Kaṭhāraṇyaka

yuñjate manaḥ iti āhavanīye juhoti manasā vai prajāpatiḥ yajñam atanuta tatas vācā tatas karmaṇā manasā eva etat yajamānaḥ yajñam vitatya tatas vācā tatas karmaṇā karoti devasya vaḥ savituḥ prasave iti abhrīḥ ādatte savitṛ prasūtaḥ eva enāḥ devatābhiḥ ādatte catasraḥ ādatte ca…

1. Canonvedatextual
2. AttributionThe Digital Corpus of Sanskrit (DCS), Oliver Hellwigtextual
3. SourceUpstream TEI document · san · Latnpublished primary

yuñjate manaḥ iti āhavanīye juhoti manasā vai prajāpatiḥ yajñam atanuta tatas vācā tatas karmaṇā manasā eva etat yajamānaḥ yajñam vitatya tatas vācā tatas karmaṇā karoti devasya vaḥ savituḥ prasave iti abhrīḥ ādatte savitṛ prasūtaḥ eva enāḥ devatābhiḥ ādatte catasraḥ ādatte catasraḥ vai diśaḥ digbhyaḥ pravargyaḥ saṃbhriyate digbhyaḥ eva pravargyam saṃbharati vānaspatyāḥ bhavanti vanaspatibhiḥ vai pravargyaḥ saṃbhriyate vanaspatibhiḥ eva pravargyam saṃbharati uttiṣṭha brahmaṇaspate iti uttiṣṭhati bṛhaspatiḥ vai brahmaṇaspatiḥ bṛhaspatiḥ eva bhūtvā uttiṣṭhati upa prayantu marutaḥ sudānavaḥ iti sudānavaḥ vai marutaḥ āraṇyāḥ araṇye pravargyaḥ saṃbhriyate araṇye eva āraṇyam karoti praitu brahmaṇaspatiḥ iti pratitiṣṭhati bṛhaspatiḥ vai brahmaṇaspatiḥ bṛhaspatiḥ eva bhūtvā pratitiṣṭhati ā devī etu sūnṛtā iti vāc vai devī sūnṛtā vācā pravargyaḥ saṃbhriyate vācā eva pravargyam saṃbharati aśchāḥ vīram naryam paṅkti rādhasam iti yajñaḥ vai vīraḥ naryaḥ paṅkti rādhāḥ devebhyaḥ eva yajñam saṃbharati devī dyāvāpṛthivī devayajane anu me maṃsāthām iti ime vai mahāvīrāt saṃbhriyamāṇāt abibhītām tejasā nau uddhakṣyati iti sa bṛhaspatiḥ abravīt yuvayoḥ bhāgadheyam iti tatas enam anvamanyatām ṛtasya ṛdhyāsam adya makhasya śiraḥ iti saṃbharati yajñasya eva śiraḥ saṃbharati tris harati triṣatyāḥ hi devāḥ samantam abhrīḥ pariśrayati rakṣasām parāṇuttyai prajāpateḥ vai prajāḥ sisṛkṣamāṇasya tasya tejaḥ yajñiyam apākrāmat tat imām prāviśat tat varāhaḥ bhūtvā anvavindat iti ati agre āsīḥ iti yat varāha vihatam bhavati asyāḥ eva tejaḥ yajñiyam saṃbharati devīḥ vamriyaḥ asya bhūtasya prathama jāḥ iti vamriyaḥ vai asya bhūtasya prathama jāḥ tāḥ vai etat viduḥ yatra asyāḥ jīvam yajñiyam yat valmīka vāpanām saṃbharati asyāḥ eva jīvam yajñiyam saṃbharati indraḥ vai yat vṛtram ahan tasya ojaḥ vīryam apākrāmat tat oṣadhīḥ prāviśat te pūtīkāḥ abhavan indrasya ojaḥ asi iti yat pūtīkānām saṃbharati indrasya eva ojaḥ vīryam saṃbharati prajāpateḥ tanūḥ asi iti ajām duhanti prajāpateḥ vai eṣā priyā tanūḥ yat ajā yat ajām duhanti prajāpateḥ eva priyām tanvam saṃbharati madhu tvā madhunā karotu iti apaḥ upasṛjati madhu vai etat madhunā saṃyauti madhavyaḥ bhavati makhasya śiraḥ asi iti piṇḍam upādatte yajñaḥ vai makhaḥ yajñasya eva śiraḥ karoti yajñasya pade sthaḥ iti avabādhate yajñasya eva pade karoti gāyatraḥ asi iti prathamam ādhim ādadhāti tejaḥ vai brahma gāyatrī tejaḥ eva brahma yajamāne dadhāti traiṣṭubhaḥ asi iti dvitīyam ādhim ādadhāti ojaḥ vai vīryam triṣṭubh ojaḥ eva vīryam yajamāne dadhāti jāgataḥ asi iti tṛtīyam ādhim ādadhāti paśavaḥ vai jagatī paśūn eva yajamāne dadhāti makhaḥ asi iti makham eva enam karoti makhasya rāsnā asi iti rāsnām karoti yajñaḥ vai makhaḥ yajñāya eva enam karoti prādeśa mātraḥ bhavati etāvat vai mukham mukham devānām agniḥ mukhena saṃmitaḥ upariṣṭāt pātraḥ bhavati devatānām tṛptyai tṛpyati prajayā paśubhiḥ upa enam soma pīthaḥ namati yaḥ evam veda sūryasya harasā śrāya iti ātape nidadhāti amuṣya eva enam ādityasya tejasā tapati pūrvam pūrvam sādayati imān eva lokān rohati vṛṣṇaḥ niṣpad asi prājāpatyam iti aśva śakāni vyāharati prājāpatyaḥ vai aśvaḥ rūpeṇa eva enam samardhayati devānām tvā patnīḥ vṛṣṇaḥ aśvasya niṣpadā dhūpayantu iti aśva śakaiḥ dhūpayati prājāpatyaḥ vai aśvaḥ yajñaḥ prajāpatiḥ sayoni tvāya arciṣe tvā śociṣe tvā harase tvā iti śamī śākhāḥ abhyādadhāti tejaḥ vai agniḥ tejaḥ śamī śākhāḥ tejasi eva tejaḥ dadhāti mitrasya carṣaṇī dhṛtaḥ iti upatiṣṭhate mitrāya eva enam karoti devaḥ tvā savitā udvapatu iti sāvitrā udvapati prasūtyai a vyathamānaḥ pṛthivyām āśāḥ diśaḥ āpṛṇa iti tasmāt agniḥ sarvāḥ diśaḥ vibhāti uttiṣṭha bṛhan bhava ūrdhvaḥ tiṣṭha dhruvaḥ tvam iti dṛṃhati eva enam idam aham amum āmuṣyāyaṇam amuṣyāḥ putram tejasā brahmavarcasena samardhayāmi iti brāhmaṇam tejaḥ vai brahma gāyatrī tejasā eva enam brahmavarcasena samardhayati yadi abhicaret idam aham amum āmuṣyāyaṇam amuṣyāḥ putram tejasā brahmavarcasena vyardhayāmi iti tejaḥ vai brahma gāyatrī tejasā brahmavarcasena vyardhayati idam aham amum āmuṣyāyaṇam amuṣyāḥ putram ojasā vīryeṇa samardhayāmi iti rājanyam ojaḥ vai vīryam triṣṭubh ojasā eva enam vīryeṇa samardhayati yadi abhicaret idam aham amum āmuṣyāyaṇam amuṣyāḥ putram ojasā vīryeṇa vyardhayāmi iti ojaḥ vai vīryam triṣṭubh ojasā eva enam vīryeṇa vyardhayati idam aham amum āmuṣyāyaṇam amuṣyāḥ putram ūrjā paśubhiḥ samardhayāmi iti vaiśyam paśavaḥ vai jagatī ūrjā eva enam paśubhiḥ samardhayati yadi abhicaret idam aham amum āmuṣyāyaṇam amuṣyāḥ putram ūrjā paśubhiḥ vyardhayāmi iti paśavaḥ vai jagatī ūrjā eva enam paśubhiḥ vyardhayati idam aham mām tejasā brahmavarcasena ojasā vīryeṇa prajayā paśubhiḥ annādyena samardhayāmi iti ātmā vai brahmavarcasī ātmānam eva tejasā brahmavarcasena