Plate TXT · 0XV4HaribhaktivilāsaLatn
URN · urn:vamshanidhi:scripture:01KTNN8EYENFNJYSZQ1D5Y0XV4
Scripture · text
ProvisionalHaribhaktivilāsa
Haribhaktivilāsa
The Digital Corpus of Sanskrit (DCS), Oliver Hellwig
caitanyadevaṃ bhagavantam āśraye śrīvaiṣṇavānāṃ pramude'ñjasā likhan āvaśyakaṃ karma vicārya sādhubhiḥ sārdhaṃ samāhṛtya samastaśāstrataḥ bhakter vilāsāṃś cinute prabodhānandasya śiṣyo bhagavatpriyasya gopālabhaṭṭo raghunāthadāsaṃ saṃtoṣayan rūpasanātanau ca mathurānāthapādābj…
Provenance ledger
2 entries
- AttributionThe Digital Corpus of Sanskrit (DCS), Oliver Hellwigtextual
- SourceUpstream TEI document · san · Latnpublished primary
IIText
sancaitanyadevaṃ bhagavantam āśraye śrīvaiṣṇavānāṃ pramude'ñjasā likhan āvaśyakaṃ karma vicārya sādhubhiḥ sārdhaṃ samāhṛtya samastaśāstrataḥ bhakter vilāsāṃś cinute prabodhānandasya śiṣyo bhagavatpriyasya gopālabhaṭṭo raghunāthadāsaṃ saṃtoṣayan rūpasanātanau ca mathurānāthapādābjapremabhaktivilāsataḥ jātaṃ bhaktivilāsākhyaṃ tadbhaktāḥ śīlayantv imam jīyāsur ātyantikabhaktiniṣṭhāḥ śrīvaiṣṇavā māthuramaṇḍale'tra kāśīśvaraḥ kṛṣṇavane cakāstu śrīkṛṣṇadāsaś ca salokanāthaḥ ādau sakāraṇaṃ lekhyaṃ śrīgurvāśrayaṇaṃ tataḥ guruḥ śiṣyaḥ parīkṣādir bhagavān manavo 'sya ca mantrādhikārī siddhyādiśodhanaṃ mantrasaṃskriyāḥ dīkṣā nityaṃ brāhmakāle śubhotthānaṃ pavitratā prātaḥ smṛtyādi kṛṣṇasya vādyādaiś ca prabodhanam nirmālyottāraṇādyādau maṅgalārātrikaṃ tataḥ maitrādikṛtyaṃ śaucācamanaṃ dantasya dhāvanam snānaṃ tāntrikasandhyādi devasadmādisaṃskriyā tulasyādyāhṛtir gehasnānam uṣṇodakādikam vastraṃ pīṭhaṃ cordhvapuṇḍraṃ śrīgopīcandanādikam cakrādimudrā mālā ca gṛhasandhyārcanaṃ guroḥ māhātmyaṃ cātha kṛṣṇasya dvāraveśmāntarārcanam pūjārthāsanam arghyādisthāpanaṃ vighnavāraṇam śrīgurvādinatir bhūtaśuddhiḥ prāṇaviśodhanam nyāsamudrāpañcakaṃ ca kṛṣṇadhyānāntarārcane pūjā padāni śrīmūrtiśālagrāmaśilās tathā dvārakodbhavacakrāṇi śuddhayaḥ pīṭhapūjanam āvāhanādi tanmudrā āsanādisamarpaṇam snapanaṃ śaṅkhaghaṇṭādivādyaṃ nāmasahasrakam purāṇapāṭho vasanam upavītaṃ vibhūṣaṇam gandhaḥ śrītulasīkāṣṭhacandanaṃ kusumāni ca patrāṇi tulasī cāṅgopāṅgāvaraṇapūjanam dhūpo dīpaś ca naivedyaṃ pānaṃ homo balikriyā avagaṇḍūṣādyāsyavāso divyagandhādikaṃ punaḥ rājopacārā gītādi mahānīrājanaṃ tathā śaṅkhādivādanaṃ sāmbuśaṅkhanīrājanaṃ stutiḥ natiḥ pradakṣiṇā karmādyarpaṇaṃ japayācane āgaḥkṣamāpaṇaṃ nānāgāṃsi nirmālyadhāraṇam śaṅkhāmbutīrthaṃ tulasīpūjā tanmṛttikādi ca dhātrīsnānaniṣedhasya kālo vṛtter upārjanam madhyāhne vaiśadevādiśrāddhaṃ cānarpyam acyute vinārcām aśane doṣās tathānarpitabhojane naivedyabhakṣaṇaṃ santaḥ satsaṅgo 'sadasaṅgatiḥ asadgatir vaiṣṇavopahāsanindādiduṣphalam satāṃ bhaktir viṣṇuśāstraṃ śrīmadbhāgavataṃ tathā līlākathā ca bhagavaddharmāḥ sāyaṃ nijakriyāḥ karmapātaparīhāras trikālārcā viśeṣataḥ naktaṃ kṛtyānyatho pūjāphalasiddhyādidarśanam viṣṇvarthadānaṃ vividhopacārā nyūnapūraṇam śayanaṃ mahimārcāyāḥ śrīmannāmnas tathādbhutaḥ nāmāparādhā bhaktiś ca premāthāśrayaṇādayaḥ pakṣeṣv ekādaśī sāṅgā śrīdvādaśyaṣṭakaṃ mahat kṛtyāni mārgaśīrṣādimāseṣu dvādaśeṣv api puraścaraṇakṛtyāni mantraṃ siddhasya lakṣaṇam mūrtyāvirbhāvanaṃ mūrtipratiṣṭhā kṛṣṇamandiram jīrṇoddhṛtiḥ śrītulasīvivāho 'nanyakarma ca kṛpayā kṛṣṇadevasya tadbhaktajanasaṅgataḥ bhakter māhātmyam ākarṇya tām icchan sadguruṃ bhajet atrānubhūyate nityaṃ duḥkhaśreṇī paratra ca duḥsahā śrūyate śāstrāt titīrṣed api tāṃ sudhīḥ tathā coktam ekādaśaskandhe labdhvā sudurlabham idaṃ bahusambhavānte mānuṣyam arthadam anityam apīha dhīraḥ tūrṇaṃ yateta na pated anumṛtyu yāvan niḥśreyasāya viṣayaḥ khalu sarvataḥ syāt svayaṃ śrībhagavatā ca nṛdeham ādyaṃ sulabhaṃ sudurlabhaṃ plavaṃ sukalpaṃ gurukarṇadhāram mayānukūlena nabhasvateritaṃ pumān bhavābdhiṃ na taret sa ātmahā tatraiva śrīprabuddhayogeśvaroktau tasmād guruṃ prapadyeta jijñāsuḥ śreya uttamam śābde pare ca niṣṇātaṃ brahmaṇy upaśamāśrayam svayaṃ śrībhagavaduktau madabhijñaṃ guruṃ śāntam upāsīta madātmakam kramadīpikāyāṃ ca vipraṃ pradhvastakāmaprabhṛtiripughaṭaṃ nirmalāṅgaṃ gariṣṭhāṃ bhaktiṃ kṛṣṇāṅghripaṅkeruhayugalarajorāgiṇīm udvahantam vettāraṃ vedaśāstrāgamavimalapathāṃ saṃmataṃ satsu dāntaṃ vidyāṃ yaḥ saṃvivitsuḥ pravaṇatanumanā deśikaṃ saṃśrayeta śrutāv api tadvijñānārthaṃ sa gurum evābhigacchet samitpāṇiḥ śrotriyaṃ brahmaniṣṭham ācāryavān puruṣo veda śrībhāgavate daśamaskandhe śrutistutau vijitahṛṣīkavāyubhir adāntamanasturagaṃ ya iha yatanti yantum atilolam upāyakhidaḥ vyasanaśatānvitāḥ samavahāya guroś caraṇaṃ vaṇija ivāja santy akṛtakarṇadharā jaladhau śrutau ca naiṣā tarkeṇa matir āpaneyā proktānyenaiva sujñānāya preṣṭha mantramuktāvalyām avadātānvayaḥ śuddhaḥ svocitācāratatparaḥ āśramī krodharahito vedavit sarvaśāstravit śraddhāvān anasūyaś ca priyavāk priyadarśanaḥ śuciḥ suveśas taruṇaḥ sarvabhūtahite rataḥ dhīmān anuddhatamatiḥ pūrṇo 'haṃtāvimarśakaḥ saguṇo 'rcāsu kṛtadhīḥ kṛtajñaḥ śiṣyavatsalaḥ nigrahānugrahe śakto homamantraparāyaṇaḥ ūhāpohaprakārajñaḥ śuddhātmā yaḥ kṛpālayaḥ ityādilakṣaṇair yukto guruḥ syād garimānidhiḥ agastyasaṃhitāyāṃ ca devatopāsakaḥ śānto viṣayeṣv api niḥspṛhaḥ adhyātmavid brahmavādī vedaśāstrārthakovidaḥ uddhartuṃ caiva saṃhartuṃ samartho brāhmaṇottamaḥ tattvajño yantramantrāṇāṃ marmabhettā rahasyavit puraścaraṇakṛddhomamantrasiddhaḥ prayogavit tapasvī satyavādī ca gṛhastho gurur ucyate viṣṇusmṛtau paricaryāyaśolābhalipsuḥ śiṣyād gurur nahi kṛpāsindhuḥ susampūrṇaḥ sarvasattvopakārakaḥ niḥspṛhaḥ sarvataḥ siddhaḥ sarvavidyāviśāradaḥ sarvasaṃśayasaṃchettā nālaso gurur āhṛtaḥ śrīnāradapañcarātre śrībhagavannāradasaṃvāde brāhmaṇaḥ sarvakālajñaḥ kuryāt sarveṣv anugraham tadabhāvād dvijaśreṣṭhaḥ śāntātmā bhagavanmayaḥ bhāvitātmā ca sarvajñaḥ śāstrajñaḥ satkriyāparaḥ siddhitrayam āyukta ācāryatve'bhiṣecitaḥ kṣatraviṭśūdrajātīnāṃ kṣatriyo 'nugrahe kṣamaḥ kṣatriyasyāpi ca guror bhāvād īdṛśo yadi vaiśyaḥ syāt tena kāryaś ca dvaye nityam anugrahaḥ sajātīyena śūdreṇa tādṛśena mahāmate anugrahābhiṣekau ca kāryau śūdrasya sarvadā kiṃca varṇottam'tha ca gurau sati yā viśrute'pi ca svadeśato 'that vānyatra nedaṃ kāryaṃ śubhārthinā vidyamāne tu yaḥ kuryāt yatra tatra viparyayam tasyehāmutra nāśaḥ syāt tasmācchāstroktam ācaret kṣatraviṭśūdrajātīyaḥ prātilomyaṃ na dīkṣayet pādme ca mahābhāgavataḥ śreṣṭho brāhmaṇo vai gurur nṛṇām sarveṣām eva lokānām asau pūjyo yathā hariḥ mahākūlaprasūto 'pi sarvayajñeṣu dīkṣitaḥ sahasraśākhādhyāyī ca na guruḥ syād avaiṣṇavaḥ gṛhītaviṣṇudīkṣāko viṣṇupūjāparo naraḥ vaiṣṇavo 'bhihito 'bhijñair itaro 'smād avaiṣṇavaḥ tattvasāgare bahvāśī dīrghasūtrī ca viṣayādiṣu lolupaḥ hetuvādarato duṣṭo 'vāgvādī guṇanindakaḥ aromā bahuromā ca ninditāśramasevakaḥ kāladanto 'sitauṣṭhaś ca durgandhiśvāsavāhakaḥ duṣṭalakṣaṇasampanno yadyapi svayam īśvaraḥ bahupratigrahāsakta ācāryaḥ śrīkṣayāvahaḥ mantramuktāvalyām śiṣyaḥ śuddhānvayaḥ śrīmān vinītaḥ priyadarśanaḥ satyavāk puṇyacarito 'dabhradhīr dambhavarjitaḥ kāmakrodhaparityāgī bhaktaś ca gurupādayoḥ devatāpravaṇaḥ kāyamanovāgbhir divāniśam nīrujo nirjitāśeṣapātakaḥ śraddhayānvitaḥ dvijadevapitṝṇāṃ ca nityam arcāparāyaṇaḥ yuvā viniyatāśeṣakaraṇaḥ karuṇālayaḥ ityādilakṣaṇair yuktaḥ śiṣyo dīkṣādhikāravān ekādaśaskandhe ca amāny amatsaro dakṣo nirmamo dṛḍhasauhṛdaḥ asatvaro 'rthajijñāsur anasūyur amoghavāk agastyasaṃhitāyām alasā malināḥ kliṣṭā dāmbhikāḥ kṛpaṇās tathā daridrā rogiṇo ruṣṭā rāgiṇo bhogalālasāḥ asūyāmatsaragrastāḥ śaṭhāḥ paruṣavādinaḥ anyāyopārjitadhanāḥ paradāraratāś ca ye viduṣāṃ vairiṇaś caiva ajñāḥ paṇḍitamāninaḥ bhraṣṭavratāś ca ye kaṣṭavṛttayaḥ piśunāḥ khalāḥ bahvāśinaḥ krūraceṣṭā durātmanaś ca nindita ity evamādayo 'py anye pāpiṣṭhāḥ puruṣādhamāḥ akṛtyebhyo 'nivāryāś ca guruśikṣāsahiṣṇavaḥ evambhūtāḥ parityājyāḥ śiṣyatve nopakalpitāḥ yady ete hy upakalperan devatākrośabhājanāḥ bhavantīha daridrās te putradāravivarjitāḥ nārakāś caiva dehānte tiryañcaḥ prabhavanti te hayaśīrṣapañcarātre jaiminiḥ sugataś caiva nāstiko nagna eva ca kapilaś cākṣapādaś ca ṣaḍ ete hetuvādinaḥ etanmatānusāreṇa vartante ye narādhamāḥ te hetuvādinaḥ proktās tebhyas tantraṃ na dāpayet tayoḥ parīkṣā cānyo 'nyam ekābdaṃ sahavāsataḥ vyavahārasvabhāvānubhavenaivābhijāyate mantramuktāvalyāṃ tayor vatsaravāsena jñātānyonyasvabhāvayoḥ gurutā śiṣyatā ceti nānyathaiveti niścayaḥ śrutiś ca nāsaṃvatsaravāsine deyāt sārasaṃgrahe'pi sadguruḥ svāśritaṃ śiṣyaṃ varṣam ekaṃ parīkṣayet rājñi cāmātyajā doṣāḥ patnīpāpaṃ svabhartari tathā śiṣyārjitaṃ pāpaṃ guruḥ prāpnoti niścitam kramadīpikāyāṃ tu saṃtoṣayed akuṭilādretarāntarātmā taṃ svair dhanaiś ca vapuṣāpy anukūlavāṇyā abdatrayaṃ kamalanābhadhiyātidhīras tuṣṭe vivakṣatu gurāv atha mantradīkṣām kaurme śrīvyāsagītāyām udakumbhaṃ kuśān puṣpaṃ samidho 'syāharet sadā mārjanaṃ lepanaṃ nityam aṅgānāṃ vāsasāṃ caret nāsya nirmālyaśayanaṃ pādukopāsanahāv api ākrāmed āsanaṃ chāyām āsandīṃ vā kadācana sādhayed dantakāṣṭhādīn kṛtyaṃ cāsmai nivedayet anāpṛcchya na gantavyaṃ bhavet priyahite rasaḥ na pādau sārayed asya sannidhāne kadācana jṛmbhāhāsyādikaṃ caiva kaṇṭhaprāvaraṇaṃ tathā varjayet sannidhau nityam athāsphoṭanam eva ca kiṃca śreyas tu guruvad vṛttir nityam eva samācaret guruputreṣu dāreṣu guroś caiva svabandhuṣu utsādanaṃ vai gātrāṇāṃ snāpanocchiṣṭabhojane na kuryād guruputrasya pādayoḥ śaucam eva ca guruvat paripūjyāś ca savarṇā guruyoṣitaḥ asavarṇās tu saṃpūjyāḥ pratyutthānābhivādanaiḥ abhyañjanaṃ snāpanaṃ ca gātrotsādanam eva ca gurupatnyā ca kāryāṇi keśānāṃ ca prasādhanam devyāgame śrīśivoktau guruśayyāsanaṃ yānaṃ pāduke pādapīṭhakam snānodakaṃ tathā chāyāṃ laṅghayen na kadācana guror agre pṛthakpūjām advaitaṃ ca parityajet dīkṣāṃ vyākhyāṃ prabhutvaṃ ca guror agre vivarjayet śrīnāradoktau yatra yatra guruṃ paśyet tatra tatra kṛtāñjali praṇamet daṇḍavad bhūmau chinnamūla iva drumaḥ guror vākyāsanaṃ yānaṃ pādukopānahau tathā vastraṃ chāyāṃ tathā śiṣyo laṅghayen na kadācana śrīmanusmṛtau nodāhared guror nāma parokṣam api kevalam na caivāsyānukurvīta gatibhāṣaṇaceṣṭitam guror gurau saṃnihite guruvad dhṛtim ācaret na cāvisṛṣṭo guruṇā svān gurūn abhivādayet śrīnāradapañcarātre yathā tathā yatra tatra na gṛhṇīyāc ca kevalam abhaktyā na guror nāma gṛhṇīyāc ca yatātmavān praṇavaḥ śrīs tato nāma viṣṇuśabdād anantaram pādaśabdasametaṃ ca natamūrdhāñjalīyutaḥ kiṃca na tam ājñāpayen mohāt tasyājñāṃ na ca laṅghayet nānivedya guroḥ kiṃcid bhoktavyaṃ vā guros tathā anyatra ca āyāntam agrato gacched gacchantaṃ tam anuvrajet āsane śayane vāpi na tiṣṭhed agrato guroḥ yat kiṃcid annapānādi priyaṃ dravyaṃ manoramam samarpya gurave paścāt svayaṃ bhuñjīta pratyaham śrīviṣṇusmṛtau na guror apriyaṃ kuryāt tāḍitaḥ pīḍito 'pi vā nāvamanyeta tadvākyaṃ nāpriyaṃ hi samācaret ācāryasya priyaṃ kuryāt prāṇair api dhanair api karmaṇā manasā vācā sa yāti paramāṃ gatim śrīnāradapañcarātre yo vakti nyāyarahitam anyāyena śṛṇoti yaḥ tāv ubhau narakaṃ ghoraṃ vrajataḥ kālam akṣayam vaiṣṇavatantre trāyasva bho jagannātha guro saṃsāravahninā dagdhaṃ māṃ kāladaṣṭaṃ ca tvām ahaṃ śaraṇaṃ gataḥ tatra śrīvāsudevasya sarvadevaśiromaṇeḥ pādāmbujaikabhāg eva dīkṣā grāhyā manīṣibhiḥ prathamaskandhe sattvaṃ rajas tama iti prakṛter guṇās tair yuktaḥ paramapuruṣa eka ihāsya dhatte sthityādaye hariviriñcihareti saṃjñāḥ śreyāṃsi tatra khalu sattvatanor nṝṇāṃ syuḥ kiṃca athāpi yatpādanakhāvasṛṣṭaṃ jagad viriñcopahṛtārhaṇāmbhaḥ seśaṃ punāty anyatamo mukundāt ko nāma loke bhagavatpadārthaḥ śrīdaśamaskandhe tan niśamyātha munayo vismitā muktasaṃśayāḥ bhūyāṃsaṃ śraddadhur viṣṇuṃ yataḥ śāntir yato 'bhayam pādme vaiśākhamāhātmye yamabrāhmaṇasaṃvāde vyāmohāya carācarasya jagatas te te purāṇāgamās tāṃ tām eva hi devatāṃ paramikāṃ jalpantu kalpāvadhi siddhānte punar eka eva bhagavān viṣṇuḥ samastāgamavyāpāreṣu vivecanavyatikaraṃ nīteṣu niścīyate nārasiṃhe satyaṃ satyaṃ punaḥ satyam utkṣipya bhujam ucyate vedācchāstraṃ paraṃ nāsti na devaḥ keśavāt paraḥ yataḥ pādme arir mitraṃ viṣṃ pathyam adharmo dharmatāṃ vrajet suprasanne hṛṣīkeśe viparīte viparyayaḥ tatraiva śrībhagavadvākyam mannimittaṃ kṛtaṃ pāpam api dharmāya kalpate mām anādṛtya dharmo 'pi pāpaṃ syān matprabhāvataḥ ata evoktaṃ skānde śrībrahmanāradasaṃvāde vāsudevaṃ parityajya yo 'nyaṃ devam upāsate svamātaraṃ parityajya śvapacīṃ vandate hi saḥ tatraivānyatra vāsudevaṃ parityajya yo 'nyaṃ devam upāsate tyaktvāmṛtaṃ sa mūḍhātmā bhuṅkte halāhalaṃ viṣam mahābhārate yas tu viṣṇuṃ parityajya mohād anyam upāsate sa hemarāśim utsṛjya pāṃśurāśiṃ jighṛkṣati anādṛtya tu yo viṣṇum anyadevaṃ samāśrayet gaṅgāmbhasaḥ sa tṛṣṇārto mṛgatṛṣṇāṃ pradhāvati pañcarātre yo mohād viṣṇum anyena hīnadevena durmatiḥ sādhāraṇaṃ sakṛd brūte so 'ntyajo nāntyajo 'ntyajaḥ vaiṣṇavatantre na labheyuḥ punar bhaktiṃ harer aikāntikīṃ janāḥ ekāgramanasaś cāpi viṣṇusāmānyadarśinaḥ anyatra ca yas tu nārāyaṇaṃ devaṃ brahmarudrādidaivataiḥ samatvenaiva vīkṣeta sa pāṣaṇḍī bhaved dhruvam