta-varjanam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vikalpaṃ mama vīkṣyaitair</seg> <seg type="pāda" n="d">evam evāham āsthitaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_12.6">
<l><seg type="pāda" n="a">karmānuṣṭhānam ajñānād</seg> <seg type="pāda" n="b">yathaivoparamas tathā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">buddhvā saṃyag idaṃ tattvam</seg> <seg type="pāda" n="d">evam evāham āsthitaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_12.6">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">karmānuṣṭhānam ajñānād</seg> <seg type="pāda" n="b">yathaivoparamas tathā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">buddhvā saṃyag idaṃ tattvam</seg> <seg type="pāda" n="d">evam evāham āsthitaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_12.7">
<l><seg type="pāda" n="a">acintyaṃ cintyamāno 'pi</seg> <seg type="pāda" n="b">cintārūpaṃ bhajaty asau</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tyaktvā tadbhāvanaṃ tasmād</seg> <seg type="pāda" n="d">evam evāham āsthitaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_12.7">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">acintyaṃ cintyamāno 'pi</seg> <seg type="pāda" n="b">cintārūpaṃ bhajaty asau</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tyaktvā tad-bhāvanaṃ tasmād</seg> <seg type="pāda" n="d">evam evāham āsthitaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_12.8">
<l><seg type="pāda" n="a">evam eva kṛtaṃ yena</seg> <seg type="pāda" n="b">sa kṛtārtho bhaved asau</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">evam eva svabhāvo yaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">sa kṛtārtho bhaved asau</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_12.8">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">evam eva kṛtaṃ yena</seg> <seg type="pāda" n="b">sa kṛtārtho bhaved asau</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">evam eva svabhāvo yaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">sa kṛtārtho bhaved asau</seg> //</l>
</lg>
</note>




<milestone unit="speaker" n="janaka uvāca"/>
<lg xml:id="Avg_13.1">
<l><seg type="pāda" n="a">akiṃcanabhavaṃ svāsthyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">kaupīnatve 'pi durlabham</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tyāgādāne vihāyāsmād</seg> <seg type="pāda" n="d">aham āse yathāsukham</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_13.1">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">akiṃcana-bhavaṃ svāsthyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">kaupīnatve 'pi durlabham</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tyāgādāne vihāyāsmād</seg> <seg type="pāda" n="d">aham āse yathā-sukham</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_13.2">
<l><seg type="pāda" n="a">kutrāpi khedaḥ kāyasya,</seg> <seg type="pāda" n="b">jihvā kutrāpi khidyate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">manaḥ kutrāpi tat tyaktvā</seg> <seg type="pāda" n="d">puruṣārthe sthitaḥ sukham</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_13.2">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">kutrāpi khedaḥ kāyasya,</seg> <seg type="pāda" n="b">jihvā kutrāpi khidyate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">manaḥ kutrāpi tat tyaktvā</seg> <seg type="pāda" n="d">puruṣārthe sthitaḥ sukham</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_13.3">
<l><seg type="pāda" n="a">kṛtaṃ kim api naiva syād</seg> <seg type="pāda" n="b">iti sañcintya tattvataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yadā yat kartum āyāti</seg> <seg type="pāda" n="d">tat kṛtvāse yathāsukham</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_13.3">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">kṛtaṃ kim api naiva syād</seg> <seg type="pāda" n="b">iti sañcintya tattvataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yadā yat kartum āyāti</seg> <seg type="pāda" n="d">tat kṛtvāse yathā-sukham</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_13.4">
<l><seg type="pāda" n="a">karmanaiṣkarmyanirbandha</seg><seg type="pāda" n="b">bhāvā dehasthayoginaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">saṃyogāyogavirahād</seg> <seg type="pāda" n="d">aham āse yathāsukham</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_13.4">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">karma-naiṣkarmya-nirbandha</seg><seg type="pāda" n="b">bhāvā deha-stha-yoginaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">saṃyogāyoga-virahād</seg> <seg type="pāda" n="d">aham āse yathā-sukham</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_13.5">
<l><seg type="pāda" n="a">arthānarthau na me sthityā</seg> <seg type="pāda" n="b">gatyā na śayanena vā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tiṣṭhan gacchan svapan tasmād</seg> <seg type="pāda" n="d">aham āse yathāsukham</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_13.5">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">arthānarthau na me sthityā</seg> <seg type="pāda" n="b">gatyā na śayanena vā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tiṣṭhan gacchan svapan tasmād</seg> <seg type="pāda" n="d">aham āse yathā-sukham</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_13.6">
<l><seg type="pāda" n="a">svapato nāsti me hāniḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">siddhir yatnavato na vā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nāśollāsau vihāyāsmād</seg> <seg type="pāda" n="d">aham āse yathāsukham</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_13.6">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">svapato nāsti me hāniḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">siddhir yatnavato na vā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nāśollāsau vihāyāsmād</seg> <seg type="pāda" n="d">aham āse yathā-sukham</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_13.7">
<l><seg type="pāda" n="a">sukhādirūpā niyamaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">bhāveṣv ālokya bhūriśaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">śubhāśubhe vihāyāsmād</seg> <seg type="pāda" n="d">aham āse yathāsukham</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_13.7">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">sukhādi-rūpā niyamaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">bhāveṣv ālokya bhūriśaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">śubhāśubhe vihāyāsmād</seg> <seg type="pāda" n="d">aham āse yathā-sukham</seg> //</l>
</lg>
</note>




<milestone unit="speaker" n="janaka uvāca"/>
<lg xml:id="Avg_14.1">
<l><seg type="pāda" n="a">prakṛtyā śūnyacitto yaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">pramādād bhāvabhāvanaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nidrito bodhita iva</seg> <seg type="pāda" n="d">kṣīṇasaṃsmaraṇo hi saḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_14.1">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">prakṛtyā śūnya-citto yaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">pramādād bhāva-bhāvanaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nidrito bodhita iva</seg> <seg type="pāda" n="d">kṣīṇa-saṃsmaraṇo hi saḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_14.2">
<l><seg type="pāda" n="a">kva dhanāni kva mitrāṇi</seg> <seg type="pāda" n="b">kva me viṣayadasyavaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kva śāstraṃ kva ca vijñānaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">yadā me galitā spṛhā</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_14.2">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">kva dhanāni kva mitrāṇi</seg> <seg type="pāda" n="b">kva me viṣaya-dasyavaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kva śāstraṃ kva ca vijñānaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">yadā me galitā spṛhā</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_14.3">
<l><seg type="pāda" n="a">vijñāte sākṣipuruṣe</seg> <seg type="pāda" n="b">paramātmani ceśvare</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nairāśye bandhamokṣe ca</seg> <seg type="pāda" n="d">na cintā muktaye mama</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_14.3">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">vijñāte sākṣi-puruṣe</seg> <seg type="pāda" n="b">paramātmani ceśvare</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nairāśye bandha-mokṣe ca</seg> <seg type="pāda" n="d">na cintā muktaye mama</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_14.4">
<l><seg type="pāda" n="a">antarvikalpaśūnyasya</seg> <seg type="pāda" n="b">bahiḥ svacchandacāriṇaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">bhrāntasyeva daśās tās tās</seg> <seg type="pāda" n="d">tādṛśā eva jānate</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_14.4">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">antar-vikalpa-śūnyasya</seg> <seg type="pāda" n="b">bahiḥ sva-cchanda-cāriṇaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">bhrāntasyeva daśās tās tās</seg> <seg type="pāda" n="d">tādṛśā eva jānate</seg> //</l>
</lg>
</note>