ojasā vīryeṇa prajayā paśubhiḥ annādyena samardhayati ṛjave tvā sādhave tvā su kṣityai tvā iti yathāyajus aparam aparam sādayati imān eva lokān pratyavarohati sūryasya tvā cakṣuṣā anvīkṣe iti avekṣate yat vai idam manuṣyāṇām cakṣuṣā prekṣeta pradahet cakṣuḥ andhāḥ prajāḥ jāyeran sūryasya eva enam cakṣuṣā anvīkṣate śchṛṇattu tvā vāc iti payasā āśchṛṇatti vāc vai gāyatrī enam āśchṛṇatti śchṛṇattu tvā ūrj iti annam vai ūrj annādyena eva enam āśchṛṇatti śchṛṇattu tvā payaḥ iti paśavaḥ vai payaḥ paśubhiḥ eva enam āśchṛṇatti śchṛṇattu tvā rasaḥ chṛṇattu tvā haviḥ chṛṇattu tvā somaḥ chṛṇattu tvā yajñaḥ chṛṇattu tvā brahma chṛṇattu tvā prajāpatiḥ iti yathāyajus brahman pravargyeṇa pracariṣyāmaḥ iti adhvaryuḥ brahmāṇam āmantrayate brahmaṇi vai etarhi yajñaḥ tasmāt enam āha yajuḥ yuktam iti brahmā yajuṣaḥ vai eṣa rathaḥ yat yajñaḥ tam adhvaryuḥ adhvare yunakti tat adhvaryoḥ adhvaryu tvam adhvaryuḥ enam praṇayati adhvaryuḥ eva asya sarvasya praṇetā adhvaryuḥ anyān ṛtvijaḥ saṃpreṣyati idam kuruta idam kuruta iti eva etat āha sāmabhiḥ tvā iti sāmāni eva asya abhitas cakre viśvābhiḥ dhībhiḥ saṃbhṛtam iti sarvābhiḥ vai dhībhiḥ yajñaḥ saṃbhriyate sarvābhiḥ eva dhībhiḥ yajamānaḥ yajñam saṃbharati dakṣiṇābhiḥ pratatam pārayiṣṇum iti vitatam pāragam dakṣiṇābhiḥ iti eva etat āha stubhaḥ vahantu sumanasyamānāḥ iti hotrāḥ vai stubhaḥ tāḥ vai etarhi yajñam vahanti bhūḥ bhuvaḥ svar om iti etat vai vācaḥ satyam yat eva vācaḥ satyam tena enam saha pracarati indravantaḥ pracarata iti sa indra tvāya prācyā tvā diśā agninā devatayā gāyatreṇa chandasā vasantam ṛtum praviśāmi iti prācīm ca eva vasantam ca purastāt praviśanti a pradāhāya dakṣiṇayā tvā diśā indreṇa devatayā traiṣṭubhena chandasā grīṣmam ṛtum praviśāmi iti dakṣiṇām ca eva grīṣmam ca dakṣiṇatas praviśanti a pradāhāya pratīcyā tvā diśā savitrā devatayā jāgatena chandasā varṣāḥ ṛtum praviśāmi iti pratīcīm ca eva varṣāḥ ca paścāt praviśanti a pradāhāya udīcyā tvā diśā mitrāvaruṇābhyām devatayā ānuṣṭubhena chandasā śaradam ṛtum praviśāmi iti udīcīm ca eva śaradam ca uttarāt praviśanti a pradāhāya ūrdhvayā tvā diśā bṛhaspatinā devatayā pāṅktena chandasā hemantam ṛtum praviśāmi iti ūrdhvām ca eva himām ca upariṣṭāt praviśanti a pradāhāya anayā tvā diśā prajāpatinā devatayā anāptena chandasā śiśiram ṛtum praviśāmi iti imām ca eva śiśiram ca asyāḥ praviśanti a pradāhāya gāyatrīm chandaḥ praviśāmi iti tejaḥ vai brahma gāyatrī tejaḥ eva tat praviśanti a pradāhāya triṣṭubham chandaḥ praviśāmi iti ojaḥ vai vīryam triṣṭubh ojaḥ eva tat praviśanti a pradāhāya jagatīm chandaḥ praviśāmi iti paśavaḥ vai jagatī paśūn eva tat praviśanti a pradāhāya anuṣṭubham chandaḥ praviśāmi iti vāc vai anuṣṭubh vācam eva tat praviśanti a pradāhāya paṅktīm chandaḥ praviśāmi iti yajñaḥ vai paṅktiḥ yajñam tat praviśanti a pradāhāya atichandasam chandaḥ praviśāmi iti chandāṃsi vai atichandāḥ chandāṃsi eva tat praviśanti a pradāhāya chandāṃsi praviśāmi iti paśavaḥ vai chandāṃsi paśūn eva tat praviśanti a pradāhāya tāni naḥ pārayantu tāni naḥ avantu iti āśiṣam eva āśāste tāni saḥ ṛcchatu yaḥ asmān dveṣṭi yam ca vayam dviṣmaḥ iti yam eva dveṣṭi tam śucā arpayati āpaḥ asmān praviśantu āpaḥ asmāsu jāgṛta iti āpaḥ sarvāḥ devatāḥ devatāḥ eva tat praviśanti a pradāhāya āyuḥ viśva āyuḥ viśvam āyuḥ vyaśnavai sarvam āyuḥ vyaśnavai iti eva etat āha sarvam āyuḥ eti yaḥ evam veda atha u saṃvatsaram ca eva diśaḥ ca sarvatas varma kurute yamāya tvā makhāya tvā iti mahāvīram prokṣati yajñaḥ vai makhaḥ yajñāya eva enam prokṣati prokṣitāni pratiprasthātā vyāyātayati pracaranti deva puraścara saghyāsam tvā saghyāsam tvā iti vedena mahāvīram saṃmārṣṭi atha eva enam tris saṃmārṣṭi triṣatyāḥ hi devāḥ sarvatas saṃmārṣṭi sarvatas eva enam medhyam yajñiyam tena karoti pṛthivyās saṃspṛśas pāhīti rajatam adhastād adhikarṣati ime vai lokā mahāvīrāt pravṛjyamānād abibhayus sarvān no 'yaṃ tejasoddhakṣyatīti prajāpatim upādhāvan sa prajāpatiḥ pṛthivīm abravīd rajataṃ bhūtvā mahāvīraṃ dhārayasveti antarikṣam abravīd vanaspatibhis tvāntardhāsyāmīti divam abravīddharitaṃ bhūtvopariṣṭān mahāvīram sahasveti tasmād rajatam adhastād adhikarṣati pṛthivyā apradāhāya arcir asi śocir asīti jvalantam agniṃ harataḥ satejastvāya añjanti yam iti tasmin mukhyaṃ mahāvīram prayunakti tejo vā agniḥ tejo mahāvīraḥ tejasy eva tejo dadhāti prāṇāya svāhā vyānāya svāhāpānāya svāheti [... au3 letterausjhjh] mahāvīraṃ gharmyam prayunakti diśo vai mahāvīrāt pravṛktād abibhayus sarvā no 'yaṃ tejasoddhakṣyatīti tāḥ prajāpatim upādhāvan sa prajāpatir abravīt prādeśaṃ prādeśaṃ vaḥ pradahati devatābhir vo 'ntardhāsyāmīti tasmāt prādeśena diśo mimīte anādhṛṣṭā purastād agner ādhipatya ity agnim eva purastād antardadhāty apradāhāya āyur me dā ity ātmana evaitām āśiṣam āśāste putravatī dakṣiṇata indrasyādhipatya itīndram eva dakṣiṇād antardadhāty apradāhāya prajāṃ me dā iti ātmana evaitām āśiṣam āśāste suṣadā paścād devasya savitur ādhipatya iti savitāram eva paścād antardadhāty apradāhāya cakṣur me dā iti ātmana evaitām āśiṣam āśāste āśrutir uttarān mitrāvaruṇayor ādhipatya iti mitrāvaruṇā evottarād antardadhāty apradāhāya śrotraṃ me dā iti ātmana evaitām āśiṣam āśāste vidhṛtir upariṣṭād bṛhaspater