sahasranāmastotrādau ślokaughāḥ santi cedṛśāḥ viśeṣataḥ sattvaniṣṭhaiḥ sevyo viṣṇur na cāparaḥ tathā ca śrīharivaṃśe śivavākyam harir eva sadārādhyo bhavadbhiḥ sattvasaṃsthitaiḥ viṣṇumantraṃ sadā viprāḥ paṭhadhvaṃ dhyāta keśavam īdṛṅmāhātmyavākyeṣu saṃgṛhīteṣu sarvataḥ granthabāhulyadoṣaḥ syāl likhyante'pekṣitāni tat āgame mantrān śrīmantrarājādīn vaiṣṇavān gurvanugrahāt sarvaiśvaryaṃ japan prāpya yāti viṣṇoḥ paraṃ padam puṇyaṃ varṣasahasrair yaiḥ kṛtaṃ suvipulaṃ tapaḥ japanti vaiṣṇavān mantrān narās te lokapāvanāḥ vaiṣṇave ca prajapan vaiṣṇavān mantrān yaṃ yaṃ paśyati cakṣuṣā padā vā saṃspṛśet sadyo mucyate'sau mahābhayāt likhyate viṣṇumantrāṇāṃ mahimātha viśeṣataḥ tātparyataḥ śrīgopālamantramāhātmyapuṣṭaye padmapurāṇe devadūtavikuṇḍalasaṃvāde sāṅgaṃ samudraṃ sanyāsaṃ saṛṣidaivatam sadīkṣāvidhi sadhyānaṃ sayantraṃ dvādaśākṣaram aṣṭākṣaraṃ ca mantreśaṃ ye japanti narottamāḥ tān dṛṣṭvā brahmahā śudhyete yato viṣṇavaḥ svayam śaṅkhinaś cakriṇo bhūtvā brahmāyur vanamālinaḥ vasanti vaiṣṇave loke viṣṇurūpeṇa te narāḥ tatraiva dvādaśākṣarayas caturthaskandhe japaś ca paramo guhyaḥ śrūyatāṃ me nṛpātmaja yaṃ saptarātraṃ prapaṭhan pumān paśyati khecarān śrīviṣṇupurāṇe gatvā gatvā nivartante candrasūryādayo grahāḥ adyāpi na nivartante dvādaśākṣaracintakāḥ aṣṭākṣarasya yathā nāradapañcarātre trayo vedāḥ ṣaḍaṅgāni chandāṃsi vividhāḥ surāḥ sarvam aṣṭākṣarāntaḥsthaṃ yac cānyad api vāṅmayam sarvavedāntasārārthaṃ saṃsārārṇavatāraṇaḥ gatir aṣṭākṣaro nṝṇāṃ na punar bhavakāṅkṣiṇām yatrāṣṭākṣarasaṃsiddho mahābhāgo mahīyate na tatra saṃcariṣyanti vyādhidurbhikṣataskarāḥ devadānavagandharvāḥ siddhavidyādharādayaḥ praṇamanti mahātmānam aṣṭākṣaravidaṃ naram vyaktaṃ hi bhagavān eva sākṣān nārāyaṇaḥ svayam aṣṭākṣarasvarūpeṇa mukheṣu parivartate pādmottarakhaṇḍe evam aṣṭākṣaro mantro jñeyaḥ sarvārthasādhakaḥ sarvaduḥkhaharaḥ śrīmān sarvamantrātmakaḥ śubhaḥ liṅgapurāṇe kim anyair bahubhir mantraiḥ kim anyair bahubhir vrataiḥ namo nārāyaṇeti mantraḥ sarvārthasādhakaḥ tasmāt sarveṣu kāleṣu namo nārāyaṇeti yaḥ japet sa yāti viprendra viṣṇulokaṃ sabāndhavaḥ bhaviṣyapurāṇe aṣṭākṣaro mahāmantraḥ sarvapāpaharaḥ paraḥ sarveṣāṃ viṣṇumantrāṇāṃ rājatve parikīrtitaḥ śrīśukavyāsasaṃvāde ca namo nārāyaṇāyeti mantraḥ sarvārthasādhakaḥ bhaktānāṃ japatāṃ tāta svargamokṣaphalapradaḥ eṣa eva paro mokṣa eṣa svarga udāhṛtaḥ sarvavedarahasyebhyaḥ sāra eṣa samuddhṛtaḥ viṣṇunā vaiṣṇavānāṃ tu hitāya manunā purā kīrtitaḥ sarvapāpaghnaḥ sarvakāmapradāyakaḥ nārāyaṇāya nama ity ayam eva satyaṃ saṃsāraghoraviṣasaṃharaṇāya mantraḥ śṛṇvantu satyamatayo muditās tarāgā uccaistarām upadiśāmy aham ūrdhvabāhuḥ bhūtvordhvabāhur adyāhaṃ satyapūrvaṃ bravīmi vaḥ he putraśiṣyāḥ śṛṇuta na mantro 'ṣṭākṣarāt paraḥ ata evoktaṃ gāruḍe āsīno vā śayāno vā tiṣṭhāno yatra tatra vā namo nārāyaṇeti mantraikaśaraṇo bhavet tāpanīśrutiṣu devā ha vai prajāpatim abruvann ānuṣṭubhasya mantrarājasya nārasiṃhasya phalaṃ no brūhi bhagava iti sa hovāca prajāpatirya etaṃ mantrarājaṃ nārasiṃham ānuṣṭubhaṃ nityam adhīte so 'gnipūto bhavati sa vāyupūto bhavati sa ādityapūto bhavati sa somapūto bhavati sa satyapūto bhavati sa brahmapūto bhavati sa viṣṇupūto bhavati sa rudrapūto bhavati sa sarvapūto bhavati sa sarvapūto bhavati tatraivānte anupanītaśatam ekam ekenopanītena tatsamam upanītaśatam ekam ekena gṛhasthena tatsamam gṛhasthaśatam ekam ekena vānaprasthena tat samaṃ vānaprasthaśatam ekam ekena yatinā tat samaṃ yatīnāṃ tu śataṃ pūrṇam ekam ekena rudrajāpakena tatsamam rudrajāpakaśatam ekam ekena atharvaśiraḥśikhādhyāpakena tatsamam tad vā etat paramaṃ dhāma mantrarājādhyāpakasya yatra na sūryas tapati yatra na vāyur vāti yatra na candramā bhāti yatra na nakṣatrāṇi bhānti yatra nāgnir dahati yatra na mṛtyuḥ praviśati yatra na duḥkhaṃ sadānandaṃ paramānandaṃ śāntaṃ śāśvataṃ sadāśivaṃ brahmādivanditaṃ yogidhyeyaṃ paramaṃ padaṃ yatra gatvā na nivartante yoginaḥ tad etad ṛcābhyuktam tad viṣṇoḥ paramaṃ padaṃ sadā paśyanti sūrayaḥ divīva cakṣur ātatam tad viprāso vipanyavo jāgṛvāṃsaḥ samindhate viṣṇor yat paramaṃ padam agastyasaṃhitāyām sarveṣu mantravargeṣu śreṣṭhaṃ vaiṣṇavam ucyate gāṇapatyeṣu śaiveṣu śāktasaureṣv abhīṣṭadam vaiṣṇaveṣv api mantreṣu rāmamantrāḥ phalādhikāḥ gāṇapatyādimantrebhyaḥ koṭikoṭiguṇādhikāḥ vinaiva dīkṣāṃ viprendra puraścaryāṃ vinaiva hi vinaiva nyāsavidhinā japamātreṇa siddhidāḥ mantreṣv aṣṭasv anāyāsaphalado 'yaṃ ṣaḍakṣaraḥ ṣaḍakṣaro 'yaṃ mantras tu mahāghaughanivāraṇaḥ mantrarāja iti proktaḥ sarveṣām uttamottamaḥ dainandinaṃ tu duritaṃ pakṣamāsartuvarṣajam sarvaṃ dahati niḥśeṣaṃ tūlācalam ivānalaḥ brahmahatyāsahasrāṇi jñānājñānakṛtāni ca svarṇasteyasurāpānagurutalpayutāni ca koṭikoṭisahasrāṇi hyupapāpāni yāny api sarvāṇy api praṇaśyanti rāmamantrānukīrtanāt tāpanīśrutiṣu ca ya etattārakaṃ brāhmaṇo nityam adhīte sa pāpmānaṃ tarati sa mṛtyuṃ tarati sa bhrūhatyāṃ tarati sa sarvahatyāṃ tarati sa saṃsāraṃ tarati sa sarvaṃ tarati sa vimuktāśrito bhavati so 'mṛtatvaṃ ca gacchati mantrās tu kṛṣṇadevasya sākṣād bhagavato hareḥ sarvāvatārabījasya sarvato vīryavattamāḥ tathā ca bṛhadgautamīye śrīgovindavṛndāvanākhye sarveṣāṃ mantravaryāṇāṃ śreṣṭho vaiṣṇava ucyate viśeṣāt kṛṣṇamanavo bhogamokṣaikasādhanam yasya yasya ca mantrasya yo yo devas tathā punaḥ abhedāt tanmanūnāṃ ca devatā saiva bhāṣyate kṛṣṇa eva paraṃ brahma saccidānandavigrahaḥ smṛtimātreṇa teṣāṃ vai bhuktimuktiphalapradaḥ tatrāpi bhagavattāṃ svāṃ tanvato gopalīlayā tasya śreṣṭhatamā mantrās teṣv apy aṣṭādaśākṣaraḥ tāpanīśrutiṣu oṃ munayo ha vai brahmāṇam ūcuḥ kaḥ paramo devaḥ kuto mṛtyur bibheti kasya jñānenākhilaṃ jñātaṃ bhavati kenedaṃ viśvaṃ saṃsaratīti tān u hovāca brāhmaṇaḥ kṛṣṇo vai paramaṃ daivatam govindān mṛtyur bibheti gopījanavallabhajñānenākhilaṃ jñātaṃ bhavati svāhayedaṃ saṃsaratīti tam u hocuḥ kaḥ kṛṣṇo govindaḥ ko 'sau gopījanavallabhaḥ kaḥ kā svāheti tān uvāca brāhmaṇaḥ pāpakarṣaṇo gobhūmivedavidito veditā gopījanāvidyākalāprerakas tanmāyā ceti sakalaṃ paraṃ brahmaiva tat yo dhyāyati rasati bhajati so 'mṛto bhavati so 'mṛto bhavatīti te hocuḥ kiṃ tadrūpaṃ kiṃ rasanaṃ kathaṃ vāho tadbhajanaṃ tat sarvaṃ vividiṣatām ākhyāhīti tad u hovāca hairaṇyaḥ gopaveśam abhrābhaṃ taruṇaṃ kalpadrumāśritam kiṃca tatraivāgre bhaktir asya bhajanam tad ihāmutropādhinairāsyenaivāmuṣmin manaḥkalpanam etad eva ca naiṣkarmyam kṛṣṇaṃ taṃ viprā bahudhā yajanti govindaṃ santaṃ bahudhārādhayanti gopījanavallabho bhuvanāni dadhre svāhāśrito jagad ejayjat svaretāḥ vāyur yathaiko bhuvanaṃ praviṣṭo janye janye pañcarūpo babhūva kṛṣṇas tathaiko 'pi jagaddhitārthaṃ śabdenāsau pañcapado vibhāti kiṃca tatraivopāsanavidhikathanānantaram eko vaśī sarvagaḥ kṛṣṇa īḍya eko 'pi san bahudhā yo vibhāti taṃ pīṭhasthaṃ ye 'nubhajanti dhīrās teṣāṃ sukhaṃ śāśvataṃ netareṣām nityo nityānāṃ cetanaś cetanānām eko bahūnāṃ yo vidadhāti kāmān taṃ pīṭhagaṃ ye 'nubhajanti dhīrās teṣāṃ siddhiḥ śāśvatī netareṣām etad viṣṇoḥ paramaṃ padaṃ ye nityamuktāḥ saṃyajante na kāmān teṣām asau goparūpaḥ prayatnāt prakāśayed ātmapadaṃ tadaiva yo brahmāṇaṃ vidadhāti pūrvaṃ yo vidyās tasmai gopāyati sma kṛṣṇaḥ taṃ ha daivam ātmabuddhiprakāśaṃ mumukṣur vai śaraṇam anuvrajeta oṃkāreṇāntaritaṃ ye japanti govindasya pañcapadaṃ manum teṣām asau darśayed ātmarūpaṃ tasmān mumukṣur abhyasen nityaśāntyai tasmād anye pañcapadād abhūvan govindasya manavo mānavānām daśārṇādyās te'pi saṅkrandanādyair abhyasyante bhūtikāmair yathāvat kiṃca tatraiva tad u hovāca brāhmaṇo 'sāv anavarataṃ me dhyātaḥ stutaḥ parārdhānte so 'budhyata gopaveśo me puruṣaḥ purastād āvirbabhūva tataḥ praṇatena mayānukūlena hṛdā mahyam aṣṭādaśārṇaṃ svarūpaṃ sṛṣṭaye dattvāntarhitaḥ punaḥ sisṛkṣā me prādurabhūt teṣv akṣareṣu bhaviṣyajjagadrūpaṃ prakāśayat tad iha kād āpaḥ lāt pṛthivī īto 'gniḥ bindor induḥ tannādād arka iti klīṃkārād asṛjam kṛṣṇād ākāśaṃ yad vāyur ity uttarāt surabhiṃ vidyāṃ prādurakārṣam taduttarāt taduttarāt strīpumādi cedaṃ sakalam idaṃ iti tathā ca gautamīyatantre klīṃkārād asṛjad viśvam iti prāha śruteḥ śiraḥ lakārāt pṛthivī jātā kakārāj jalasambhavaḥ īkārād vahnir utpanno nādād āyur ajāyata bindor ākāśasambhūtir iti bhūtātmako manuḥ svāśabdena ca kṣetrajño heti citprakṛtiḥ parā tayor aikyasamudbhūtir mukhaveṣṭanavarṇakaḥ ata eva hi viśvasya layaḥ svāhārṇake bhavet punaś ca sā śrutiḥ etasyaiva yajanena candradhvajo gatamoham ātmānaṃ vedayitvā oṃkārāntarālakaṃ manum āvartayat saṅgarahito 'bhyānayat tad viṣṇoḥ paramaṃ padaṃ sadā paśyanti sūrayaḥ divīva cakṣur ātatam tasmād enaṃ nityam abhyaset tatraivāgre yasya pūrvapadād bhūmir dvitīyāt salilodbhavaḥ tṛtīyāt teja udbhūtaṃ caturthād gandhavāhanaḥ pañcamād ambarotpattis tam evaikaṃ samabhyaset candradhvajo 'gamad viṣṇuḥ paramaṃ padam avyayam tato viśuddhaṃ vimalaṃ viśokam aśeṣalobhādinirastasaṅgam yat tat padaṃ pañcapadaṃ tad eva sa vāsudevo na yato 'nyad asti tam ekaṃ govindaṃ saccidānandavigraham pañcapadaṃ vṛndāvanasurabhūruhatalāsīnaṃ satataṃ samarudgaṇo 'haṃ paramayā stutyā toṣayāmi kiṃca stutyanantaram amuṃ pañcapadaṃ mantram āvartayed yaḥ sa yāty anāyāsataḥ kevalaṃ tat padaṃ tat anejad ekaṃ manaso javīyo naitad devā āpnuvan pūrvam arśāt tasmāt kṛṣṇa eva paro devas taṃ dhyāyet taṃ raset taṃ yajed iti oṃ tat sad iti trailokyasaṃmohanatantre ca devīṃ prati śrīmahādevoktāṣṭādaśākṣaraprasaṅga eva dharmārthakāmamokṣāṇām īśvaro jagadīśvaraḥ santi tasya mahābhāgā avatārāḥ sahasraśaḥ teṣāṃ madhye'vatārāṇāṃ bālatvam atidurlabham amānuṣāṇi karmāṇi tāni tāni kṛtāni ca śāpānugrahakartṛtve yena sarvaṃ pratiṣṭhitam tasya mantraṃ pravakṣyāmi sāṅgopāṅgam anuttamam yasya vijñānamātreṇa naraḥ sarvajñatām iyāt putrārthī putram āpnoti dharmārthī labhate dhanam sarvaśāstrārthapārajño bhavaty eva na saṃśayaḥ trailokyaṃ ca vaśīkuryāt vyākulīkurute jagat mohayet sakalaṃ so 'pi mārayet sakalān ripūn bahunā kim ihoktena mumukṣur mokṣam āpnuyāt yathā cintāmaṇiḥ śreṣṭho yathā gauś ca yathā satī yathā dvijo yathā gaṅgā tathāsau mantra uttamaḥ yathāvad akhilaśreṣṭhaṃ yathā śāstraṃ tu vaiṣṇavam yathā susaṃskṛtā vāṇī tathāsau mantra uttamaḥ kiṃca ato mayā sureśāni pratyahaṃ japyate manuḥ naitena sadṛśaḥ kaścid jagaty asmin carācare sanatkumārakalpe'pi gopālaviṣayā mantrās trayastriṃśat prabhedataḥ teṣu sarveṣu mantreṣu mantrarājam imaṃ śṛṇu suprasannam imaṃ mantraṃ tantre sammohanāhvaye gopanīyas tvayā mantro yatnena munipuṅgava anena mantrarājena mahendratvaṃ purandaraḥ jagāma devadeveśo viṣṇunā dattam añjasā durvāsasaḥ purā śāpād asaubhāgyena pīḍitaḥ sa eva subhagavatvaṃ vai tenaiva punar āptavān bahunā kim ihoktena puraścaraṇasādhanaiḥ vināpi japamātreṇa labhate sarvam īpsitam prabhuṃ śrīkṛṣṇacaitanyaṃ taṃ nato 'smi gurūttamam kathañcid āśrayād yasya prākṛto 'py uttamo bhavet tāntrikeṣu ca mantreṣu dīkṣāyāṃ yoṣitām api sādhvīnām adhikāro 'sti śūdrādīnāṃ ca saddhiyām tathā ca smṛtyarthasāre pādme ca vaiśākhamāhātmye śrīnāradāmbarīṣasaṃvāde āgamoktena mārgeṇa strīśūdrair api pūjanam kartavyaṃ śraddhayā viṣṇoś cintayitvā patiṃ hṛdi śūdrāṇāṃ caiva bhavati nāmnā vai devatārcanam sarve 'py āgamamārgeṇa kuryur vedānukāriṇā strīṇām apy adhikāro 'sti viṣṇor ārādhanādiṣu patipriyaratānāṃ ca śrutir eṣā sanātanī agastyasaṃhitāyāṃ śrīrāmamantrarājam uddiśya śucivratatamāḥ śūdrā dhārmikā dvijasevakāḥ striyaḥ pativratāś cānye pratilomānulomajāḥ lokāś cāṇḍālaparyantāḥ sarve'py atrādhikāriṇaḥ guruś ca siddhasādhyādimantradāne vicārayet svakulāny akulatvaṃ ca bālaprauḍhatvam eva ca strīpuṃnapuṃsakatvaṃ ca rāśinakṣatramelanam suptaprabodhakālaṃ ca tathā ṛṇadhanādikam saradātilake prāk pratyag agrā rekhāḥ syuḥ pañca yāmyottarāgragāḥ tāvatyaś ca catuṣkoṣṭhacatuṣkaṃ maṇḍalaṃ bhavet indvagnirudranavanetrayugena dikṣu ṛtvaṣṭaṣaḍdaśacaturdaśabhautikeṣu pātālapañcadaśavahnihimāṃśukoṣṭhe varṇāṃl likhel lipibhavān kramaśas tu dhīmān caturbhiḥ koṣṭhakais tv ekam iti koṣṭhacatuṣṭaye punaḥ koṣṭhakakoṣṭheṣu savyato janmabhākṣarāt siddhasādhyasusiddhārikramāj jñeyā vicakṣaṇaiḥ siddhaḥ sidhyati kālena sādhyas tu japahomataḥ susiddho grahamātreṇa arir mūlanikṛntanaḥ siddhasiddho yathoktena dviguṇāt siddhasādhakaḥ siddhasusiddho 'rdhajapāt siddhārir hanti bāndhavān sādhyasiddho dviguṇikaḥ sādhyasādhyo hy anarthakaḥ tatsusiddhas triguṇitāt sādhyārir hanti gotrajān susiddhasiddho 'rdhajapāt tatsādhyas tu guṇādhikāt tatsusiddho grahād eva susiddhāriḥ svagotrahā arisiddhaḥ sutān hanyād arisādhyas tu kanyakāḥ tatsusiddhas tu patnīghnas tadarir hanti sādhakam tathā ca tantre asya ca mantraviśeṣe'pavādaḥ nṛsiṃhārkavarāhāṇāṃ prāsādapraṇavasya ca vaidikasya ca mantrasya siddhādīn naiva śodhayet svapnalabdhe striyā datte mālāmantre ca tryakṣare ekākṣare tathā mantre siddhādīn naiva śodhayet svakulāny akulatvādi vijñeyaṃ cāgamāntarāt na vistarabhayād atra vyarthatvād api likhyate śrīmadgopāladevasya sarvaiśvaryapradarśinaḥ tādṛkśaktiṣu mantreṣu nahi kiṃcid vicāryate tathā ca