<milestone unit="speaker" n="aṣṭāvakra uvāca"/>
<lg xml:id="Avg_15.1">
<l><seg type="pāda" n="a">yathātathopadeśena</seg> <seg type="pāda" n="b">kṛtārthaḥ sattvabuddhimān</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ājīvam api jijñāsuḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">paras tatra vimuhyati</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_15.1">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">yathā-tathopadeśena</seg> <seg type="pāda" n="b">kṛtārthaḥ sattva-buddhimān</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ājīvam api jijñāsuḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">paras tatra vimuhyati</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_15.2">
<l><seg type="pāda" n="a">mokṣo viṣayavairasyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">bandho vaiṣayiko rasaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">etāvad eva vijñānaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">yathecchasi tathā kuru</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_15.2">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">mokṣo viṣaya-vairasyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">bandho vaiṣayiko rasaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">etāvad eva vijñānaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">yathecchasi tathā kuru</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_15.3">
<l><seg type="pāda" n="a">vāgmiprājñamahodyogaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">janaṃ mūkajaḍālasam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">karoti tattvabodho 'yam</seg> <seg type="pāda" n="d">atas tyakto bubhukṣubhiḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_15.3">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">vāgmi-prājña-mahodyogaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">janaṃ mūka-jaḍālasam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">karoti tattva-bodho 'yam</seg> <seg type="pāda" n="d">atas tyakto bubhukṣubhiḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_15.4">
<l><seg type="pāda" n="a">na tvaṃ deho na te deho</seg> <seg type="pāda" n="b">bhoktā kartā na vā bhavān</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">cidrūpo 'si sadā sākṣī</seg> <seg type="pāda" n="d">nirapekṣaḥ sukhaṃ cara</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_15.4">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">na tvaṃ deho na te deho</seg> <seg type="pāda" n="b">bhoktā kartā na vā bhavān</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">cid-rūpo 'si sadā sākṣī</seg> <seg type="pāda" n="d">nirapekṣaḥ sukhaṃ cara</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_15.5">
<l><seg type="pāda" n="a">rāgadveṣau manodharmau</seg> <seg type="pāda" n="b">na manas te kadācana</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nirvikalpo 'si bodhātmā</seg> <seg type="pāda" n="d">nirvikāraḥ sukhaṃ cara</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_15.5">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">rāga-dveṣau mano-dharmau</seg> <seg type="pāda" n="b">na manas te kadācana</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nirvikalpo 'si bodhātmā</seg> <seg type="pāda" n="d">nirvikāraḥ sukhaṃ cara</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_15.6">
<l><seg type="pāda" n="a">sarvabhūteṣu cātmānaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">sarvabhūtāni cātmani</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vijñāya nirahaṃkāro</seg> <seg type="pāda" n="d">nirmamas tvaṃ sukhī bhava</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_15.6">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">sarva-bhūteṣu cātmānaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">sarva-bhūtāni cātmani</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vijñāya nirahaṃ-kāro</seg> <seg type="pāda" n="d">nirmamas tvaṃ sukhī bhava</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_15.7">
<l><seg type="pāda" n="a">viṣvaṃ sphurati yatredaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">taraṅgā iva sāgare</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tat tvam eva na sandehaś</seg> <seg type="pāda" n="d">cinmūrte vijvaro bhava</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_15.7">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">viṣvaṃ sphurati yatredaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">taraṅgā iva sāgare</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tat tvam eva na sandehaś</seg> <seg type="pāda" n="d">cin-mūrte vijvaro bhava</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_15.8">
<l><seg type="pāda" n="a">śraddhatsva tāta śraddhatsva</seg> <seg type="pāda" n="b">nātra mohaṃ kuruṣva bhoḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">jñānasvarūpo bhagavān</seg> <seg type="pāda" n="d">ātmā tvaṃ prakṛteḥ paraḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_15.8">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">śraddhatsva tāta śraddhatsva</seg> <seg type="pāda" n="b">nātra mohaṃ kuruṣva bhoḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">jñāna-svarūpo bhagavān</seg> <seg type="pāda" n="d">ātmā tvaṃ prakṛteḥ paraḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_15.9">
<l><seg type="pāda" n="a">guṇaiḥ saṃveṣṭito dehas</seg> <seg type="pāda" n="b">tiṣṭhaty āyāti yāti ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ātmā na gantā nāgantā</seg> <seg type="pāda" n="d">kim enam anuśocasi</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_15.9">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">guṇaiḥ saṃveṣṭito dehas</seg> <seg type="pāda" n="b">tiṣṭhaty āyāti yāti ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ātmā na gantā nāgantā</seg> <seg type="pāda" n="d">kim enam anuśocasi</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_15.10">
<l><seg type="pāda" n="a">dehas tiṣṭhatu kalpāntaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">gacchatv adyaiva vā punaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kva vṛddhiḥ kva ca vā hānis</seg> <seg type="pāda" n="d">tava cinmātrarūpiṇaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_15.10">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">dehas tiṣṭhatu kalpāntaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">gacchatv adyaiva vā punaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kva vṛddhiḥ kva ca vā hānis</seg> <seg type="pāda" n="d">tava cin-mātra-rūpiṇaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_15.11">
<l><seg type="pāda" n="a">tvayy anantamahāmbhodhau</seg> <seg type="pāda" n="b">viśvavīciḥ svabhāvataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">udetu vāstam āyātu</seg> <seg type="pāda" n="d">na te vṛddhir na vā kṣatiḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_15.11">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">tvayy ananta-mahāmbhodhau</seg> <seg type="pāda" n="b">viśva-vīciḥ sva-bhāvataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">udetu vāstam āyātu</seg> <seg type="pāda" n="d">na te vṛddhir na vā kṣatiḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_15.12">
<l><seg type="pāda" n="a">tāta cinmātrarūpo 'si</seg> <seg type="pāda" n="b">na te bhinnam idaṃ jagat</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ataḥ kasya kathaṃ kutra</seg> <seg type="pāda" n="d">heyopādeyakalpanā</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_15.12">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">tāta cin-mātra-rūpo 'si</seg> <seg type="pāda" n="b">na te bhinnam idaṃ jagat</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ataḥ kasya kathaṃ kutra</seg> <seg type="pāda" n="d">heyopādeya-kalpanā</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_15.13">
<l><seg type="pāda" n="a">ekasminn avyaye śānte</seg> <seg type="pāda" n="b">cidākāśe 'male tvayi</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kuto janma kutaḥ karma</seg> <seg type="pāda" n="d">kuto 'haṃkāra eva ca</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_15.13">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">ekasminn avyaye śānte</seg> <seg type="pāda" n="b">cid-ākāśe 'male tvayi</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kuto janma kutaḥ karma</seg> <seg type="pāda" n="d">kuto 'haṃkāra eva ca</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_15.14">
<l><seg type="pāda" n="a">yat tvaṃ paśyasi tatraikas</seg> <seg type="pāda" n="b">tvam eva pratibhāsase</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kiṃ pṛthak bhāsate svarṇāt</seg> <seg type="pāda" n="d">kaṭakāṅgadanūpuram</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_15.14">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">yat tvaṃ paśyasi tatraikas</seg> <seg type="pāda" n="b">tvam eva pratibhāsase</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kiṃ pṛthak bhāsate svarṇāt</seg> <seg type="pāda" n="d">kaṭakāṅgada-nūpuram</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_15.15">
<l><seg type="pāda" n="a">ayaṃ so 'ham ayam nāhaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">vibhāgam iti santyaja</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sarvam ātmeti niścitya</seg> <seg type="pāda" n="d">niḥsaṅkalpaḥ sukhī bhava</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_15.15">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">ayaṃ so 'ham ayam nāhaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">vibhāgam iti santyaja</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sarvam ātmeti niścitya</seg> <seg type="pāda" n="d">niḥsaṅkalpaḥ sukhī bhava</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_15.16">
<l><seg type="pāda" n="a">tavaivājñānato viśvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">tvam ekaḥ paramārthataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tvatto 'nyo nāsti saṃsārī</seg> <seg type="pāda" n="d">nāsaṃsārī ca kaścana</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_15.16">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">tavaivājñānato viśvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">tvam ekaḥ param-ārthataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tvatto 'nyo nāsti saṃsārī</seg> <seg type="pāda" n="d">nāsaṃsārī ca kaścana</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_15.17">
<l><seg type="pāda" n="a">bhrāntimātram idaṃ viśvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">na kiṃcid iti niścayī</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nirvāsanaḥ sphūrtimātro</seg> <seg type="pāda" n="d">na kiṃcid iva śāmyati</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_15.17">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">bhrānti-mātram idaṃ viśvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">na kiṃcid iti niścayī</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nirvāsanaḥ sphūrti-mātro</seg> <seg type="pāda" n="d">na kiṃcid iva śāmyati</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_15.18">
<l><seg type="pāda" n="a">eka eva bhavāmbhodhāv</seg> <seg type="pāda" n="b">āsīd asti bhaviṣyati</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">na te bandho 'sti mokṣo vā</seg> <seg type="pāda" n="d">kṛtakṛtyaḥ sukhaṃ cara</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_15.18">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">eka eva bhavāmbhodhāv</seg> <seg type="pāda" n="b">āsīd asti bhaviṣyati</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">na te bandho 'sti mokṣo vā</seg> <seg type="pāda" n="d">kṛta-kṛtyaḥ sukhaṃ cara</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_15.19">
<l><seg type="pāda" n="a">mā saṅkalpavikalpābhyāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">cittaṃ kṣobhaya cinmaya</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">upaśāmya sukhaṃ tiṣṭha</seg> <seg type="pāda" n="d">svātmany ānandavigrahe</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_15.19">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">mā saṅkalpa-vikalpābhyāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">cittaṃ kṣobhaya cin-maya</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">upaśāmya sukhaṃ tiṣṭha</seg> <seg type="pāda" n="d">svātmany ānanda-vigrahe</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_15.20">
<l><seg type="pāda" n="a">tyajaiva dhyānaṃ sarvatra</seg> <seg type="pāda" n="b">mā kiṃcid dhṛdi dhāraya</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ātmā tvaṃ mukta evāsi</seg> <seg type="pāda" n="d">kiṃ vimṛśya kariṣyasi</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_15.20">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">tyajaiva dhyānaṃ sarvatra</seg> <seg type="pāda" n="b">mā kiṃcid dhṛdi dhāraya</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ātmā tvaṃ mukta evāsi</seg> <seg type="pāda" n="d">kiṃ vimṛśya kariṣyasi</seg> //</l>
</lg>
</note>




<milestone unit="speaker" n="aṣṭāvakra uvāca"/>
<lg xml:id="Avg_16.1">
<l><seg type="pāda" n="a">ācakṣva śṛṇu vā tāta</seg> <seg type="pāda" n="b">nānāśāstrāṇyanekaśaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tathāpi na tava svāsthyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">sarvavismaraṇād ṛte</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_16.1">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">ācakṣva śṛṇu vā tāta</seg> <seg type="pāda" n="b">nānā-śāstrāṇy-anekaśaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tathāpi na tava svāsthyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">sarva-vismaraṇād ṛte</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_16.2">
<l><seg type="pāda" n="a">bhogaṃ karma samādhiṃ vā</seg> <seg type="pāda" n="b">kuru vijña tathāpi te</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">cittaṃ nirastasarvāśam</seg> <seg type="pāda" n="d">atyarthaṃ rocayiṣyati</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_16.2">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">bhogaṃ karma samādhiṃ vā</seg> <seg type="pāda" n="b">kuru vijña tathāpi te</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">cittaṃ nirasta-sarvāśam</seg> <seg type="pāda" n="d">atyarthaṃ rocayiṣyati</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_16.3">
<l><seg type="pāda" n="a">āyāsāt sakalo duḥkhī</seg> <seg type="pāda" n="b">nainaṃ jānāti kaścana</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">anenaivopadeśena</seg> <seg type="pāda" n="d">dhanyaḥ prāpnoti nirvṛtim</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_16.3">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">āyāsāt sakalo duḥkhī</seg> <seg type="pāda" n="b">nainaṃ jānāti kaścana</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">anenaivopadeśena</seg> <seg type="pāda" n="d">dhanyaḥ prāpnoti nirvṛtim</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_16.4">
<l><seg type="pāda" n="a">vyāpāre khidyate yas tu</seg> <seg type="pāda" n="b">nimeṣonmeṣayor api</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tasyālasyadhurīṇasya</seg> <seg type="pāda" n="d">sukhaṃ nānyasya kasyacit</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_16.4">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">vyāpāre khidyate yas tu</seg> <seg type="pāda" n="b">nimeṣonmeṣayor api</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tasyālasyadhurīṇasya</seg> <seg type="pāda" n="d">sukhaṃ nānyasya kasyacit</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_16.5">
<l><seg type="pāda" n="a">idaṃ kṛtam idaṃ neti</seg> <seg type="pāda" n="b">dvandvair muktaṃ yadā manaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dharmārthakāmamokṣeṣu</seg> <seg type="pāda" n="d">nirapekṣaṃ tadā bhavet</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_16.5">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">idaṃ kṛtam idaṃ neti</seg> <seg type="pāda" n="b">dvandvair muktaṃ yadā manaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dharmārtha-kāma-mokṣeṣu</seg> <seg type="pāda" n="d">nirapekṣaṃ tadā bhavet</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_16.6">
<l><seg type="pāda" n="a">virakto viṣayadveṣṭā</seg> <seg type="pāda" n="b">rāgī viṣayalolupaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">grahamokṣavihīnas tu</seg> <seg type="pāda" n="d">na virakto na rāgavān</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_16.6">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">virakto viṣaya-dveṣṭā</seg> <seg type="pāda" n="b">rāgī viṣaya-lolupaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">graha-mokṣa-vihīnas tu</seg> <seg type="pāda" n="d">na virakto na rāgavān</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_16.7">
<l><seg type="pāda" n="a">heyopādeyatā tāvat</seg> <seg type="pāda" n="b">saṃsāraviṭapāṅkuraḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">spṛhā jīvati yāvad vai</seg> <seg type="pāda" n="d">nirvicāradaśāspadam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_16.7">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">heyopādeyatā tāvat</seg> <seg type="pāda" n="b">saṃsāra-viṭapāṅkuraḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">spṛhā jīvati yāvad vai</seg> <seg type="pāda" n="d">nirvicāradaśāspadam</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_16.8">
<l><seg type="pāda" n="a">pravṛttau jāyate rāgo</seg> <seg type="pāda" n="b">nirvṛttau dveṣa eva hi</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nirdvandvo bālavad dhīmān</seg> <seg type="pāda" n="d">evam eva vyavasthitaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_16.8">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">pravṛttau jāyate rāgo</seg> <seg type="pāda" n="b">nirvṛttau dveṣa eva hi</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nirdvandvo bālavad dhīmān</seg> <seg type="pāda" n="d">evam eva vyava-sthitaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_16.9">
<l><seg type="pāda" n="a">hātum icchati saṃsāraṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">rāgī duḥkhajihāsayā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vītarāgo hi nirduḥkhas</seg> <seg type="pāda" n="d">tasminn api na khidyati</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_16.9">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">hātum icchati saṃsāraṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">rāgī duḥkha-jihāsayā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vīta-rāgo hi nirduḥkhas</seg> <seg type="pāda" n="d">tasminn api na khidyati</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_16.10">
<l><seg type="pāda" n="a">yasyābhimāno mokṣe 'pi</seg> <seg type="pāda" n="b">dehe 'pi mamatā tathā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">na ca jñānī na vā yogī</seg> <seg type="pāda" n="d">kevalaṃ duḥkhabhāg asau</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_16.10">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">yasyābhimāno mokṣe 'pi</seg> <seg type="pāda" n="b">dehe 'pi mamatā tathā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">na ca jñānī na vā yogī</seg> <seg type="pāda" n="d">kevalaṃ duḥkhabhāg asau</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_16.11">
<l><seg type="pāda" n="a">haro yady upadeṣṭā te</seg> <seg type="pāda" n="b">hariḥ kamalajo 'pi vā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tathāpi na tava svāsthyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">sarvavismaraṇād ṛte</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_16.11">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">haro yady upadeṣṭā te</seg> <seg type="pāda" n="b">hariḥ kamala-jo 'pi vā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tathāpi na tava svāsthyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">sarva-vismaraṇād ṛte</seg> //</l>
</lg>
</note>