ādhipatya iti bṛhaspatim evopariṣṭād antardadhāty apradāhāya vācaṃ me dā iti ātmana evaitām āśiṣam āśāste [... au3 letterausjhjh] svāheti pariśrayataḥ asau vā ādityo rudro mahāvīraḥ raśmayo vai marutaḥ raśmibhir evainam pariśrayataḥ antarikṣasyāntardhir asīty upariṣṭāt samidham ādadhāti vanaspatibhir evopariṣṭād antardadhāti divas saṃspṛśas pāhīti haritenāpidadhāti divo 'pradāhāya arhan bibharṣi sāyakāni dhanvārhan niṣkaṃ yajataṃ viśvarūpam arhann idaṃ dayase viśvam abhvam na vā ojīyo rudra tvad astīti mahimānam evāsyaitad uddharṣayati gāyatram asi traiṣṭubham asi jāgatam asīti pratiprasthātre prayaśchati hotrā vā ṛtvijaḥ hotrābhya evainam etat samprayaśchaty ekam agnidhe pratiprasthātre pradakṣiṇam pariyanti madhu madhu madhv iti dhūnvanti madhu sāraghaṃ saṃbhariṣyāmīty evaitad āha prāṇo 'si vyāno 'sy apāno 'sīti prāṇaṃ vyānam apānaṃ tān eva yajamāne dadhāti śrotram asīti śrotram eva yajamāne dadhāti sarva ṛtvijaḥ pariviśanti hotrā vā ṛtvijaḥ hotrābhya evainam etat saṃprayaśchati agniṣ ṭvā dhūnotv iti etābhir evainaṃ devatābhir dhūnoti [... au3 letterausjhjh] prajvalite rukmam apadatte [... au3 letterausjhjh] divyo gandharvo bhuvanasya yas patiḥ [... au3 letterausjhjh] ime vai lokā bhuvanaṃ teṣām eṣo 'dhipatir yo rudraḥ [... au3 letterausjhjh] ekāvyo manasā vikṣv īḍya [... au3 letterausjhjh] taṃ tvā yāmi brahmaṇā deva daivyam iti yad vā enam brahmaṇopacareyur hiṃsyād enam brahma śivaṃ śāntam brahmaṇaivainam upacarati divi te sadhastham iti divi te gṛham ity evaitad āha divi pṛṣṭo yajatas sūryatvag iti devā vai rudraṃ svargaṃ lokaṃ gataṃ na vyajānann ādityavarṇaṃ carantam te 'bruvan ko 'sīti ahaṃ rudro 'ham indro 'ham ādityo 'haṃ sarvasyāvayā haraso divyasyeti te 'bruvan nirbhajāmainam iti tān ruvann abhyavadat tān prādhrajat te 'bruvan bhavān sarvam iti yad ruvann abhyavadat tad rudrasya rudratvam yad bhavān iti tad bhavasya bhavatvam yat sarvam iti taccharvasya śarvatvam sa śivo 'bhavat tacchivasya śivatvam tebhyo 'mṛḍata tan mṛḍasya mṛḍatvam taṃ devā abruvan bhavasya bhūtasya bhavyasyādhipatyam iti sarvasyādhipatyaṃ yajamānaṃ gamayati anavadyābhis sam u jagmābhir iti hotrā vā anavadyāḥ tābhir vā eṣa pravargye saṃgacchate tābhir eva pravargyaṃ saṃgamayati samudra āsāṃ sadanaṃ va āhur iti vedā vai samudrāḥ teṣu vā evainam pravargye saṃgamayati [... au3 letterausjhjh] abhriye didyun nakṣatriye yā viśvāvasuṃ gandharvaṃ sacadhve tābhyo namo astu tā no mṛḍayantu tā naś śarma yacchantu taṃ yaṃ dviṣmo yaś ca no dveṣṭi tam āsāṃ jambhe dadhmaḥ [... au3 letterausjhjh] apaśyaṃ gopām anipadyamānam iti [... au3 letterausjhjh] āditya eṣa lokānāṃ goptā naiṣa rātrā na divā saṃviśati ā ca parā ca pathibhiś carantam iti tasmād eṣa sarvān patho 'nusaṃcarati yad dakṣiṇā yad udaṅ sa sadhrīcīs sa viṣūcīr vasāna iti catasro vā etasya diśas sadhrīcīś catasro viṣūcīḥ tā vā eṣa vasāna imāṃllokāṃs tejasāvṛṇoti atra prāvīr madhu mādhvībhyāṃ madhu mādhūcībhyām iti yadā rucito gharma iti madhu madhughaṃ saṃbhariṣyāmīty evaitad āha sam agnir agnināgata saṃ devena savitrā saṃ sūryeṇa rocate svāheti atra vā eṣa etarhy agnir agninā saṃgacchate sam agnis tapasāgata saṃ devena savitrā saṃ sūryeṇārukta dhartā divo rajaso vibhāti dhartoror antarikṣasya dhartā pṛthivyā dhartā devo devānām amartyas tapojā iti asau vā āditya imāṃllokāṃs tejasā dhārayati hṛde tvā manase tvā dive tvā sūryāya tvety amum evainaṃ lokaṃ gamayati ūrdhvam imam adhvaram iti yajño vā adhvaro yajñasyordhvatvāya divi deveṣu hotrā yaccheti hotrābhi [... au1 letterausjhjh] ta garbho devānām pitā matīnām patiḥ prajānām iti garbho hy eṣa devānām pitā matīnām patiḥ prajānām āyurdās tvam asmabhyaṃ gharmāsi varcodāḥ pitā no 'si pitā no bodhīty ātmana evaitām āśiṣam āśāste namas te astu mā mā hiṃsīr ity ātmano 'hiṃsāyai tvaṣṭṛmantas tvā sapemeti ato hīmāḥ prajāḥ prajāyante prajananāya yajñasya vai śiro 'cchidyata tā etarhy aśvinā agharmapau bhiṣajau devānām āstām tau devā abruvan bhiṣajau vai sthaḥ idaṃ yajñasya śiraḥ pratidhattam iti tā abrūtām vāryaṃ vṛṇāvahai āvayor eva pravargyo bhavatv iti tau devā abruvan sarvaṃ vai paryagṛhṇāthām astu no 'trāpīti tā abrūtām āvayor agre duhyatām āvayor agre hūyatām iti tasmād etayor evāgre duhyate 'gre hūyate vāryavṛtaṃ hy enayoḥ tau yajñasya śiraḥ pratyadhattām tato yal lohitaṃ samasravat tata udumbaras samabhavat yad audumbarāṇi pātrāṇi bhavanti yajña evorjaṃ dadhāti yo rasas te muñjāḥ tasmān mauñjaṃ vedaṃ kurvanti pavitra [... au1 letterausjhjh] āhvayaty asā ehīti diva evainām etad āhvayati asā ehīty antarikṣād evainām etad āhvayati asā ehīti pṛthivyā evainām etad āhvayati brahma vā etasyā vatso vedās stanāḥ devā vai brahmaṇā vatsena vācam aduhran paśūṃś cāmṛtaṃ ca yo vai vedānāṃ guhyāni nāmāni veda sarvam āyur eti brahmavarcasī bhavati pratitiṣṭhaty annavān annādo bhavati mayobhūr eko vasuvid ekas sudatra eko viśvapoṣy eka iti etāni vai vedānāṃ guhyāni nāmāni sarvam āyur eti brahmavarcasī bhavati pratitiṣṭhaty annavān annādo bhavati ya evaṃ veda yas te stanaś śaśayo yo mayobhūr yo ratnadhā vasuvid yas sudatraḥ yena viśvā puṣyasi vāryāṇi sarasvati tam iha dhātave kar ity anumantrayate adityā uṣṇīṣam asīty abhidhānyābhidhāya suvratām evaināṃ karoti pūṣā tveti vatsam