Atharvavedapariśiṣṭa

om atha purohitakarmāṇi rājñaḥ prātar utthitasya kṛtasvastyayanasya atha purohitaḥ snātānuliptaḥ śuciḥ śuklavāsāḥ soṣṇīṣaḥ savitā prasavānām iti vyākhyātam imam indra vardhayety uktam pari dhatteti dvābhyāṃ rājño vastram abhimantrya prayacchet yad ābadhnann ity alaṃkārān siṃhe…

1. AttributionThe Digital Corpus of Sanskrit (DCS), Oliver Hellwigtextual
2. SourceUpstream TEI document · san · Latnpublished primary

om atha purohitakarmāṇi rājñaḥ prātar utthitasya kṛtasvastyayanasya atha purohitaḥ snātānuliptaḥ śuciḥ śuklavāsāḥ soṣṇīṣaḥ savitā prasavānām iti vyākhyātam imam indra vardhayety uktam pari dhatteti dvābhyāṃ rājño vastram abhimantrya prayacchet yad ābadhnann ity alaṃkārān siṃhe vyāghra iti siṃhāsanam yas te gandha iti gandhān ehi jīvaṃ trāyamāṇam ity akṣiṇī aṅkte vātaraṃhā ity aśvam hastivarcasam iti hastinam yat te mātā yat te piteti narayānam khaḍgaṃ cābhimantrayāmīti khaḍgam khaḍgaṃ cābhimantrayāmi yaḥ śatrūn mardayiṣyati marditāḥ śatravo 'nena vaśam āyāntu te sadeti paryaṅkam āsanaṃ khaḍgaṃ dhvajaṃ chattraṃ sacāmaram ratham aśvagajaṃ śreṣṭhaṃ dhanur varma śareṣudhim āñjanaṃ gandhamālyāni vastrāṇy ābharaṇāni ca sarvān śāntyudakenaitān abhyukṣyec cābhimantrayet dūrvādīn mūrdhni nikṣipya svastyayanair abhimantrayet abhayaṃ dyāvāpṛthivīty abhimantrito brāhmaṇān praṇipatya prāk yuṣmatprasādāc chāntim adhigacchāmīti tathāstv ity ukto nirgacched iti evaṃkṛtasvastyayano yad evāvalokayati tat sidhyati tad api ślokāḥ asuraiḥ pīḍyamānas tu purā śakro jagatprabhuḥ kārayāmāsa vidhivat purodhastve bṛhaspatim sa vṛto bhayabhītena śamanārthaṃ bubhūṣatā maṅgalāni sasarjāṣṭāv abhayārthaṃ śatakratoḥ proktāni maṅgalāny aṣṭau brāhmaṇo gaur hutāśanaḥ bhūmiḥ siddhārthakāḥ sarpiḥ śamī vrīhiyavau tathā etāni satataṃ puṇyāni saṃpaśyann arcayann api na prāpnoty āpadaṃ rājā śriyaṃ prāpnoty anuttamām atha rājakarmāṇi viśvāvasau muhūrte snāto 'bhiṣekamantrair abhimantritaḥ anulepanair anuliptaḥ pūrvoktena vidhinā vastrālaṃkārādibhiḥ suvarṇaniṣkaṃ kṛṣṇalaṃ vā vāmahastena saṃgṛhya yad duḥkṛtaṃ yac chabalaṃ sarvaṃ pāpmānaṃ dahatv iti anena mantreṇa suvarṇaṃ śarīre nighṛṣya dakṣiṇena hastena viprāya dadyāt dhenuṃ cārogām aparimitaguṇān tilān sauvarṇamaye tāmramaye vā pātre sthāpayitvā yad ajñānād ity abhimantrya viprāya dadyāt yad