<milestone unit="speaker" n="aṣṭāvakra uvāca"/>
<lg xml:id="Avg_17.1">
<l><seg type="pāda" n="a">tena jñānaphalaṃ prāptaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">yogābhyāsaphalaṃ tathā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tṛptaḥ svacchendriyo nityam</seg> <seg type="pāda" n="d">ekākī ramate tu yaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_17.1">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">tena jñāna-phalaṃ prāptaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">yogābhyāsa-phalaṃ tathā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tṛptaḥ svacchendriyo nityam</seg> <seg type="pāda" n="d">ekākī ramate tu yaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_17.2">
<l><seg type="pāda" n="a">na kadācij jagaty asmiṃs</seg> <seg type="pāda" n="b">tattvajño hanta khidyati</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yata ekena tenedaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">pūrṇaṃ brahmāṇḍamaṇḍalam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_17.2">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">na kadācij jagaty asmiṃs</seg> <seg type="pāda" n="b">tattva-jño hanta khidyati</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yata ekena tenedaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">pūrṇaṃ brahmāṇḍa-maṇḍalam</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_17.3">
<l><seg type="pāda" n="a">na jātu viṣayāḥ ke 'pi</seg> <seg type="pāda" n="b">svārāmaṃ harṣayanty amī</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sallakīpallavaprītam</seg> <seg type="pāda" n="d">ivebhaṃ nimbapallavāḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_17.3">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">na jātu viṣayāḥ ke 'pi</seg> <seg type="pāda" n="b">svārāmaṃ harṣayanty amī</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sallakī-pallava-prītam</seg> <seg type="pāda" n="d">ivebhaṃ nimba-pallavāḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_17.4">
<l><seg type="pāda" n="a">yas tu bhogeṣu bhukteṣu</seg> <seg type="pāda" n="b">na bhavaty adhivāsitaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">abhukteṣu nirākāṅkṣī</seg> <seg type="pāda" n="d">tādṛśo bhavadurlabhaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_17.4">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">yas tu bhogeṣu bhukteṣu</seg> <seg type="pāda" n="b">na bhavaty adhivāsitaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">abhukteṣu nirākāṅkṣī</seg> <seg type="pāda" n="d">tādṛśo bhava-durlabhaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_17.5">
<l><seg type="pāda" n="a">bubhukṣur iha saṃsāre</seg> <seg type="pāda" n="b">mumukṣur api dṛśyate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">bhogamokṣanirākāṅkṣī</seg> <seg type="pāda" n="d">viralo hi mahāśāyaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_17.5">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">bubhukṣur iha saṃsāre</seg> <seg type="pāda" n="b">mumukṣur api dṛśyate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">bhoga-mokṣa-nirākāṅkṣī</seg> <seg type="pāda" n="d">viralo hi mahāśāyaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_17.6">
<l><seg type="pāda" n="a">dharmārthakāmamokṣeṣu</seg> <seg type="pāda" n="b">jīvite maraṇe tathā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kasyāpy udāracittasya</seg> <seg type="pāda" n="d">heyopādeyatā na hi</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_17.6">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">dharmārtha-kāma-mokṣeṣu</seg> <seg type="pāda" n="b">jīvite maraṇe tathā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kasyāpy udāra-cittasya</seg> <seg type="pāda" n="d">heyopādeyatā na hi</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_17.7">
<l><seg type="pāda" n="a">vāñchā na viśvavilaye</seg> <seg type="pāda" n="b">na dveṣas tasya ca sthitau</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yathā jīvikayā tasmād</seg> <seg type="pāda" n="d">dhanya āste yathā sukhaṃ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_17.7">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">vāñchā na viśva-vilaye</seg> <seg type="pāda" n="b">na dveṣas tasya ca sthitau</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yathā jīvikayā tasmād</seg> <seg type="pāda" n="d">dhanya āste yathā sukhaṃ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_17.8">
<l><seg type="pāda" n="a">kṛtārtho 'nena jñānenety</seg> <seg type="pāda" n="b">evaṃ galitadhīḥ kṛtī</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">paśyan śṛṇvan spṛśan jighrann</seg> <seg type="pāda" n="d">aśnann aste yathā sukhaṃ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_17.8">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">kṛtārtho 'nena jñānenety</seg> <seg type="pāda" n="b">evaṃ galita-dhīḥ kṛtī</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">paśyan śṛṇvan spṛśan jighrann</seg> <seg type="pāda" n="d">aśnann aste yathā sukhaṃ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_17.9">
<l><seg type="pāda" n="a">śūnyā dṛṣṭir vṛthā ceṣṭā</seg> <seg type="pāda" n="b">vikalānīndriyāṇi ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">na spṛhā na viraktir vā</seg> <seg type="pāda" n="d">kṣīṇasaṃsārasāgare</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_17.9">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">śūnyā dṛṣṭir vṛthā ceṣṭā</seg> <seg type="pāda" n="b">vikalānīndriyāṇi ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">na spṛhā na viraktir vā</seg> <seg type="pāda" n="d">kṣīṇa-saṃsāra-sāgare</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_17.10">
<l><seg type="pāda" n="a">na jagarti na nidrāti</seg> <seg type="pāda" n="b">nonmīlati na mīlati</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">aho paradaśā kvāpi</seg> <seg type="pāda" n="d">vartate muktacetasaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_17.10">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">na jagarti na nidrāti</seg> <seg type="pāda" n="b">nonmīlati na mīlati</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">aho para-daśā kvāpi</seg> <seg type="pāda" n="d">vartate mukta-cetasaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_17.11">
<l><seg type="pāda" n="a">sarvatra dṛśyate svasthaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">sarvatra vimalāśayaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">samastavāsanā mukto</seg> <seg type="pāda" n="d">muktaḥ sarvatra rājate</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_17.11">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">sarvatra dṛśyate sva-sthaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">sarvatra vimalāśayaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">samasta-vāsanā mukto</seg> <seg type="pāda" n="d">muktaḥ sarvatra rājate</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_17.12">
<l><seg type="pāda" n="a">paśyan śṛṇvan spṛśan jighrann</seg> <seg type="pāda" n="b">aśnan gṛhṇan vadanvrajan</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">īhitānīhitair mukto</seg> <seg type="pāda" n="d">mukta eva mahāśayaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_17.12">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">paśyan śṛṇvan spṛśan jighrann</seg> <seg type="pāda" n="b">aśnan gṛhṇan vadanvrajan</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">īhitānīhitair mukto</seg> <seg type="pāda" n="d">mukta eva mahāśayaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_17.13">
<l><seg type="pāda" n="a">na nindati na ca stauti</seg> <seg type="pāda" n="b">na hṛṣyati na kupyati</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">na dadāti na gṛhṇāti</seg> <seg type="pāda" n="d">muktaḥ sarvatra nīrasaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_17.13">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">na nindati na ca stauti</seg> <seg type="pāda" n="b">na hṛṣyati na kupyati</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">na dadāti na gṛhṇāti</seg> <seg type="pāda" n="d">muktaḥ sarvatra nīrasaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_17.14">
<l><seg type="pāda" n="a">sānurāgāṃ striyaṃ dṛṣṭvā</seg> <seg type="pāda" n="b">mṛtyuṃ vā samupasthitam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">avihvalamanāḥ svastho</seg> <seg type="pāda" n="d">mukta eva mahāśayaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_17.14">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">sānurāgāṃ striyaṃ dṛṣṭvā</seg> <seg type="pāda" n="b">mṛtyuṃ vā samupasthitam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">avihvala-manāḥ sva-stho</seg> <seg type="pāda" n="d">mukta eva mahāśayaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_17.15">
<l><seg type="pāda" n="a">sukhe duḥkhe nare nāryāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">saṃpatsu ca vipatsu ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">viśeṣo naiva dhīrasya</seg> <seg type="pāda" n="d">sarvatra samadarśinaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_17.15">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">sukhe duḥkhe nare nāryāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">saṃpatsu ca vipatsu ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">viśeṣo naiva dhīrasya</seg> <seg type="pāda" n="d">sarvatra sama-darśinaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_17.16">
<l><seg type="pāda" n="a">na hiṃsā naiva kāruṇyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">nauddhatyaṃ na ca dīnatā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nāścaryaṃ naiva ca kṣobhaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">kṣīṇasaṃsaraṇe nare</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_17.16">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">na hiṃsā naiva kāruṇyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">nauddhatyaṃ na ca dīnatā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nāścaryaṃ naiva ca kṣobhaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">kṣīṇa-saṃsaraṇe nare</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_17.17">
<l><seg type="pāda" n="a">na mukto viṣayadveṣṭā</seg> <seg type="pāda" n="b">na vā viṣayalolupaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">asaṃsaktamanā nityaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">prāptāprāptam upāśnute</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_17.17">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">na mukto viṣaya-dveṣṭā</seg> <seg type="pāda" n="b">na vā viṣaya-lolupaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">asaṃsakta-manā nityaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">prāptāprāptam upāśnute</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_17.18">
<l><seg type="pāda" n="a">samādhānāsamādhāna</seg><seg type="pāda" n="b">hitāhitavikalpanāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">śūnyacitto na jānāti</seg> <seg type="pāda" n="d">kaivalyam iva saṃsthitaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_17.18">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">samādhānāsamādhāna</seg><seg type="pāda" n="b">hitāhita-vikalpanāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">śūnya-citto na jānāti</seg> <seg type="pāda" n="d">kaivalyam iva saṃsthitaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_17.19">
<l><seg type="pāda" n="a">nirmamo nirahaṃkāro</seg> <seg type="pāda" n="b">na kiṃcid iti niścitaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">antargalitasarvāśaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">kurvann api karoti na</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_17.19">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">nirmamo nirahaṃkāro</seg> <seg type="pāda" n="b">na kiṃcid iti niścitaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">antar-galita-sarvāśaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">kurvann api karoti na</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_17.20">
<l><seg type="pāda" n="a">manaḥprakāśasammoha</seg><seg type="pāda" n="b">svapnajāḍyavivarjitaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">daśāṃ kām api saṃprāpto</seg> <seg type="pāda" n="d">bhaved galitamānasaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_17.20">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">manaḥ-prakāśa-sammoha</seg><seg type="pāda" n="b">svapna-jāḍya-vivarjitaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">daśāṃ kām api saṃprāpto</seg> <seg type="pāda" n="d">bhaved galita-mānasaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>