upāvasṛjati satanūtvāya gharmāya śinkṣvety apavartayati gharma evaṃ gha [... au1 letterausjhjh] gām duhanti hastyauṣṭhya evaināṃ duhaṃ [... au1 letterausjhjh] parāsiñcan yad ajāṃ duhanti gharma eva tad duhati ūrjaṃ vaiṣa tat parāsiñcan yad ajāṃ duhanti gharma evorjaṃ saṃbharataḥ tasmād āhus sahorjo bhāgenopa mehīndrāśvinā madhunas sāraghasya gharmaṃ pāta vasavo yajata vaḍ iti mahāvīra ūrjam avanayataḥ gharma evorjaṃ samānayataḥ sūryasya tvā raśmaye vṛṣṭivanaye svāhety ūrdhvam utkrāntam anumantrayate yā vā ita āhutir udayate sāmuto vṛṣṭiṃ cyāvayati svayaivāhutyā divo vṛṣṭiṃ ninayati gāyatro 'si traiṣṭubho 'sīti śaphā ādatte jāgato 'sīty upayāmam chandobhir evainam parigṛhṇāti dyāvāpṛthivībhyāṃ tvā parigṛhṇāmīti śaphābhyām mahāvīram parigṛhṇāti ime vai śaphā ābhyām evainam parigṛhṇāti antarikṣeṇa tvopayacchāmīty adhastād upayāmena dhārayati atho antarikṣaṃ vā upayāmaḥ antarikṣa evainaṃ dhārayati devānāṃ tvā pitṝṇām anumato bhartuṃ śakeyam iti [... au1 letterausjhjh] samudrāya tvā vātāya svāheti juhoti yathāyajuḥ yaj juhuyād rudrāya paśūn apidadhyād apaśus syāt yajur eva vadet rudrād eva paśūn parivṛṇakti sarvā vā etarhy etasmin devatā āśaṃsante mahyaṃ hoṣyati mahyaṃ hoṣyatīti devatā evainam abhidhyāyantīḥ tā enam abhāgā īśvarā hiṃstoḥ yad āhāgnaye tvā vasumate svāheti devatā eva bhāginīḥ karoty ātmano 'hiṃsāyai yajurbhājo 'nye devatā āhutibhājo 'nye tān evobhayān prīṇāti divi dhā imaṃ yajñam imaṃ yajñaṃ divi dhā itīme vai lokā diśaś ca gharme 'pitvam aicchanta yad āha divi dhā divaṃ gacchāntarikṣaṃ gaccha pṛthivīṃ gaccha pañca pradiśo gacchetīmān eva lokān diśaś ca gharme tarpayati devān gharmapān gaccheti ya eva devā gharmapās tān evaṃ tad gharme tarpayati devebhyas tvā gharmapebhyas svāhety upayāmena mahāvīre juhoti ya eva devā gharmapās tān eva tad gharme tarpayati devāś ca vā asurāś ca samāvad eva pravargye 'kurvata yad eva devā akurvata tad asurā akurvata te 'surā upāṃśu pravargyeṇācaran sa enān niradahat uccair devāḥ pravargyeṇācaran te devā abhavan te 'surāḥ parābhavan [... au1 letterausjhjh] dvitīyāṃ tad evāsyātmane hutaṃ vaṣaṭkṛtam bhavati gharmam apātam aśvineti yajamānas tṛptim eva tat pṛcchati atho vaṣaṭkṛtam bhavati viśvā āśā dakṣiṇāsad iti brahmā hutam anumantrayate tad evāsyātmane hutam bhavati iṣe pinvasvorje pinvasvetīṣam evorjaṃ yajñe dadhāti asmai brahmaṇe pinvasvāsmai kṣatrāya pinvasvāsyai viśe pinvasveti brahmakṣatre viśaṃ caiva bhāginaḥ karoti asmai sunvate yajamānāya pinvasveti yajamānāyaivaitām āśiṣam āśāste subhūtāya pinvasveti bhūtim evopaiti brahmavarcasāya pinvasveti brahmavarcasī bhavati mahyam āyuṣe varcase jyaiṣṭhyāya rāyaspoṣāya suprajāstvāya pinvasveti ātmana evaitām āśiṣam āśāste tviṣyai tvā dyumnāya tvā bhūtyai tvendriyāya tveti pradakṣiṇam pātram praśrayati diśa eva bhāginīḥ karoty ātmano 'hiṃsāyai dharmāsi sudharmemāny asmai brahmāṇi dhārayeti [... au1 letterausjhjh] rudro vā eṣa yad agniḥ yathāgnaye samavadyaty evam evaitat bhūr bhuvas svar hutaṃ havir madhu havir indratame 'gnau svāhety agnihotravidhiṃ juhoti saṃsthitir evaiṣā svargākṛtiḥ atho anantarhityai manasā prājāpatyā juhoti mana iva vai prajāpatiḥ prājāpatyo yajñaḥ yajñam eva saṃtanoti prāśyā3 na prāśyā3 iti mīmāṃsante yat prāśnīyāt prākārukas syāt yan na prāśnīyād ahavis syāt avajighret ubhayam eva karoti yajamāna eva prāśnāti brahmavarcasam evātman dhatte saṃsādyamānāyānubrūhīty āha pratiṣṭhāyā ahne tvā sūryāya tvā rātryai tvā nakṣatrebhyas tvety ahorātre sūryanakṣatrāṇi caiva bhāginaḥ karoti gharmājaṭharānnādam māsmiñ jane kurutam annādo 'ham asmiñ jane bhūyāsam iti indrāgnī vai devānāṃ gharmājaṭharau tā annādyasyeśāte tā asmā annādyam prayacchataḥ annādo bhavati ya evaṃ veda kavīmātariśvānā puṣṭivantaṃ māsmiñ jane kurutam puṣṭivān aham asmiñ jane bhūyāsam iti [... au1 letterausjhjh] vai devānāṃ kavīmātariśvānau tau puṣṭer īśāte tā asmai puṣṭim prayacchataḥ puṣṭivān bhavati ya evaṃ veda arkāsadhasthā cakṣuṣmantam māsmiñ jane kurutam cakṣuṣmān aham asmiñ jane bhūyāsam iti mitrāvaruṇā vai devānām arkāsadhasthā tau cakṣuṣa īśāte tā asmai cakṣuḥ prayacchataḥ cakṣuṣmān bhavati ya evaṃ veda pitarāmātarā śrotravantaṃ māsmiñ jane kurutaṃ śrotravān aham asmiñ jane bhūyāsam iti dyāvāpṛthivī vai devānāṃ pitarāmātarau tau śrotrasyeśāte tā asmai śrotraṃ prayacchataḥ śrotravān bhavati ya evaṃ veda yamāṅgirasā āyuṣmantaṃ māsmiñ jane kurutam āyuṣmān aham asmiñ jane bhūyāsam iti yamaś caiva varuṇaś ca devānāṃ yamāṅgirasau tā āyuṣa īśāte tā asmā āyuḥ prayacchataḥ āyuṣmān bhavati ya evaṃ veda aśyāma te gharma madhumataḥ pitumato namas te astu mā mā hiṃsīr ity ātmano 'hiṃsāyai jyotir asi vanaspatīnāṃ rasa iti madhunā prathamam pūrayati vanaspatīnāṃ vā eṣa puṣpaphalānām raso yan madhu tenaivainaṃ samardhayati tad āhāyur vai madhu āyur agnau pradadhyāt pramāyukas syād iti yad āha āyur mayi dhehīti āyur evātman dhatte āyuṣmān bhavati jyotir bhā asy apām oṣadhīnāṃ rasa iti ghṛtena dvitīyam etad vā etasya priyaṃ dhāma tenaivainaṃ samardhayati yad āha cakṣur mayi dhehīti cakṣur evātman dhatte cakṣuṣmān bhavati [... au1 letterausjhjh] iti dadhnā tṛtīyam etad vā etasya priyaṃ dhāma tenaivainaṃ samardhayati yad āhorjam mayi dhehīti ūrjam [... au1 letterausjhjh] evātman dhatte