ajñānāt tathā jñānād yan mayā śabalaṃ kṛtam tat sarvaṃ tiladānena dahyatām iti hi prabho bhūmiś ca sasyasampannā brāhmaṇe vedapārage yathāśakti pradeyā hi bṛhaspativaco yathā sa bhuktvā vividhān bhogān saptasāgaramekhalām pṛthivīṃ prāpya modeta candravat pṛthivīpatiḥ annaṃ tu vividhaṃ nityaṃ pradadyāt dvijātaye tūryaghoṣeṇa saṃyuktaḥ kṛtasvastyayanas tathā gṛhadevāṃs tu sampūjya kāryaś cāpy utsavo gṛhe chattrādīni ca yānāni pūjayed vidhivat svayam puṣpaiś ca vividhaiḥ śubhraiḥ phalaiś cāpy arcayed budhaḥ tasmāt sarvāṇi satataṃ dānāni tu mahīpatiḥ dattvā śraddhānvito viprair vṛto bhuñjīta vāgyataḥ om ulkādayo hi nirdiṣṭā nirghātās tu purātra ye teṣām idānīṃ vakṣyāmi viśeṣāṃs tu pṛthakpṛthak aṅgānām āntarikṣāṇāṃ yad aṅgam abhipūjitam tad ulkālakṣaṇaṃ śrīmad aṅgaṃ kārtsnyena vakṣyate apradhṛṣyāṇi yāni syuḥ śarīrāṇīndriyair dṛḍhaiḥ kṣamāvanti viśuddhāni satyavrataratāni ca tāny etāni prakāśante bhābhir vitimiraṃ nabhaḥ samantāj jvalayantīha yasmād asukaraṃ nabhaḥ tāni bhāvakṣayād bhūyaḥ pracyutāni nabhastalāt kṣitau salakṣaṇāny eva nipatantīha bhārgava teṣāṃ nipatatāṃ tatra yatrayatropalakṣyate tatratatraiva vividhaṃ prajānāṃ jāyate bhayam rūpavarṇaprabhāsnehapramāṇākṛtisaṃgamaiḥ teṣāṃ balābalaṃ jñātvā guṇadoṣaḥ pravakṣyate tārā dhiṣṇyās tatholkāś ca vidyuto 'śanayas tathā vikalpāḥ pañcadhā caiṣāṃ parasparabalottarāḥ tatra śabdena mahatā visvareṇa vikarṣiṇā mahācakram ivāgacchad āyatākṣā nabhastalāt manuṣyamṛgahastyaśvavṛkṣāśmapathaveśmasu patanty aśanayo dīptāḥ sphoṭayantyo dharātalam sahasaivopapanneṣu bhṛśaṃ tadanuyāyinā sattvavibhraṃśinātyarthaṃ śabdenodvegakāriṇā jvālābhāravisarpiṇyaḥ prakṛtyā duḥkhadarśanāḥ vidyuto nipatanty āśu jīveṣu vanarāśiṣu tīkṣṇaśūlaviśālāgrā patantī cāpi vardhate prakṛtyā pauruṣī tūlkā tasyā bhedān nibodhata kṛśā nārīva dīptā syāc chikhā sāṅgāravarṣiṇī uddyotayantī gaganaṃ kāñcanenaiva varmaṇā pītena pāṇḍunā vāpi dhūmadhūmrāruṇena vā viśīryatā mahābhreṇa mahatā cānuṣaṅgiṇā vaṃśagulmanibhāś cāpi kāś cid indradhvajopamāḥ kāś cid indrāyudhaprakhyāḥ kāś cin maṇḍalasaṃsthitāḥ chattravac cāpi dṛśyante cakravan nipatanti ca daṇḍavac cāpi tiṣṭhanti pradhāvanti ca sarpavat prakīrṇena kalāpena khe gacchantīva barhiṇaḥ abhyucchritena pucchena yāti kā cid dharātalam tejāṃsi vikiranty anyāḥ pradhāvanti ca golavat pranṛttapretamārjāravarāhānugatās tathā sasvanā niḥsvanāś cāpi patanti dharaṇītale etāsāṃ phalam ulkānāṃ pravakṣyāmi pṛthakpṛthak tantunaiva hi sambaddhā uhyamāneva vāyunā patantī dṛśyate kā cit kā cid bhramati cāmbare ulkāsaṃghaiḥ parivṛtā kā cid yāti dharātalam sāmānyaṃ tu phalaṃ tāsāṃ tat samāsena vakṣyate varāhapretaśārdūlasiṃhamārjāravāraṇaiḥ tulyā bhayāvahā ulkā nikṛṣṭāhinibhā ca yā śūlapaṭṭiśaśaktyṛṣṭimudgarāsiparaśvadhaiḥ vṛṣṭyākāreṇa tulyāś ca vṛkṣābhāś ca vigarhitāḥ padmaśaṅkhenduvajrāhimatsyadhvajanibhāḥ śubhāḥ śrīvṛkṣasvastikāvārtahaṃsadviradavarcasaḥ jvalitāṅgārasaṃkāśā jihmagā atha śīghragāḥ vinā pucchāvakāśena hrasvenātikṛśena vā daśāntarāṇi dhanuṣaḥ pucchaṃ cāpi pradṛśyate ulkāvikāro boddhavyo dhiṣṇya ity abhisaṃjñitaḥ yas tu śuklena varṇena vapuṣā pelavena vā padmatantunikāśena dhūmarājīnibhena vā ulkāvikāraḥ so 'py uktas tārakā nāmanāmataḥ evaṃ pañcavidhā hy etāḥ śaunakena prakīrtitāḥ svargacyutānāṃ patatāṃ lakṣaṇaṃ puṇyakarmaṇām etāsām indraśirasi patanaṃ nṛpater bhayam devatārcāsu patane rājarāṣṭrabhayaṃ bhavet puradvāre purakṣobha indrakīle janakṣayaḥ brahmāyatanaghāteṣu brāhmaṇānām upadravaḥ caityavṛkṣābhighāteṣu satkṛtyānāṃ mahad bhayam dvāre cāyuḥkṣayaṃ vidyād gṛhe tu svāmino bhayam goṣṭheṣu gomināṃ vidyāt karṣakāṇāṃ khaleṣu ca gṛheṣu rājñāṃ jānīyād bheṣu tadbhaktināṃ bhayam āśāgrahopaghāteṣu taddeśyānāṃ tapasvinām adhomukhī nṛpaṃ hanyād brāhmaṇān ūrdhvagāminī tiryaggā rājapatnīṃ ca śreṣṭhinaḥ pratilomanī vaṃśagulmanibhā rāṣṭraṃ nṛpam indradhvajopamā gajam indrāyudhaprakhyā puraṃ maṇḍalasaṃsthitā mantriṇaś cakrasaṃsthānā chattrākārā purodhasam mayūrapucchānugatā kuryād ulkā jalakṣayam vilīyamānā nabhasi pibaty ulkā payodharān sphuliṅgān visṛjantyo yāḥ pradhāvanti samantataḥ golavac ca pradhāvanti tāsu rāṣṭrabhayaṃ bhavet ulkāsaṃghaiḥ parivṛtā yāḥ patanti nabhastalāt anusāriṇya ulkās tā rājarāṣṭrabhayāvahāḥ pretānugatamārgāś ca varāhānugatāś ca yāḥ kravyāgnivyālarūpāś ca tā janakṣayakārikāḥ kṣveḍitāsphoṭitotkruṣṭā gītavāditranisvanāḥ ulkāpāteṣu boddhavyā rājarāṣṭrabhayāvahāḥ sasvanā dāruṇāḥ saṃdhyāvāyoś ca pratilomagāḥ nabho madhyaṃ ca yā yānti yāś ca kuryur gatāgatam hinasti śuklā śirasā madhyena kṣatajaprabhā pārśvābhyāṃ pītakā hanti kṛṣṇolkā pucchayoginī śuklā devanṛpān hanyāt kṣatriyān kṣatajaprabhā pītā vaiśyopaghātāya