<milestone unit="speaker" n="aṣṭāvakra uvāca"/>
<lg xml:id="Avg_18.1">
<l><seg type="pāda" n="a">yasya bodhodaye tāvat</seg> <seg type="pāda" n="b">svapnavad bhavati bhramaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tasmai sukhaikarūpāya</seg> <seg type="pāda" n="d">namaḥ śāntāya tejase</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_18.1">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">yasya bodhodaye tāvat</seg> <seg type="pāda" n="b">svapnavad bhavati bhramaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tasmai sukhaika-rūpāya</seg> <seg type="pāda" n="d">namaḥ śāntāya tejase</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_18.2">
<l><seg type="pāda" n="a">arjayitvākhilān arthān</seg> <seg type="pāda" n="b">bhogān āpnoti puṣkalān</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">na hi sarvaparityāgam</seg> <seg type="pāda" n="d">antareṇa sukhī bhavet</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_18.2">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">arjayitvākhilān arthān</seg> <seg type="pāda" n="b">bhogān āpnoti puṣkalān</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">na hi sarva-parityāgam</seg> <seg type="pāda" n="d">antareṇa sukhī bhavet</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_18.3">
<l><seg type="pāda" n="a">kartavyaduḥkhamārtaṇḍa</seg><seg type="pāda" n="b">jvālād agdhāntarātmanaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kutaḥ praśamapīyūṣa</seg><seg type="pāda" n="d">dhārāsāram ṛte sukham</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_18.3">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">kartavya-duḥkha-mārtaṇḍa</seg><seg type="pāda" n="b">jvālād agdhāntarātmanaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kutaḥ praśama-pīyūṣa</seg><seg type="pāda" n="d">dhārāsāram ṛte sukham</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_18.4">
<l><seg type="pāda" n="a">bhavo 'yaṃ bhāvanāmātro</seg> <seg type="pāda" n="b">na kiṃcit paramarthataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nāsty abhāvaḥ svabhāvanāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">bhāvābhāvavibhāvinām</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_18.4">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">bhavo 'yaṃ bhāvanā-mātro</seg> <seg type="pāda" n="b">na kiṃcit param-arthataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nāsty abhāvaḥ sva-bhāvanāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">bhāvābhāva-vibhāvinām</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_18.5">
<l><seg type="pāda" n="a">na dūraṃ na ca saṅkocāl</seg> <seg type="pāda" n="b">labdham evātmanaḥ padam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nirvikalpaṃ nirāyāsaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">nirvikāraṃ nirañjanam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_18.5">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">na dūraṃ na ca saṅkocāl</seg> <seg type="pāda" n="b">labdham evātmanaḥ padam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nirvikalpaṃ nirāyāsaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">nirvikāraṃ nirañjanam</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_18.6">
<l><seg type="pāda" n="a">vyāmohamātraviratau</seg> <seg type="pāda" n="b">svarūpādānamātrataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vītaśokā virājante</seg> <seg type="pāda" n="d">nirāvaraṇadṛṣṭayaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_18.6">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">vyāmoha-mātra-viratau</seg> <seg type="pāda" n="b">svarūpādāna-mātrataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vītaśokā virājante</seg> <seg type="pāda" n="d">nirāvaraṇa-dṛṣṭayaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_18.7">
<l><seg type="pāda" n="a">samastaṃ kalpanāmātram</seg> <seg type="pāda" n="b">ātmā muktaḥ sanātanaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">iti vijñāya dhīro hi</seg> <seg type="pāda" n="d">kim abhyasyati bālavat</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_18.7">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">samastaṃ kalpanā-mātram</seg> <seg type="pāda" n="b">ātmā muktaḥ sanātanaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">iti vijñāya dhīro hi</seg> <seg type="pāda" n="d">kim abhyasyati bālavat</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_18.8">
<l><seg type="pāda" n="a">ātmā brahmeti niścitya</seg> <seg type="pāda" n="b">bhāvābhāvau ca kalpitau</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">niṣkāmaḥ kiṃ vijānāti</seg> <seg type="pāda" n="d">kiṃ brūte ca karoti kiṃ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_18.8">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">ātmā brahmeti niścitya</seg> <seg type="pāda" n="b">bhāvābhāvau ca kalpitau</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">niṣkāmaḥ kiṃ vijānāti</seg> <seg type="pāda" n="d">kiṃ brūte ca karoti kiṃ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_18.9">
<l><seg type="pāda" n="a">ayaṃ so 'ham ayaṃ nāham</seg> <seg type="pāda" n="b">iti kṣīṇā vikalpanāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sarvam ātmeti niścitya</seg> <seg type="pāda" n="d">tūṣṇībhūtasya yoginaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_18.9">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">ayaṃ so 'ham ayaṃ nāham</seg> <seg type="pāda" n="b">iti kṣīṇā vikalpanāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sarvam ātmeti niścitya</seg> <seg type="pāda" n="d">tūṣṇī-bhūtasya yoginaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_18.10">
<l><seg type="pāda" n="a">na vikṣepo na caikāgryaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">nātibodho na mūḍhatā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">na sukhaṃ na ca vā duḥkham</seg> <seg type="pāda" n="d">upaśāntasya yoginaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_18.10">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">na vikṣepo na caikāgryaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">nātibodho na mūḍhatā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">na sukhaṃ na ca vā duḥkham</seg> <seg type="pāda" n="d">upaśāntasya yoginaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_18.11">
<l><seg type="pāda" n="a">svārājye bhaikṣavṛttau ca</seg> <seg type="pāda" n="b">lābhālābhe jane vane</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nirvikalpasvabhāvasya</seg> <seg type="pāda" n="d">na viṣeso 'sti yoginaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_18.11">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">svārājye bhaikṣa-vṛttau ca</seg> <seg type="pāda" n="b">lābhālābhe jane vane</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nirvikalpa-svabhāvasya</seg> <seg type="pāda" n="d">na viṣeso 'sti yoginaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_18.12">
<l><seg type="pāda" n="a">kva dharmaḥ kva ca vā kāmaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">kva cārthaḥ kva vivekitā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">idaṃ kṛtam idaṃ neti</seg> <seg type="pāda" n="d">dvandvair muktasya yoginaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_18.12">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">kva dharmaḥ kva ca vā kāmaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">kva cārthaḥ kva vivekitā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">idaṃ kṛtam idaṃ neti</seg> <seg type="pāda" n="d">dvandvair muktasya yoginaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_18.13">
<l><seg type="pāda" n="a">kṛtyaṃ kim api naivāsti</seg> <seg type="pāda" n="b">na kāpi hṛdi rañjanā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yathājīvanam eveha</seg> <seg type="pāda" n="d">jīvanmuktasya yoginaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_18.13">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">kṛtyaṃ kim api naivāsti</seg> <seg type="pāda" n="b">na kāpi hṛdi rañjanā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yathā-jīvanam eveha</seg> <seg type="pāda" n="d">jīvan-muktasya yoginaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_18.14">
<l><seg type="pāda" n="a">kva mohaḥ kva ca vā viśvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">kva tad dhyānaṃ kva muktatā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sarvasaṅkalpasīmāyāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">viśrāntasya mahātmanaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_18.14">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">kva mohaḥ kva ca vā viśvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">kva tad dhyānaṃ kva muktatā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sarva-saṅkalpa-sīmāyāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">viśrāntasya mahātmanaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_18.15">
<l><seg type="pāda" n="a">yena viśvam idaṃ dṛṣṭaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">sa nāstīti karotu vai</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nirvāsanaḥ kiṃ kurute</seg> <seg type="pāda" n="d">paśyann api na paśyati</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_18.15">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">yena viśvam idaṃ dṛṣṭaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">sa nāstīti karotu vai</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nirvāsanaḥ kiṃ kurute</seg> <seg type="pāda" n="d">paśyann api na paśyati</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_18.16">
<l><seg type="pāda" n="a">yena dṛṣṭaṃ paraṃ brahma</seg> <seg type="pāda" n="b">so 'haṃ brahmeti cintayet</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kiṃ cintayati niścinto</seg> <seg type="pāda" n="d">dvitīyaṃ yo na paśyati</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_18.16">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">yena dṛṣṭaṃ paraṃ brahma</seg> <seg type="pāda" n="b">so 'haṃ brahmeti cintayet</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kiṃ cintayati niścinto</seg> <seg type="pāda" n="d">dvitīyaṃ yo na paśyati</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_18.17">
<l><seg type="pāda" n="a">dṛṣṭo yenātmavikṣepo</seg> <seg type="pāda" n="b">nirodhaṃ kurute tv asau</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">udāras tu na vikṣiptaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">sādhyābhāvāt karoti kim</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_18.17">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">dṛṣṭo yenātma-vikṣepo</seg> <seg type="pāda" n="b">nirodhaṃ kurute tv asau</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">udāras tu na vikṣiptaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">sādhyābhāvāt karoti kim</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_18.18">
<l><seg type="pāda" n="a">dhīro lokaviparyasto</seg> <seg type="pāda" n="b">varttamāno 'pi lokavat</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">na samādhiṃ na vikṣepaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">na lepaṃ svasya paśyati</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_18.18">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">dhīro loka-viparyasto</seg> <seg type="pāda" n="b">varttamāno 'pi lokavat</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">na samādhiṃ na vikṣepaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">na lepaṃ svasya paśyati</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_18.19">
<l><seg type="pāda" n="a">bhāvābhāvavihīno yas</seg> <seg type="pāda" n="b">tṛpto nirvāsano budhaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">naiva kiṃcit kṛtaṃ tena</seg> <seg type="pāda" n="d">lokadṛṣṭyā vikurvatā</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_18.19">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">bhāvābhāva-vihīno yas</seg> <seg type="pāda" n="b">tṛpto nirvāsano budhaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">naiva kiṃcit kṛtaṃ tena</seg> <seg type="pāda" n="d">loka-dṛṣṭyā vikurvatā</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_18.20">
<l><seg type="pāda" n="a">pravṛttau vā nirvṛttau vā</seg> <seg type="pāda" n="b">naiva dhīrasya durgrahaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yadā yat kartum āyāti</seg> <seg type="pāda" n="d">tatkṛtvā tiṣṭhataḥ sukham</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_18.20">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">pravṛttau vā nirvṛttau vā</seg> <seg type="pāda" n="b">naiva dhīrasya durgrahaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yadā yat kartum āyāti</seg> <seg type="pāda" n="d">tatkṛtvā tiṣṭhataḥ sukham</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_18.21">
<l><seg type="pāda" n="a">nirvāsano nirālambaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">svacchando muktabandhanaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kṣiptaḥ saṃskāravātena</seg> <seg type="pāda" n="d">ceṣṭate śuṣkaparṇavat</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_18.21">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">nirvāsano nirālambaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">svacchando mukta-bandhanaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kṣiptaḥ saṃskāra-vātena</seg> <seg type="pāda" n="d">ceṣṭate śuṣka-parṇavat</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_18.22">
<l><seg type="pāda" n="a">asaṃsārasya tu kvāpi</seg> <seg type="pāda" n="b">na harṣo na viṣāditā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sa śītalamanā nityaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">videha iva rājate</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_18.22">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">asaṃsārasya tu kvāpi</seg> <seg type="pāda" n="b">na harṣo na viṣāditā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sa śītala-manā nityaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">videha iva rājate</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_18.23">
<l><seg type="pāda" n="a">kutrāpi na jihāsāsti</seg> <seg type="pāda" n="b">nāśo vāpi na kutracit</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ātmārāmasya dhīrasya</seg> <seg type="pāda" n="d">śītalācchatarātmanaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_18.23">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">kutrāpi na jihāsāsti</seg> <seg type="pāda" n="b">nāśo vāpi na kutracit</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ātmārāmasya dhīrasya</seg> <seg type="pāda" n="d">śītalācchatarātmanaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_18.24">
<l><seg type="pāda" n="a">prakṛtyā śūnyacittasya</seg> <seg type="pāda" n="b">kurvato 'sya yadṛcchayā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">prākṛtasyeva dhīrasya</seg> <seg type="pāda" n="d">na māno nāvamānatā</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_18.24">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">prakṛtyā śūnya-cittasya</seg> <seg type="pāda" n="b">kurvato 'sya yad-ṛcchayā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">prākṛtasyeva dhīrasya</seg> <seg type="pāda" n="d">na māno nāvamānatā</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_18.25">
<l><seg type="pāda" n="a">kṛtaṃ dehena karmedaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">na mayā śuddharūpiṇā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">iti cintānurodhī yaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">kurvann api karoti na</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_18.25">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">kṛtaṃ dehena karmedaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">na mayā śuddha-rūpiṇā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">iti cintānurodhī yaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">kurvann api karoti na</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_18.26">
<l><seg type="pāda" n="a">atadvādīva kurute</seg> <seg type="pāda" n="b">na bhaved api bāliśaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">jīvanmuktaḥ sukhī śrīmān</seg> <seg type="pāda" n="d">saṃsarann api śobhate</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_18.26">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">atad-vādīva kurute</seg> <seg type="pāda" n="b">na bhaved api bāliśaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">jīvan-muktaḥ sukhī śrīmān</seg> <seg type="pāda" n="d">saṃsarann api śobhate</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_18.27">
<l><seg type="pāda" n="a">nānāvicārasuśrānto</seg> <seg type="pāda" n="b">dhīro viśrāntim āgataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">na kalpate na jānāti</seg> <seg type="pāda" n="d">na śṛṇoti na paśyati</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_18.27">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">nānā-vicāra-suśrānto</seg> <seg type="pāda" n="b">dhīro viśrāntim āgataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">na kalpate na jānāti</seg> <seg type="pāda" n="d">na śṛṇoti na paśyati</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_18.28">
<l><seg type="pāda" n="a">asamādher avikṣepān</seg> <seg type="pāda" n="b">na mumukṣur na cetaraḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">niścitya kalpitaṃ paśyan</seg> <seg type="pāda" n="d">brahmaivāste mahāśayaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_18.28">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">asamādher avikṣepān</seg> <seg type="pāda" n="b">na mumukṣur na cetaraḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">niścitya kalpitaṃ paśyan</seg> <seg type="pāda" n="d">brahmaivāste mahāśayaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_18.29">
<l><seg type="pāda" n="a">yasyāntaḥ syād ahaṅkāro</seg> <seg type="pāda" n="b">na karoti karoti saḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nirahaṅkāradhīreṇa</seg> <seg type="pāda" n="d">na kiṃcid akṛtaṃ kṛtam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_18.29">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">yasyāntaḥ syād ahaṅkāro</seg> <seg type="pāda" n="b">na karoti karoti saḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nirahaṅkāra-dhīreṇa</seg> <seg type="pāda" n="d">na kiṃcid akṛtaṃ kṛtam</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_18.30">
<l><seg type="pāda" n="a">nodvignaṃ na ca santuṣṭam</seg> <seg type="pāda" n="b">akartṛ spandavarjitam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nirāśaṃ gatasandehaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">cittaṃ muktasya rājate</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_18.30">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">nodvignaṃ na ca santuṣṭam</seg> <seg type="pāda" n="b">akartṛ spanda-varjitam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nirāśaṃ gata-sandehaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">cittaṃ muktasya rājate</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_18.31">
<l><seg type="pāda" n="a">nirdhyātuṃ ceṣṭituṃ vāpi</seg> <seg type="pāda" n="b">yac cittaṃ na pravarttate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nirnimittam idaṃ kin tu</seg> <seg type="pāda" n="d">nirdhyāyati viceṣṭate</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_18.31">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">nirdhyātuṃ ceṣṭituṃ vāpi</seg> <seg type="pāda" n="b">yac cittaṃ na pravarttate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nirnimittam idaṃ kin tu</seg> <seg type="pāda" n="d">nirdhyāyati viceṣṭate</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_18.32">
<l><seg type="pāda" n="a">tattvaṃ yathārtham ākarṇya</seg> <seg type="pāda" n="b">mandaḥ prāpnoti mūḍhatām</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">atha vāyāti saṅkocam</seg> <seg type="pāda" n="d">amūḍhaḥ ko 'pi mūḍhavat</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_18.32">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">tattvaṃ yathārtham ākarṇya</seg> <seg type="pāda" n="b">mandaḥ prāpnoti mūḍhatām</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">atha vāyāti saṅkocam</seg> <seg type="pāda" n="d">amūḍhaḥ ko 'pi mūḍhavat</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_18.33">
<l><seg type="pāda" n="a">ekāgratā nirodho vā</seg> <seg type="pāda" n="b">mūḍhair abhyasyate bhṛśam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dhīrāḥ kṛtyaṃ na paśyanti</seg> <seg type="pāda" n="d">suptavat svapade sthitāḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_18.33">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">ekāgratā nirodho vā</seg> <seg type="pāda" n="b">mūḍhair abhyasyate bhṛśam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dhīrāḥ kṛtyaṃ na paśyanti</seg> <seg type="pāda" n="d">suptavat sva-pade sthitāḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_18.34">