ūrjasvān bhavati ugraś ca dhuniś cety araṇye 'nuvākyo gaṇaś śāntyai agne vratapate vāyo vratapate sūrya vratapata iti ete vai devānāṃ vratapatayaḥ tebhya eva procyāvāntaradīkṣām upaiti pṛthivī samid iti yathāyajuḥ ahaḥ ketunā juṣatāṃ sujyotir jyotiṣām svāheti rauhiṇaṃ juhoti asau vā ādityo 'hnāṃ ketuḥ rātrī ketunā juṣatām sujyotir jyotiṣāṃ svāheti rauhiṇaṃ juhoti candramā vai rātrīṇāṃ ketuḥ cakṣuṣī vā ete pravargyasya yat sūryācandramasau cakṣuṣī rauhiṇau cakṣuṣor eva cakṣur dadhāti namo rudrāya diviṣade yasya varṣam iṣava iti varṣaṃ vā eṣa iṣūḥ kṛtvā prajā hinasti yadograṃ varṣati tasmai nama iti varṣam eva śivaṃ karoti tena mā samara iti mā sambādhe samāgamāmety evaitad āha namo rudrāyāntarikṣasade yasya vāta iṣava iti vātaṃ vā eṣa iṣūḥ kṛtvā prajā hinasti yadograṃ vāti tasmai nama iti vātam eva śivaṃ karoti tena mā samara iti mā sambādhe samāgamāmety evaitad āha namo rudrāya pṛthivīṣade yasyānnam iṣava ity annaṃ vā eṣa iṣūḥ kṛtvā prajā hinasti yadogram [... au1 letterausjhjh] tasmai nama iti annam eva śivaṃ karoti tena mā samara iti mā sambādhe samāgamāmety evaitad āha ṛco yajūṃṣi sāmāni [... au1 letterausjhjh] stutibhir evainaṃ [... au1 letterausjhjh] yad brahmaṇaś śṛṇavo bhūr iti brahmavarcasam evātman dhatte tasmān nāśrotriye pravṛñjyāt na vā eṣa tarhi śrutabrahmā bhavati atra bhūyiṣṭhabhāja iha te syāmeti vedānām evainaṃ bhāginaṃ karoti tasmād āhur adhvaryur vā adhvaraṃ vedādhvaryur anyeṣām agraṇīr bhavati acikradad vṛṣā harir mahān mitro na darśata iti yad vā eṣa varuṇo bhūtvā prajā abhitapen na kaṃcanāvaśiṃsyāt mitra eva bhūtvā prajā abhitapati saṃ sūryeṇa didyutad iti sūryasyeva vā eṣa etasya prakāśo bhavati yasyaiṣa pravṛjyate sarvā vā etarhy etasmin devatā adhvaryor dadhigharma āśaṃsante mahyaṃ grahīṣyati mahyaṃ grahīṣyatīti devatā evainam abhidhyāyantīs tā enam abhāgā īśvarā hiṃstoḥ yad etābhyāṃ sarvadevatyābhyāṃ gṛhṇāti yam indraṃ yāvatīti devatā eva bhāginīḥ karoty ātmano 'hiṃsāyai sarvam āyur eti ya evaṃ veda pūṣṇa āghṛṇaye svāheti pañcāhutīr juhoti pūṣā vai rudraḥ rudra āghṛṇiḥ etāni vai rudrasya ugrāṇi nāmāni [... au1 letterausjhjh] udvāsanaṃ kariṣyan sarvābhyo devatābhya eva niravadayate sarvam āyur eti ya evaṃ veda yā te gharma divi śug yā jāgate chandasi yā saptadaśe stome yā havirdhāne tān ta etad avayaje tasyai svāhety amuṣyā evainam etaj jāgatācchandasas saptadaśāt stomāddhavirdhānāc ca rudraṃ niravadayate sarvam āyur eti ya evaṃ veda yā te gharmāntarikṣe śug yā traiṣṭubhe chandasi yā pañcadaśe stome yāgnīdhre tān ta etad avayaje tasyai svāhety antarikṣād evainam etat traiṣṭubhāc chandasaḥ pañcadaśāt stomād āgnīdhrāc ca rudraṃ niravadayate sarvam āyur eti ya evaṃ veda yā te gharma pṛthivyāṃ śug yā gāyatre chandasi yā trivṛti stome yā sadasi tān ta etenāvayaje tasyai svāhety asyā evainam etad gāyatrāc chandasas trivṛtas stomāt sadasaś ca rudraṃ niravadayate sarvam āyur eti ya evaṃ veda anv adya no anumata iti pratiṣṭhite juhoti iyaṃ vā anumatiḥ iyaṃ pratiṣṭhā asyām evaṃ pratitiṣṭhati madhunā prathamam pūrayati etad vā etasya priyaṃ dhāma tenaivainaṃ samardhayati [... au1 letterausjhjh] iti prāñcam abhyudānayanti eṣa vai devalokaḥ devalokam evainam abhyudānayanti patnīm udānayanty asthūritvāya vāsasā patnīṃ pracchādayati sarvadevatyaṃ vai vāsaḥ sarvābhir evaināṃ devatābhis samardhayati sāma saṃpreṣyati upagāyanam evāsyaitat atho ny evāsmai hnuvate 'bhiprayānti divas tvā paraspām antarikṣasya tanvam pāhi pṛthivyās tvā dharmaṇā vayam anukrāmāma suvitāya navyasa iti imāṃllokān mā hiṃsīr ity evaitad āha prāṇam me pāhīty ātmana evaitām āśiṣam āśāste vyadhve dvitīyam upayanty abhiprayānti brahmaṇas tvā paraspāṃ kṣatrasya tanvaṃ pāhi viśas tvā dharmaṇā vayam anukrāmāma suvitāya navyasa iti prajām mā hiṃsīr ity evaitad āha vyānam me pāhīty ātmana evaitām āśiṣam āśāste upaprāpya tṛtīyam upayanty abhiprayānti prāṇasya tvā paraspāṃ cakṣuṣas tanvam pāhi śrotrasya tvā dharmaṇā vayam anukrāmāma suvitāya navyasa iti prāṇān mā hiṃsīr ity evaitad āha apānam me pāhīty ātmana evaitām āśiṣam āśāste [... au1 letterausjhjh] vedā bhavanti keśān evainān tat karoty abhitaḥ kapālāni kapālāny eva tat karoty abhito rukmau nidadhāti cakṣuṣī eva tat karoti paścāc caruṣṭhālī nidadhāti āsyam eva tat karoti paścāt sruvaṃ nidadhāti grīvām eva tat karoti abhitaḥ śaphau nidadhāti aṃsā eva tat karoti srucau bāhū karoti sātmatvāya abhito dhavitre bhavataḥ pārśve eva tat karoti madhya upayāmo rajjvoś ca vaiṇavāni bhavanti udaram eva tat karoti paścād auṣṭhyau nidadhāti upastham eva tat karoti abhito mayūkhā bhavanti jaṅghe ūrū eva tat karoti abhito dhṛṣṭī nidadhāti pādā eva tat karoti madhye dhavitram nidadhāti nābhim eva tat karoti upary āsandīm nidadhāti ura eva tat karoti kṛṣṇājinena pracchādayati brahmaṇo vā etad rūpam yat kṛṣṇājinam brahmaṇaivainam pracchādayati muñjaiḥ pracchādayati ūrg vai muñjāḥ ūrjaivainaṃ pracchādayati dadhnā saṃsṛjati satejastvāya āghātuka enaṃ rudro bhavati haṃsavat karoti asau vā ādityo haṃsāḥ [... au1 letterausjhjh] pariṣiñcan paryeti valgur asi vayodhāyā iti vaya evāsyaitad ardhayati śiśur janadhāyā iti rūpam evāsyaitan mahimānaṃ vyācaṣṭe yadi vayāṃsy upāsīran gharmam etāḥ prajā upāsiṣyanta iti vidyāt tasmād vayobhyaḥ parirakṣeta asṛṅmukho vi gā iveti dvābhyāṃ juhuyāt mṛtyur vai yamaḥ svenaivainam bhāgadheyena śamayati śaṃ ca vakṣi pari ca vakṣīty āśiṣam evāśāste sumitrā na āpa ity apa utsiñcanti sumitrā evaināḥ karoti durmitrās tasmai santv iti yasyām asya diśi dveṣyas syāt tāṃ diśam parāsiñcet durmitrā evaināḥ karoti etat te gharmānnam etat purīṣam iti ghṛtaṃ vai dadhi madhv ity etasyānnam tenaivainaṃ samardhayati tena tvaṃ vardhasvety annādyenaivainaṃ samardhayati vardhiṣīmahi ca vayam ā ca pyāyiṣīmahīty āśiṣam evāśāste rantir nāmāsīti etad vai rudrasya śivo nāma [... au1 letterausjhjh] ity ātmana evaitām āśiṣam āśāste indur dakṣaś śyena ṛtāvā hiraṇyapakṣas somapīthānu mehy edho 'sy edhiṣīmahīti rudram eva niravadayante naivainaṃ śucārpayanti samid asi samedhiṣīmahīty āśiṣam evāśāste punar tejo mayi dhehīti teja evātman dhatte ud u tyaṃ jātavedasam iti daśāhutīr juhoti daśākṣarā virāṭ annaṃ virāṭ virājy evānnādye pratitiṣṭhati kiṃ dīkṣayā spṛṇotīty āhuḥ kim avāntaradīkṣayeti ātmānam eva dīkṣayā spṛṇoti prajām avāntaradīkṣayā dvādaśa vā eṣa varṣāṇi dīkṣito bhavati yo brahmacārī tasya vā eṣā dīkṣā yad avāntaradīkṣā mekhalām ābadhnāte daṇḍam upayacchati samidha āharati punar adhyāharati audumbarīr bhavanti ūrg vā udumbaraḥ ūrjam eva brahmacāriṇi nidadhāti parṇamayīr bhavanti brahmavarcasaṃ vai parṇaḥ brahmavarcasam eva brahmacāriṇi nidadhāti śamīmayīr bhavanti tejo vai śamī teja eva brahmacāriṇi nidadhāti agne vratapate pṛthivī samid iti prathamāṃ samidham ādadhāti agnir vai devānām pṛthivyāyāṃ vratapatiḥ tasmā eva procya vrataṃ carati vratyo bhavati vāyo vratapate antarikṣas samid iti dvitīyāṃ samidham ādadhāti vāyur vai devānām antarikṣe vratapatiḥ tasmā eva procya vrataṃ carati vratyo bhavati sūrya vratapate dyaus samid iti tṛtīyāṃ samidham ādadhāti sūryo vai devānām amuṣmiṃlloke vratapatiḥ tasmā eva procya vrataṃ carati vratyo bhavati nābhivyāharati nābhiprekṣate teja evātman dhatte parvaṇi tiṣṭhed divā āsīta naktaṃ satejastvāya agninādityena ca śrītam aśnāti havir vai dīkṣitaḥ havir evātti samāpte 'nvāha pra vā itarebhyo lokebhyaś cyavate yo brahmacārī yad ita ūrdhvaṃ samidha ādadhāty amuṣmiṃs tena loke pratitiṣṭhati yad amuto 'rvāṅ pratyādadhāty asmiṃs tena loke pratitiṣṭhati yadā garmuto virohati tadānubrūyāt hariṇo yadā yavam atti tadānubrūyāt sūkaro yadā bisam atti tadānubrūyāt rūpasamṛddhim evānvāha tejasā vā eṣa prajayā paśubhir brahmavarcasenānnādyena ca vyṛdhyate yo brahmacārī yan nābhivyāharati nābhiprekṣate tejo evātman dhatte yat kanyām abhivyāharaty abhiprekṣate prajām evātman dhatte yad vatsam abhivyāharaty abhiprekṣate paśūn evātman dhatte yadādityam abhivyāharaty abhiprekṣate brahmavarcasam evātman dhatte yat kṣīraudanam abhivyāharaty abhiprekṣate 'nnādyam evātman dhatte atho tejasvī prajāvān paśumān brahmavarcasy anūrādho bhavati ya evaṃ veda [... au1 letterausjhjh] āyurdā āyur me dehīty āyur evātman dadhate [... au1 letterausjhjh] pravṛjyamān [... au1 letterausjhjh] upadhāya mārjayati [... au1 letterausjhjh] tādevāvyādhi prāṇadāḥ prāṇaṃ me dehīti prāṇam evātman dadhate vyānadā vyānaṃ me dehīti vyānam evātman dadhate apānadā apānaṃ me dehīty apānam evātman dadhate cakṣurdāś cakṣur me dehīti cakṣur evātman dadhate śrotradāś śrotraṃ me dehīti śrotram evātman dadhate varcodā varco me dehīti varca evātman dadhate āyuṣe naḥ punar dehīty āyur evātman dadhate atho 'visraṃsāyaivāpradāhāya namo rudrāyeti rudraṃ vai devā yajñān nirabhajan sa dhanur avaṣṭabhyātiṣṭhat tasyendro vamrirūpeṇa dhanurjyām achinat sa ghṛṅṅ akarot tasyārtiś śira utpipeṣa sa pravargyo 'bhavat yan mahatīr devatā vīryavatīs tasmān mahāvīraḥ yad dhanur ghṛṅṅ akarot tasmād gharmaḥ yat pravṛjyate tasmāt pravargyaḥ tasmād yas sapravargyeṇa yajñena yajate rudrasya śira upadadhāti nainaṃ rudra āruko bhavati ya evaṃ veda [... au1 letterausjhjh] śukriyāṇāṃ vā etāni śukriyāṇi tacchukriyāṇāṃ śukriyatvam tebhir devāḥ purastād yajñasya prāvṛñjata yat prāvṛñjata tasmāt pravargyāṇi tasmāt pravargyaḥ tasmād yas sapravargyeṇa yajñena yajate mukhyo brahmavarcasī bhavati eṣa vāva tarhi yajña āsīd yad eṣa jyotiṣṭomaḥ tad yathā vā idam agner jātād agnayo 'nye vihriyanta evam asmād anye yajñakratavaḥ prajāyante tasmāj jyotiṣṭome pravṛñjyād yajñasyordhvatvāya nokthye pravṛñjyāt prajā vai paśava ukthāni yad ukthye pravṛñjyāt prajāṃ cāsya paśūṃś ca nirdahet tasmāt prajākāmāya paśukāmāya na pravṛñjyāt asau vā ādityo rudro mahāvīraḥ rudrād eva prajām paśūn parivṛṇakti tasmād vāsasā patnīm pracchādayati prajāyā apradāhāya sarvatopakrame pravṛñjyāt bhūr bhuvas svar namo vāce namo vācaspataya iti vāg vai sarasvatī yā vāg uditā yā cānuditā tasyai vāce nama iti [... au1 letterausjhjh] nama ṛṣibhyo mantrakṛdbhyo mantravidbhya iti [... au1 letterausjhjh] mā mām ṛṣayo mantrakṛto mantravidaḥ parādur iti [... au1 letterausjhjh] daivīṃ vācam udyāsam iti daivīm eva vācaṃ vadati śivām ajasrām iti śivām evainām ajasrāṃ karoti juṣṭāṃ devebhya iti devebhya evaināṃ juṣṭāṃ karoti svadhāvatīm pitṛbhya iti pitṛbhya evaināṃ svadhāvatīṃ karoti śuśrūṣeṇyāṃ manuṣyebhya iti manuṣyebhya evaināṃ śuśrūṣeṇyāṃ karoti tam mā devā avantu śobhāyai pitaro 'numadantv ity anv enaṃ devā avanti śobhāyai pitaro 'numadanti sucakṣā aham