kramadīpikāyām sarveṣu varṇeṣu tathāśrameṣu nārīṣu nānāhvayajanmabheṣu dātā phalānām abhivāñchitānāṃ drāg eva gopālakamantra eṣaḥ trailokyasaṃmohanatantre ca aṣṭādaśākṣaramantram adhikṛtya śrīśivenoktam na cātra śātravā doṣā narṇasvādivicāraṇā ṛkṣarāśivicāro vā na kartavyo manau priye kecic chinnāś ca ruddhāś ca kecin madasamuddhatāḥ malināḥ stambhitāḥ kecit kīlitā dūṣitā api etair doṣair yuto nāyaṃ yatas tribhunottamaḥ sāmānyataś ca yathā bṛhadgautamīye atha kṛṣṇamanūn vakṣye dṛṣṭādṛṣṭaphalapradān yān vai vijñāya munayo lebhire muktim añjasā gṛhasthā vanagāś caiva yatayo brahmacāriṇaḥ striyaḥ śūdrādayaś caiva sarve yatrādhikāriṇaḥ nātra cintyo 'riśuddhyādir nārimitrādilakṣaṇam na vā prayāsabāhulyaṃ sādhane na pariśramaḥ ajñānatūlarāśeś ca analaḥ kṣaṇamātrataḥ siddhasādhyasusiddhārirūpā nātra vicāraṇā sarveṣāṃ siddhamantrāṇāṃ yato brahmākṣaro manuḥ prajāpatir avāpāgryaṃ devarājyaṃ śacīpatiḥ avāpus tridaśāḥ svargaṃ vāgīśatvaṃ bṛhaspatiḥ tatraivāntare viṣṇubhaktyā viśeṣeṇa kiṃ na sidhyati bhūtale kīṭādibrahmaparyantaṃ govindānugrahān mune sarvasampattinilayāḥ sarvatrāpy akutobhayāḥ ityādi kathitaṃ kiṃcin māhātmyaṃ vo munīśvarāḥ ākāśe tārakā yadvat sindhoḥ saikatasṛṣṭivat etadvijñānamātreṇa labhen muktiṃ caturvidhām etadanyeṣu mantreṣu doṣāḥ santi pare ca ye tadarthaṃ mantrasaṃskārā lipyante tantrato daśa saradātilake jananaṃ jīvanaṃ ceti tāḍanaṃ rodhanaṃ tathā athābhiṣeko vimalīkaraṇāpyāyane punaḥ tarpaṇaṃ dīpanaṃ guptir daśaitā mantrasaṃskriyāḥ mantrāṇāṃ mātṛkāmadhyād uddhāro jananaṃ smṛtam praṇavāntaritān kṛtvā mantravarṇān japet sudhīḥ etaj jīvanam ity āhur mantratantraviśāradāḥ manor varṇān samālikhya tāḍayec candanāmbhasā pratyekaṃ vāyunā mantrī tāḍanaṃ tad udāhṛtam vilikhya mantraṃ taṃ mantrī prasūnaiḥ karavīrajaiḥ tanmantrākṣarasaṃkhyātair hanyād yat tena rodhanam svatantroktavidhānena mantrī mantrārṇasaṅkhyayā aśvatthapallavair mantram abhiṣiñced viśuddhaye saṃcintya manasā mantraṃ yotir mantreṇa nirdahet mantre mūlatrayaṃ mantrī vimalīkaraṇaṃ tv idam tāravyomāgnimanuyugadaṇḍī jyotir manur mataḥ kuśodakena japtena pratyarṇaṃ prokṣaṇaṃ manoḥ tena mantreṇa vidhivad etad āpyāyanaṃ smṛtam mantreṇa vāriṇā yantre tarpaṇaṃ tarpaṇaṃ smṛtam tāramāyāramāyogo manor dīpanam ucyate japyamānasya mantrasya gopanaṃ tv aprakāśanam balitvāt kṛṣṇamantrāṇāṃ saṃskārāpekṣaṇaṃ nahi sāmānyoddeśamātreṇa tathāpy etad udīritam iti śrīgopālabhaṭṭavilikhite śrībhagavadbhaktivilāse gauravo nāma prathamo vilāsaḥ taṃ śrīmatkṛṣṇacaitanyaṃ vande jagadgurum yasyānukampayā śvāpi mahābdhiṃ saṃtaret sukham atha dīkṣāvidhiḥ dīkṣāvidhir likhyate'trānusṛtya kramadīpikām vinā dīkṣāṃ hi pūjāyāṃ nādhikāro 'sti karhicit āgame dvijānām anupetānāṃ svakarmādhyayanādiṣu yathādhikāro nāstīha syāc copanayanād anu tathātrādīkṣitānāṃ tu mantradevārcanādiṣu nādhikāro 'sty ataḥ kuryād ātmānaṃ śivasaṃstutam skānde kārttikaprasaṅge śrībrahmanāradasaṃvāde te narāḥ paśavo loke kiṃ teṣāṃ jīvane phalam yair na labdhā harer dīkṣā nārcito vā janārdanaḥ tatraiva śrīrukmāṅgadamohinīsaṃvāde viṣṇuyāmale ca adīkṣitasya vāmoru kṛtaṃ sarvaṃ nirarthakam paśuyonim avāpnoti dīkṣāvirahito janaḥ viśeṣato viṣṇuyāmale snehād vā lobhato vāpi yo gṛhṇīyād adīkṣayā tasmin gurau saśiṣye tu devatāśāpa āpatet viṣṇurahasye ca avijñāya vidhānoktaṃ haripūjāvidhikriyām kurvan bhaktyā samāpnoti śatabhāgaṃ vidhānataḥ divyaṃ jñānaṃ yato dadyāt kuryāt pāpasya saṅkṣayam tasmād dīkṣeti sā proktā deśikais tattvakovidaiḥ ato guruṃ praṇamyaivaṃ sarvasvaṃ vinivedya ca gṛhṇīyād vaiṣṇavaṃ mantraṃ dīkṣāpūrvaṃ vidhānataḥ skānde tatraiva śrībrahmanāradasaṃvāde tapasvinaḥ karmaniṣṭhāḥ śreṣṭhās te vai narā bhuvi prāptā yais tu harer dīkṣā sarvaduḥkhavimocinī tantrasāgare ca yathā kāñcanatāṃ yāti kāṃsyaṃ rasavidhānataḥ tathā dīkṣāvidhānena dvijatvaṃ jāyate nṛṇām āgame mantrasvīkaraṇaṃ caitre bahuduḥkhaphalapradam vaiśākhe ratnalābhaḥ syāj jyaiṣṭhe tu maraṇaṃ dhruvam āṣāḍhe bandhunāśāya śrāvaṇe tu bhayāvaham prajāhānir bhādrapade sarvatra śubham āśvine kārttike dhanavṛddhiḥ syān mārgaśīrṣe śubhapradam pauṣe tu jñānahāniḥ syān māghe medhāvivardhanam phālgune sarvavaśyatvam ācāryaiḥ parikīrtitam kvacicca samṛddhiḥ śrāvaṇe nūnaṃ jñānaṃ syāt kārttike tathā phālgune'pi samṛddhiḥ syān malamāsaṃ parityajet gautamīye mantrārambhas tu caitre syāt samastapuruṣārthadaḥ vaiśākhe ratnalābhaḥ syāt jyaiṣṭhe tu maraṇaṃ dhruvam āṣāḍhe bandhunāśaḥ syāt pūrṇāyuḥ śrāvaṇe bhavet prajānāśo bhaved bhādre āśvine ratnasañcayaḥ kārttike mantrasiddhiḥ syāt mārgaśīrṣe tathā bhavet pauṣe tu śatrupīḍā syāt māghe medhāvivardhanam phālgune sarvakāmāḥ syur malamāsaṃ parityajet skānde tatraiva śrīrukmāṅgadamohinīsaṃvāde kārttike tu kṛtā dīkṣā nṝṇāṃ janmanikṛntanī tasmāt sarvaprayatnena dīkṣāṃ kurvīta kārttike śrīmadgopālamantrāṇāṃ dīkṣāyāṃ tu na duṣyati caitramāse yad uktā tad dīkṣā tatraiva deśikaiḥ ravau gurau tathā some kartavyaṃ budhaśukrayoḥ nāradatantre rohiṇī śravaṇārdrā ca dhaniṣṭhā cottarātrayaḥ puṣyaṃ śatabhiṣaś caiva dīkṣānakṣatram ucyate kvacicca aśvinīrohiṇīsvātiviśākhāhastabheṣu ca jyeṣṭhottarātrayeṣv eva kuryān mantrābhiṣecanam sārasaṅgrahe dvitīyā pañcamī caiva ṣaṣṭhī caiva viśeṣataḥ dvādaśyām api kartavyaṃ trayodaśyām athāpi ca kvacic ca pūrṇimā pañcamī caiva dvitīyā saptamī tathā trayodaśī ca daśamī praśastā sarvakāmadā evaṃ śuddhe dine śuklapakṣe śukragurūdaye sallagne candratārānukūle dīkṣā praśasyate rudrayāmale sattīrthe'rkavidhugrāse tantudāmanaparvaṇoḥ mantradīkṣāṃ prakurvīta māsarkṣādi na śodhayet sulagnacandratārādibalam atra sadaiva hi labdho 'tra mantro dīrghāyuḥsampatsantativardhanaḥ sūryagrahaṇakālena samāno nāsti kaścana yatra yad yat kṛtaṃ sarvam anantaphaladaṃ bhavet na māsatithivārādiśodhanaṃ sūryaparvaṇi tattvasāgare ca durlabhe sadgurūṇāṃ ca sakṛt saṅga upasthite tadanujñā yadā labdhā sa dīkṣāvasaro mahān grāme vā yadi vāraṇye kṣetre vā divase niśi āgacchati gurur daivād yadā dīkṣā tadājñayā yadaivecchā tadā dīkṣā guror ājñānurūpataḥ na tīrthaṃ na vrataṃ homo na snānaṃ na japakriyā dīkṣāyāḥ karaṇaṃ kintu svecchāprāpte tu sadgurau kriyāvatyādibhedena bhaved dīkṣā caturvidhā tatra kriyāvatī dīkṣā saṅkṣepeṇaiva likhyate bhūmiṃ saṃskṛtya tasyāṃ cārcayitvā vāstudevatāḥ saptahastamitaṃ kuryān maṇḍapaṃ ramyavedikam aṣṭadhvajaṃ caturdhāraṃ kṣīrapādapatoraṇam triguṇīkṛtasūtrāḍhyaṃ kuśamālābhiveṣṭitam tasmiṃś ca diśi kauveryāṃ catuṣkoṇaṃ trimekhalam kuṇḍe kuryāc caturviṃśatyaṅgulipramitaṃ budhaḥ khātaṃ trimekhalocchrāyasahitaṃ tāvad ācaret tasmāt khātād bahiḥ kuryāt kaṇṭham ekāṅgulaṃ dhruvam tatrādymekhalocchrāyavistārau caturaṅgulau tryaṅgulau tau dvitīyāyās tṛtīyāyā yugāṅgulau yoniṃ ca paścime bhāge mekhalātritayopari ṣaḍaṅgulāṃ ca vistāre dairghye ca dvādaśāṅgulām ekāṅgulāṃ tathocchrāye madhye chidrasamanvitām gadādharākṛtiṃ kuryād vidhivan mekhalānvitām śatārdhahome kuṇḍaṃ syād ūrdhvamuṣṭikaronmitam śatahome'ratnimātram sahasre pāṇinā mitam lakṣe caturbhir hastaiś ca koṭau tair aṣṭabhir mitam caturasraṃ kuṇḍakhātaṃ kurvītādhaś ca tādṛśam homas tv adhikasaṅkhyākaḥ kuṇḍe vai nyūnasaṅkhyayā kṛte kāryo na c anyūnasaṅkhyākaḥ saṅkhyādhike yathāvidhy eva kartavyaṃ kuṇḍaṃ yatnena dhīmatā anyathā bahavo doṣā bhaveyur bahuduḥkhadāḥ tad uktaṃ tāntrikaiḥ evaṃ lakṣaṇasaṃyuktaṃ kuṇḍam iṣṭaphalapradam anekadoṣadaṃ kuṇḍaṃ yatra nyūnādhikām bhavet tasmāt samyak parīkṣyaiva kartavyaṃ śubham icchatā hastamātraṃ sthaṇḍilaṃ vā saṃkṣipte homakarmaṇi hārītenāpi vistārādhikyahīnatve alpāyur jāyate dhruvam khātādhikye bhaved yogī hīne tu dhanasaṃkṣayaḥ kuṇḍe vakre ca santāpo maraṇaṃ chinnamekhale śokas tu mekhalonatve tadādhikye paśukṣayaḥ bhāryānāśo yonihīne kaṇṭhahīne śubhakṣayaḥ aṅguliparimāṇaṃ coktam tiryagyavodarāṇyaṣṭāv ūrdhvā vā vrīhayas trayaḥ jñeyam aṅgulimānaṃ tu madhyamā madhyaparvaṇā viśeṣo 'pekṣito 'nyatra sraksruvaprakriyādikaḥ jñeyo granthāntarāt so 'trādhikyabhītyā na likhyate athokṣite pañcagavyair gandhāmbhobhiś ca maṇḍape yathāvidhi likhed dīkṣāmaṇḍalaṃ vedikopari tanmadhye cāṣṭapatrābjaṃ bahir vṛttatrayaṃ tataḥ tato rāśīṃs tataḥ pīṭhaṃ catuṣpādasamanvitam tasmād bahiś caturdikṣu likhed vīthīcatuṣṭayam śobhāpaśobhākoṇāḍhyaṃ tato dvāracatuṣṭayam prātaḥkṛtyaṃ guruḥ kṛtvā yathāsthānaṃ nyaset tataḥ śaṅkhaṃ pūjopacārāṃś ca purolekhyaprakārataḥ gurūn gaṇeśaṃ cābhyarcya pīṭhapūjāṃ vidhāya ca padmamadhye nyaset śālīṃs taṇḍulāṃś ca kuśāṃs tathā vahner daśakalā yādivarṇādyāś ca kuśopari nyasyābhyarcya japaṃs tāraṃ nyaset kumbhaṃ yathoditam tāś coktāḥ dhūmrārcir uṣmā jvalanī jvālinī visphuliṅginī suśrīḥ surūpā kapilā havyakavyavahe api kādyaṣṭhāntair yutā bhādyair ḍāntaiś cārṇair vilomagaiḥ sūryasya ca kalāḥ kumbhe dvādaśa nyasya pūjayet adhunā tasmin kuṇḍe sūryakalānāṃ nyāsādikaṃ likhati kādyair iti kakārādyaiṣ ṭhakārāntair arṇair varṇair yutā dvādaśāpi kalāḥ cakāraḥ samuccaye bhakārādyair ḍakārāntair varṇair api yutāḥ nanu bhakārādīnāṃ dvādaśavarṇānāṃ ḍakārāntatā kathaṃ syāt krameṇa kṣakārāntatāprāptes tatrāhavilomagaiḥ vyutkramaprāptaiḥ ayam arthaḥ anulomapaṭhitakakārādyaikaikam akṣaraṃ pratilomapaṭhitabhakārādyekaikākṣareṇa sahitam ādau sūryakalāsu saṃyojya nyāsādikaṃ kuryād iti prayogaś ca kaṃ bhaṃ tapanyai nama ityādi tāś coktāḥ tapanī tāpanī dhūmrā bhrāmarī jvālinī ruciḥ suṣumṇā bhogadā viśvā bodhinī dhāriṇī kṣamā kumbhāntar nikṣipen mūlamantreṇa kusumaṃ sitam sākṣataṃ sasitaṃ svarṇaṃ saratnaṃ ca kuśāṃs tathā tataś coktaprakāreṇādhārarūpam agniṃ kumbharūpaṃ sūryaṃ ca vicintya kumbhasya tasya antar madhye śuklakusumādikaṃ kṣipet sasitaṃ saśarkaram tad uktam prottolayitvā tanmadhye śuklapuṣpaṃ sitāyutam svarṇaṃ ratnaṃ ca kūrcaṃ ca mūlenaiva vinikṣipet yac ca mūlagranthārthād adhikaṃ kiṃcil likhate tat pūrvagatasya yathoditam ity asyānuvartanād iti jñeyam kumbhaṃ ca vidhinā tīrthāmbunā śuddhena pūrayet jale cendukulā nyasya sasvarāḥ ṣoḍaśārcayet tāś coktāḥ amṛtā mānadā pūṣā tuṣṭiḥ puṣṭī ratir dhṛtiḥ śaśinī candrikā kāntir jyotsnā śrīḥ prītir aṅgadā pūrṇā pūrṇāmṛtā ca śuddhāmbupūrite śaṅkhe kṣiptvā gandhāṣṭakaṃ kalāḥ āvāhya sarvās tāḥ prāṇapratiṣṭhām ācaret kramāt gandhāṣṭakaṃ coktam uśīraṃ kuṅkumaṃ kuṣṭhaṃ bālakaṃ cāgurur murā jaṭāmāṃsī candanaṃ cetīṣṭaṃ gandhāṣṭakaṃ hareḥ kaiścic candanakarpūrāgurukuṅkumarocanāḥ kakkolakapimāṃsyaś ca gandhāṣṭakam idaṃ matam tathaivākārajā varṇaiḥ kādibhir daśabhir daśa ukārajāṣṭakārādyaiḥ pakārādyair makārajāḥ catasro bindujāḥ ṣādyaiś caturbhir nādajāḥ kalāḥ svaraiḥ ṣoḍaśabhir yuktā nyasecchaṅkhe ca ṣoḍaśa tāś coktāḥ sṛṣṭir ṛddhiḥ smṛtir medhā kāntir lakṣmīr dhṛtiḥ sthirā sthitiḥ siddhir akārotthāḥ kalā daśa samīritaḥ jarā ca pālinī śāntir aiśvarī ratikāmike varadā hlādinī prītir dīrghā cokārajāḥ kalāḥ tīkṣṇā raudrā bhayā nidrā tantīḥ kṣut krodhanī kriyā utkārī caiva mṛtyuś ca makārākṣarajāḥ kalāḥ nivṛttiś ca pratiṣṭhā ca vidyā śāntis tathaiva ca indhikā dīpikā caiva recikā mocikā parā sūkṣmā sūkṣmāmṛtā jñānājñānā cāpy āyanī tathā vyāpinī vyomarūpā ca anantā nādasambhavāḥ nyāsaṃ kalānāṃ sarvāsāṃ kuryād ekaikaśaḥ kramāt nāmoccārya caturthāntaṃ tattadvarṇair namo'ntakam pūrvaṃ prāṇapratiṣṭhāyās tāsām āvāhanāt param ṛcaḥ pañca yathāsthānaṃ paṭhet tāś cārcayet kalāḥ haṃśaḥ śuciṣad ityādau pratad viṣṇus tataḥ param tryambakaṃ tat savitur viṣṇur yonim iti kramāt tac ca śaṅkhodakaṃ kumbhe mūlamantreṇa nikṣipet pidadhyāt tanmukhaṃ śakravallīcūtādipallavaiḥ śarāvenātha puṣpādiyuktenācchādya tat punaḥ saṃveṣṭya vastrayugmena tataḥ kumbhaṃ ca maṇḍayet tasminn āvāhya kalase paraṃ tejo yathāvidhi sakalīkṛtya cācāryaḥ pūjayed āsanādibhiḥ sakalīkaraṇaṃ coktam devatāṅge ṣaḍaṅgānāṃ nyāsaḥ syāt sakalīkṛtiḥ kecic cāhuḥ karanyāsau vinākhilaiḥ nyāsais tattejasaḥ sāṅgīkaraṇaṃ sakalīkṛtaḥ evaṃ ca kumbhe taṃ sāṅgopāṅgaṃ sāvaraṇaṃ prabhum agrato lekhyavidhinārcayed bhojyārpaṇāvadhi naivedyārpaṇataḥ paścān maṇḍalasya ca sarvataḥ sadīpān paiṣṭikān nyasyet sabījāṅkurabhājanāt tato dīkṣāṅgahomārthaṃ kuṇḍalasya ca sarvataḥ saṃmārjya darbhamārjanyā yathāvidhy upalepayet vikīrya sarṣapāṃs tatra gavyaiḥ samprokṣya pañcabhiḥ madhye sampūjayed vāstupuruṣaṃ dikṣu tatpatīn śoṣaṇādīni kuṇḍasya kṛtvā prokṣya kuśāmbubhiḥ ullikhya cāsmin yonyādisahitaṃ maṇḍalaṃ likhet śrībījaṃ madhyayonau ca vilikhyābhyukṣya pūjayet nidhāya tatra puṣpādiviṣṭaraṃ sādhu kalpayet tatra lakṣmīmṛtyusnānāṃ viṣṇuṃ cāvāhya pūjayet tāmrādipātreṇānīyāgrato 'gniṃ sthāpayecchubhram gandhādināgnim abhyarcya viṣṇoḥ sakrīḍataḥ śriyā retorūpaṃ vicintyāmuṃ kuṇḍaṃ tāreṇa cārcayet vaiśvānareti mantreṇācchādyāgniṃ taṃ sadindhanaiḥ citpiṅgaleti prajvālyopatiṣṭhed agnim ity amum jihvā nyasyet sapta tasminn apy aṅgeṣv aṅgadevatāḥ ṣaṭsu ṣaṭ nyasya mūrtīś ca nyasyāṣṭābhyarcayec ca tāḥ saptajihvāś coktāḥ hiraṇyā gaganā raktā tathā kṛṣṇā ca suprabhā bahurūpātirūpā ca sapta jihvā vasor imāḥ sahasrārciḥ svastipūrṇa uttiṣṭhapuruṣas tathā dhūmavyāpī saptajihvo dhanurdhara iti smṛtaḥ jātavedāḥ saptajihvo havyavāhana eva ca aśvodarajasaṃjñaś