<l><seg type="pāda" n="a">aprayatnāt prayatnād vā</seg> <seg type="pāda" n="b">mūḍho nāpnoti nirvṛtim</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tattvaniścayamātreṇa</seg> <seg type="pāda" n="d">prājño bhavati nirvṛtaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_18.34">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">aprayatnāt prayatnād vā</seg> <seg type="pāda" n="b">mūḍho nāpnoti nirvṛtim</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tattva-niścaya-mātreṇa</seg> <seg type="pāda" n="d">prājño bhavati nirvṛtaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_18.35">
<l><seg type="pāda" n="a">śuddhaṃ buddhaṃ priyaṃ pūrṇaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">niṣprapañcaṃ nirāmayam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ātmānaṃ taṃ na jānanti</seg> <seg type="pāda" n="d">tatrābhyāsaparā janāḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_18.35">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">śuddhaṃ buddhaṃ priyaṃ pūrṇaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">niṣprapañcaṃ nirāmayam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ātmānaṃ taṃ na jānanti</seg> <seg type="pāda" n="d">tatrābhyāsa-parā janāḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_18.36">
<l><seg type="pāda" n="a">nāpnoti karmaṇā mokṣaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">vimūḍho 'bhyāsarūpiṇā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dhanyo vijñānamātreṇa</seg> <seg type="pāda" n="d">muktas tiṣṭhaty avikriyaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_18.36">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">nāpnoti karmaṇā mokṣaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">vimūḍho 'bhyāsa-rūpiṇā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dhanyo vijñāna-mātreṇa</seg> <seg type="pāda" n="d">muktas tiṣṭhaty avikriyaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_18.37">
<l><seg type="pāda" n="a">mūḍho nāpnoti tad brahma</seg> <seg type="pāda" n="b">yato bhavitum icchati</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">anicchann api dhīro hi</seg> <seg type="pāda" n="d">parabrahmasvarūpabhāk</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_18.37">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">mūḍho nāpnoti tad brahma</seg> <seg type="pāda" n="b">yato bhavitum icchati</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">anicchann api dhīro hi</seg> <seg type="pāda" n="d">para-brahma-svarūpa-bhāk</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_18.38">
<l><seg type="pāda" n="a">nirādhārā grahavyagrā</seg> <seg type="pāda" n="b">mūḍhāḥ saṃsārapoṣakāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">etasyānarthamūlasya</seg> <seg type="pāda" n="d">mūlacchedaḥ kṛto budhaiḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_18.38">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">nirādhārā grahavya-grā</seg> <seg type="pāda" n="b">mūḍhāḥ saṃsāra-poṣakāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">etasyānartha-mūlasya</seg> <seg type="pāda" n="d">mūla-cchedaḥ kṛto budhaiḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_18.39">
<l><seg type="pāda" n="a">na śāntiṃ labhate mūḍho</seg> <seg type="pāda" n="b">yataḥ śamitum icchati</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dhīras tattvaṃ viniścitya</seg> <seg type="pāda" n="d">sarvadā śāntamānasaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_18.39">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">na śāntiṃ labhate mūḍho</seg> <seg type="pāda" n="b">yataḥ śamitum icchati</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dhīras tattvaṃ viniścitya</seg> <seg type="pāda" n="d">sarvadā śānta-mānasaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_18.40">
<l><seg type="pāda" n="a">kvātmano darśanaṃ tasya</seg> <seg type="pāda" n="b">yad dṛṣṭam avalambate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dhīrās taṃ taṃ na paśyanti</seg> <seg type="pāda" n="d">paśyanty ātmānam avyayam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_18.40">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">kvātmano darśanaṃ tasya</seg> <seg type="pāda" n="b">yad dṛṣṭam avalambate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dhīrās taṃ taṃ na paśyanti</seg> <seg type="pāda" n="d">paśyanty ātmānam avyayam</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_18.41">
<l><seg type="pāda" n="a">kva nirodho vimūḍhasya</seg> <seg type="pāda" n="b">yo nirbandhaṃ karoti vai</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">svārāmasyaiva dhīrasya</seg> <seg type="pāda" n="d">sarvadāsāv akṛtrimaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_18.41">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">kva nirodho vimūḍhasya</seg> <seg type="pāda" n="b">yo nirbandhaṃ karoti vai</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">svārāmasyaiva dhīrasya</seg> <seg type="pāda" n="d">sarvadāsāv akṛtrimaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_18.42">
<l><seg type="pāda" n="a">bhāvasya bhāvakaḥ kaścin</seg> <seg type="pāda" n="b">na kiṃcid bhāvako 'paraḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ubhayābhāvakaḥ kaścid</seg> <seg type="pāda" n="d">evam eva nirākulaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_18.42">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">bhāvasya bhāvakaḥ kaścin</seg> <seg type="pāda" n="b">na kiṃcid bhāvako 'paraḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ubhayābhāvakaḥ kaścid</seg> <seg type="pāda" n="d">evam eva nirākulaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_18.43">
<l><seg type="pāda" n="a">śuddham advayam ātmānaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">bhāvayanti kubuddhayaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">na tu jānanti saṃmohād</seg> <seg type="pāda" n="d">yāvajjīvam anirvṛtāḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_18.43">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">śuddham advayam ātmānaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">bhāvayanti ku-buddhayaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">na tu jānanti saṃmohād</seg> <seg type="pāda" n="d">yāvaj-jīvam anirvṛtāḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_18.44">
<l><seg type="pāda" n="a">mumukṣor buddhir ālambam</seg> <seg type="pāda" n="b">antareṇa na vidyate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nirālambaiva niṣkāmā</seg> <seg type="pāda" n="d">buddhir muktasya sarvadā</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_18.44">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">mumukṣor buddhir ālambam</seg> <seg type="pāda" n="b">antareṇa na vidyate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nirālambaiva niṣkāmā</seg> <seg type="pāda" n="d">buddhir muktasya sarvadā</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_18.45">
<l><seg type="pāda" n="a">viṣayadvīpino vīkṣya</seg> <seg type="pāda" n="b">cakitāḥ śaraṇārthinaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">viśanti jhaṭiti kroḍaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">nirodhaikāgryasiddhaye</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_18.45">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">viṣaya-dvīpino vīkṣya</seg> <seg type="pāda" n="b">cakitāḥ śaraṇārthinaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">viśanti jhaṭiti kroḍaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">nirodhaikāgrya-siddhaye</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_18.46">
<l><seg type="pāda" n="a">nirvāsanaṃ hariṃ dṛṣṭvā</seg> <seg type="pāda" n="b">tūṣṇīṃ viṣayadantinaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">palāyante na śaktās te</seg> <seg type="pāda" n="d">sevante kṛtacāṭavaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_18.46">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">nirvāsanaṃ hariṃ dṛṣṭvā</seg> <seg type="pāda" n="b">tūṣṇīṃ viṣaya-dantinaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">palāyante na śaktās te</seg> <seg type="pāda" n="d">sevante kṛta-cāṭavaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_18.47">
<l><seg type="pāda" n="a">na muktikārikāṃ dhatte</seg> <seg type="pāda" n="b">niḥśaṅko yuktamānasaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">paśyañ chṛṇvan spṛśañ jighrann</seg> <seg type="pāda" n="d">aśnann āste yathāsukham</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_18.47">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">na mukti-kārikāṃ dhatte</seg> <seg type="pāda" n="b">niḥśaṅko yukta-mānasaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">paśyañ chṛṇvan spṛśañ jighrann</seg> <seg type="pāda" n="d">aśnann āste yathā-sukham</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_18.48">
<l><seg type="pāda" n="a">vastuśravaṇamātreṇa</seg> <seg type="pāda" n="b">śuddhabuddhir nirākulaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">naivācāramanācāram</seg> <seg type="pāda" n="d">audāsyaṃ vā prapaśyati</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_18.48">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">vastu-śravaṇa-mātreṇa</seg> <seg type="pāda" n="b">śuddha-buddhir nirākulaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">naivācāram-anācāram</seg> <seg type="pāda" n="d">audāsyaṃ vā prapaśyati</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_18.49">
<l><seg type="pāda" n="a">yadā yat kartum āyāti</seg> <seg type="pāda" n="b">tadā tatkurute ṛjuḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">śubhaṃ vāpy aśubhaṃ vāpi</seg> <seg type="pāda" n="d">tasya ceṣṭā hi bālavat</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_18.49">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">yadā yat kartum āyāti</seg> <seg type="pāda" n="b">tadā tat-kurute ṛjuḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">śubhaṃ vāpy aśubhaṃ vāpi</seg> <seg type="pāda" n="d">tasya ceṣṭā hi bālavat</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_18.50">
<l><seg type="pāda" n="a">svātantryāt sukham āpnoti</seg> <seg type="pāda" n="b">svātantryāl labhate param</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">svātantryān nirvṛtiṃ gacchet</seg> <seg type="pāda" n="d">svātantryāt paramaṃ padam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_18.50">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">svā-tantryāt sukham āpnoti</seg> <seg type="pāda" n="b">svā-tantryāl labhate param</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">svā-tantryān nirvṛtiṃ gacchet</seg> <seg type="pāda" n="d">svā-tantryāt paramaṃ padam</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_18.51">
<l><seg type="pāda" n="a">akartṛtvam abhoktṛtvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">svātmano manyate yadā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tadā kṣīṇā bhavanty eva</seg> <seg type="pāda" n="d">samastāś cittavṛttayaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_18.51">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">akartṛtvam abhoktṛtvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">svātmano manyate yadā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tadā kṣīṇā bhavanty eva</seg> <seg type="pāda" n="d">samastāś citta-vṛttayaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_18.52">
<l><seg type="pāda" n="a">ucchṛṅkhalāpy akṛtikā</seg> <seg type="pāda" n="b">sthitir dhīrasya rājate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">na tu saspṛhacittasya</seg> <seg type="pāda" n="d">śāntir mūḍhasya kṛtrimā</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_18.52">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">ucchṛṅkhalāpy akṛtikā</seg> <seg type="pāda" n="b">sthitir dhīrasya rājate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">na tu saspṛha-cittasya</seg> <seg type="pāda" n="d">śāntir mūḍhasya kṛtrimā</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_18.53">
<l><seg type="pāda" n="a">vilasanti mahābhogair</seg> <seg type="pāda" n="b">viśanti girigahvarān</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nirastakalpanā dhīrā</seg> <seg type="pāda" n="d">abaddhā muktabuddhayaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_18.53">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">vilasanti mahābhogair</seg> <seg type="pāda" n="b">viśanti giri-gahvarān</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nirasta-kalpanā dhīrā</seg> <seg type="pāda" n="d">abaddhā mukta-buddhayaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_18.54">
<l><seg type="pāda" n="a">śrotriyaṃ devatāṃ tīrtham</seg> <seg type="pāda" n="b">aṅganāṃ bhūpatiṃ priyam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dṛṣṭvā sampūjya dhīrasya</seg> <seg type="pāda" n="d">na kāpi hṛdi vāsanā</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_18.54">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">śrotriyaṃ devatāṃ tīrtham</seg> <seg type="pāda" n="b">aṅganāṃ bhūpatiṃ priyam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dṛṣṭvā sampūjya dhīrasya</seg> <seg type="pāda" n="d">na kāpi hṛdi vāsanā</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_18.55">
<l><seg type="pāda" n="a">bhṛtyaiḥ putraiḥ kalatraiś ca</seg> <seg type="pāda" n="b">dauhitraiś cāpi gotrajaiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vihasya dhikkṛto yogī</seg> <seg type="pāda" n="d">na yāti vikṛtiṃ manāk</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_18.55">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">bhṛtyaiḥ putraiḥ kalatraiś ca</seg> <seg type="pāda" n="b">dauhitraiś cāpi gotrajaiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vihasya dhik-kṛto yogī</seg> <seg type="pāda" n="d">na yāti vikṛtiṃ manāk</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_18.56">
<l><seg type="pāda" n="a">santuṣṭo 'pi na santuṣṭaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">khinno 'pi na ca khidyate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tasyāścaryadaśāṃ tāṃ tāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">tādṛśā eva jānate</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_18.56">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">santuṣṭo 'pi na santuṣṭaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">khinno 'pi na ca khidyate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tasyāścarya-daśāṃ tāṃ tāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">tādṛśā eva jānate</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_18.57">
<l><seg type="pāda" n="a">kartavyataiva saṃsāro</seg> <seg type="pāda" n="b">na tāṃ paśyanti sūrayaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">śūnyākārā nirākārā</seg> <seg type="pāda" n="d">nirvikārā nirāmayāḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_18.57">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">kartavyataiva saṃsāro</seg> <seg type="pāda" n="b">na tāṃ paśyanti sūrayaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">śūnyākārā nirākārā</seg> <seg type="pāda" n="d">nirvikārā nirāmayāḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_18.58">
<l><seg type="pāda" n="a">akurvann api saṃkṣobhād</seg> <seg type="pāda" n="b">vyagraḥ sarvatra mūḍhadhīḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kurvann api tu kṛtyāni</seg> <seg type="pāda" n="d">kuśalo hi nirākulaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_18.58">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">akurvann api saṃkṣobhād</seg> <seg type="pāda" n="b">vyagraḥ sarvatra mūḍhadhīḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kurvann api tu kṛtyāni</seg> <seg type="pāda" n="d">kuśalo hi nirākulaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_18.59">
<l><seg type="pāda" n="a">sukham āste sukhaṃ śete</seg> <seg type="pāda" n="b">sukham āyāti yāti ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sukhaṃ vakti sukhaṃ bhuṅkte</seg> <seg type="pāda" n="d">vyavahāre 'pi śāntadhīḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_18.59">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">sukham āste sukhaṃ śete</seg> <seg type="pāda" n="b">sukham āyāti yāti ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sukhaṃ vakti sukhaṃ bhuṅkte</seg> <seg type="pāda" n="d">vyavahāre 'pi śāntadhīḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_18.60">
<l><seg type="pāda" n="a">svabhāvād yasya naivārtir</seg> <seg type="pāda" n="b">lokavad vyavahāriṇaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">mahāhrada ivākṣobhyo</seg> <seg type="pāda" n="d">gatakleśaḥ suśobhate</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_18.60">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">svabhāvād yasya naivārtir</seg> <seg type="pāda" n="b">lokavad vyavahāriṇaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">mahā-hrada ivākṣobhyo</seg> <seg type="pāda" n="d">gata-kleśaḥ suśobhate</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_18.61">
<l><seg type="pāda" n="a">nivṛttir api mūḍhasya</seg> <seg type="pāda" n="b">pravṛttir upajāyate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">pravṛttir api dhīrasya</seg> <seg type="pāda" n="d">nivṛttiphalabhāginī</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_18.61">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">nivṛttir api mūḍhasya</seg> <seg type="pāda" n="b">pravṛttir upajāyate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">pravṛttir api dhīrasya</seg> <seg type="pāda" n="d">nivṛtti-phalabhāginī</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_18.62">
<l><seg type="pāda" n="a">parigraheṣu vairāgyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">prāyo mūḍhasya dṛśyate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dehe vigalitāśasya</seg> <seg type="pāda" n="d">kva rāgaḥ kva virāgatā</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_18.62">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">parigraheṣu vairāgyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">prāyo mūḍhasya dṛśyate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dehe vigalitāśasya</seg> <seg type="pāda" n="d">kva rāgaḥ kva virāgatā</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_18.63">
<l><seg type="pāda" n="a">bhāvanābhāvanāsaktā</seg> <seg type="pāda" n="b">dṛṣṭir mūḍhasya sarvadā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">bhāvyabhāvanayā sā tu</seg> <seg type="pāda" n="d">svasthasyādṛṣṭirūpiṇī</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_18.63">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">bhāvanābhāvanā-saktā</seg> <seg type="pāda" n="b">dṛṣṭir mūḍhasya sarvadā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">bhāvya-bhāvanayā sā tu</seg> <seg type="pāda" n="d">svasthasyādṛṣṭi-rūpiṇī</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_18.64">
<l><seg type="pāda" n="a">sarvārambheṣu niṣkāmo</seg> <seg type="pāda" n="b">yaś cared bālavan muniḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">na lepas tasya śuddhasya</seg> <seg type="pāda" n="d">kriyamāṇe 'pi karmaṇi</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_18.64">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">sarvārambheṣu niṣkāmo</seg> <seg type="pāda" n="b">yaś cared bālavan muniḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">na lepas tasya śuddhasya</seg> <seg type="pāda" n="d">kriyamāṇe 'pi karmaṇi</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_18.65">
<l><seg type="pāda" n="a">sa eva dhanya ātmajñaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">sarvabhāveṣu yaḥ samaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">paśyan śṛṇvan spṛśan jighrann</seg> <seg type="pāda" n="d">aśnan nistarṣamānasaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_18.65">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">sa eva dhanya ātma-jñaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">sarva-bhāveṣu yaḥ samaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">paśyan śṛṇvan spṛśan jighrann</seg> <seg type="pāda" n="d">aśnan nistarṣa-mānasaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_18.66">
<l><seg type="pāda" n="a">kva saṃsāraḥ kva cābhāsaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">kva sādhyaṃ kva ca sādhanam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ākāśasyeva dhīrasya</seg> <seg type="pāda" n="d">nirvikalpasya sarvadā</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_18.66">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">kva saṃsāraḥ kva cābhāsaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">kva sādhyaṃ kva ca sādhanam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ākāśasyeva dhīrasya</seg> <seg type="pāda" n="d">nirvikalpasya sarvadā</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_18.67">
<l><seg type="pāda" n="a">sa jayaty arthasaṃnyāsī</seg> <seg type="pāda" n="b">pūrṇasvarasavigrahaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">akṛtrimo 'navacchinne</seg> <seg type="pāda" n="d">samādhir yasya vartate</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_18.67">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">sa jayaty artha-saṃnyāsī</seg> <seg type="pāda" n="b">pūrṇa-svarasa-vigrahaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">akṛtrimo 'navacchinne</seg> <seg type="pāda" n="d">samādhir yasya vartate</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_18.68">
<l><seg type="pāda" n="a">bahunātra kim uktena</seg> <seg type="pāda" n="b">jñātatattvo mahāśayaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">bhogamokṣanirākāṅkṣī</seg> <seg type="pāda" n="d">sadā sarvatra nīrasaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_18.68">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">bahunātra kim uktena</seg> <seg type="pāda" n="b">jñāta-tattvo mahāśayaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">bhoga-mokṣa-nirākāṅkṣī</seg> <seg type="pāda" n="d">sadā sarvatra nīrasaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_18.69">
<l><seg type="pāda" n="a">mahadādi jagaddvaitaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">nāmamātravijṛmbhitam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vihāya śuddhabodhasya</seg> <seg type="pāda" n="d">kiṃ kṛtyam avaśiṣyate</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_18.69">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">mahad-ādi jagad-dvaitaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">nāma-mātra-vijṛmbhitam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vihāya śuddha-bodhasya</seg> <seg type="pāda" n="d">kiṃ kṛtyam avaśiṣyate</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_18.70">
<l><seg type="pāda" n="a">bhramabhūtam idaṃ sarvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">kiṃcin nāstīti niścayī</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">alakṣyasphuraṇaḥ śuddhaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">svabhāvenaiva śāmyati</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_18.70">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">bhrama-bhūtam idaṃ sarvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">kiṃcin nāstīti niścayī</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">alakṣya-sphuraṇaḥ śuddhaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">svabhāvenaiva śāmyati</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_18.71">
<l><seg type="pāda" n="a">śuddhasphuraṇarūpasya</seg> <seg type="pāda" n="b">dṛśyabhāvam apaśyataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kva vidhiḥ kva ca vairāgyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">kva tyāgaḥ kva śamo 'pi vā</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_18.71">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">śuddha-sphuraṇa-rūpasya</seg> <seg type="pāda" n="b">dṛśya-bhāvam apaśyataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kva vidhiḥ kva ca vairāgyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">kva tyāgaḥ kva śamo 'pi vā</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_18.72">
<l><seg type="pāda" n="a">sphurato 'nantarūpeṇa</seg> <seg type="pāda" n="b">prakṛtiṃ ca na paśyataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kva bandhaḥ kva ca vā mokṣaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">kva harṣaḥ kva viṣāditā</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_18.72">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">sphurato 'nanta-rūpeṇa</seg> <seg type="pāda" n="b">prakṛtiṃ ca na paśyataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kva bandhaḥ kva ca vā mokṣaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">kva harṣaḥ kva viṣāditā</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_18.73">
<l><seg type="pāda" n="a">buddhiparyantasaṃsāre</seg> <seg type="pāda" n="b">māyāmātraṃ vivartate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nirmamo nirahaṅkāro</seg> <seg type="pāda" n="d">niṣkāmaḥ śobhate budhaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_18.73">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">buddhi-paryanta-saṃsāre</seg> <seg type="pāda" n="b">māyā-mātraṃ vivartate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nirmamo nirahaṅkāro</seg> <seg type="pāda" n="d">niṣkāmaḥ śobhate budhaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_18.74">
<l><seg type="pāda" n="a">akṣayaṃ gatasantāpam</seg> <seg type="pāda" n="b">ātmānaṃ paśyato muneḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kva vidyā ca kva vā viśvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">kva deho 'haṃ mameti vā</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_18.74">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">akṣayaṃ gata-santāpam</seg> <seg type="pāda" n="b">ātmānaṃ paśyato muneḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kva vidyā ca kva vā viśvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">kva deho 'haṃ mameti vā</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_18.75">
<l><seg type="pāda" n="a">nirodhādīni karmāṇi</seg> <seg type="pāda" n="b">jahāti jaḍadhīr yadi</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">manorathān pralāpāṃś ca</seg> <seg type="pāda" n="d">kartum āpnoty atatkṣaṇāt</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_18.75">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">nirodhādīni karmāṇi</seg> <seg type="pāda" n="b">jahāti jaḍadhīr yadi</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">mano-rathān pralāpāṃś ca</seg> <seg type="pāda" n="d">kartum āpnoty atatkṣaṇāt</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_18.76">
<l><seg type="pāda" n="a">mandaḥ śrutvāpi tadvastu</seg> <seg type="pāda" n="b">na jahāti vimūḍhatām</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nirvikalpo bahiryatnād</seg> <seg type="pāda" n="d">antarviṣayalālasaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_18.76">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">mandaḥ śrutvāpi tad-vastu</seg> <seg type="pāda" n="b">na jahāti vimūḍhatām</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nirvikalpo bahir-yatnād</seg> <seg type="pāda" n="d">antar-viṣaya-lālasaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_18.77">
<l><seg type="pāda" n="a">jñānād galitakarmā yo</seg> <seg type="pāda" n="b">lokadṛṣṭyāpi karmakṛt</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nāpnoty avasaraṃ kartuṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">vaktum eva na kiṃcana</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_18.77">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">jñānād galita-karmā yo</seg> <seg type="pāda" n="b">loka-dṛṣṭyāpi karma-kṛt</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nāpnoty avasaraṃ kartuṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">vaktum eva na kiṃcana</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_18.78">
<l><seg type="pāda" n="a">kva tamaḥ kva prakāśo vā</seg> <seg type="pāda" n="b">hānaṃ kva ca na kiṃcana</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nirvikārasya dhīrasya</seg> <seg type="pāda" n="d">nirātaṅkasya sarvadā</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_18.78">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">kva tamaḥ kva prakāśo vā</seg> <seg type="pāda" n="b">hānaṃ kva ca na kiṃcana</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nirvikārasya dhīrasya</seg> <seg type="pāda" n="d">nirātaṅkasya sarvadā</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_18.79">
<l><seg type="pāda" n="a">kva dhairyaṃ kva vivekitvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">kva nirātaṅkatāpi vā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">anirvācyasvabhāvasya</seg> <seg type="pāda" n="d">niḥsvabhāvasya yoginaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_18.79">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">kva dhairyaṃ kva vivekitvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">kva nirātaṅkatāpi vā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">anirvācya-svabhāvasya</seg> <seg type="pāda" n="d">niḥsvabhāvasya yoginaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_18.80">
<l><seg type="pāda" n="a">na svargo naiva narako</seg> <seg type="pāda" n="b">jīvanmuktir na caiva hi</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">bahunātra kim uktena</seg> <seg type="pāda" n="d">yogadṛṣṭyā na kiṃcana</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_18.80">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">na svargo naiva narako</seg> <seg type="pāda" n="b">jīvan-muktir na caiva hi</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">bahunātra kim uktena</seg> <seg type="pāda" n="d">yoga-dṛṣṭyā na kiṃcana</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_18.81">
<l><seg type="pāda" n="a">naiva prārthayate lābhaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">nālābhenānuśocati</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dhīrasya śītalaṃ cittam</seg> <seg type="pāda" n="d">amṛtenaiva pūritam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_18.81">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">naiva prārthayate lābhaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">nālābhenānuśocati</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dhīrasya śītalaṃ cittam</seg> <seg type="pāda" n="d">amṛtenaiva pūritam</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_18.82">
<l><seg type="pāda" n="a">na śāntaṃ stauti niṣkāmo</seg> <seg type="pāda" n="b">na duṣṭam api nindati</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">samaduḥkhasukhas tṛptaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">kiṃcit kṛtyaṃ na paśyati</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_18.82">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">na śāntaṃ stauti niṣkāmo</seg> <seg type="pāda" n="b">na duṣṭam api nindati</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sama-duḥkha-sukhas tṛptaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">kiṃcit kṛtyaṃ na paśyati</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_18.83">
<l><seg type="pāda" n="a">dhīro na dveṣṭi saṃsāram</seg> <seg type="pāda" n="b">ātmānaṃ na didṛkṣati</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">harṣāmarṣavinirmukto</seg> <seg type="pāda" n="d">na mṛto na ca jīvati</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_18.83">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">dhīro na dveṣṭi saṃsāram</seg> <seg type="pāda" n="b">ātmānaṃ na didṛkṣati</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">harṣāmarṣa-vinirmukto</seg> <seg type="pāda" n="d">na mṛto na ca jīvati</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_18.84">
<l><seg type="pāda" n="a">niḥsnehaḥ putradārādau</seg> <seg type="pāda" n="b">niṣkāmo viṣayeṣu ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">niścintaḥ svaśarīre 'pi</seg> <seg type="pāda" n="d">nirāśaḥ śobhate budhaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_18.84">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">niḥsnehaḥ putra-dārādau</seg> <seg type="pāda" n="b">niṣkāmo viṣayeṣu ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">niścintaḥ svaśarīre 'pi</seg> <seg type="pāda" n="d">nirāśaḥ śobhate budhaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_18.85">
<l><seg type="pāda" n="a">tuṣṭiḥ sarvatra dhīrasya</seg> <seg type="pāda" n="b">yathāpatitavartinaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">svacchandaṃ carato deśān</seg> <seg type="pāda" n="d">yatrāstamitaśāyinaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_18.85">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">tuṣṭiḥ sarvatra dhīrasya</seg> <seg type="pāda" n="b">yathā-patita-vartinaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">svacchandaṃ carato deśān</seg> <seg type="pāda" n="d">yatrāstamita-śāyinaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_18.86">
<l><seg type="pāda" n="a">patatūdetu vā deho</seg> <seg type="pāda" n="b">nāsya cintā mahātmanaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">svabhāvabhūmiviśrānti</seg><seg type="pāda" n="d">vismṛtāśeṣasaṃsṛteḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_18.86">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">patatūdetu vā deho</seg> <seg type="pāda" n="b">nāsya cintā mahātmanaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">svabhāva-bhūmi-viśrānti</seg><seg type="pāda" n="d">vismṛtāśeṣa-saṃsṛteḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_18.87">
<l><seg type="pāda" n="a">akiṃcanaḥ kāmacāro</seg> <seg type="pāda" n="b">nirdvandvaś chinnasaṃśayaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">asaktaḥ sarvabhāveṣu</seg> <seg type="pāda" n="d">kevalo ramate budhaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_18.87">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">akiṃcanaḥ kāma-cāro</seg> <seg type="pāda" n="b">nirdvandvaś chinna-saṃśayaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">asaktaḥ sarva-bhāveṣu</seg> <seg type="pāda" n="d">kevalo ramate budhaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_18.88">
<l><seg type="pāda" n="a">nirmamaḥ śobhate dhīraḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">samaloṣṭāśmakāñcanaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">subhinnahṛdayagranthir</seg> <seg type="pāda" n="d">vinirdhūtarajastamaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_18.88">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">nirmamaḥ śobhate dhīraḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">sama-loṣṭāśma-kāñcanaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">subhinna-hṛdaya-granthir</seg> <seg type="pāda" n="d">vinirdhūta-rajas-tamaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_18.89">
<l><seg type="pāda" n="a">sarvatrānavadhānasya</seg> <seg type="pāda" n="b">na kiṃcid vāsanā hṛdi</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">muktātmano vitṛptasya</seg> <seg type="pāda" n="d">tulanā kena jāyate</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_18.89">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">sarvatrānavadhānasya</seg> <seg type="pāda" n="b">na kiṃcid vāsanā hṛdi</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">muktātmano vitṛptasya</seg> <seg type="pāda" n="d">tulanā kena jāyate</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_18.90">
<l><seg type="pāda" n="a">jānann api na jānāti</seg> <seg type="pāda" n="b">paśyann api na paśyati</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">bruvann api na ca brūte</seg> <seg type="pāda" n="d">ko 'nyo nirvāsanād ṛte</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_18.90">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">jānann api na jānāti</seg> <seg type="pāda" n="b">paśyann api na paśyati</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">bruvann api na ca brūte</seg> <seg type="pāda" n="d">ko 'nyo nirvāsanād ṛte</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_18.91">
<l><seg type="pāda" n="a">bhikṣur vā bhūpatir vāpi</seg> <seg type="pāda" n="b">yo niṣkāmaḥ sa śobhate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">bhāveṣu galitā yasya</seg> <seg type="pāda" n="d">śobhanāśobhanā matiḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_18.91">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">bhikṣur vā bhūpatir vāpi</seg> <seg type="pāda" n="b">yo niṣkāmaḥ sa śobhate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">bhāveṣu galitā yasya</seg> <seg type="pāda" n="d">śobhanāśobhanā matiḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_18.92">
<l><seg type="pāda" n="a">kva svācchandyaṃ kva saṅkocaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">kva vā tattvaviniścayaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nirvyājārjavabhūtasya</seg> <seg type="pāda" n="d">caritārthasya yoginaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_18.92">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">kva svācchandyaṃ kva saṅkocaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">kva vā tattva-viniścayaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nirvyājārjava-bhūtasya</seg> <seg type="pāda" n="d">caritārthasya yoginaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_18.93">
<l><seg type="pāda" n="a">ātmaviśrāntitṛptena</seg> <seg type="pāda" n="b">nirāśena gatārtinā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">antar yad anubhūyeta</seg> <seg type="pāda" n="d">tat kathaṃ kasya kathyate</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_18.93">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">ātma-viśrānti-tṛptena</seg> <seg type="pāda" n="b">nirāśena gatārtinā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">antar yad anubhūyeta</seg> <seg type="pāda" n="d">tat kathaṃ kasya kathyate</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_18.94">
<l><seg type="pāda" n="a">supto 'pi na suṣuptau ca</seg> <seg type="pāda" n="b">svapne 'pi śayito na ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">jāgare 'pi na jāgarti</seg> <seg type="pāda" n="d">dhīras tṛptaḥ pade pade</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_18.94">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">supto 'pi na suṣuptau ca</seg> <seg type="pāda" n="b">svapne 'pi śayito na ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">jāgare 'pi na jāgarti</seg> <seg type="pāda" n="d">dhīras tṛptaḥ pade pade</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_18.95">
<l><seg type="pāda" n="a">jñaḥ sacinto 'pi niścintaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">sendriyo 'pi nirindriyaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sabuddhir api nirbuddhiḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">sāhaṅkāro 'nahaṃkṛtiḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_18.95">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">jñaḥ sacinto 'pi niścintaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">sendriyo 'pi nirindriyaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sabuddhir api nirbuddhiḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">sāhaṅkāro 'nahaṃkṛtiḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_18.96">
<l><seg type="pāda" n="a">na sukhī na ca vā duḥkhī</seg> <seg type="pāda" n="b">na virakto na saṅgavān</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">na mumukṣur na vā mukto</seg> <seg type="pāda" n="d">na kiṃcin na ca kiṃcana</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_18.96">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">na sukhī na ca vā duḥkhī</seg> <seg type="pāda" n="b">na virakto na saṅgavān</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">na mumukṣur na vā mukto</seg> <seg type="pāda" n="d">na kiṃcin na ca kiṃcana</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_18.97">
<l><seg type="pāda" n="a">vikṣepe 'pi na vikṣiptaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">samādhau na samādhimān</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">jāḍye 'pi na jaḍo dhanyaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">pāṇḍitye 'pi na paṇḍitaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_18.97">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">vikṣepe 'pi na vikṣiptaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">samādhau na samādhimān</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">jāḍye 'pi na jaḍo dhanyaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">pāṇḍitye 'pi na paṇḍitaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_18.98">
<l><seg type="pāda" n="a">mukto yathāsthitisvasthaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">kṛtakartavyanirvṛtaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">samaḥ sarvatra vaitṛṣṇyān</seg> <seg type="pāda" n="d">na smaraty akṛtaṃ kṛtam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_18.98">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">mukto yathā-sthiti-svasthaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">kṛta-kartavya-nirvṛtaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">samaḥ sarvatra vaitṛṣṇyān</seg> <seg type="pāda" n="d">na smaraty akṛtaṃ kṛtam</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_18.99">
<l><seg type="pāda" n="a">na prīyate vandyamāno</seg> <seg type="pāda" n="b">nindyamāno na kupyati</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">naivodvijati maraṇe</seg> <seg type="pāda" n="d">jīvane nābhinandati</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_18.99">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">na prīyate vandyamāno</seg> <seg type="pāda" n="b">nindyamāno na kupyati</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">naivodvijati maraṇe</seg> <seg type="pāda" n="d">jīvane nābhinandati</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_18.100">
<l><seg type="pāda" n="a">na dhāvati janākīrṇaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">nāraṇyam upaśāntadhīḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yathātathā yatratatra</seg> <seg type="pāda" n="d">sama evāvatiṣṭhate</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_18.100">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">na dhāvati janākīrṇaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">nāraṇyam upaśānta-dhīḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yathā-tathā yatra-tatra</seg> <seg type="pāda" n="d">sama evāvatiṣṭhate</seg> //</l>
</lg>
</note>