śūdrān hanyāt sitetarā patantyo nopalakṣyante karma tāsāṃ prakāśate kṣitāv aśanayo yatra tatra nāsti bhayāgamaḥ satārā nipatanty anyā mārutapratilomagāḥ bhavanti vidyuto neṣṭā iṣṭāś ca syur ato 'nyathā tārā dhiṣṇyāś ca boddhavyāś cirān mṛduphalodayāḥ tāsām api ca bhūyiṣṭhaṃ patanaṃ doṣakārakam yatoyato vikārāḥ syur nipatanty atimātraśaḥ tatastato nṛpo yāyād daivo mārgaḥ sa ucyate nimitteṣu mahāśāntim ulkāyāṃ ca viśeṣataḥ kṛtvā siddhim avāpnoti ulkādoṣāc ca mucyate oṃ puruṣaḥ putradāraṃ vā dhanadhānyam athāpi vā nimittair yair vinaśyeta śāntiṃ tatra nibodhata indrāyudhaṃ bhavet rātrau dṛśyate yasya kasya cit darvī kare vā bhidyeta maṇiḥ kumbhas tathaiva ca chattraṃ śayyāsanaṃ caivānyat vāpi svayaṃ kva cit strī hanyāc ca striyaṃ vāpi gaur avaghret ulūkhalam śvā pibet gām anaḍvāhaṃ kaliḥ saṃpadyate kule gajavājino mriyante vivādo rājakīyakaḥ kuṭumbam aśubhaṃ sarvam aindrāṇy etāni nirdiśet śāmyanti yena sarvāṇi nirvapet pāyasaṃ carum samāvapya ghṛtaṃ tatrāhutiṃ juhuyād imām indram id devatātaye sthālīpākasya homayet indraḥ śacīpatiḥ śakro vajrapāṇiḥ sureśvaraḥ sarvādbhutānāṃ śamano mahāvyāhṛtayas tathā hutvā sviṣṭakṛtaṃ caiva carutantraṃ samāpayet vimuktotpātadoṣas tu jīvet tu śaradaḥ śatam uddīpikā gṛhe yasya valmīkā madhujālakam abjānāṃ maṇike śabde tailaṃ sthīyata eva vā aśubhā vikṛtir dadhnāṃ dugdhānāṃ vā yadā bhavet akasmāt ca praroheyur bījāni kṛmayas tathā kāryo varuṇayāgas tu vāruṇīvidhipūrvakaḥ ud uttamaṃ pradhānaṃ syāt pañcājyāhutayas tathā varuṇaḥ pāśapāṇiś ca yādasāṃ patir eva ca śeṣaṃ tu pūrvavac caiva carutantraṃ samāpayet vimuktotpātadoṣas tu jīvet tu śaradaḥ śatam gṛhe yasya pated gṛdhra ulūko vā kathaṃcana kapotaḥ praviśet caiva jīvā vāraṇyasaṃbhavāḥ dhuryau ca patato yuktau gostrījanma ca vaikṛtam jāyante yamalāny eva ghoraḥ svapnaś ca dṛśyate abhidravanti rakṣāṃsi yatra caiva kumārakān unnidrako 'tinidro vātyalpam atibhojanam ālasyaṃ caivam eteṣāṃ devatā yama ucyate nāke suparṇam iti etat sthālīpākasya homayet yamaḥ pretapatiś caiva daṇḍapāṇis tatheśvaraḥ śamanaḥ sarvādbhutānām ... anagnir utthito yasya dhūmo vāpi gṛhe kvacit āmaṃ vā jvalate māṃsaṃ bhaveyur visphuliṅgakāḥ chattradhvajapatākāś ca jvalante toraṇāni ca āsanaṃ caiva śayyā ca vastrāṇi kusumāni ca hastyaśvānāṃ ca pucchāni varṣaty aṅgāravarṣaṇam akāle ca