ca tathā vaiśvānaro 'paraḥ kaumāratejāś ca tathā viśvadevamukhāhvayau tato vahniṃ paristīrya saṃskṛtājyaṃ yathāvidhi hutvā ca vyāhṛtīḥ paścāt trīn vārān juhuyāt punaḥ tato 'sya garbhadhānādīn vivhāntān yathākramam saṃskārān ācared uktamantreṇāṣṭāhutais tathā itthaṃ hi saṃskṛte vahnau pīṭham abhyarcya tatra ca devam āvāhya gandhādidīpāntavidhinārcayet taṃ cāgniṃ devarasanāṃ saṃkalpyāṣṭottaraṃ budhaḥ sahasraṃ juhuyāt sarpiḥśarkarāpāyasair yutaiḥ hutvājyenātha mahatīvyāhṛtīr vidhinā kṛtī graharkṣakaraṇādibhyo baliṃ dadyād yathoditam karṣamātraṃ ghṛtaṃ home śuktimātraṃ payaḥ smṛtam uktāni pañcagavyāni tatsamāni manīṣibhiḥ tatsamaṃ madhudugdhānnam akṣamātram udāhṛtam dadhi prasṛtimātraṃ syāt lājāḥ syuḥ muṣṭisaṃmitāḥ atha natvāmbupānārthaṃ pradāyācamanāni ca ātmārpaṇāntam abhyarcya lekhyena vidhinācaret vratasthaṃ vāgyataṃ śiṣyaṃ praveśyātha yathāvidhi taddehe mātṛkāṃ sāṅgāṃ nyasyāthopadiśec ca tām devaṃ sāvaraṇaṃ kumbhagataṃ cānusmaran guruḥ japtvāṣṭottarasāhasraṃ śayīta prāśya kiṃcana darbhoparyajine tvaiṇe niviṣṭo mātṛkāṃ smaran guruṃ ca śiṣyo nidrāṇaṃ tāṃ śayīta japan vratī prātaḥkṛtyaṃ guruḥ kṛtvā kumbhaṃ cābhyarcya pūrvavat hutvā dattvā baliṃ karmānyat kuryāt svārpaṇāvadhi saṃhāramudrayā kṛṣṇe saṃyojyāvṛttidevatāḥ tam cāmṛtamayaṃ dhyātvā svasmiṃś cāgniṃ vilāpayet dhvajatoraṇadikkumbhamaṇḍapādyadhidevatāḥ sarvā vibhāvya cidrūpāḥ kumbhe saṃyojya pūjayet ato guruṃ gaṇeśaṃ ca viṣvaksenaṃ ca pūjayet udvāsya kalasaṃ spṛṣṭvā śatam aṣṭottaraṃ japet kṛtopavāsaḥ śiṣyo 'that prātaḥkṛtyaṃ vidhāya saḥ śuklavastraḥ suveśaḥ san viprān dravyeṇa toṣayet guruṃ ca bhagavaddṛṣṭyā parikramya praṇamya ca dattvoktāṃ dakṣiṇāṃ tasmai svaśarīraṃ samarpayet tathā ca daśamaskandhe iyad eva hi sacchiṣyaiḥ kartavyaṃ guruniṣkṛtam yad vai viśuddhabhāvena sarvārthātmārpaṇaṃ gurau yāgālayād uttarasyām āśāyāṃ snānamaṇḍape pīṭhe niveśya taṃ śiṣyaṃ kārayecchoṣaṇādikam pīṭhanyāsāntam akhilaṃ mātṛkānyāsapūrvakam nyāsaṃ śiṣyatanau kṛtvā pīṭhamantreṇa pūjayet sadūrvākṣatapuṣpāṃ ca mūrdhni śiṣyasya rocanām nidhāya kalasaṃ tasyāntike vādyādinā nayet śrīkṛṣṇam atha saṃprārthya guruḥ kumbhasya vāsasā nīrājya śiṣyaṃ tanmūrdhni nyaset tatpallavādikam tad uktam vidhivat kumbham uddhṛtya tanmukhasthān suradrumān śiśoḥ śirasi vinyasya mātṛkāṃ manasā japet tataḥ kumbhāmbhasā śiṣyaṃ prokṣya trir mūlamantrataḥ viprāśīr maṅgalodghoṣair abhiṣiñcen manūn paṭhan vaśiṣṭhasaṃhitāyām surās tvām abhiṣiñcyaṃ tu brahmaviṣṇumaheśvarāḥ vāsudevo jagannāthas tathā saṅkarṣaṇo vibhuḥ pradyumnaś cāniruddhaś ca bhavantu vibhavāya te ākhaṇḍalo 'gnir bhagavān yamo vai nirṛtis tathā varuṇaḥ pavanaś caiva dhanādhyakṣas tathā śivaḥ brahmaṇā sahitā hy ete dikpālāḥ pāntu vaḥ sadā kīrtir lakṣmīr dhṛtir medhā puṣṭiḥ śraddhā kriyā gatiḥ buddhir lajjā vapuḥ śāntir māyā nidrā ca bhāvanā etās tvām abhiṣiñcantu rāhuḥ ketuś ca pūjitāḥ devadānavagandharvā yakṣarākṣasapannagāḥ ṛṣayo munayo gāvo devamātara eva ca devapatnyo dhruvā nāgā daityā apsarasāṃ gaṇāḥ astrāṇi sarvaśastrāṇi rājāno vāhanāni ca auṣadhāni ca ratnāni kālasyāvayavāś ca ye saritaḥ sāgarāḥ śailās tīrthāni jaladā nadāḥ ete tvām abhiṣiñcantu dharmakāmārthasiddhaye paridhāyāṃśuke śiṣya ācānto yāgamaṇḍape gatvā bhaktyā guruṃ natvā guror āsīta dakṣiṇe guruḥ samarpya gandhādīn puruṣāhārasaṃmitam nivedya pāyasaṃ kṛṣṇe kuryāt puṣpāñjaliṃ tataḥ sāmpradāyikamudrādibhūṣitaṃ taṃ kṛtāñjalim pañcāṅgapramukhair nyāsaiḥ kuryāt śrīkṛṣṇasācchiśum nyasya pāṇitalaṃ mūrdhni tasya karṇe ca dakṣiṇe ṛṣyādiyuktaṃ vidhivan mantraṃ vāratrayaṃ vadet dīrghamantraṃ ca śiṣyasya yāvad āgrahaṇaṃ paṭhet gurudaivatamantraikyaṃ śiṣyas taṃ bhāvayan paṭhet sākṣataṃ gurur ādāya vāri śiṣyasya dakṣiṇe kare'rpayed vadan mantro 'yaṃ samo 'stv āvayor iti svasmāj jyotirmayīṃ vidyāṃ gacchantīṃ bhāvayed guruḥ āgatāṃ bhāvayecchiṣyo dhanyo 'smīti viśeṣataḥ mahāprasādaṃ śiṣyāya dattvā tatpāyasaṃ guruḥ nidadhyād akṣatān mūrdhni tasya yacchan śubhāśiṣam guruṇā kṛpayā dattaṃ śiṣyaś cāvāpya taṃ manum aṣṭottaraśataṃ japtvā samayān śṛṇuyāt tataḥ śrīnāradapañcarātre svamantro nopadeṣṭavyo vaktavyaś ca na saṃsadi gopanīyaṃ tathā śāstraṃ rakṣaṇīyaṃ śarīravat vaiṣṇavānāṃ parā bhaktir ācāryāṇāṃ viśeṣataḥ pūjanaṃ ca yathāśakti tān āpannāṃś ca pālayet prāptam āyatanād viṣṇoḥ śirasāṃ praṇato vahet nikṣiped ambhasi tato na pated avanau yathā somasūryāntarasthaṃ ca gavāśvatthāgnimadhyagam bhāvayed daivataṃ viṣṇuṃ guruvipraśarīragam yatra yatra parivādo mātsaryācchrūyate guroḥ tatra tatra na vastavyaṃ niryāyāt saṃsmaran harim yaiḥ kṛtā ca guror nindā vibhoḥ śāstrasya nārada nāpi taiḥ saha vastavyaṃ vaktavyaṃ vā kathañcana pradakṣiṇe prayāṇe ca pradāne ca viśeṣataḥ prabhāte ca pravāse ca svamantraṃ bahuśaḥ smaret svapne vākṣisamakṣaṃ vā āścaryam atiharṣadam akasmād yadi jāyeta na khyātavyaṃ guror vinā pañcarātrāntare samayāṃś ca pravakṣyāmi saṃkṣepāt pañcarātrakāt na bhakṣayen matsyamāṃsaṃ kūrmaśūkarakāṃs tathā kāṃsyapātre na bhuñjīta na plakṣavaṭapatrayoḥ devāgāre na niṣṭhīvet kṣutaṃ cātra vivarjayet na sopānatkacaraṇaḥ praviśed antaraṃ kvacit ekādaśyāṃ na cāśnīyāt pakṣayor ubhayor api jāgaraṃ niśi kurvīta viśeṣāc cārcayed vibhum sammohanatantre ca gopayed devatām iṣṭāṃ gopayed gurum ātmanaḥ gopayec ca nijaṃ mantraṃ gopayen nijamālikām caturyukśatasaṅkhyeṣu prāg guroḥ samayeṣu ca śiṣyeṇāṅgīkṛteṣv eva dīkṣā kaiścana manyate tathā ca viṣṇuyāmale guruḥ parīkṣayecchiṣyaṃ saṃvatsaram atandritaḥ niyamān vihitān varjyān śrāvayec ca catuḥśatam brāhme muhūrta utthānaṃ mahāviṣṇoḥ prabodhanam nīrājanaṃ ca vādyena prātaḥsnānaṃ vidhānataḥ viśuddhāhatayugvastradhāraṇaṃ devatārcanam gopīcandanamṛtsnāyāḥ sarvadā corddhvapuṇḍrakam pañcāyudhānāṃ vidhṛtiś caraṇāmṛtasevanam tulasīmaṇimālādibhūṣādhāraṇam anvaham śālagrāmaśilāpūjā pratimāsu ca bhaktitaḥ nirmālyatulasībhakṣas tulasyavacayo vidheḥ vidhinā tāntrikī sandhyā śikhābandho hi karmaṇi viṣṇupādodakenaiva pitṝṇāṃ tarpaṇakriyā mahārājopacāraiś ca śaktyāṃ sampūjanaṃ hareḥ viṣṇubhaktyavirodhena nityanaimittikī kriyā bhūtaśuddhyādikaraṇaṃ nyāsāḥ sarve yathāvidhi navīnaphalapuṣpāder bhaktitaḥ saṃnivedanam tulasīpūjanaṃ nityaṃ śrībhāgavatapūjanam trikālaṃ viṣṇupūjā ca purāṇaśrutir anvaham viṣṇor niveditānāṃ vai vastrādīnāṃ ca dhāraṇam sarveṣāṃ puṇyakāryāṇāṃ svāmidṛṣṭyā pravartanam gurvājñāgrahaṇaṃ tatra viśvāso guruṇodite yathāsvamudrāracanaṃ gītanṛtyādi bhaktitaḥ śaṅkhādidhvanimāṅgalyalīlādyabhinayo hareḥ nityahomavidhānaṃ ca balidānaṃ yathāvidhi sādhūnāṃ svāgataṃ pūjā śeṣanaivedyabhojanam tāmbūlaśeṣagrahaṇaṃ vaiṣṇavaiḥ saha saṅgamaḥ viśiṣṭadharmajijñāsā daśamyādidinatraye vrate niyamataḥ svāsthyaṃ santoṣo yena kena vai parvayātrādikaraṇaṃ vāsarāṣṭakasadvidhiḥ viṣṇoḥ sarvartucaryā ca mahārājopacārataḥ sarveṣāṃ vaiṣṇavānāṃ ca vratānāṃ paripālanam gurāv īśvarabhāvaś ca tulasīsaṅgrahaḥ sadā śayanādyupacāraś ca rāmādīnāṃ ca cintanam sandhyayoḥ śayanaṃ naiva na śaucaṃ mṛttikāṃ vinā tiṣṭhatācamanaṃ naiva tathā gurvāsanāsanam gurvagre pādavistāracchāyāyā laṅghanaṃ guroḥ śaktau snānakriyāhānir devatārcanalopanam devatānāṃ gurūṇāṃ ca pratyutthānādyabhāvanam guroḥ purastāt pāṇḍityaṃ prauḍhapādakriyā tathā amantratilakācāmo nīlīvastravidhāraṇam abhaktaiḥ saha maitryādi asacchāstraparigrahaḥ tucchasaṅgasukhāsaktir madyamāṃsaniṣevaṇam mādakauṣadhasevā ca masurādyannabhojanam śākaṃ tumbī kalañjādi tathābhaktānnasaṅgrahaḥ avaiṣṇavavratārambhas tathā japyam avaiṣṇavam abhicārādikaraṇaṃ śaktyā gauṇopacārakam śokādipāravaśyaṃ ca digviddhaikādaśīvratam śuklākṛṣṇāvibhedaś cāsadvyāpāro vrate tathā śaktau phalādibhuktiś ca śrāddhaṃ caikādaśīdine dvādaśyāṃ ca divāsvāpas tulasyāvacayas tathā tatra viṣṇor divāsnānaṃ śrāddhaṃ haryaniveditaiḥ vṛddhāv atulasīśrāddhaṃ tathā śrāddham avaiṣṇavam caraṇāmṛtapāne'pi śuddhyarthācamanakriyā kāṣṭhāsanopaviṣṭena vāsudevasya pūjanam pūjākāle'sadālāpaḥ karavīrādipūjanam āyasaṃ dhūpapātrādi tiryakpuṇḍraṃ pramādataḥ pūjā cāsaṃskṛtair dravyais tathā cañcalacittataḥ ekahastapraṇāmādi akāle svāmidarśanam paryuṣitādiduṣṭānām annādīnāṃ nivedanam saṅkhyāṃ vinā mantrajapas tathā mantraprakāśanam sadā śaktyāṃ mukhyalopo gauṇakālaparigrahaḥ prasādāgrahaṇaṃ viṣṇor varjayed vaiṣṇavaḥ sadā catuḥśataṃ vidhīn etān niṣedhān śrāvayed guruḥ aṅgīkāre kṛte bāḍhaṃ tannīrājanapūrvakam devapūjāṃ kārayitvā dakṣakarṇe mantraṃ japet tataś cotthāya pūrṇātmā daṇḍavat praṇamed gurum tatpādapaṅkajaṃ śiṣyaḥ pratiṣṭhāpya svamūrdhani atha nyāsān guruḥ svasmin kṛtvāntaryajanaṃ tathā sāṣṭaṃ sahasraṃ tanmantraṃ svaśaktyakṣataye japet śiṣyaḥ kumbhādi tat sarvaṃ dravam anyac ca śaktitaḥ dattvābhyarcya guruṃ natvā viprān sampūjya bhojayet śrīguror brāhmaṇānāṃ ca śubhāśīrbhiḥ samedhitaḥ tān anujñāpya gurvādīn bhuñjīta saha bandhubhiḥ iti dīkṣāvidhānena yo mantraṃ labhate guroḥ sa bhāgyavān cirañjīvī kṛtakṛtyaś ca jāyate tathā ca saṃmohanatantre śrīśivomāsaṃvāde evaṃ yaḥ kurute martyaḥ kare tasya vibhūtayaḥ ataḥ paraṃ mahābhāge nānyat karmāsti bhūtale yasyācaraṇamātreṇa sākṣāt kṛṣṇaḥ prasīdati prāyaḥ prapañcasārādāv ukto 'yaṃ tāntriko vidhiḥ dīkṣāyā likhyate divyo vidhiḥ paurāṇiko 'dhunā idānīṃ śṛṇu me devi pañcapātakanāśanam yajanaṃ devadevasya viṣṇoḥ putravasupradam iha janmani dāridryavyādhikuṣṭhādipīḍitaḥ alakṣmīvān aputras tu yo bhavet puruṣo bhuvi tasya sadyo bhavel lakṣmīr āyur vittaṃ sutāḥ sukham dṛṣṭvā tu maṇḍale devi devaṃ devyā samanvitam nārāyaṇaṃ paraṃ devaṃ yaḥ paśyati vidhānataḥ pūjitaṃ navanābhe tu ṣoḍaśābjadale tathā ācāryadarśitaṃ devaṃ mantramūrtim ayonijam kārttike māsi śuddhāyāṃ dvādaśyāṃ tu viśeṣataḥ sarvāsu ca yajed devaṃ dvādaśīṣu vidhānataḥ saṅkrāntau ca mahābhāge candrasūryagrahe'pi vā yaḥ paśyati hariṃ devaṃ pūjitaṃ guruṇā śubhe tasya sadyo bhavet tuṣṭiḥ pāpadhvaṃso 'py aśeṣataḥ sa sāmānyo hi devānāṃ bhavatīti na saṃśayaḥ brāhmaṇakṣatriyaviśāṃ śūdrāṇāṃ ca parīkṣaṇam saṃvatsaraṃ guruḥ kuryāj jātiśaucakriyādibhiḥ upasannāṃs tato jñātvā hṛdayenāvadhārayet te'pi bhaktimato jñātvā ātmanaḥ parameśvaram saṃvatsaraṃ guror bhaktiṃ kuryur viṣṇāv ivācalām saṃvatsaraṃ tataḥ pūrṇe guruṃ caiva prasādayet bhagavaṃs tvatprasādena saṃsārārṇavatāraṇam icchāmas tv aihikīṃ lakṣmīṃ viśeṣeṇa tapodhana evam abhyarthya medhāvī guruṃ viṣṇum ivāgrataḥ abhyarcya tadanujñāto daśamyāṃ kārttikasya tu kṣīravṛkṣasamudbhūtaṃ mantritaṃ parameṣṭhinā bhakṣayitvā śayītorvyāṃ devadevasya sannidhau svapnān dṛṣṭvā guror agre śrāvayeta vicakṣaṇaḥ tataḥ śubhāśubhaṃ tadvad ālapet paramo guruḥ ekādaśyām upoṣyātha snātvā devālayaṃ vrajet guruś ca maṇḍalaṃ bhūmau kalpitāyāṃ tu vartayet lakṣaṇair vividhair bhūmiṃ lakṣayitvā vidhānataḥ ṣoḍaśāraṃ likhec cakraṃ navanābham athāpi vā aṣṭapatram atho vāpi likhitvā darśayed budhaḥ netrabandhaṃ prakurvīta sitavastreṇa yatnataḥ varṇānukramataḥ śiṣyān puṣpahastān praveśayet navanābhaṃ yadā kuryān maṇḍalaṃ varṇakair budhaḥ tadānīṃ pūrvato devam indram aindryāṃ tu pūjayet lokapālam athāgneyyām agniṃ sampūjayed dvijaḥ yamaṃ tad anu yāmyāyāṃ nairṛtyāṃ nirṛtiṃ nyaset vāruṇyāṃ varuṇaṃ caiva vāyavyāṃ pavanaṃ yajet dhanadaṃ cottare nyasya rudram aiśānagocare sampūjyaivaṃ vidhānena dikpatreṣu viśeṣataḥ adhaḥpatre tathā viṣṇum arcayet parameśvaram pūrvapatre balaṃ pūjya pradyumnaṃ dakṣiṇe tathā aniruddhaṃ tathā pūjya paścime cottare tathā pūjayed vāsudevaṃ tu sarvapātakaśāntidam aiśānyāṃ vinyasecchaṅkham āgneyyāṃ cakram eva ca saumyāyāṃ tu gadā pūjyā vāyavyāṃ padmam eva ca nairṛtyāṃ muṣalaṃ pūjyaṃ dakṣiṇe garuḍaṃ tathā vāmato vinyasel lakṣmīṃ devadevasya buddhimān dhanuś caiva ca khaḍgaṃ ca devasya purato nyaset śrīvatsaṃ kaustubhaṃ caiva devasya purato 'rcayet evaṃ pūjya yathānyāyaṃ devadevaṃ janārdanam diṅmaṇḍale ca vinyasya cāṣṭau kumbhān vidhānataḥ vaiṣṇavaṃ kalasaṃ caiva navamaṃ tatra kalpayet snāpayen muktikāmāṃs tu vaiṣṇavena ghaṭena tu śrīkāmān snāpayet tadvad aindreṇātha ghaṭena tu jayapratāpakāmāṃs tu āgneyenābhiṣecayet mṛtyuñjayavidhānena yāmyena snāpanaṃ tathā duṣṭapradhvaṃsāyālaṃ nairṛtena vidhīyate śāntaye vāruṇyenātha pāpanāśāya vāyavam dravyasampattikāmasya kaubereṇa vidhīyate raudreṇa jñānahetus tu lokapālaghaṭās tv ime ekaikena naraḥ snātaḥ sarvapāpavarjitaḥ bhaved avyāhatajñānaḥ śrīmāṃś ca puruṣaḥ sadā kiṃ punar navabhiḥ snāto naraḥ pātakavarjitaḥ jāyate viṣṇusadṛśaḥ sadyo rājāthavā punaḥ athavā dikṣu sarvāsu yathāsaṅkhyena lokapān pūjayet svasvanāmnā tu ṣaḍbhinnena vidhānataḥ evaṃ sampūjya devāṃs tu lokapālān prasannadhīḥ paścāt parīkṣitān śiṣyān baddhanetrān praveśayet āgneyadhāraṇādagdhān vāyunā vidhūtāṃs tataḥ somenāpy āyitān paścācchrāvayen niyamān budhaḥ na ninded abrāhmaṇān devān viṣṇuṃ brāhmaṇam eva ca rudram ādiyam agniṃ ca lokapālān grahāṃs tathā vandeta vaiṣṇavaṃ cāpi puruṣaṃ pūrvadīkṣitam evaṃ tu samayān śrāvya paścāddhomaṃ tu kārayet tattvāni śiṣyadeheṣu vinyasya ca viśodhayet oṃ namo bhagavate viṣṇave sarvarūpiṇe huṃ svāhā ṣoḍaśākṣaramantreṇa homayej jvalitānalaḥ garbhādhānādikāś caiva kriyāḥ sarvāś ca