akṣibhyāṃ suvarcā mukhena suśrut karṇābhyāṃ bhūyāsam iti yathāyajuḥ apavarge 'pi mārjayante śivā naś śantamā bhava sumṛḍīkā sarasvatīti vāg vai sarasvatī vācaiva prayanti vācodyanti brahmaṇa upastaraṇam asi brahmaṇe tvopastṛṇāmīti prajāyā eva paśūnām upastaraṇaṃ karoti iḍāyai vāstv asīti pratiṣṭhityai ā vāta vāhi bheṣajaṃ vi vāta vāhi yad rapa iti prāṇo vai vāyuḥ prāṇam evāsya bhūyiṣṭhaṃ karoti āpo hi ṣṭhā mayobhuva iti [... au1 letterausjhjh] ṛco yajūṃṣi sāmānīti tad vai tredhā vihito yad vedaḥ [... au1 letterausjhjh] kalpate 'smai tredhā yogakṣemaḥ prajāyāḥ paśūnāṃ viśaḥ [... au1 letterausjhjh] athaiṣa vrataṃ cariṣyann araṇyam paretya śucau bhūmyavakāśe grāmād achadir darśe 'dhyāpayati mṛtyor vā eṣa goṣṭho yad grāmo 'thaiṣa devānāṃ yad araṇyam apa punarmṛtyuṃ jayati ya evaṃ veda udita āditye pūrvāhṇe pūrvapakṣa udagayane 'dhīyīta etad vai triśukriyam triśukriyo bhavati ya evaṃ veda nābhreṣu na samauhe na gavām ante na parvopaparvayor ātmano 'hiṃsāyai na mṛtaṃ dvipadāṃ catuṣpadām praty ātmano 'hiṃsāyai na mṛtaṃ dvipadāṃ catuṣpadāṃ māṃsam asthi lohitaṃ caṇḍālam aśuci vā dṛṣṭvā amedhyāni vā etāni medhyatvāya na pūrvedyur māṃsam attvā na pūrvedyur abrahmacaryam upetya na tad ahaḥ pūrvāhṇe keśaśmaśrū lomanakhāni vāpayen nāvalikhen nāñjyān nābhyañjyān na snāyāt tejaso 'navabhraṃśāya na grāmyāṇām paśūnāṃ saṃdarśanenāśāntikṛtas saṃsṛjeta [... au1 letterausjhjh] pātrāṇi kārayet tapo vai dīkṣā tapasaivāsya prayunakti uttaratas tiṣṭhati tasmin mukhyaṃ mahāvīraṃ prayunakty anvaham itarau gāyatro vā eteṣām prathamas traiṣṭubho dvitīyo jāgatas tṛtīyaḥ anvaham eva yathāpūrvaṃ chandāṃsi yunakti śiro vā etad yajñasya yat pravargyaḥ tasya kapālāni kapālāni keśā vedau dhavitre karṇau dhavitradaṇḍau nāsike rukmau cakṣuṣī sauvarṇo dakṣiṇaṃ rājata uttaraṃ mahāvīrāḥ kaṇṭhā āsyaṃ caruṣṭhālī hanū śaphā aniṣṭubdhī aṣṭhīvantau daṃṣṭrā mayūkhā dantā yad gharme nidadhāti jihvopayāmo rajjvoś ca vaiṇavāni snāvāni puroḍāśo mastiṣkaḥ yad aṅgārair abhyūhati tan māṃsaṃ keśā vedā ājyaṃ majjā payasī meda ṛco rūpaṃ yajūṃṣi prāṇās sāmāni jyotīṃṣi diśaś śrotram ete ca vai yajñaś śīrṣaṇvān śīrṣaṇyo mukhyo bhavati ya evaṃ veda etad vā etacchiraḥ nāsmād u [... au1 letterausjhjh] āhus te bhaga cakṣuṣī tābhyāṃ vipaśya mām abhīti [... au1 letterausjhjh] tasya sūryacandramāsāv eva cakṣuṣī [... au1 letterausjhjh] yad etat sāragham madhu tena rūpam anajmi te tena rūpam anagdhi ma iti rūpam evāsyaitan mahimānaṃ vyācaṣṭe devānāṃ kratubhir devābhyañjanair abhyañje bhagavan nāmāsīty etad vai rudrasya priyaṃ nāmadheyam priyeṇaivainaṃ nāmadheyena devābhyañjanais samanakti tasya ta ṛcaś ca yajūṃṣi sāmāni cety ṛco yajūṃṣi sāmānīty evaitad āha vāg agnā anyac cakṣus sūrye 'nyat sūrye 'nyad agnā anyad agnā anyad agnā anyad iti cakṣuṣī evāsyaitad uddharṣayati andho hi bhagaḥ nāsyāndhāḥ prajā jāyante bhagavān bhūyāsam iti cakṣur evātman dhatte airo 'si cakṣur asi śrotram asi purandhir nāma vāg asīti śāsty evainam tasmācchiṣṭāḥ prajā jāyante yena śatakratur bhāgam upajuhve tena tvopahvaye bhageti rudraṃ vai devā nirabhajan sa devān āyatayābhiparyāvartata te devā etena nāmadheyena priyeṇa dhāmnopahvayan yat pravargyaḥ svenaivainaṃ nāmadheyena priyeṇa dhāmanopahvayate tad vāṃ narā sanaye daṃsa ugram āviṣkṛṇomi tanyatur na vṛṣṭim dadhyaṅ ha yan madhv ātharvaṇo vām aśvasya śīrṣṇā sumatim avocat agnir īśe vāsavyasyāgnir mahas saubhagasya tāny asmabhyaṃ rāsata iti [... au1 letterausjhjh] agnir vai rudraḥ sa vāsavyas saubhaga [... au1 letterausjhjh] devāś ca vā asurāś ca samāvad eva pravargye 'kurvata yad eva devā akurvata tad asurā akurvata te devā etān avakāśān apaśyan tair etasmin yajñe gharme rucite 'vaikṣata te devā abhavan parāsurā abhavan yat pravargyam etair avakāśair avekṣate bhavati prajāvān paśumān madhavyo bhavati daśa prācīr daśa bhāsi dakṣiṇeti diśām avaruddhyai ko ha tad veda yāvanta ime lokāḥ sarvān eva lokān etair avakāśair avarunddhe daśa prācīr daśa bhāsi dakṣiṇā daśa pratīcīr daśa bhāsy udīcīr daśordhvā bhāsi sumanasyamāna iti tejo vai bhāḥ teja evāsyaitad uddharṣayati sa naḥ prajāṃ paśūn pāhy ahṛṇīyamāna iti prajāyāḥ paśūnāṃ gopīthāya prajāvān paśumān bhavati ya evaṃ veda yaḥ pravargyopaniṣadaṃ veda devā vai mahāvīrād rucitād abibhayus sarvān no 'yaṃ tejasoddhakṣyatīti te prajāpatim upādhāvan sa prajāpatir abravīd anyenainam upatiṣṭhata śivo bhaviṣyatīti [... au1 letterausjhjh] bhūr bhuvas svar iti [... au1 letterausjhjh] bhuvo 'dhāyīti [... au1 letterausjhjh] nṛmṇāyi nṛmṇam iti prajā vai nṛmṇā paśavo nṛmṇam prajābhyaś caivainam etat paśubhyaś ca rudraṃ niravadayate nidhāyy ovā nidhāyy oveti vai sāmnodgāyati tenaiva nidhau pratitiṣṭhate e svar jyotī3r ity asau vā āditya etaj jyotiḥ tenaivainaṃ samardhayati etā vā etasya priyās tanvaḥ tābhir evainaṃ samardhayati etā vā etasyāniruktās stutayaḥ tābhir evainam abhiṣṭuvanti etā vā etasyāniruktās stutayo yat svar jyotiḥ tābhir evainam abhivyāharanti etāni vā etasyāniruktāni nāmadheyāni bhuvo nṛmṇo nidhis svar jyotiḥ tam eva pratyakṣam ṛdhnuvanti ayaṃ vai loko gārhapatyo 'sā āhavanīyaḥ yanti vā ete 'smāllokāt ya etaṃ gārhapatye haviṣkṛtya prāñcam uddhṛtyaitenāhavanīye caranti ta etam punas saṃsthāpya pracaranti tvam agne gṛhapata iti