<milestone unit="speaker" n="janaka uvāca"/>
<lg xml:id="Avg_19.1">
<l><seg type="pāda" n="a">tattvavijñānasandaṃśam</seg> <seg type="pāda" n="b">ādāya hṛdayodarāt</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nānāvidhaparāmarśa</seg><seg type="pāda" n="d">śalyoddhāraḥ kṛto mayā</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_19.1">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">tattva-vijñāna-sandaṃśam</seg> <seg type="pāda" n="b">ādāya hṛdayodarāt</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nānā-vidha-parāmarśa</seg><seg type="pāda" n="d">śalyoddhāraḥ kṛto mayā</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_19.2">
<l><seg type="pāda" n="a">kva dharmaḥ kva ca vā kāmaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">kva cārthaḥ kva vivekitā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kva dvaitaṃ kva ca vādvaitaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">svamahimni sthitasya me</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_19.2">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">kva dharmaḥ kva ca vā kāmaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">kva cārthaḥ kva vivekitā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kva dvaitaṃ kva ca vādvaitaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">svamahimni sthitasya me</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_19.3">
<l><seg type="pāda" n="a">kva bhūtaṃ kva bhaviṣyad vā</seg> <seg type="pāda" n="b">vartamānam api kva vā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kva deśaḥ kva ca vā nityaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">svamahimni sthitasya me</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_19.3">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">kva bhūtaṃ kva bhaviṣyad vā</seg> <seg type="pāda" n="b">vartamānam api kva vā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kva deśaḥ kva ca vā nityaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">svamahimni sthitasya me</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_19.4">
<l><seg type="pāda" n="a">kva cātmā kva ca vānātmā</seg> <seg type="pāda" n="b">kva śubhaṃ kvāsubhaṃ yathā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kva cintā kva ca vācintā</seg> <seg type="pāda" n="d">svamahimni sthitasya me</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_19.4">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">kva cātmā kva ca vānātmā</seg> <seg type="pāda" n="b">kva śubhaṃ kvāsubhaṃ yathā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kva cintā kva ca vācintā</seg> <seg type="pāda" n="d">svamahimni sthitasya me</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_19.5">
<l><seg type="pāda" n="a">kva svapnaḥ kva suṣuptir vā</seg> <seg type="pāda" n="b">kva ca jāgaraṇaṃ tathā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kva turiyaṃ bhayaṃ vāpi</seg> <seg type="pāda" n="d">svamahimni sthitasya me</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_19.5">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">kva svapnaḥ kva suṣuptir vā</seg> <seg type="pāda" n="b">kva ca jāgaraṇaṃ tathā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kva turiyaṃ bhayaṃ vāpi</seg> <seg type="pāda" n="d">svamahimni sthitasya me</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_19.6">
<l><seg type="pāda" n="a">kva dūraṃ kva samīpaṃ vā</seg> <seg type="pāda" n="b">bahyaṃ kvābhyantaraṃ kva vā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kva sthūlaṃ kva ca vā sūkṣmaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">svamahimni sthitasya me</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_19.6">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">kva dūraṃ kva samīpaṃ vā</seg> <seg type="pāda" n="b">bahyaṃ kvābhyantaraṃ kva vā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kva sthūlaṃ kva ca vā sūkṣmaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">svamahimni sthitasya me</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_19.7">
<l><seg type="pāda" n="a">kva mṛtyurjīvitaṃ vā kva</seg> <seg type="pāda" n="b">lokāḥ kvāsya kva laukikam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kva layaḥ kva samādhir vā</seg> <seg type="pāda" n="d">svamahimni sthitasya me</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_19.7">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">kva mṛtyur-jīvitaṃ vā kva</seg> <seg type="pāda" n="b">lokāḥ kvāsya kva laukikam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kva layaḥ kva samādhir vā</seg> <seg type="pāda" n="d">svamahimni sthitasya me</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_19.8">
<l><seg type="pāda" n="a">alaṃ trivargakathayā</seg> <seg type="pāda" n="b">yogasya kathayāpy alam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">alaṃ vijñānakathayā</seg> <seg type="pāda" n="d">viśrāntasya mamātmani</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_19.8">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">alaṃ tri-varga-kathayā</seg> <seg type="pāda" n="b">yogasya kathayāpy alam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">alaṃ vijñāna-kathayā</seg> <seg type="pāda" n="d">viśrāntasya mamātmani</seg> //</l>
</lg>
</note>




<milestone unit="speaker" n="janaka uvāca"/>
<lg xml:id="Avg_20.1">
<l><seg type="pāda" n="a">kva bhūtāni kva deho vā</seg> <seg type="pāda" n="b">kvendriyāṇi kva vā manaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kva śūnyaṃ kva ca nairāśyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">matsvarūpe nirañjane</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_20.1">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">kva bhūtāni kva deho vā</seg> <seg type="pāda" n="b">kvendriyāṇi kva vā manaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kva śūnyaṃ kva ca nairāśyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">mat-svarūpe nirañjane</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_20.2">
<l><seg type="pāda" n="a">kva śāstraṃ kvātmavijñānaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">kva vā nirviṣayaṃ manaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kva tṛptiḥ kva vitṛṣṇatvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">gatadvandvasya me sadā</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_20.2">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">kva śāstraṃ kvātma-vijñānaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">kva vā nirviṣayaṃ manaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kva tṛptiḥ kva vitṛṣṇatvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">gata-dvandvasya me sadā</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_20.3">
<l><seg type="pāda" n="a">kva vidyā kva ca vāvidyā</seg> <seg type="pāda" n="b">kvāhaṃ kvedaṃ mama kva vā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kva bandhaḥ kva ca vā mokṣaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">svarūpasya kva rūpitā</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_20.3">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">kva vidyā kva ca vāvidyā</seg> <seg type="pāda" n="b">kvāhaṃ kvedaṃ mama kva vā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kva bandhaḥ kva ca vā mokṣaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">svarūpasya kva rūpitā</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_20.4">
<l><seg type="pāda" n="a">kva prārabdhāni karmāṇi</seg> <seg type="pāda" n="b">jīvanmuktir api kva vā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kva tad videhakaivalyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">nirviśeṣasya sarvadā</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_20.4">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">kva prārabdhāni karmāṇi</seg> <seg type="pāda" n="b">jīvan-muktir api kva vā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kva tad videha-kaivalyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">nirviśeṣasya sarvadā</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_20.5">
<l><seg type="pāda" n="a">kva kartā kva ca vā bhoktā</seg> <seg type="pāda" n="b">niṣkriyaṃ sphuraṇaṃ kva vā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kvāparokṣaṃ phalaṃ vā kva</seg> <seg type="pāda" n="d">niḥsvabhāvasya me sadā</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_20.5">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">kva kartā kva ca vā bhoktā</seg> <seg type="pāda" n="b">niṣkriyaṃ sphuraṇaṃ kva vā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kvāparokṣaṃ phalaṃ vā kva</seg> <seg type="pāda" n="d">niḥsvabhāvasya me sadā</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_20.6">
<l><seg type="pāda" n="a">kva lokaḥ kva mumukṣur vā</seg> <seg type="pāda" n="b">kva yogī jñānavān kva vā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kva baddhaḥ kva ca vā muktaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">svasvarūpe 'ham advaye</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_20.6">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">kva lokaḥ kva mumukṣur vā</seg> <seg type="pāda" n="b">kva yogī jñānavān kva vā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kva baddhaḥ kva ca vā muktaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">sva-svarūpe 'ham advaye</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_20.7">
<l><seg type="pāda" n="a">kva sṛṣṭiḥ kva ca saṃhāraḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">kva sādhyaṃ kva ca sādhanam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kva sādhakaḥ kva siddhir vā</seg> <seg type="pāda" n="d">svasvarūpe 'ham advaye</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_20.7">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">kva sṛṣṭiḥ kva ca saṃhāraḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">kva sādhyaṃ kva ca sādhanam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kva sādhakaḥ kva siddhir vā</seg> <seg type="pāda" n="d">svasvarūpe 'ham advaye</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_20.8">
<l><seg type="pāda" n="a">kva pramātā pramāṇaṃ vā</seg> <seg type="pāda" n="b">kva prameyaṃ kva ca pramā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kva kiṃcit kva na kiṃcid vā</seg> <seg type="pāda" n="d">sarvadā vimalasya me</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_20.8">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">kva pramātā pramāṇaṃ vā</seg> <seg type="pāda" n="b">kva prameyaṃ kva ca pramā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kva kiṃcit kva na kiṃcid vā</seg> <seg type="pāda" n="d">sarvadā vimalasya me</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_20.9">
<l><seg type="pāda" n="a">kva vikṣepaḥ kva caikagryaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">kva nirbodhaḥ kva mūḍhatā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kva harṣaḥ kva viṣādo vā</seg> <seg type="pāda" n="d">sarvadā niṣkriyasya me</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_20.9">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">kva vikṣepaḥ kva caikagryaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">kva nirbodhaḥ kva mūḍhatā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kva harṣaḥ kva viṣādo vā</seg> <seg type="pāda" n="d">sarvadā niṣkriyasya me</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_20.10">
<l><seg type="pāda" n="a">kva caiṣa vyavahāro vā</seg> <seg type="pāda" n="b">kva ca sā paramārthatā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kva sukhaṃ kva ca vā dukhaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">nirvimarśasya me sadā</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_20.10">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">kva caiṣa vyavahāro vā</seg> <seg type="pāda" n="b">kva ca sā paramārthatā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kva sukhaṃ kva ca vā dukhaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">nirvimarśasya me sadā</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_20.11">
<l><seg type="pāda" n="a">kva māyā kva ca saṃsāraḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">kva prītir viratiḥ kva vā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kva jīvaḥ kva ca tadbrahma</seg> <seg type="pāda" n="d">sarvadā vimalasya me</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_20.11">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">kva māyā kva ca saṃsāraḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">kva prītir viratiḥ kva vā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kva jīvaḥ kva ca tad-brahma</seg> <seg type="pāda" n="d">sarvadā vimalasya me</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_20.12">
<l><seg type="pāda" n="a">kva pravṛttir nirvṛttir vā</seg> <seg type="pāda" n="b">kva muktiḥ kva ca bandhanam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kūṭasthanirvibhāgasya</seg> <seg type="pāda" n="d">svasthasya mama sarvadā</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_20.12">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">kva pravṛttir nirvṛttir vā</seg> <seg type="pāda" n="b">kva muktiḥ kva ca bandhanam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kūṭastha-nirvibhāgasya</seg> <seg type="pāda" n="d">svasthasya mama sarvadā</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_20.13">
<l><seg type="pāda" n="a">kvopadeśaḥ kva vā śāstraṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">kva śiṣyaḥ kva ca vā guruḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kva cāsti puruṣārtho vā</seg> <seg type="pāda" n="d">nirupādheḥ śivasya me</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_20.13">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">kvopadeśaḥ kva vā śāstraṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">kva śiṣyaḥ kva ca vā guruḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kva cāsti puruṣārtho vā</seg> <seg type="pāda" n="d">nirupādheḥ śivasya me</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="Avg_20.14">
<l><seg type="pāda" n="a">kva cāsti kva ca vā nāsti</seg> <seg type="pāda" n="b">kvāsti caikaṃ kva ca dvayam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">bahunātra kim uktena</seg> <seg type="pāda" n="d">kiṃcin nottiṣṭhate mama</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#Avg_20.14">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">kva cāsti kva ca vā nāsti</seg> <seg type="pāda" n="b">kvāsti caikaṃ kva ca dvayam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">bahunātra kim uktena</seg> <seg type="pāda" n="d">kiṃcin nottiṣṭhate mama</seg> //</l>
</lg>
</note>


  </body>
</text>
</TEI>
Cite this

Notice an error, a missing source, or a date that should be revised? Suggest a correction. Every amendment enters the scholar moderation queue with the contributor cited.

URN · urn:vamshanidhi:scripture:01KTVFT8KHSFJNVJD81ZY0DE7N

वंशनिधि

Civilization memory · Federated · Established 2026

Vamshanidhiवंशनिधिvamshanidhi.in

As of 2026-05-24 · Provenance: self-published

Aṣṭāvakragītā · Manuscript · Vamshanidhi