Hiraṇyakeśiśrautasūtra

sarvakāmo 'gniṣṭomaḥ yugapat kāmayeta āhārapṛthaktve vā tena vasante vasante yajeta tasya nānupakrāntayor darśapūrṇamāsayor āhāraḥ sa prathamaḥ somānām atirātram eke prathamaṃ yajñam adhīyate amāvāsyāyāṃ yajanīye 'hani dīkṣate paurṇamāsyāṃ yajanīye 'hani sutyam ahaḥ amāvāsyāyā…

1. Canonsutratextual
2. AttributionThe Digital Corpus of Sanskrit (DCS), Oliver Hellwigtextual
3. SourceUpstream TEI document · san · Latnpublished primary

sarvakāmo 'gniṣṭomaḥ yugapat kāmayeta āhārapṛthaktve vā tena vasante vasante yajeta tasya nānupakrāntayor darśapūrṇamāsayor āhāraḥ sa prathamaḥ somānām atirātram eke prathamaṃ yajñam adhīyate amāvāsyāyāṃ yajanīye 'hani dīkṣate paurṇamāsyāṃ yajanīye 'hani sutyam ahaḥ amāvāsyāyāṃ paurṇamāsyāṃ vā yadi tv ekā dīkṣā dve tisraś catasro 'parimitā vā tatrāparvaṇi sutyam ahar dīkṣā vā mahan me 'voco yaśo me 'voco bhargo me 'voco bhuktiṃ me 'vocaḥ stomaṃ me 'vocaḥ sarvaṃ me 'vocas tan māvatu tan mā viśatu tena bhukṣiṣīyeti vṛto vṛto japati devo devam etu somaḥ somam etv ṛtasya pathā vihāya dauṣkṛtyam ity abhipravrajati padvā nāmāsi srutiḥ somasaraṇī somaṃ gameyam iti panthānam ātiṣṭhate pitaro bhūr iti triḥ pitṝn abhimantrayate dīkṣiṣyamāṇasyāgnir yajurbhir iti dvādaśa saṃbhārayajūṃṣi juhoti saptahotāraṃ manasānudrutya sagrahaṃ hutvā dīkṣaṇīyām iṣṭiṃ nirvapati āgnāvaiṣṇavam ekādaśakapālam āgnāvaiṣṇavaṃ vā ghṛte carum saptadaśa sāmidhenyaḥ na yajamānabhāgam avadyati sarveṣu saumikeṣv iṣṭipaśubandheṣu nānvāhāryaṃ dadāti dhruvāyāḥ śeṣaṃ karoti patnīsaṃyājāntā dīkṣaṇīyā saṃtiṣṭhate bhakṣayitvājyeḍāṃ viramanti dhārayaty āhavanīyam prācīnavaṃśaṃ vimitaṃ viminvanti pariśrayantaḥ sraktiṣv atīrokān kurvanti uttarapūrvam avāntaradeśaṃ prati pañcamam dikṣu dvārāṇi ekadvārāḥ kāmyāḥ kalpāḥ prāgdvāraṃ svargakāmasya dakṣiṇādvāraṃ pitṛlokakāmasya pratyagdvāraṃ manuṣyalokakāmasyodagdvāraṃ prajākāmasyottarataḥpurastād yaḥ kāmayetobhayorlokayor ṛdhnuyām iti sarvatodvāraṃ yaḥ kāmayeta sarvāsu dikṣv ṛdhnuyām iti pratimāyāś ca kurvanti dikṣu praghāṇarūpāṇi uttareṇa prāgvaṃśaṃ pariśrite yajamānasya keśaśmaśrūṇi vāpayate śmaśrūṇy agre vāpayate 'thopapakṣāv atha keśān āpa undantu jīvasa iti dakṣiṇaṃ godānam unatti oṣadhe trāyasvainam ity ūrdhvāgrām oṣadhim antardadhāti svadhite mainaṃ hiṃsīr iti kṣureṇābhinidadhāti devaśrūr etāni pravapa iti pravapati abhyantaraṃ nakhāni nikṛntate hastyāny agre 'tha padyāni savyasyāgre kaniṣṭhikāto 'tha dakṣiṇasya sa yadāktākṣo bhavaty athainam ekaviṃśatyā darbhapuñjīlais tredhā vibhaktais triḥ saptabhiḥ saptabhiḥ pāvayati citpatis tvā punātv ity etair mantrair dvir ūrdhvaṃ nābher unmārṣṭi sakṛd avāṅ avamārṣṭy acchidreṇa pavitreṇeti sarvatrānuṣajati taṃ prāgvaṃśaṃ prapādyātra dīkṣaṇīyām eke samāmananti dhruvāśeṣād ākūtyai prayuje 'gnaye svāheti sruveṇa catasro dīkṣāhutīr juhoti āpo devīr iti srucā pañcamīm viśve devasya netur iti ṣaṣṭhīṃ dvādaśagṛhītena srucaṃ pūrayitvā bilāvakāśāṃ vā kṛtvottamasruve 'bhipūrayaty upottame vā kṛṣṇājinasya dakṣiṇaṃ pūrvapādam antar māṃsaṃ pariṣīvyati dve vā viṣūcī māṃsasaṃhite karoti indra śākvara gāyatrīṃ prapadye tāṃ te yunajmīndra śākvara triṣṭubhaṃ prapadye tāṃ te yunajmīndra śākvara jagatīṃ prapadye tāṃ te yunajmīndra śākvarānuṣṭubhaṃ prapadye tāṃ te yunajmīndra śākvara paṅktiṃ prapadye tāṃ te yunajmīty antarvedi kṛṣṇājinaṃ prācīnagrīvam uttaralomāstṛṇāti tadārūḍhe yajamāne patnyāḥ śirasi jālaṃ pratimuñcati tām ahatena kṣaumeṇa vāsasordhvavāsyena dīkṣayati śaramuñjānāṃ mekhalā trivṛd veṇī kāryā ūrg asīti tayā yajamānaṃ nābhideśe triḥ pradakṣiṇaṃ parivyayati dvir ity eke pūṣā te granthiṃ grathnātv ity uttarato nābher niṣṭarkyaṃ granthiṃ kṛtvā sa te mā sthād iti dakṣiṇato nābheḥ parikarṣati yaṃ dviṣyāt taṃ dhyāyet saṃ tvā nahyāmīti patnīṃ saṃnahyati yathā darśapūrṇamāsayoḥ indrasya yonir asīti trivaliṃ pañcavaliṃ vā kṛṣṇaviṣāṇāṃ yajamānāya prayacchaty ābadhnāti vā patnyāḥ śirasi jālaṃ yathā suṣṭhu kalpayati audumbaro dīkṣitadaṇḍo yo vā kaścana vṛkṣaḥ phalagrahis tasya muṣṭimātro mukhena saṃmitaś cubukadaghno vā ūrdhvasūr asi vānaspatyaḥ sudyumno dyumnaṃ yajamānāya dhehīti taṃ yajamānāya pradāya saṃbhārayajūṃṣi vācayati juhoti caitair mantraiḥ taṃ vāgyatam adīkṣiṣṭāyaṃ brāhmaṇo 'sāv āmuṣyāyaṇo 'muṣya putro 'muṣya pautro 'muṣya naptāmuṣyāḥ putro 'muṣyāḥ pautro 'muṣyā napteti trir upāṃśv āvedayati trir uccaiḥ asāv iti nāma gṛhṇāty āmuṣyāyaṇa iti pitur nāmadheyena yaḥ kaścid dīkṣate brāhmaṇa ity evāvedayet devāñ janam agan yakṣas tato mā yajñasyāśīr āgacchatu gandharvāñ janam agan yajñas tato mā yajñasyāśīr āgacchatu pitṝñ janam agan yajñas tato mā yajñasyāśīr āgacchatv apa oṣadhīr vanaspatīñ janam agan yajñas tato mā yajñasyāśīr āgacchatu pañcajanāñ janam agan yajñas tato mā yajñasyāśīr āgacchatu vardhatāṃ bhūtir dadhnā ghṛtena muñcatu yajño yajñapatim aṃhaso bhūpataye svāhety abhimantrayate yady anyatra kṛṣṇājinād āsīta nityavṛttāv ata ūrdhvam agnīñ jyotiṣmataḥ kuruta dīkṣita vācaṃ yaccha patni vācaṃ yaccheti purodayam adhivṛkṣasūrye ca vratapradaḥ saṃpreṣyati udite 'stamite ca vrataṃ dohayati vatsasyaikaṃ stanam avaśeṣya gārhapatye dīkṣitasya vrataṃ śrapayati patnyā dakṣiṇāgnau apareṇāhavanīyaṃ vratam atyāhṛtya dīkṣitāya prayacchati bhadrād abhi śreyaḥ prehīti dīkṣitaṃ prayātam anumantrayate dīkṣitasya yūpaṃ chinatti yathā nirūḍhapaśubandhe na yūpāhutiṃ juhoti homārthām ṛcaṃ japitvābhipravrajati api vājyam araṇī cādāya yūpasyāntike 'gniṃ mathitvā yūpāhutiṃ hutvā yūpaṃ chinatti krīte vā rājany āhavanīye yūpāhutiṃ hutvā yūpaṃ chinatti samāno yūpaḥ svarur āhavanīyo hṛdayaśūlaś ca apavṛtte dīkṣāparimāṇe uttaravedideśa uparavāṇāṃ vā lohitam ānaḍuhaṃ carma prācīnagrīvam uttaralomāstīrya tasya dakṣiṇe pakṣe rājānaṃ nyupyottarata udakumbhaṃ nidhāya sarvataḥ pariśrityodīcīṃ dvāraṃ kṛtvā somavikrayiṇaṃ prapādayati kautsaṃ śūdraṃ vā somavikrayin somaṃ śodhayeti saṃpreṣyati śundha somam āpannaṃ nirasyeti vā śundha somam āpannaṃ nirasta iti vā yad anyad aṃśubhyas tad apoddharati nādhvaryuḥ somaṃ vicinuyān nāsya puruṣo na yajamāno na yajamānasyāmātyā na vicīyamānasyopadraṣṭāro bhavanti prāyaṇīyāprabhṛtiṣv avabhṛthānteṣv iṣṭipaśubandheṣu vratopāyanaṃ jāgaraṇaṃ patnīsaṃnahanam āraṇyāśanaṃ ca na vidyate sarvāṇy uttarāsu kriyante savanīye paśau savanīyeṣu ca puroḍāśeṣu nāgnyanvādhānaṃ vidyate