diśāṃ dāha oṣadhīnāṃ ca pācanam hastinyaś caiva madyante agnirūpaṃ tad adbhutam agniṃ dūtaṃ vṛṇīmahe sthālīpākasya homayet agnir hiraṇyapatiś ca arciṣpāṇis tatheśvaraḥ śamanaḥ sarvādbhutānām ... suvarṇaṃ rajataṃ vajraṃ vaiḍūryaṃ mauktikāni ca pravālavastranāśaś ca mitrāṇāṃ ca viparyayaḥ ārambhāś ca vipadyante na siddhiḥ karmaṇām api carur vaiśravaṇas tatra abhi tyaṃ devam ṛk smṛtā vaiśravaṇo yakṣapatir arthapāṇis tatheśvaraḥ śamanaḥ sarvādbhutānām ... atha yasya svanakṣatra ulkā nirghāta eva vā rāhur grasati candrārkau kabandhaṃ darpaṇe bhavet patet svayaṃ vā musalaṃ devatā vā kathaṃcana unmīlate caiva yadā tathā cāpi nimīlate pracchidyate ca yadi vā tathā vāpi prakampate prayāto vāpi dṛśyeta pratisroto nadī vahet vimale naiva arkachāyā pratīpā vāpi tu sāyakāḥ pariveṣas tv anabhreṣu dṛśyate candrasūryayoḥ kośāt khaḍgā nirgirante tūṇāc caiva tu sāyakāḥ anāhatāni vādyante nadante śabdam āturam caruṇā vaiṣṇavenaiṣāṃ yāgaḥ kartavya eva tu idaṃ viṣṇuḥ pradhānaṃ syāt pañcājyāhutayas tathā sarvabhūtapatir viṣṇuś cakrapāṇis tatheśvaraḥ śamanaḥ sarvādbhutānām ... ativāto yatra bhavet rūpaṃ vā yatra vaikṛtam kharakarabhamahiṣā varāhā vyāghrasiṃhakāḥ gṛdhrāś ca tathā gomāyuḥ kṛkalāsā vadanti ca māṃsapeśaṃ ca rudhiraṃ pāṃsuvṛṣṭis tathaiva ca vāyurūpam idaṃ sarvam adbhutaṃ parikīrtitam vāta ā vātu bheṣajaṃ vāyav ā yāhi darśata iti sthālīpākasya homayet vāyur mahān nabhapatir vajrapāṇis tatheśvaraḥ śamanaḥ sarvādbhutānāṃ mahāvyāhṛtayas tathā hutvā sviṣṭakṛtaṃ caiva carutantraṃ samāpayet vimuktotpātadoṣas tu jīvet tu śaradaḥ śatam atha ced anyaśākhāsu kartā bhavati vedavit japtvā sa ṛgyajuḥsāmnāṃ śatamātraṃ samāhitaḥ gāyatryaṣṭaśataṃ japtvā yajamānaḥ samāhitaḥ vācayet tam upādhyāyaṃ vastreṇa kanakena vā dṛṣṭaṃ caivādbhutaṃ yasmiṃs tac cāpi pratipādayet etās tu dakṣiṇāḥ sarvāḥ śaktiyukto na hāpayet yajamānas tatsuto vā yaḥ svayaṃ kartum arhati brāhmaṇāya viśeṣeṇa dadyāt tāṃ dakṣiṇāṃ śubhām japtvātharvaśiraś caiva kuryād vipreṣu pūjanam śaktyātha bhojanaṃ caiva kuryād vipreṣu pūjanam etad evaṃ samākhyātam adbhutānāṃ viśodhanam caturṇām api varṇānāṃ yaḥ kuryāt śraddhayānvitaḥ maraṇaṃ na bhavet tasya na duḥkhaṃ na daridratā sidhyanti sarvakāryāṇi dharme cāsya matir bhavet etat puṇyaṃ pavitraṃ ca devatāyāgapūjanam sarvaśāntikaṃ caiva pratipuruṣaṃ nibodhata