gārhapatyam upatiṣṭhate 'sminneva loke pratitiṣṭhati [... au1 letterausjhjh] eṣa vā apāṃ yonis sayonitvāya yaṃ kāmayate tejasvī bhūyāsam brahmavarcasī bhūyāsam iti tasyaitam uduhya mādhyandine savane pravargyeṇa careta tejo vai brahmavarcasaṃ pravargyaḥ teja eva brahmavarcasam avarunddhe yadi prayuñjyād ānuṣṭubho 'sīti caturtham piṇḍaṃ kuryāt vāg vā anuṣṭup vācam eva yajñamukhe yunakti dvaidham pātrāṇi kārayet tāny ā sutyāyās tiṣṭheyur ayātayāmatvāya āgnīdhre pravṛñjyāt āgnīdhre rocyeta āgnīdhre 'dhiśriyeta āgnīdhrāyatano vā eṣaḥ etarhi sva evāsmā āyatane rucaṃ dadhāti auttaravedike juhoti svargo vai loka auttaravedikaḥ svargasya lokasya samaṣṭyai etasminn eva prāg avabhṛthāt pātrāṇi saṃcinoti dakṣiṇata upa hohaty āhavanīyam pātrāṇi saṃcinoti pratyag upavapaty āhavanīyam gūhati pātrāṇy api vā dvīpaṃ hareyuḥ asau vā ādityo rudro mahāvīraḥ tejasvī brahmavarcasī manuṣyeṣu bhavati tad ahargaṇe pravṛñjyāt [... au1 letterausjhjh] na pravargyasya [... au1 letterausjhjh] brahmavarcasam avarunddhe vaiśvadeveṣu [... au1 letterausjhjh] āhṇikaṃ varuṇapraghāseṣv āparāhṇikaṃ mahāhaviṣi paurvāhṇikaṃ śunāsīrya āparāhṇikam etasminn eva prāg avabhṛthāt pātrāṇi saṃcinoti dakṣiṇata upa hohaty āhavanīyam pātrāṇi saṃcinoti pratyag upavapaty āhavanīyam gūhati pātrāṇy api vā dvīpaṃ hareyuḥ asau vā ādityo rudro mahāvīro varcaḥ brahmavarcasam avarunddhe tad āhur anavaruddham vā asomayajino brahmavarcasam sapravargyaṃ jyotiṣṭomaṃ kuryāt sva eva yonau brahmavarcasaṃ dadhāti brahmavarcasī bhavati gāyaty udgātaitāni parisāmāni pravargyasya vā etāni samṛddhyai gāyati śārgam bhavati tad ajyamāne gāyati tejo vai śārgam tejasaivainaṃ samardhayati śukracandre bhavataḥ te jātarūpayor gāyati iyaṃ vai śukram asau candram tābhyām evainaṃ samardhayati gharmasya tanvau bhavataḥ te abhīdhyamāne gāyati svayaiva tanvainaṃ samardhayati [... au1 letterausjhjh] vratapakṣau bhavataḥ te adhihriyamāṇe gāyati rakṣāṃsi vā etarhi sarvaṃ gharmaṃ ca mitoḥ prāmado vajro vratapakṣau rakṣasām apahatyai aśvinau vrate bhavataḥ te hute gāyati svadayati upagāyanam evāsyaitat atho ny evāsmai hnuvate rājanarauhiṇe bhavataḥ te puroḍāśayor gāyati cakṣuṣī vā ete pravargyasya yat sūryācandramasau cakṣuṣī rājanarauhiṇe cakṣuṣor eva cakṣur dadhāti āṅgirasam bhavati tat parigharmya āropyamāṇe gāyati aṅgiraso vā itas svargaṃ lokam āyan ta etena sāmnordhvās svargaṃ lokam āyan yad āṅgirasam bhavaty ārūḍhavat sa svargo lokas svargasya lokasya samaṣṭyai tad āhur ṛṅmayo yajurmayas sāmamayo gharma iti yasyaiṣa pravṛjyamānaḥ pravargyaḥ pravṛñjanti sarvam evainaṃ savīryaṃ sayoniṃ satanūm ṛddhyai sa ṛddhiṃ yajamāna ārcchati āyuṣā vā eṣa vīryeṇa ṛdhyate yasya mahāvīro bhidyate ya ṛte cid abhiśriṣa iti karmaṇyayā mṛdā dṛḍhīkaraṇena vāśreṣavatābhiśriṣyet [... au1 letterausjhjh] yasya mahāvīraḥ pravṛjyamānas skandet prākāruko yajamānas syāt askān dyauḥ pṛthivīm iti dvābhyāṃ juhuyād anabhihomāya sarvam āyur eti saiva tatra prāyaścittiḥ apa vā etasya vaidyutaḥ pravargyaḥ krandate yasya mahāvīre pravṛjyamāne stanayati sā śug yajamānam ṛcchati yad akrando 'krandad agnir iti dvābhyāṃ juhuyāt agnir vai krandaḥ svenaivainam bhāgadheyena śamayati sarvam āyur eti saiva tatra prāyaścittiḥ vajreṇa vā etasya pravargyo 'bhihanyate yasya mahāvīre pravṛjyamāne varṣati sa pramāyuko yajamāno bhavati parjanyāya pragāyatedaṃ vacaḥ parjanyāyeti dvābhyāṃ juhuyāt āpo vai parjanyaḥ svenaivainam bhāgadheyena śamayati sarvam āyur eti saiva tatra prāyaścittiḥ tamo vā etasya yajñaṃ yuvate yasya mahāvīre pravṛjyamāne sūryo 'stam eti sa ārtiṃ yajamāna ārcchati ud u tyaṃ jātavedasaṃ citraṃ devānām udagād iti dvābhyāṃ juhuyāt asau vā ādityo rudro mahāvīraḥ svenaivainam bhāgadheyena śamayati sarvam āyur eti saiva tatra prāyaścittiḥ [... au1 letterausjhjh] saiva tatra prāyaścittiḥ rudro vā etasya paśūn abhimanyate yasya mahāvīre pravṛjyamāne gharmadhuṅ niṣīdati [... au1 letterausjhjh] yasmād bhīṣā niṣīdasi tato no abhayaṃ kṛdhi abhayaṃ naḥ paśubhyo namo rudrāya mīḍhuṣa iti dvābhyāṃ juhuyāt agnir vai rudraḥ svenaivainam bhāgadheyena praśata śamayati sarvam āyur eti saiva tatra prāyaścittiḥ mṛtyur vā etasya prajā abhimanyate yasya mahāvīre pravṛjyamāne vayāṃsi śvāpadāni vāpidhāvante asṛṅmukhaḥ vi gā iveti dvābhyāṃ juhuyāt mṛtyur vai yamaḥ svenaivainam bhāgadheyena praśata śamayati [... au1 letterausjhjh] ātmano 'hiṃsāyai [... au1 letterausjhjh] pravargyeṇa pracariṣyan dīkṣitasya [... au1 letterausjhjh] pravargyaṃ saṃbharati ajine saṃbharati agnir vā saṃbharati śarkarābhir dhṛtyā armyaiḥ kapālaiḥ [... au1 letterausjhjh] audumbarāsandī bhavati ūrdhva udumbara ūrjaivaināṃ dādhāra mauñjāvivānā bhavati ūrg vai muñjāḥ ūrjaivaināṃ dādhāra prādeśamātrapādā bhavati etāvaddhīme vi prāṇāḥ [... au1 letterausjhjh] ainān dādhāra kṛṣṇājinam āstṛṇāti kṛṣṇājinena pracchādayati brahma vā etad rūpaṃ yat kṛṣṇājinam brahmaṇaivaināṃ dādhāra prāg udag gārhapatyāt kharaṃ karoti udañcau parau kharau karoti ayaṃ vai loko gārhapatyo 'sā āhavanīyaḥ gārhapatye hutaṃ svargaṃ lokaṃ gamayati [... au1 letterausjhjh] tad bahiṣṭāt [... au1 letterausjhjh] dvārāṇy apidhāya pravargyeṇa pracarati [... au1 letterausjhjh] pāpavasīyasasya vyāvṛtyai [... au1 letterausjhjh] asau vā ādityo rudro mahāvīraḥ