kārayet tribhis tribhir āhutibhir devadevasya sannidhau tato 'panīya dṛgbandhaṃ puraḥ śiṣyaṃ niveśya ca prāyaḥ pūrvoktavidhinā mantraṃ tasmai gurur diśet homānte dīkṣitaḥ paścād dāpayed gurudakṣiṇām hastyaśvaratnakaṭakaṃ hemagrāmādikaṃ nṛpaḥ dāpayed gurave prājño madhyamo madhyamāṃ tathā dāpayed itaro yugmaṃ sahiraṇyaṃ yathāvidhi evaṃ kṛte tu yat puṇyaṃ māhātmyaṃ jāyate dhare tad aśakyaṃ tu gaditum api varṣaśatair api dīkṣitātmā guror bhūtvā vārāhaṃ śṛṇuyād yadi tena vedāḥ purāṇāni sarve mantrāḥ susaṅgrahāḥ japtāḥ syuḥ puṣkare tīrthe prayāge sindhusāgare devahūte kurukṣetre vārāṇasyāṃ viśeṣataḥ graheṇa viṣuve caiva yat phalaṃ japatāṃ bhavet tat phalaṃ dviguṇaṃ tasya dīkṣito yaḥ śṛṇoti ca devā api tapaḥ kṛtvā dhyāyanti ca vadanti ca kadā me bhārate varṣe janma syād bhūtadhāriṇi dīkṣitāś ca bhaviṣyāmo vārāhaṃ śṛṇumaḥ kadā vārāhaṃ ṣoḍaśātmānaṃ yuktā dehe kadācana paśyāmaḥ paramaṃ sthānaṃ yad gatvā na punar bhavet evaṃ jalpanti vibudhā manasā cintayanti ca vārāhayāgaṃ kārttikyāṃ kadā drakṣyāmahe dhare eṣa te vidhir uddiṣṭo mayā te bhūtadhāriṇi devagandharvayakṣāṇāṃ sarvathā durlabho hy asau evaṃ yo vetti tattvena yaś ca paśyati maṇḍalam yaś cemaṃ śṛṇuyād devi sarve muktā iti śrutiḥ saṃkṣiptaś cātha dīkṣāyā vidhir eṣa vilikhyate mukhyakalpe hy aśaktasya janasya syāddhitāya ca sumuhūrte'tha samprāpte sarvatobhadramaṇḍale nūtanaṃ gandhapuṣpādimaṇḍitaṃ kalasaṃ nyaset vastrāvṛtaṃ payaḥpūrṇaṃ pañcapallavasaṃyutam sarvauṣadhipañcaratnamṛtsnāsaptakagarbhitam mṛttikāś ca saptoktāḥ aśvasthānād gajasthānād valmīkāc ca catuṣpathāt rājadvārāc ca goṣṭhāc ca nadyāḥ kūlān mṛdaḥ smṛtāḥ kṛṣṇam abhyarcya taṃ kumbhaṃ kuśakūrcena deśikaḥ deyamantreṇa sāṣṭaṃ tu sahasram abhimantrayet tadadbhiḥ pūrvavacchiṣyam abhiṣicya diśen manum śiṣyo 'rcayed guruṃ bhaktyā yathāśakti dvijān api athopadeśas tattvasāgare atrāpy aśaktaḥ kaścic ced abjam abhyarcya sākṣatam tadambhasābhiṣicyāṣṭa vārān mūlena ke karam nidhāyāmuṃ japet karṇe upadeśeṣv ayaṃ vidhiḥ candrasūryagrahe tīrthe siddhakṣetre śivālaye mantramātraprakathanam upadeśaḥ sa ucyate tatra tatraiva viśeṣaḥ śrīnāradapañcarātre vittalobhād vimuktasya svalpavittasya dehinaḥ saṃsārabhayabhītasya viṣṇubhaktasya tattvataḥ agnāv ājyānvite bījaiḥ salilaiḥ kevalaiś ca vā dravyahīnasya kurvīta vacasānugrahaṃ guruḥ yaḥ samaḥ sarvabhūteṣu virāgo vītamatsaraḥ jitendriyaḥ śucir dakṣaḥ sarvāṅgāvayavānvitaḥ karmaṇā manasā vācā bhīte cābhayadaḥ sadā samabuddhipadaṃ prāptas tatrāpi bhagavanmayaḥ pañcakālaparaś caiva pañcarātrārthavit tathā viṣṇutattvaṃ parijñāya ekaṃ cānekabhedagam vīkṣayen medinīṃ sarvāṃ kiṃ punaś copasannatān skānde brahmanāradasaṃvāde iha kīrtiṃ vadānyatvaṃ prajāvṛddhiṃ dhanaṃ sukham vidyādānena labhate sāttviko nātra saṃśayaḥ yathā surāṇāṃ sarveṣāṃ paramaḥ parameśvaraḥ tathaiva sarvadānānāṃ vidyādānaṃ paraṃ smṛtam yāvac ca pātakaṃ tena kṛtaṃ janmaśatair api tat sarvaṃ nāśam āpnoti vidyādānena dehinām vidyādānāt paraṃ dānaṃ na bhūtaṃ na bhaviṣyati yena dattena cāpnoti śivaṃ paramakāraṇam iti śrīgopālabhaṭṭavilikhite śrībhagavadbhaktivilāse daikṣiko nāma dvitīyo vilāsaḥ vande'nantādbhutaiśvaryaṃ śrīcaitanyaṃ mahāprabhum nīco 'pi yatprasādāt syāt sadācārapravartakaḥ puṃso gṛhītadīkṣasya śrīkṛṣṇaṃ pūjayiṣyataḥ ācāro likhyate kṛtyaṃ śrutismṛtyanusārataḥ labdhvā mantraṃ tu yo nityaṃ nārcayen mantradevatām sarvakarmaphalaṃ tasyāniṣṭaṃ yacchati devatā na kiṃcit kasyacit sidhyet sadācāraṃ vinā yataḥ tasmād avaśyaṃ sarvatra sadācāro hy apekṣyate viṣṇupurāṇe varṇāśramācāravatā puruṣeṇa paraḥ pumān viṣṇur ārādhyate panthā nānyat tattoṣakāraṇam mārkaṇḍeyapurāṇe śrīmadālasālarkasaṃvāde gṛhasthena sadā kāryam ācāraparipālanam na hy ācāravihīnasya sukham atra paratra ca yajñadānatapāṃsīha puruṣasya na bhūtaye bhavanti yaḥ sadācāraṃ samullaṅghya pravartate bhaviṣyottare ca śrīkṛṣṇayudhiṣṭhirasaṃvāde ācārahīnaṃ na punanti vedāḥ yadyapy adhītāḥ saha ṣaḍbhir aṅgaiḥ chandāṃsy enaṃ mṛtyukāle tyajanti nīḍaṃ śakuntā iva jātapakṣāḥ kapālasthaṃ yathā toyaṃ śvadṛtau vā yathā payaḥ duṣṭaṃ syāt sthānadoṣeṇa vṛttahīne tathāśubham ācārarahito rājan neha nāmutra nindati lekhyena smaraṇādīnāṃ nityatvenaiva setsyati smaraṇādyātmakasyāpi sadācārasya nityatā viṣṇupurāṇe tatraiva gṛhidharmaprasaṅge sadācāravatā puṃsā jitau lokāv ubhāv api sādhavaḥ kṣīṇadoṣās tu sacchabdaḥ sādhuvācakaḥ teṣām ācaraṇaṃ yat tu sadācāraḥ sa ucyate kāśīkhaṇḍe skandāgastyasaṃvāde anadhyayanaśīlaṃ ca sadācāravilaṅghinam sālasyaṃ ca durannādaṃ brāhmaṇaṃ bādhate'ntakaḥ tato 'bhyaset prayatnena sadācāraṃ sadā dvijaḥ tīrthāny apy abhilaṣyanti sadācārasamāgamam bhaviṣyottare ca tatraiva ācāraprabhavo dharmaḥ santaś cācāralakṣaṇāḥ sādhūnāṃ ca yathā vṛttaṃ sa sadācāra iṣyate tasmāt kuryāt sadācāraṃ ya icched gatim ātmanaḥ sarvalakṣaṇahīno 'pi samucācāravān nṛpa śraddadhāno 'nasūyaś ca sarvān kāmān avāpnuyāt kiṃca ācāra eva dharmasya mūlaṃ rājan kulasya ca ācārād vicyuto jantur na kulīno na dhārmikaḥ kiṃca ācāro bhūtijanana ācāraḥ kīrtivardhanaḥ ācārād vardhate hy āyur ācāro hanty alakṣaṇam ācāra eva nṛpapuṅgava sevyamāno dharmārthakāmaphalado bhaviteha puṃsām tasmāt sadaiva viduṣāvahitena rājan śāstrodito hy anudinaṃ paripālanīyaḥ brāhme muhūrta utthāya kṛṣṇa kṛṣṇeti kīrtayan prakṣālya pāṇipādau ca dantadhāvanam ācaret ācamya vasanaṃ rātres tyaktvānyat paridhāya ca punar ācamane kuryāl lekhyena vidhināgrataḥ athecchan paramāṃ śuddhiṃ mūrdhni dhyātvā guroḥ padau stutvā ca kīrtayan kṛṣṇaṃ smaraṃś caitad udīrayet jayati jananivāso devakījanmavādo yaduvarapariṣat svair dorbhir asyann adharmam sthiracaravṛjinaghnaḥ susmita śrīmukhena vrajapuravanitānāṃ vardhayan kāmadevam smṛte sakalakalyāṇabhājanaṃ yatra jāyate puruṣas tam ajaṃ nityaṃ vrajāmi śaraṇaṃ harim vidagdhagopālavilāsinīnāṃ sambhogacihnāṅkitasarvagātram pavitram āmnāyagirām agamyaṃ brahma prapadye navanītacauram daśamaskandhe udgāyatīnām aravindalocanaṃ vrajāṅganānāṃ divam aspṛśad dhvaniḥ dadhnaś ca nirmanthanaśabdamiśrito nirasyate yena diśām amaṅgalam paṭhet punaś ca sādhūnāṃ sampradāyānusārataḥ catuḥślokīm imāṃ sarvadoṣaśāntyai śubhāptaye prātaḥ smarāmi bhavabhītimahārtiśāntyai nārāyaṇaṃ garuḍavāhanam abjanābham grāhābhibhūtavaravārivāraṇamuktihetuṃ cakrāyudhaṃ taruṇavārijapatranetram prātar namāmi manasā vacasā ca mūrdhnā pādāravindayugalaṃ paramasya puṃsaḥ nārāyaṇasya narakārṇavatāraṇasya pārāyaṇapravaṇavipraparāyaṇasya prātar bhajāmi bhajatām abhayaṅkaraṃ taṃ prāk sarvajanmakṛtapāpabhayāvahatyai yo grāhavaktrapatitāṅghrigajendraghoraśokapraṇāśam akaroddhṛtaśaṅkhacakraḥ ślokatrayam idaṃ puṇyaṃ prātaḥ prātaḥ paṭhet tu yaḥ lokatrayagurus tasmai dadyād ātmapadaṃ hariḥ tad etal likhitaṃ kutra kutracid vyavahārataḥ kintu svābhīṣṭarūpādi śrīkṛṣṇasya vicintayet itthaṃ vidadhyād bhagavatkīrtanasmaraṇādikam sarvatīrthābhiṣekaṃ vai bahir antarviśodhanam tathā ca skānde skandaṃ prati śrīśivoktau sakṛn nārāyaṇety uktvā pumān kalpaśatatrayam gaṅgādisarvatīrtheṣu snāto bhavati putraka anyatra ca śayanād utthito yas tu kīrtayen madhusūdanam kīrtanāt tasya pāpasya nāśam āyāty aśeṣataḥ māhātmyaṃ kīrtanasyāgre lekhyaṃ mukhyaprasaṅgataḥ smaraṇasya tu māhātmyam adhunā likhyate kiyat pādme bṛhatsahasranāmni stotre smartavyaḥ satataṃ viṣṇur vismartavyo na jātucit sarve vidhiniṣedhāḥ syur etayor eva kiṅkarāḥ skānde kārttikaprasaṅge śrīmadagastyoktau sā hānis tan mahac chidraṃ sa mohaḥ sa ca vibhramaḥ yanmuhūrtaṃ kṣaṇaṃ vāpi vāsudevo na cintyate kāśīkhaṇḍe ca śrīdhruvacarite iyam eva parā hānir upasargo 'yam eva ca abhāgyaṃ paramaṃ caitad vāsudevaṃ na yat smaret ye muhūrtāḥ kṣaṇā ye ca yāḥ kāṣṭhā ye nimeṣakāḥ ṛte viṣṇusmṛter yātās teṣu muṣṭo yamena saḥ nityatve'py asya māhātmyaṃ vicitraphaladānataḥ jñeyaṃ śāstroditaṃ darśapūrṇamāsādivad budhaiḥ uktaṃ ca smārtair api māntraṃ pārthivam āgneyaṃ vāyavyaṃ divyam eva ca vāruṇaṃ mānasaṃ ceti snānaṃ saptavidhaṃ smṛtam śaṃ na āpas tu vai māntraṃ mṛdālambhaṃ tu pārthivam bhasmanā snānam āgneyaṃ snānaṃ gorajasānilam ātape sati yā vṛṣṭir divyaṃ snānaṃ tad ucyate bahir nadyādiṣu snānaṃ vāruṇaṃ procyate budhaiḥ dhyānaṃ yan manasā viṣṇor mānasaṃ tat prakīrtanam kiṃca asāmarthyena kāyasya kāladeśādyapekṣayā tulyaphalāni sarvāṇi syur ity āha parāśaraḥ snānānāṃ mānasaṃ snānaṃ manvādyaiḥ paramaṃ smṛtam kṛtena yena mucyante gṛhasthā api vai dvijāḥ gāruḍe śrīnāradoktau viṣṇudharme ca pulastyoktau apavitraḥ pavitro vā sarvāvasthāṃ gato 'pi vā yaḥ smaret puṇḍarīkākṣaṃ sa bāhyābhyantaraḥ śuciḥ yadyapy upahataḥ pāpair manasāyantadustaraiḥ tathāpi saṃsmaran viṣṇuṃ sa bāhyābhyantaraḥ śuciḥ śrīviṣṇupurāṇe prāyaścittāny aśeṣāṇi tapaḥ karmātmakāni vai yāni teṣām aśeṣāṇāṃ kṛṣṇānusmaraṇaṃ param kṛte pāpe'nutāpo vai yasya puṃsaḥ prajāyate prāyaścittaṃ tu tasyaikaṃ harisaṃsmaraṇaṃ param kiṃca kalikalmaṣam atyugraṃ narakārtipradaṃ nṝṇām prayāti vilayaṃ sadyaḥ sakṛd yatrānusaṃsmṛte bṛhannāradīye śukrabalisaṃvāde harir harati pāpāni duṣṭacittair api smṛtaḥ anicchayāpi saṃspṛṣṭo dahaty eva hi pāvakaḥ tatraiva prāyaścittaprasaṅgānte mahāpātakayukto vā yukto vā sarvapātakaiḥ sa vai vimucyate sadyo yasya viṣṇuparaṃ manaḥ brahmavaivarte karmaṇā manasā vācā yaḥ kṛtaḥ pāpasañcayaḥ so 'py aśeṣaḥ kṣayaṃ yāti smṛtvā kṛṣṇāṅghripaṅkajam ata evoktaṃ skānde kārttikaprasaṅge śrīparāśareṇa yamamārgaṃ mahāghoraṃ narakāṃś ca yamaṃ tathā svapne'pi na naraḥ paśyed yaḥ smared garuḍadhvajam ṣaṣṭhaskandhe śrīśukena sakṛn manaḥ kṛṣṇapadāravindayor niveśitaṃ tadguṇarāgi yair iha na te yamaṃ pāśabhṛtaś ca tadbhaṭān svapne 'pi paśyanti hi cīrṇaniṣkṛtāḥ śrīviṣṇupurāṇe śrīprahlādoktau dantā gajānāṃ kulśāgraniṣṭhurāḥ śīrṇā yad ete na balaṃ mamaitat mahāvipatpātavināśano 'yaṃ janārdanānusmaraṇānubhāvaḥ vāmanapurāṇe ca viṣṭayo vyatipātāś ca ye'nye durnītisambhavāḥ te sarve smaraṇād viṣṇor nāśam āyānty upadravāḥ pādme māghamāhātmye devadyutistutau yasya smaraṇamātreṇa na moho na ca durgatiḥ na rogo na ca duḥkhāni tam anantaṃ namāmy aham dvādaśaskandhe yathā hemni sthito vahnir durvarṇaṃ hanti dhātujam evam ātmagato viṣṇur yoginām aśubhāśayam pāṇḍavagītāyām lābhas teṣāṃ jayas teṣāṃ kutas teṣāṃ parābhavaḥ yeṣām indīvaraśyāmo hṛdayasthajanārdanaḥ sarvasatkarmaphaladatvam skānde kārttikaprasaṅge 'gastyoktau deveṣu yajñeṣu tapaḥsu caiva dāneṣu tīrtheṣu vrateṣu caiva iṣṭeṣu pūrteṣu ca yat pradiṣṭaṃ nṝṇāṃ smṛte tatphalam acyute ca bṛhannāradīye nyūnātiriktatā siddhā kalau vedoktakarmaṇām harisaṃsmaraṇam evātra sampūrṇaphaladāyakam smṛtau ca pramādāt kurvatāṃ karma pracyavetādhvareṣu yat smaraṇād eva tad viṣṇoḥ sampūrṇaṃ syād iti śrutiḥ bṛhannāradīye kaliprasaṅge tulāpuruṣadānānāṃ rājasūyāśvamedhayoḥ phalaṃ viṣṇoḥ smṛtisamaṃ na jātu dvijasattama dvādaśaskandhe vidyātapaḥprāṇanirodhamaitrī tīrthābhiṣekavratadānajapyaiḥ nātyantaśuddhiṃ labhate 'ntarātmā yathā hṛdisthe bhagavaty anante viṣṇupurāṇe hiraṇyakaśipuṃ prati śrīprahlādoktau bhayaṃ bhayānām apahāriṇi sthite manasy anante mama kutra tiṣṭhati yasmin smṛte janmajarodbhavāni bhayāni sarvāṇy apayānti tāta tatraivānyatra viṣṇusaṃsmaraṇāt kṣīṇasamastakleśasaṃcayaḥ muktiṃ prayāti svargāptis tasya vighno 'numīyate bṛhannāradīye varaṃ vareṇyaṃ varadaṃ purāṇaṃ nijaprabhābhāvitasarvalokam saṃkalpitārthapradam ādidevaṃ smṛtvā vrajen muktipadaṃ manuṣyaḥ skānde yasya smaraṇamātreṇa janmasaṃsārabandhanāt vimucyate namas tasmai viṣṇave prabhaviṣṇave tatraiva kārttikaprasaṅge śrīparāśaroktau tadaiva puruṣo mukto janmaduḥkhajarādibhiḥ bhaktyā tu parayā nūnaṃ yadaiva smarate harim bṛhannāradīye yena kenāpy upāyena smṛto nārāyaṇo 'vyayaḥ api pātakayuktasya prasannaḥ syān na saṃśayaḥ vāmanapurāṇe anādyanantam ajarāmaraṃ hariṃ ye saṃsmaranty aharahar niyataṃ narā bhuvi tat sarvagaṃ brahma paraṃ purāṇaṃ te yānti vaiṣṇavapadaṃ dhruvam avyayaṃ ca pādme devadūtavikuṇḍalasaṃvāde yamasya dūtānuśāsane smaranti ye sakṛd bhūtāḥ prasaṅgenāpi keśavam te vidhvastākhilāghaughā yanti viṣṇoḥ paraṃ padam brahmapurāṇe viṣṇurahasye śāṭhyenāpi narā nityaṃ ye smaranti janārdanam te 'pi yānti tanuṃ tyaktvā viṣṇulokam anāmayam viṣṇudharmottare nirāśīr nirmamo yas tu viṣṇor dhyānaparo bhavet tatpadaṃ samavāpnoti yatra gatvā na śocati kāśīkhaṇḍe śrībindumādhavaprasaṅge agnibindustutau ye tvāṃ trivikrama sadā hṛdi śīlayanti kādambinīrucir arociṣam ambujākṣa saudāminīvilasitāṃśukavītamūrte te'pi spṛśanti tava kāntim acintyarūpām śrībhagavadgītāsu antakāle ca mām eva smaran muktvā kalevaram yaḥ prayāti sa madbhāvaṃ yāti nāsty atra saṃśayaḥ daśamaskandhe pṛthukopākhyāne smarataḥ pādakamalam ātmānam api yacchati kiṃnv arthakāmān bhajato nātyabhīṣṭān jagadguruḥ vaiṣṇave vāsudeve mano yasya japahomārcanādiṣu tasyāntarāyo maitreya devendratvādi satphalam gāruḍe mahatas tapaso mūlaṃ prasavaḥ puṇyasantateḥ jīvitasya phalaṃ svādu niyataṃ smaraṇaṃ hareḥ dvitīyaskandhe etāvān sāṅkhyayogābhyāṃ svadharmapariniṣṭhayā janmalābhaḥ paraḥ puṃsām ante nārāyaṇasmṛtiḥ ata eva jarāsandhaniruddhanṛpavargaiḥ prārthitaṃ daśamaskandhe taṃ naḥ samādiśopāyaṃ yena te caraṇābjayoḥ smṛtir yathā na viramed api saṃsaratām iha śrīnāradenāpi dṛṣṭaṃ tavāṅghriyugalaṃ janatāpavargaṃ brahmādibhir hṛdi vicintyam agādhabodhaiḥ saṃsārakūpapatitottaraṇāvalambaṃ dhyāyaṃś carāmy anugṛhāṇa yathā smṛtiḥ syāt kṛṣṇasmaraṇamāhātmyamahābdhir dustaro dhiyā yo yiyāsati tatpāraṃ sa hi caitanyavañcitaḥ tataḥ pādodakaṃ kiṃcit prāk pītvā tulasīdalaiḥ gṛhītenācaret tena svamūrdhany abhiṣecanam athādau śrīguruṃ natvā śrīkṛṣṇasya padābjayoḥ kiṃcid vijñāpayan sarvasvakṛtyāny arpayen namet vāmanapurāṇe sarvamaṅgalamaṅgalyaṃ vareṇyaṃ varadaṃ śivam nārāyaṇaṃ namaskṛtya sarvakarmāṇi kārayet viṣṇudharmottare yadutsavādikaṃ karma tat tvayā prerito hare kariṣyāmi tvayā jñeyam iti vijñāpanaṃ mama prātaḥ prabodhito viṣṇo hṛṣīkeśena yat tvayā yad yat kārayasīśāna tat karomi tavājñayā trailokyacaitanyamayādideva śrīnātha viṣṇo bhavadājñayaiva prātaḥ samutthāya tava priyārthaṃ saṃsārayātrām anuvartayiṣye saṃsārayātrām anuvartamānaṃ tvadājñayā śrīnṛhare'ntarātman spardhātiraskārakalipramādabhayāni mā mābhibhavantu bhūman jānāmi dharmaṃ na ca me pravṛttir jānāmy adharmaṃ na ca me nivṛttiḥ tvayā hṛṣīkeśa hṛdi sthitena yathā niyukto 'smi tathā karomi mahābhārate namo brahmaṇyadevāya gobrāhmaṇahitāya ca jagaddhitāya kṛṣṇāya govindāya namo namaḥ garuḍapurāṇe asuravibudhasiddhair jñāyate yasya nāntaḥ sakalamunibhir antaś cintyate yo viśuddhaḥ nikhilahṛdi niviṣṭo vetti yaḥ sarvasākṣī tam ajam amṛtam īśaṃ vāsudevaṃ nato 'smi viṣṇupurāṇe yajñibhir yajñapuruṣo vāsudevaś ca sātvataḥ vedāntavedibhir viṣṇuḥ procyate yo nato 'smi tam evaṃ vijñāpayan dhyāyan kīrtayaṃś ca yathāvidhi praṇāmānācarecchaktyā catuḥsaṅkhyāvarān budhaḥ śrīgopīcandanenordhvapuṇḍraṃ kṛtvā yathāvidhi āsīta prāṅmukho bhūtvā śuddhasthāne śubhāsane tathā ca nāradīyapañcarātre nirgatyācamya vidhivat praviśya ca punaḥ sudhīḥ āsane prāṅmukho bhūtvā vihite copaviśya vai sampradāyānusāreṇa bhūtaśuddhiṃ vidhāya ca prāṇāyāmāṃś ca vidhivat kṛṣṇaṃ dhyāyet yathoditam tathā coktam upapātakeṣu sarveṣu pātakeṣu mahatsu ca praviśya rajanīpādaṃ viṣṇudhyānaṃ samācaret vaihāyasapañcarātre ca tathaiva rātriśeṣaṃ tu kālaṃ sūryodayāvadhi kartavyaṃ sajapaṃ dhyānaṃ nityam ārādhakena vai vibhajya pañcadhā rātriṃ śeṣe devārcanādikam japaṃ homaṃ tathā dhyānaṃ nityaṃ kurvīta sādhakaḥ ata eva viṣṇusmṛtau rātres tu paścime yāme muhūrto brāhmya ucyate pādodapānādīnāṃ ca sa vidhir mahimāgrataḥ lekhyo 'dhunā tu dhyānasya sa saṅkṣepeṇa likhyate tāpanīyaśrutiṣu satpuṇḍarīkanayanaṃ meghābhaṃ vaidyutāmbaram dvibhujaṃ jñānamudrāḍhyaṃ vanamālinam īśvaram gopagopīgavāvītaṃ suradrumatalāśritam dviyālaṃkaraṇopetaṃ ratnapaṅkajamadhyagam kālindījalakallolasaṅgimārutasevitam cintayaṃś cetasā kṛṣṇaṃ mukto bhavati saṃsṛteḥ mṛtyuñjayasaṃhitānusāroditasāradātilake ca smared vṛndāvane ramye mohayantam anāratam govindaṃ puṇḍarīkākṣaṃ gopakanyāḥ sahasraśaḥ ātmano vadanāmbhojapreritākṣimadhuvratāḥ kāmabāṇena vivaśāś ciram āśleṣeṇotsukāḥ muktāhāralasatpīnottuṅgastanabharānatāḥ srastadhammillavasanā madaskhalitabhāṣaṇāḥ dantapaṅktiprabhodbhāsispandamānādharāñcitāḥ vilobhayantīr vividhair vibhramair bhāvagarbhitaiḥ phullendīvarakāntim induvadanaṃ barhāvataṃsapriyaṃ śrīvatsāṅkam udārakaustubhadharaṃ pītāmbaraṃ sundaram gopīnāṃ nayanotpalārcitatanuṃ gogopasaṅghāvṛtaṃ govindaṃ kalaveṇuvādanaparaṃ divyāṅgabhūṣaṃ bhaje śrīgautamīyatantrādau taddhyānaṃ prathitaṃ param agrato 'trāpi saṃlekhyaṃ yad iṣṭaṃ tatra tad bhajet bṛhatśātātāpasmṛtau pakṣopavāsād yat pāpaṃ puruṣasya praṇaśyati prāṇāyāmaśatenaiva yat pāpaṃ naśyate nṝṇām prāṇāyāmasahasreṇa yat pāpaṃ naśyate nṝṇām kṣaṇamātreṇa tat pāpaṃ harer dhyānāt praṇaśyati viṣṇudharme sarvapāpaprasakto 'pi dhyāyan nimiṣam acyutam bhūtas tapasvī bhavati paṅktipāvanapāvanaḥ viṣṇupurāṇe ca dhyāyen nārāyaṇaṃ devaṃ snānādiṣu ca karmasu prāyaścittaṃ hi sarvasya duṣkṛtasyeti niścitam bṛhannāradīye kaliprasaṅge samastajagadādhāraṃ paramārthasvarūpiṇam ghore kaliyuge prāpte viṣṇuṃ dhyāyan na sīdati skānde kārttikamāhātmye agastyoktau kintv asya bahubhis tīrthaiḥ kiṃ tasya bahubhir vrataiḥ yo nityaṃ dhyāyate devaṃ nārāyaṇam ananyadhīḥ bṛhannāradīye kaliprasaṅge ye mānavā vigatarāgaparāvarajñā nārāyaṇaṃ suraguruṃ satataṃ smaranti dhyānena tena hata kilbiṣacetanās te mātuḥ payodhararasaṃ na punaḥ pibanti skānde śrībrahmoktau muhūrtam api yo dhyāyen nārāyaṇam atandritaḥ so 'pi sadgatim āpnoti kiṃ punas tatparāyaṇaḥ pādme vaiśākhamāhātmye yamabrāhmaṇasaṃvāde dhyāyanti puruṣaṃ divyam acyutaṃ ye smaranti ca labhante te'cyutasthānaṃ śrutir eṣā purātanī ekādaśaskandhe vaireṇa yaṃ nṛpatayaḥ śiśupālapauṇḍraśālvādayo gativilāsavilokanādyaiḥ dhyāyanta ākṛtadhiyaḥ śayanāsanādau tatsāmyam āpur anuraktadhiyāṃ punaḥ kim caturthaskandhe śrīpṛthūktau bhajanty atha tvām ata eva sādhavo vyudastamāyāguṇavibhramodayam bhavatpadānusmaraṇād ṛte satāṃ nimittam anyad bhagavan na vidmahe skandapurāṇe brahmoktau ca āloḍya sarvaśāstrāṇi vicārya ca punaḥ punaḥ idam eva suniṣpannaṃ dhyeyo nārāyaṇaḥ sadā ata evoktaṃ hayaśīrṣapañcarātre nārāyaṇavyūhastave ye tyaktalokadharmārthā viṣṇubhaktivaśaṃ gatāḥ dhyāyanti paramātmānaṃ tebhyo 'pīha namo namaḥ smaraṇe yat tan māhātmyaṃ taddhyāne'py akhilaṃ viduḥ bhedaḥ kalpyeta sāmānyaviśeṣābhyāṃ tayoḥ kiyān tato devālaye gatvā ghaṇṭādyudghoṣapūrvakam prabodhya stutibhiḥ kṛṣṇaṃ nīrājyaṃ prārthayed idam tṛtīyaskandhe so 'sāv adabhrakaruṇo bhagavān vivṛddhapremasmitena nayanāmburuhaṃ vijṛmbhan utthāya viśvavijayāya ca no viṣādaṃ mādhvyā girāpanayatāt puruṣaḥ purāṇaḥ devaprapannārtihara prasādaṃ kuru keśava avalokanadānena bhūyo māṃ pārayācyuta devālayaṃ praviśyātha stotrāṇīṣṭāni kīrtayan kṛṣṇasya tulasīvarjaṃ nirmālyam apasārayet atrismṛtau prātaḥkāle sadā kuryān nirmālyottāraṇaṃ budhaḥ tṛṣitāḥ paśavo baddhāḥ kanyakā ca rajasvalā devatā ca sanirmālyā hanti puṇyaṃ purākṛtam nārasiṃhe śrīyamoktau devamālyāpanayanaṃ devāgāre samūhanam snāpanaṃ sarvadevānāṃ gopradānasamaṃ smṛtam nāradapañcarātre yaḥ prātar utthāya vidhāya nityaṃ nirmālyam īśasya nirākaroti na tasya duḥkhaṃ na daridratā ca nākālamṛtyur na ca rogamātram aruṇodayavelāyāṃ nirmālyaṃ śalyatāṃ vrajet prātas tu syān mahāśalyaṃ ghaṭikāmātrayogataḥ atiśalyaṃ vijānīyāt tato vajraprahāravat aruṇodayavelāyāṃ śalyaṃ tat kṣamate hariḥ ghaṭikāyām atikrāntau kṣudraṃ pātakam āvahet muhūrte samatikrānte pūrṇaṃ pātakam ucyate atipātakam eva syāt ghaṭikānāṃ catuṣṭaye muhūrtatritaye pūrṇe mahāpātakam ucyate tataḥ paraṃ brahmavadho mahāpātakapañcakam prahare pūrṇatāṃ yāte prāyaścittaṃ tato na hi nirmālyasya vilambe tu prāyaścittam athocyate atikrānte muhūrtārdhe sahasraṃ japam ācaret pūrṇe muhūrte saṃjāte sahasraṃ sārdham ucyate sahasradvitīyaṃ kuryāt ghaṭikānāṃ catuṣṭaye muhūrtatritaye'tīte ayutaṃ japam ācaret prahare pūrṇatāṃ yāte puraścaraṇam ucyate prahare samatikrānte prāyaścittaṃ na vidyate śrīhastāṅghrimukhāmbhojakṣālanāya ca tadgṛhe gaṇḍūṣāṇi jalair dattvā dantakāṣṭhaṃ samarpayet jihvollekhanikāṃ dattvā pāduke śuddhamṛttikām salilaṃ ca punar dadyād vāso 'pi mukhamārjanam tataḥ śrītulasīṃ puṇyām arpayet bhagavatpriyām tanmāhātmyaṃ ca tanmukhyaprasaṅge lekhyam agrataḥ viṣṇudharmottare dantakāṣṭhapradānena dantasaubhāgyam ṛcchati jihvollekhanikāṃ dattvā virogas tv abhijāyate pādukāyāḥ pradānena gatim iṣṭām avāpnuyāt mṛdbhāgadānād devasya bhūmim āpnoty anuttamām paṭhitvātha priyān ślokān mahāvāditranisvanaiḥ prabhor nīrājanaṃ kuryān maṅgalākhyaṃ jagaddhitam nīrājanaṃ tv idaṃ sarvaiḥ kartavyaṃ śucivigrahaiḥ paramaśraddhayotthāya draṣṭavyaṃ ca sadā naraiḥ strīṇāṃ puṃsāṃ ca sarveṣām etat sarveṣṭapūrakam samastadainyadāridryaduritādyupaśāntikṛt tato 'ruṇodayasyānte snānārthaṃ niḥsared bahiḥ kīrtayan kṛṣṇanāmāni tīrthaṃ gacched anantaram tathā ca śukrasmṛtau brāhme muhūrte cotthāya śucir bhūtvā samāhitaḥ svastikādyāsanaṃ baddhvā dhyātvā kṛṣṇapādāmbujam tato nirgatya nilayānnāmānīmāni kīrtayet śrīvāsudevāniruddhapradyumnādhokṣajācyuta śrīkṛṣṇānanta govinda saṅkarṣaṇa namo 'stu te gatvā tīrthādikaṃ tatra nikṣipya snānasādhanam vidhinācarya maitryādikṛtyaṃ śaucaṃ vidhāya ca ācamya khāni saṃmārjya snānaṃ kuryāt yathocitam śrīviṣṇupurāṇe aurvasagarasaṃvāde gṛhidharmakathane tataḥ kalye samutthāya kuryān mūtraṃ nareśvara nairṛtyām iṣuvikṣepam atītyādhikaṃ gṛhāt dūrādāvasathān mūtraṃ purīṣaṃ ca samutsṛjet pādāv asecanocchiṣṭe prakṣipen na gṛhāṅgaṇe ātmacchāyāṃ taroś chāyāṃ gosūryāgnyanilāṃs tathā guruṃ dvijādīṃś ca budho na meheta kadācana na kṛṣṭe śasyamadhye vā govraje janasaṃsadi na vartmani na nadyāditīrtheṣu puruṣarṣabha nāpsu naivāmbhasas tīre na śmaśāne samācaret utsargaṃ vai purīṣasya mūtrasya ca visarjanam udaṅmukho divotsargaṃ viparītamukho niśi kurvītānāpadi prājño mūtrotsargaṃ ca pārthiva tṛṇair ācchādya vasudhāṃ vastraprāvṛtamastakaḥ tiṣṭhen nāticiraṃ tatra naiva kiṃcid udīrayet tathā kaurme vyāsagītāyām nidhāya dakṣiṇe karṇe brahmasūtram udaṅmukhaḥ antardhāpya mahīṃ kāṣṭhaiḥ patrair loṣṭrais tṛṇena vā prāvṛtya tu śiraḥ kuryād viṇmūtrasya visarjanam na caivābhimukhaḥ strīṇāṃ gurubrāhmaṇayor gavām na devadevālayor nāpām api kadācana nadīṃ jyotīṃṣi vīkṣitvā na vāyvagnimukho 'pi vā pratyādityaṃ pratyanalaṃ pratisomaṃ tathaiva ca kāśīkāṇḍe śrīskandāgastyasaṃvāde tataś cāvaśyakaṃ kartuṃ nairṛtīṃ diśam āśrayet grāmād dhanuḥśataṃ gacchen nagarāc ca caturguṇam karṇopavītyudagvaktro divase sandhyayor api viṇmūtre visṛjen maunī niśāyāṃ dakṣiṇāmukhaḥ nālokayed diśo bhāgān jyotiś cakraṃ nabho 'malam vāmena pāṇinā śiśnaṃ dhṛtvottiṣṭhet prayatnavān tatraivāgre na mūtraṃ govraje kuryān na valmīke na bhasmani na garteṣu sasattveṣu na tiṣṭhan na vrajann api yathāsukhamukho rātrau divā chāyāndhakārayoḥ bhītiṣu prāṇabādhāyāṃ kuryān malavisarjanam viṣṇupurāṇe tatraiva valmīkamūṣikotkhātāṃ mṛdaṃ nāntarjalāt tathā śaucāvaśiṣṭāṃ gehāc ca na dadyāl lepasambhavām antaḥprāṇyavapannāṃ ca halotkhātāṃ ca pārthiva parityajen mṛdaś caitāḥ sakalāḥ śaucasādhane ekā liṅge gude tisro daśa vāmakare nṛpa hastadvaye saptānyā mṛdaḥ śaucopapādikāḥ yamasmṛtau tisras tu pādayor deyāḥ śuddhikāmena nityaśaḥ kiṃca tisras tu mṛttikā deyāḥ kṛtvā tu nakhaśodhanam kāśīkhaṇḍe ca tatraiva guhye dadyān mṛdaṃ caikāṃ pāyau pañcāmbusāntarāḥ daśa vāmakare cāpi sapta pāṇidvaye mṛdaḥ ekaikāṃ pādayor dadyāt tisraḥ pāṇyor mṛdaḥ smṛtāḥ itthaṃ śaucaṃ gṛhī kuryād gandhalepakṣayāvadhi kramād dviguṇam etat tu brahmacaryādiṣu triṣu divā vihitaśaucāc ca rātrāv ardhaṃ samācaret rujārdhaṃ ca tadardhaṃ ca pathi caurādipīḍite tadardhayoṣitāṃ cāpi svāsthye nyūnaṃ na kārayet ārdradhātrīphalonmānā mṛdaḥ śauce prakīrtitāḥ śaṅkhasmṛtau mṛttikā tu samuddiṣṭā triparvī pūryate yayā dakṣasmṛtau ardhaprasṛtimātrā tu prathamā mṛttikā smṛtā dvitīyā ca tṛtīyā ca tadardhaṃ parikīrtitā dakṣaḥ ekā liṅge tu savye trir ubhayor mṛddvayaṃ smṛtam brāhme pādayor dve gṛhītvā ca suprakṣālitapāṇinā ācamya tu tataḥ śuddhaḥ smṛtvā viṣṇuṃ sanātanam viṣṇupurāṇe tatraiva acchenāgandhaphenena jalenābudbudena ca ācāmeta mṛdaṃ bhūyas tathā dadyāt samāhitaḥ niṣpāditāṅghriśaucas tu pāpāv abhyukṣya vai punaḥ triḥ pibet salilaṃ tena tathā dviḥ parimārjayet śīrṣaṇyāni tataḥ khāni mūrdhānaṃ ca mṛdā labhet bāhū nābhiṃ ca toyena hṛdayaṃ cāpi saṃspṛśet atra ca viśeṣo dakṣeṇoktaḥ prakṣālya hastau pādau ca triḥ pibed ambu vīkṣitam saṃvṛttāṅguṣṭhamūlena dviḥ pramṛjyāt tato mukham saṃhatya tisṛbhiḥ pūrvam āsyam evam upaspṛśet aṅguṣṭhena pradeśinyā ghrāṇaṃ paścād anantaram aṅguṣṭhānāmikābhyāṃ tu cakṣuḥśrotre punaḥ punaḥ kaniṣṭhāṅguṣṭhayor nābhiṃ hṛdayaṃ tu talena vai sarvābhis tu śiraḥ paścād bāhū cāgreṇa saṃspṛśet tathā kāśīkhaṇḍe tatraiva prāgāsya udagāsyo vā sūpaviṣṭaḥ śucau bhuvi upaspṛśed vihīnāyāṃ tuṣāṅgārāsthibhasmabhiḥ anuṣṇābhir aphenābhir adbhir hṛdgābhir atvaraḥ brāhmaṇo brahmatīrthena dṛṣṭipūtanābhir ācamet kaṇṭhagābhir nṛpaḥ śudhyet tālugābhis tathorujaḥ strīśūdrāvāsyasaṃsparśamātreṇāpi viśudhyataḥ yājñavalkyasmṛtau pādakṣālanaśeṣeṇa nācāmet vāriṇā dvijaḥ yady ācamet srāvayitvā bhūmau baudhāyano 'bravīt bharadvājasmṛtau pāṇinā dakṣiṇenaiva saṃhatāṅgulinācamet muktāṅguṣṭhakaniṣṭhena nakaspṛṣṭā apas tyajet kaurme ca vyāsagītāyām bhuktvā pītvā ca suptvā ca snātvā rathyopasarpaṇe auṣṭhau vilomakau spṛṣṭvā vāso viparidhāya ca retomūtrapurīṣāṇām utsarge'nṛtabhāṣaṇe ṣṭhīvitvādhyayanārambhe kāśaśvāsāgame tathā catvaraṃ vā śmaśānaṃ vā samabhyasya dvijottamaḥ sandhyor ubhayos tadvad ācānto 'py ācamet punaḥ kiṃca śiraḥ prāvṛtya kaṇṭhaṃ vā muktakacchaśikho 'pi vā akṛtvā pādayoḥ śaucam ācānto 'py aśucir bhavet sopānatkau jalastho vā noṣṇīṣī cācamed budhaḥ na caiva varṣadhārābhir hastocchiṣṭe tathā budhaḥ naikahastārpiuttajalair vinā sūtreṇa vā punaḥ na pādukāsanastho vā bahir jānur athāpi vā triḥpāne keśavaṃ nārāyaṇaṃ mādhavam apy atha prakṣālane dvayoḥ pāṇyor govindaṃ viṣṇum apy ubhau madhusūdanam ekaṃ ca mārjane'nyaṃ trivikramam unmārjane'py adharayor vāmanaśrīdharāv ubhau prakṣālane punaḥ pāṇyor hṛṣīkeśaṃ ca pādayoḥ padmanābhaṃ prokṣaṇe tu mūrdhno dāmodaraṃ tataḥ vāsudevaṃ mukhe saṅkarṣaṇaṃ pradyumnam ity ubhau nāsayor netrayugale'niruddhaṃ puruṣottamam adhokṣajaṃ nṛsiṃhaṃ ca karṇayor nābhito 'cyutam janārdanaṃ ca hṛdaye upendraṃ mastake tataḥ dakṣiṇe tu hariṃ bāhau vāme kṛṣṇaṃ yathāvidhi namo 'nantaṃ ca caturthyantam ācāmet kramato japan aśaktaḥ kevalam dakṣaṃ spṛśet karṇaṃ tathā ca vāk kurvītālabhanaṃ vāpi dakṣiṇaśravaṇasya vai tatra kātyāyanaḥ utthāya netraṃ prakṣālya śucir bhūtvā samāhitaḥ parijapya ca mantreṇa bhakṣayed dantadhāvanam mantraś cāyam āyur balaṃ yaśo varcaḥ prajā paśuvasūni ca brahma prajñāṃ ca medhāṃ ca tvaṃ no dhehi vanaspate kāśīkhaṇḍe atho mukhaviśuddhyarthaṃ gṛhṇīyād dantadhāvanam ācānto 'py aśucir yasmād akṛtvā dantadhāvanam vārāhe ca dantakāṣṭham akhāditvā yas tu mām upasarpati sarvakālakṛtaṃ karma tena caikena naśyati manuḥ caturdaśyaṣṭamīdarśapaurṇamāsyarkasaṅkramaḥ eṣu strītailamāṃsāni dantakāṣṭhāni varjayet saṃvartakaḥ ādye tithau navamyāṃ ca kṣaye candramasas tathā ādityavāre śaure ca varjayed dantadhāvanam kātyāyanaḥ pratipaddarśaṣaṣṭhīṣu navamyāṃ ca viśeṣataḥ dantānāṃ kāṣṭhasaṃyogo dahaty ā saptamaṃ kulam vṛddhavaśiṣṭhaḥ upavāse tathā śrāddhena khāded dantadhāvanam dantānāṃ kāṣṭhasaṃyogo hanti saptakulāni vai anyatra ca pratipaddaraṣaṣṭhīṣu navamyekādaśīravau dantānāṃ kāṣṭhasaṃyogo hanti puṇyaṃ purākṛtam dineṣv eteṣu kāṣṭhair hi dantānāṃ dhāvanasya tu niṣiddhatvāt tṛṇaiḥ kuryāt tathā kāṣṭhetaraiś ca tat tathā ca vyāsaḥ pratipaddarśaṣaṣṭhīṣu navamyāṃ dantadhāvanam parṇair anyatra kāṣṭhaiś ca jīvollekhaḥ sadaiva hi paiṭhīnasiḥ alābhe ca niṣedhe vā kāṣṭhānāṃ dantadhāvanam parṇādinā viśuddhena jihvollekhaḥ sadaiva hi kāṣṭhaiḥ pratipadādau yan niṣiddhaṃ dantadhāvanam tṛṇaparṇais tu tat kuryād amām ekādaśīṃ vinā ata eva vyāsasya vacanāntaram alābhe dantakāṣṭhānāṃ niṣiddhāyāṃ tathā tithau apāṃ dvādaśagaṇḍūṣair vidadhyād dantadhāvanam kāśīkhaṇḍe tatraiva mukhe paryuṣite yasmād bhaved aśucibhāg naraḥ tataḥ kuryāt prayatnena śuddhyarthaṃ dantadhāvanam upavāse'pi no duṣyed dantadhāvanam añjanam gandhālaṅkārasadvastrapuṣpamālānulepanam smṛtau sarvakaṇṭakinaḥ puṇyāḥ āyurdāḥ kṣīriṇaḥ smṛtāḥ kaṭutiktakaṣāyāś ca balārogyasukhapradāḥ kiṃca palāśānāṃ dantakāṣṭhaṃ pāduke caiva varjayet varjayec ca prayatnena vaṭaṃ vāśvattham eva ca kaurme śrīvyāsagītāyām madhyāṅgulisamasthaulyaṃ dvādaśāṅgulasaṃmitam satvacaṃ dantakāṣṭhaṃ yat tadagre na tu dhārayet kṣīrivṛkṣasamudbhūtaṃ mālatīsambhavaṃ śubham apāmārgaṃ ca bilvaṃ vā karavīraṃ viśeṣataḥ varjayitvā ninitāni gṛhītvaikaṃ yathoditam parihṛtya dinaṃ pāpaṃ bhakṣayed vai vidhānavit na pāṭayet dantakāṣṭhaṃ nāṅgulyagreṇa dhārayet prakṣālya bhuktvā taj jahyāt śucau deśe samāhitaḥ kāśīkhaṇḍe ca tatraiva kaniṣṭhāgraparīṇāhaṃ satvacaṃ nirvraṇaṃ ṛjum dvādaśāṅgulamānaṃ ca sārdraṃ syād dantadhāvanam jihvollekhanikām vāpi kuryāc cāpākṛtiṃ śubhām rāmārcanacandrikāyām ca dantollekho vitastyā bhavati parimitād annam ity ādimantrāt prātaḥ kṣīryādikāṣṭhād vaṭakhadirapalāśair vinārkāmrabilvaiḥ bhuktvā gaṇḍūṣaṣaṭkaṃ dvir api kuśam ṛte deśinīm aṅgulībhir nandābhūtāṣṭaparvaṇy api na khalu navamyarkasaṅkrāntipāte tataś cācamya vidhivat kṛtvā keśaprasādhanam smṛtvā praṇavagāyatryau nibadhnīyācchikhāṃ dvijaḥ tathā coktaṃ na dakṣiṇāmukho nordhvaṃ kuryāt keśaprasādhanam smṛtvoṅkāraṃ ca gāyatrīṃ nibadhnīyācchikhāntataḥ viṣṇupurāṇe tatraiva nadīnadataḍāgeṣu devakhātajaleṣu ca nityakriyārthaṃ snāyīta giriprasravaṇeṣu ca kūpeṣūddhṛtatoyena snānaṃ kurvīta vā bhuvi snāyītoddhṛtatoyena athavā bhuvy asambhave tatra kātyāyanaḥ yathāhani tathā prātar nityaṃ snāyād anāturaḥ atyantamalinaḥ kāyo navacchidrasamanvitaḥ sravat eva divārātrau prātaḥsnānaṃ viśodhanam dakṣaḥ prātar madhyāhnayoḥ snānaṃ vānaprasthagṛhasthayoḥ yates trisavanaṃ snānaṃ sakṛt tu brahmacāriṇaḥ sarve cāpi sakṛt kuryur aśaktau codakaṃ vinā kiṃca aśiraskaṃ bhavet snānam aśaktau karmiṇāṃ sadā ārdreṇa vāsasā vāpi pāṇinā vāpi mārjanam śaṅkhaś ca asnātas tu pumān nārho japādihavanādiṣu kaurme vyāsagītāyām prātaḥsnānaṃ vinā puṃsāṃ pāpitvaṃ karmasu smṛtam home jape viśeṣeṇa tasmāt snānaṃ samācaret kāśīkhaṇḍe prasvedalālasādyāklinno nidrādhīno yato naraḥ prātaḥsnānāt tato 'rhaḥ syān mantrastotrajapādiṣu pādme ca devahūtivikuṇḍalasaṃvāde snānaṃ vinā tu yo bhuṅkte malāśī sa sadā naraḥ asnāyino 'śuces tasya vimukhāḥ pitṛdevatāḥ snānahīno naraḥ pāpaḥ snānahīno naro 'śuciḥ asnāyī narakaṃ bhuṅkte puṃskīṭādiṣu jāyate mahābhārate udyogaparvaṇi śrīviduroktau guṇā daśa snānaśīlaṃ bhajante balaṃ rūpaṃ svaravarṇapraśuddhiḥ sparśaś ca gandhaś ca viśuddhatā ca śrīḥ saukumāryaṃ pravarāś ca nāryaḥ pādme ca tatraiva yāmyaṃ hi yātanāduḥkhaṃ nityasnāyī na paśyati nityasnānena pūyante api pāpakṛto narāḥ prātaḥsnānaṃ hared vaiśya bāhyābhyantarajaṃ malam prātaḥsnānena niṣpāpo naro na nirayaṃ vrajet ye punaḥ srotasi snānam ācarantīha parvaṇi tenaiva narakaṃ yānti na jāyante kuyoniṣu duḥsvapnā duṣṭacintāś ca bandhyā bhavanti sarvadā prātaḥsnānena śuddhānāṃ puruṣāṇāṃ viśāṃ vara atrismṛtau snāne manaḥprasādaḥ syād devā abhimukhāḥ sadā saubhāgyaṃ śrīḥ sukhaṃ puṣṭiḥ puṇyaṃ vidyā yaśo dhṛtiḥ mahāpāpāny alakṣmīṃ ca duritaṃ durvicintitam śokaduḥkhādi harate prātaḥsnānaṃ viśeṣataḥ kaurme tatraiva prātaḥsnānaṃ praśaṃsanti dṛṣṭādṛṣṭakaraṃ hi tat prātaḥsnānena pāpāni pūyante nātra saṃśayaḥ kāśīkhaṇḍe ca prātaḥsnānāt yataḥ śudhyet kāyo 'yaṃ malinaḥ sadā chidrito navabhiś chidraiḥ sravaty eva divāniśam utsāhamedhāsaubhāgyarūpasampatpravartakam manaḥprasannatāhetuḥ prātaḥsnānaṃ praśasyate prātaḥ prātas tu yat snānaṃ saṃjāte cāruṇodaye prājāpatyasamaṃ prāhus tan mahāghavighātakṛt prātaḥsnānaṃ haret pāpam alakṣmīṃ glānim eva ca aśucitvaṃ ca duḥsvapnaṃ tuṣṭiṃ puṣṭiṃ prayacchati nopasarpanti vai duṣṭāḥ prātaḥsnāyijanaṃ kvacit dṛṣṭādṛṣṭaphalaṃ tasmāt prātaḥsnānaṃ samācaret snānamātraṃ tathā prātaḥsnānaṃ cātra niyojitam yadyapy anyo 'nyamilite pṛthag jñeye tathāpy amū atha tīrthagatas tatra dhautavastraṃ kuśāṃs tathā mṛttikāṃ ca taṭe nyasya snāyāt svasvavidhānataḥ adhautena tu vastreṇa nityanaimittikīṃ kriyām kurvan na phalam āpnoti kṛtā cen niṣphalā bhavet dhautāṅghripāṇir ācāntaḥ kṛtvā saṅkalpam ādarāt gaṅgādismaraṇaṃ kṛtvā tīrthāyārghyaṃ samarpayet sāgarasvananirghoṣadaṇḍahastāsurāntaka jagatsraṣṭar jaganmardin namāmi tvāṃ sureśvara imaṃ mantraṃ samuccārya tīrthasnānaṃ samācaret anyathā tatphalasyārdhaṃ tīrtheśo harati svayam natvātha tīrthaṃ snānārtham anujñāṃ prārthayed imām devadeva jagannātha śaṅkhacakragadādhara dehi viṣṇo mamānujñāṃ tava tīrthaniṣevaṇe vidhivan mṛdam ādāya tīrthatoye praviśya ca pravāhābhimukho nadyāṃ syād anyatrārkasammukhaḥ digbandhaṃ vidhinācarya tīrthāni parikalpya ca āvāhayed bhagavatīṃ gaṅgām ādityamaṇḍalāt darbhapāṇiḥ kṛtaprāṇāyāmaḥ kṛṣṇapadāmbujam dhyātvā tannāma saṃkīrtya nimajjet puṇyavāriṇi ācamya mūlamantraṃ ca saprāṇāyāmakaṃ japan kṛṣṇaṃ dhyāyan jale bhūyo nimajjya snānam ācaret kṛtvāghamarṣaṇāntaṃ ca nāmabhiḥ keśavādibhiḥ tatra dvādaśadhā toye nimajjya snānam ācaret śrīnāradapañcarātre prasiddheṣu ca tīrtheṣu yady anyasyābhidhāṃ smaret snātakaṃ taṃ tu tat tīrtham abhiśapya kṣaṇād vrajet pādme vaiśākhyamāhātmye śrīnāradāmbarīṣasaṃvāde evam uccārya tattīrthe pādau prakṣālya vāgyataḥ smaran nārāyaṇaṃ devaṃ snānaṃ kuryād vidhānataḥ tīrthaṃ prakalpayed dhīmān mūlamantram imaṃ paṭhan auṃ namo nārāyaṇāya mūlamantra udāhṛtaḥ darbhapāṇis tu vidhivad ācāntaḥ praṇato bhuvi caturhastasamāyuktaṃ caturasraṃ samantataḥ prakalpyāvāhayed gaṅgāṃ mantreṇānena mānavaḥ viṣṇupādaprasūtāsi vaiṣṇavī viṣṇudevatā trāhi nas tvenasas tasmād ā janmamaraṇāntikāt saptavārābhijaptena karasampuṭayojite mūrdhni kṛtvā jalaṃ bhūpaś catur vā pañca sapta vā snānaṃ kṛtvā mṛdā tadvad āmantrya tu vidhānataḥ aśvakrānte rathakrānte viṣṇukrānte vasundhare mṛttike hara me pāpaṃ yan mayā duṣkṛtaṃ kṛtam uddhṛtāsi varāheṇa viṣṇunā śatabāhunā namas te sarvalokānāṃ prabhavāraṇi suvrate guroḥ saṃnihitasyātha pitroś ca caraṇodakaiḥ viprāṇāṃ ca padāmbhodhiḥ kuryān mūrdhany abhiṣecanam tathā ca pādme guroḥ pādodakaṃ putra tīrthakoṭiphalapradam kiṃca viprapādodakaklinnaṃ yasya tiṣṭhati vai śiraḥ tasya bhāgīrathīsnānam ahany ahani jāyate tathā gautamīyatantre pṛthivyāṃ yāni tīrthāni tāni tīrthāni sāgare sasāgarāṇi tīrthāni pāde viprasya dakṣiṇe śaṅkhe vasanti sarvāṇi tīrthāni ca viśeṣataḥ śaṅkhena mūlamantreṇābhiṣekaṃ punar ācaret tathaiva tulasīmiśraśālagrāmaśilāmbhasā abhiṣekaṃ vidadhyāc ca pītvā tat kiṃcid agrataḥ tad uktaṃ gautamīyatantre śālagrāmaśilātoyaṃ tulasīgandhamiśritam kṛtvā śaṅkhe bhrāmayaṃs triḥ prakṣipen nijamūrdhani śālagrāmaśilātoyam apītvā yas tu mastake prakṣepaṇaṃ prakurvīta brahmahā sa nigadyate viṣṇupādodakān pūrvaṃ viprapādodakaṃ pibet viruddham ācaran mohād brahmahā sa nigadyate akālamṛtyuharaṇaṃ sarvavyādhivināśanam viṣṇoḥ pādodakaṃ pītvā śirasā dhārayāmy aham lekhyo 'grye kṛṣṇapādābjatīrthadhāraṇapānayoḥ mahimātra tu tattīrthenābhiṣekasya likhyate padmapurāṇe sa snātaḥ sarvatīrtheṣu sarvayajñeṣu dīkṣitaḥ śālagrāmaśilātoyair yo 'bhiṣekaṃ samācaret gaṅgā godāvarī revā nadyo muktipradās tu yāḥ nivasanti satīrthās tāḥ śālagrāmaśilājale koṭitīrthasahasrais tu sevitaiḥ kiṃ prayojanam tīrthaṃ yadi bhavet puṇyaṃ śālagrāmaśilodbhavam tatraiva śrīgautamāmbarīṣasaṃvāde yeṣāṃ dhautāni gātrāṇi hareḥ pādodakena vai ambarīṣa kule teṣāṃ dāso 'smi vaśagaḥ sadā rājante tāni tāvac ca tīrthāni bhuvanatraye yāvan na prāpyate toyaṃ śālagrāmābhiṣekajam skānde kārttikamāhātmye gṛhe'pi vasatas tasya gaṅgāsnānaṃ dine dine śālagrāmaśilātoyair yo 'bhiṣiñcati mānavaḥ tatraivānyatra ca yāni kāni ca tīrthāni brahmādyā devatās tathā viṣṇupādodakasyaite kalāṃ nārhanti ṣoḍaśīm śālagrāmodbhavo devo devo dvāravatībhavaḥ ubhayoḥ snānatoyena brahmahatyā nivartate kiṃca sa vai cāvabhṛtasnātaḥ sa ca gaṅgājalāplutaḥ viṣṇupādodakaṃ kṛtvā śaṅkheyaḥ snāti mānavaḥ śrīnṛsiṃhapurāṇe gaṅgāprayāgagayanaimiṣapuṣkarāṇi puṇyāni yāni kurujāṅgalayāmunāni kālena tīrthasalilāni punanti pāpaṃ pādodakaṃ bhagavataḥ prapunāti sadyaḥ smṛtau ca trirātriphaladā nadyo yāḥ kāścid asamudragāḥ samudragāś ca pakṣasya māsasya saritāṃ patiḥ ṣaṇmāsaphaladā godā vatsarasya tu jāhnavī pādodakaṃ bhagavato dvādaśābdaphalapradam garuḍapurāṇe jalaṃ ca yeṣāṃ tulasīvimiśritaṃ pādodakaṃ cakraśilāsamudbhavam nityaṃ trisandhyaṃ plavate na gātraṃ khagendra te dharmabahiṣkṛtā narāḥ tato jalāñjalīn kṣiptvā mūrdhni trīn kumbhamudrayā mūlenāthāviśeṣeṇa kuryād devāditarpaṇam tac ca vaidikeṣu prasiddham eva brahmādayo ye devās tān devān tarpayāmi bhūrdevāṃs tarpayāmi bhuvar devāṃs tarpayāmi svardevāṃs tarpayāmi bhūr bhuvaḥ svar devāṃs tarpayāmi ācāmyāṅgāni saṃmārjya snānavastrāṇyavāsasā paridhāyāṃśuke śukle niviśyācamanaṃ caret vidhivat tilakaṃ kṛtvā punaś cācamya vaiṣṇavaḥ vidhāya vaidikīṃ sandhyām athopāsīta tāntrikīm kaurme tatraiva prākkuleṣu tataḥ sthitvā darbheṣu susamāhitaḥ prāṇāyāmatrayaṃ kṛtvā dhyāyet sandhyām iti śrutiḥ manusmṛtau brāhmaṇāḥ śāktikāḥ sarve na śaivā na ca vaiṣṇavāḥ yata upāsate devīṃ gāyatrīṃ vedamātaram yā ca sandhyā jagatsūtir māyātītā hi niṣkalā aiśvarī kevalā śaktis tattvatrayasamudbhavā dhyātvārkamaṇḍalagatāṃ sāvitrīṃ tāṃ japed budhaḥ prāṅmukhaḥ satataṃ vipraḥ sandhyopāsanam ācaret kiṃca sahasraparamāṃ nityaṃ śatamadhyāṃ daśāvarām sāvitrīṃ vai japed vidvān prāṅmukhaḥ prayataḥ sthitaḥ kiṃca sandhyāhīno 'śucir nityam anarhaḥ sarvakarmasu yad anyat kurute kiṃcin na tasya phalam āpnuyāt yo 'nyatra kurute yatnaṃ dharmakārye dvijottamaḥ vihāya sandhyāpraṇatiṃ sa yāti narakāyutam ananyacetasaḥ śāntā brāhmaṇā vedapāragāḥ upāsya vidhivat sandhyāṃ prāptāḥ pūrve parāṃ gatim tataḥ sampūjya salile nijāṃ śrīmantradevatām tarpayed vidhinā tasya tathaivāvaraṇāni ca tathā ca bodhāyanasmṛtau haviṣāgnau jale puṣpair dhyānena hṛdaye harim arcanti sūrayo nityaṃ japena ravimaṇḍale pādme ca tatraiva sūrye cābhyarhaṇaṃ śreṣṭhaṃ salile salilādibhiḥ mūlamantram athoccārya dhyāyan kṛṣṇāṅghripaṅkaje śrīkṛṣṇaṃ tarpayāmīti triḥ samyak tarpayet kṛtī dhyānoddiṣṭasvarūpāya sūryamaṇḍalavartine kṛṣṇāya kāmagāyatryā dadyād arghyam anantaram śrīsanatkumārakalpe ādau manmatham uddhṛtya kāmadevapadaṃ vadet āyānte vidmahe puṣpabāṇāyeti padaṃ vadet dhīmahīti tathoktvātha tan no 'naṅgaḥ pracodayāt athārkamaṇḍale kṛṣṇaṃ dhyātvaitāṃ daśadhā japet kṣamasveti tam udvāsya dadyād arghyaṃ vivasvate vidhis tāntrikasandhyāyā jale'rcāyāś ca kaścana yo 'nyo manyeta so 'py atra tadviśeṣāya likhyate ādau dakṣiṇahastena gṛhṇīyād vāri vaiṣṇavaḥ tato hṛdayamantreṇa vāmapāṇitale'rpayet tadaṅgulīviniryātāmbhaḥkaṇair dakṣapāṇinā mastake netramantreṇa kuryāt samprokṣaṇaṃ tataḥ śiṣṭaṃ tac cāstramantreṇādāyāmbho dakṣapāṇinā adhaḥ kṣipet punaś caivam iti vāracatuṣṭayam punar hṛdayamantreṇādāyāmbho dakṣapāṇinā nāsāpuṭena vāmenāghrāyānyena visarjayet athāmbho 'ñjalim ādāya sūryamaṇḍalavartine arghyaṃ gopālagāyatryā kṛṣṇāya trir nivedayet brūyād gopījanaṃ ṅe'ntaṃ vidmahe ity ataḥ param punar gopījanaṃ tadvad dhīmahīti tataḥ param tan naḥ kṛṣṇa iti prānte prapūrvaṃ codayād iti mūrdhni nyaset tadaṅgāni lalāṭe netrayor dvayoḥ bhujayoḥ pādayoś caiva sarvāṅgeṣu tathā kramāt tāni coktāni pañcabhiś ca tribhiś caiva pañcabhiś ca tribhiḥ punaḥ caturbhiś ca caturbhiś ca kuryād aṅgāni varṇakiḥ rāsakrīḍārataṃ kṛṣṇaṃ dhyātvā cādityamaṇḍale tatsammukhotkṣiptabhujo gāyatrīṃ tāṃ japet kṣaṇam aṅganyāsaṃ svamantreṇa kṛtvāthābjaṃ jalāntare saṃcintya pīṭhamantreṇa tarpayec ca sakṛt sakṛt tasmiṃś ca kṛṣṇam āvāhya sakalīkṛtya mānasān pañcopacārāt dattvāpsu dhenumudrāṃ pradarśayet tajjalaṃ cāmṛtaṃ dhyātvā svamantreṇābhimantrya ca aṣṭottaraśataṃ kṛṣṇottamāṅge tarpayet kṛtī tataś ca mūlamantreṇa vārān vai pañcaviṃśatim abhijaptenodakenācamanaṃ vidhinā caret pādme brahmāṇaṃ tarpayet pūrvaṃ viṣṇuṃ rudraṃ prajāpatīn devā yakṣās tathā nāgā gandharvāpsarasāṃ gaṇāḥ krūrāḥ sarpāḥ suparṇāś ca taravo jambhakādayaḥ vidyādharā jaladharās tathaivākāśagāminaḥ nirādhārāś ca ye jīvāḥ pāpadharmaratāś ca ye teṣām āpyāyanāyaitad dīyate salilaṃ mayā kṛtopavīto devebhyo nivītī ca bhavet tataḥ manuṣyāṃs tarpayed bhaktyā ṛṣiputrān ṛṣīṃs tathā sanakaś ca sanandaś ca tṛtīyaś ca sanātanaḥ kapilaś cāsuriś caiva voḍhuḥ pañcaśikhas tathā sarve te tṛptim āyāntu maddattenāmbunā sadā marīcim atryaṅgirasau pulastyaṃ pulahaṃ kratum pracetasaṃ vasiṣṭhaṃ ca bhṛguṃ nāradam eva ca devabrahmaṛṣīn sarvāṃs tarpayet sākṣatodakaiḥ apasavyaṃ tataḥ kṛtvāsavyaṃ jānu ca bhūtale agniṣvāttās tathā saumyā barhiṣmantas tathoṣmapāḥ kavyānalau barhiṣadas tathā caivājyapāḥ punaḥ tarpayet pitṛbhaktyā ca satilodakacandanaiḥ yamāya dharmarājāya mṛtyave cāntakāya ca vaivasvatāya kālāya sarvabhūtākṣayāya ca auḍumbarāya dadhnāya nīlāya parameṣṭhine vṛkodarāya citrāya citraguptāya vai namaḥ darbhapāṇiḥ suprayataḥ pitṝn svān tarpayet tataḥ pitrādīn nāmagotreṇa tathā mātāmahān api saṃtarpya vidhinā sarvān imaṃ mantram udīrayet ye'bāndhavā bāndhavā vā ye'nyajanmani bāndhavāḥ te tṛptim akhilāṃ yāntu ye cāsmattoyakāṅkṣiṇaḥ sandhyopāsanataḥ pūrvaṃ kecid devāditarpaṇam manyante sakṛd evedaṃ purāṇoktānusārataḥ tathā ca pādme snāne mṛdgrahaṇānantaram evaṃ snātvā tataḥ paścād ācamya suvidhānataḥ utthāya vāsasī śukle śuddhe tu paridhāya vai tatas tu tarpaṇaṃ kuryāt trailokyāpyāyanāya vai ata eva śrīrāmārcanacandrikāyām niṣpīḍayitvā vastraṃ tu paścāt sandhyāṃ samācaret anyathā kurute yas tu snānaṃ tasyāphalaṃ bhavet kiṃca vastraṃ triguṇitaṃ yas tu niṣpīḍayati mūḍhadhīḥ vṛthā snānaṃ bhavet tasya niṣpīḍayati cāmbuni kāśīkāṇḍe api sarvanadītoyair mṛtkūṭaiś cātha gorasaiḥ āpātam ācarecchaucaṃ bhāvaduṣṭo na śuddhibhāk naktaṃ dinaṃ nimajjyāpsu kaivartāḥ kimu pāvanāḥ śataśo 'pi tathā snātā na śuddhā bhāvadūṣitāḥ pādme vaiśākhamāhātmye śrīnāradāmbarīṣasaṃvāde puṇyena gāṅgena jalena kāle deśe'pi yaḥ snānaparo 'pi bhūpa ā janmato bhāvahato 'pi dātā na śudhyatīty eva mataṃ mamaitat prajvālya vahniṃ ghṛtatailasiktaṃ pradakṣiṇāvartaśikhaṃ svakāle praviśya dagdhaḥ kila bhāvaduṣṭo na svargam āpnoti phalaṃ na cānyat ata eva bhaviṣyottare yasya hastau ca pādau ca vāṅ manaś ca susaṃyatam vidyātapaś ca kīrtiś ca sa tīrthaphalam āpnuyāt aśraddadhānaḥ pāpātmā nāstiko 'cchinnasaṃśayaḥ hetuniṣṭhaś ca pañcaite na tīrthaphalabhāginaḥ iti śrīgopālabhaṭṭavilikhite śrībhagavadbhaktivilāse śaucīyo nāma tṛtīyo vilāsaḥ snātvā śrīkṛṣṇacaitanyanāmatīrthottame sakṛt nityāśuciḥ śucīndraḥ san svadharmaṃ vaktum arhati atha svagṛham āgacched ādau natveṣṭadevatām gurūn jyeṣṭhāṃś ca puṣpaidhaḥkuśāmbhodhāraketarān tathā ca śrīnṛsiṃhapurāṇe jale devaṃ namaskṛtya tato gacched gṛhaṃ pumān pauruṣeṇa tu sūktena tato viṣṇuṃ samarcayet mandiraṃ mārjayed viṣṇor vidhāyācamanādikam kṛṣṇaṃ paśyan kīrtayaṃś ca dāsyenātmānam arpayet śuddhaṃ gomayam ādāya tato mṛtsnāṃ jalaṃ tathā bhaktyā tat parito limped abhyukṣec ca tadaṅganam tathā ca navamaskandhe śrīmadambarīṣopākhyāne sa vai manaḥ kṛṣṇapadāravindayor vacāṃsi vaikuṇṭhaguṇānuvarṇane karau harer mandiramārjanādiṣu śrutiṃ cakārācyutasatkathodaye ekādaśaskandhe śrībhagavaduddhavasaṃvāde bhagavaddharmakathane sammārjanopalepābhyāṃ sekamaṇḍalavartanaiḥ gṛhaśuśrūṣaṇaṃ mahyaṃ dāsavad yad amāyayā śrīnṛsiṃhapurāṇe narasiṃhagṛhe nityaṃ yaṃ sammārjanam ācaret samastapāpanirmukto viṣṇuloke sa modate śrīviṣṇudharmottare saṃmārjanaṃ tu yaḥ kuryāt puruṣaḥ keśavālaye rajastamobhyāṃ nirmuktaḥ sa bhaven nātra saṃśayaḥ pāṃśūnāṃ yāvatāṃ rājan kuryāt saṃmārjanaṃ naraḥ tāvanty abdāni sa sukhī nākam āsādya modate śrīvārāhe yāvatkāni prahārāṇi bhūmisaṃmārjane daduḥ tāvadvarṣasahasrāṇi śākadvīpe mahīyate jāyate mama bhaktaś ca sarvadharmasamanvitaḥ śucir bhāgavataḥ śuddho hy aparādhavivarjitaḥ tato bhuktvā sarvabhogān tīrtvā saṃsārasāgaram śākadvīpāt paribhraṣṭaḥ svargalokaṃ sa gacchati nandanaṃ vanam āśritya modate cāpsaraiḥ saha nandanāc ca paribhraṣṭo mama karmavyavasthitaḥ sarvasaṅgāt parityajya mama lokaṃ tu gacchati tatraiva gomayaṃ gṛhya vai bhūmiṃ mama veśmopalepayet yāvatas tu padāṃs tatra samantād upalepayet tāvadvarṣasahasrāṇi madbhakto jāyate tathā samīpe yadi vā dūre yaś cālayati gomayam yāvat tasya padāgrāṇi tāvat svarge mahīyate śālmalau tatparibhraṣṭo rājā bhavati dhārmikaḥ madbhaktaś caiva jāyate sarvaśāstraviśāradaḥ yaś cālepayate bhūmiṃ gomayena dṛḍhavrataḥ tasya dṛṣṭvānulepaṃ tu mama tuṣṭiḥ prajāyate goś ca yasyāḥ purīṣeṇa kriyate bhūmilepanam ekenaiva tu lepena goyonyā vipramucyate sthānopalepane bhūme salilaṃ yo dadāti me tasya puṇyaṃ mahābhāge śṛṇu tattvena niṣkalam yāvanti jalabindūni lipyamānasya sundari tāvadvarṣasahasrāṇi svargaloke mahīyate yāvanto bindavaḥ kecit pānīyasya vasundhare tāvadvarṣasahasrāṇi krauñcadvīpe mahīyate krauñcadvīpāt paribhraṣṭaḥ sarvadharmaparāyaṇaḥ sarvasaṅgān parityajya mama lokaṃ ca gacchati śrīviṣṇudharmottare kṛtvopalepanaṃ viṣṇor naras tv āyatane sadā gomayena śubhān lokān ayatnād eva gacchati hastapramāṇaṃ bhūbhāgam upalipya narādhipa devarāmāśataṃ nāke labhate satataṃ naraḥ nārasiṃhe gomayena mṛdā toyair yaḥ kuryād upalepanam cāndrāyaṇaphalaṃ prāpya viṣṇuloke mahīyate tatraiva śrīdharmarājasya dūtānuśāsane saṃmārjanaṃ yaḥ kurute gomayenopalepanam karoti bhavane viṣṇos tyājyaṃ teṣāṃ kulatrayam śrīviṣṇudharmottare abhyukṣaṇaṃ tu yaḥ kuryāt pānīyena surālaye sa śāntatāpo bhavati nātra kāryā vicāraṇā abhyukṣaṇaṃ tu yaḥ kuryād devadevājire naraḥ sarvapāpavinirmukto vāruṇaṃ lokam aśnute sarvatobhadrapadmādīn abhijñaḥ svastikāni ca viracayya vicitrāṇi maṇḍayeddharimandiram tathā ca nārasiṃhe saṃmārjanopalepābhyāṃ raṅgapadmādiśobhanam kuryāt sthānaṃ mahāviṣṇoḥ sojjvalāṅgaṃ mudānvitaḥ skandapurāṇe kārttikaprasaṅge agamyagamane pāpam abhakṣyasya ca bhakṣaṇe sarvaṃ tannāśam āpnoti maṇḍayitvā harer gṛham aṇumātraṃ tu yaḥ kuryān maṇḍalaṃ keśavāgrataḥ mṛdā dhātuvikāraiś ca divi kalpaśataṃ vaset śālagrāmaśilāgre tu yaḥ kuryāt svastikaṃ śubham kārttike tu viśeṣeṇa punāty ā saptamaṃ kulam maṇḍalaṃ kurute nityaṃ yā nārī keśavāgrataḥ saptajanmāni vaidhavyaṃ na prāpnoti kadācana gṛhītvā gomayaṃ yā tu maṇḍalaṃ keśavāgrataḥ bhartur viyogaṃ nāpnoti santateś ca dhanasya ca prāṅgaṇaṃ varṇakopetaṃ svastikaiś ca samanvitam devasya kurute yas tu krīḍate bhuvanatraye nāradīye mṛdā dhātuvikārair vā varṇakair gomayena vā viṣṇuloke'tha tatra rathaiḥ saspṛhaṃ vīkṣyate sukhī haribhaktisudhodaye upalipyālayaṃ viṣṇoś citrayitvātha varṇakaiḥ viṣṇuloke'tha tatrasthaiḥ saspṛhaṃ vīkṣyate sukhī āgame vidiggatacatuṣkāṇi bhittvā ṣoḍaśadhā sudhīḥ mārjayet svastikākāraṃ śvetapītāruṇāsitaiḥ tatra ca pañcarātravacanam rajāṃsi pañcavarṇāni maṇḍalārthaṃ hi kārayet śālitaṇḍulacūrṇena śuklaṃ vā yavasambhavam raktakuṅkumasindūragairikādisamudbhavam haritālodbhavaṃ pītaṃ rajanīsambhavaṃ kvacit kṛṣṇaṃ dagdhair haridyavair haritpītair vimiśritam tato dhvajapatākādi vinyasya harimandire vicitraṃ bhūṣayet tac ca bhagavadbhaktimān naraḥ dhvajam āropayed yas tu prāsādopari bhaktitaḥ tasya brahmapade vāsaḥ krīḍate brahmaṇā saha bṛhannāradīye yaḥ kuryād viṣṇubhavane dhvajāropaṇam uttamam sampūjyate viriñcyādyaiḥ kim anyair bahubhāṣitaiḥ tatraivāgre ca paṭo dhvajasya viprendra yāvac calati vāyunā tāvanti pāpajālāni naśyanty eva na saṃśayaḥ mahāpātakayukto vā yukto vā sarvapātakaiḥ dhvajaṃ viṣṇugṛhe kṛtvā mucyate sarvapātakaiḥ āropitaṃ dhvajaṃ dṛṣṭvā ye'bhinandanti dhārmikāḥ te'pi sarve pramucyante mahāpātakakoṭibhiḥ evaṃ bṛhannāradīye khyātaṃ yac cānyad adbhutam dhvajāropaṇamāhātmyaṃ tad draṣṭavyam ihākhilam dvārakāmāhātmye kṛṣṇālayaṃ yaḥ kurute patākābhiś ca śobhitam sadaiva tasya loke tu vāsas tasya na cānyataḥ viṣṇudharmottare patākāṃ ca śubhāṃ dattvā tathā keśavaveśmani vāyulokam avāpnoti bahūn abdagaṇān dvijaḥ dodhūyate yathā sā tu vāyunā keśavālaye tathā tasyāpi sakalaṃ dehāt pāpaṃ vidhūyate dvārakāmāhātmye tatraiva bhūpa vandanamālāṃ tu kurute kṛṣṇaveśmani devakanyāvṛtair lakṣaiḥ sevyate suranāyakaiḥ yaḥ kuryāt kṛṣṇabhavanaṃ kadalīstambhaśobhitam nandate cāpsaroyuktaḥ svāgataṃ tasya devarāṭ tatra tāmrādipātraṃ yat prabhor vastrādikaṃ ca yat pīṭhādikaṃ ca tat sarvaṃ yathoktaṃ ca viśodhayet nārasiṃhe pādapīṭhaṃ ca kṛṣṇasya bilvapatreṇa dharṣayet uṣṇāmbunā ca prakṣālya sarvapāpaiḥ pramucyate mārkaṇḍeyapurāṇe uḍumbarāṇām amlena kṣāreṇa trapusīsayoḥ bhasmāmbubhiś ca kāṃsyānāṃ śuddhiḥ plāvo dravasya ca vāyupurāṇe ca maṇivajrapravālānāṃ muktāśaṅkhopalasya ca siddhārthakānāṃ kalkena tilakalkena vā punaḥ brāhme suvarṇarūpyaśaṅkhāśmaśuktiratnamayāni ca kāṃsyāyastāmraraityāni trapusīsamayāni ca nirlepāni tu śudhyanti kevalenodakena tu śūdrocchiṣṭāni śodhyāni tridhā kṣārāmlavāribhiḥ atiduṣṭaṃ tu pātrādi viśodhyātithyakarmaṇe yuñjyāt tatparivartāya prabhukarmāntarāya vā etasya parivartena prabhave'nyat samarpayet ity ayaṃ sarvato loke sadācāro virājate manuḥ tāmrāyaḥkāṃsyaraityānāṃ trapuṇaḥ sīsakasya ca śaucaṃ yathārhaṃ kartavyaṃ kṣārāmlodakavāribhiḥ śaṅkhaḥ amlodakena tāmrasya sīsasya trapuṇas tathā kṣāreṇa śuddhiṃ kāṃsyasya lauhasya ca vinirdiśet kiṃca sūtikocchiṣṭabhāṇḍasya surādyupahatasya ca triḥsaptamārjanācchuddhir na tu kāṃsyasya tāpanam anyatra ca tāmram amlena śudhyena na cedāmiṣalepanam āmiṣeṇa tu yal liptaṃ punar dāhena śudhyanti brāhme sūtikāśavaviṇmūtrarajasvalahatāni ca prakṣeptavyāni tāny agnau yac ca yāvat sahed api ata eva devalaḥ lohānāṃ dahanācchuddhir bhasmanā gomayena vā dahanāt khananād vāpi śailānām ambhasāpi vā kāṣṭhānāṃ takṣaṇācchuddhir mṛdgomayajalair api mṛṇmayānāṃ tu pātrāṇāṃ dahanācchuddhir iṣyate manuḥ madyair mūtraiḥ purīṣair vā ṣṭhīvanaiḥ pūyaśoṇitaiḥ saṃspṛṣṭaṃ naiva śudhyeta punaḥpākena mṛnmayam vṛddhaśātātapaḥ saṃhatānāṃ tu pātrāṇāṃ yad ekam upahanyate tasyaivaṃ śodhanaṃ proktaṃ sāmānyadravyaśuddhikṛt tatra śaṅkhaḥ tāntavaṃ malinaṃ pūrvam adbhiḥ kṣāraiś ca śodhayet aṃśubhiḥ śoṣayitvā vā vāyunā vā samāharet ūrṇāpaṭṭāṃśukakṣaumadukūlāvikacarmaṇām alpāśauce bhavecchuddhiḥ śoṣaṇaprokṣaṇādibhiḥ tāny evāmedhyaliptāni nenijyād gaurasarṣapaiḥ dhānyakalkaiḥ parṇakalkaiḥ rasaiś ca phalavalkalaiḥ tulikādyupadhānāni puṣparatnāmbarāṇi ca śodhayitvātape kiṃcit karair unmārjayen muhuḥ paścāc ca vāriṇā prokṣya śucīty evam udāharet tāny apy atimalāktāni yathāvat pariśodhayet śātātapaḥ kusumbhakuṅkumāraktās tathā lākṣārasena ca prakṣālanena śudhyanti caṇḍālasparśane tathā yamaḥ kṛṣṇājinānāṃ vātaiś ca bālānāṃ mṛdbhir ambhasā gomūtreṇāsthidantānāṃ kṣaumāṇāṃ gaurasarṣapaiḥ śaṅkhaḥ siddhārthakānāṃ kalkena dantaśṛṅgamayasya ca govālaiḥ phalapātrāṇām asthnāṃ syācchṛṅgavat tathā kiṃca niryāsānāṃ guḍānāṃ ca lavaṇānāṃ tathaiva ca kusumbhakusumānāṃ ca ūrṇākārpāsayos tathā prokṣaṇāt kathitā śuddhir ity āha bhagavān yamaḥ manuḥ adbhis tu prokṣaṇaṃ śaucaṃ bahūnāṃ dhānyavāsasām prakṣālanena tv alpānām adbhiḥ śaucaṃ vidhīyate cailavatcarmaṇāṃ śuddhir vaidalānāṃ tathaiva ca śākamūlaphalānāṃ ca dhānyavatśuddhir iṣyate prokṣaṇāt tṛṇakāṣṭhaṃ ca palālaṃ caiva śudhyati mārjanopāñjanair veśma punaḥpākena mṛnmayam kiṃca yāvan nāpaity amedhyāktād gandho lepaś ca tatkṛtaḥ tāvan mṛdvāri cādeyaṃ sarvāsu dravyaśuddhiṣu bṛhaspatiḥ vastravaidalacarmādeḥ śuddhiḥ prakṣālanaṃ smṛtam atiduṣṭasya tanmātraṃ tyajecchittvā tu śuddhaye viṣṇuḥ mṛtparṇatṛṇakāṣṭhānāṃ śvāsthicāṇḍālavāyasaiḥ sparśane vihitaṃ śaucaṃ somasūryāṃśumārutaiḥ baudhāyanaḥ āsanaṃ śayanaṃ yānaṃ nāvaḥ panthās tṛṇāni ca mārutārkeṇa śudhyanti pakveṣṭaracitāni ca tatra baudhāyanaḥ vrīhayaḥ prokṣaṇād adbhiḥ śākamūlaphalāni ca tanmātrasyāpahārād vā nistuṣīkaraṇena ca śaṅkhaḥ śrapaṇaṃ ghṛtatailānāṃ plāvanaṃ gorasasya ca bhāṇḍāni plāvayed adbhiḥ śākamūlaphalāni ca brāhme dravadravyāṇi bhūrīṇi pariplāvyāni cāmbhasā śasyāni vrīhayaś caiva śākamūlaphalāni ca tyaktvā tu dūṣitaṃ bhāgaṃ plāvyāny atha jalena tu bṛhaspatiḥ tāpanaṃ ghṛtatailānāṃ plāvanaṃ gorasasya ca tanmātram uddhṛtaṃ śudhyet kaṭhinaṃ tu payodadhi avilīnaṃ tathā sarpir vilīnaṃ śrapaṇena tu ādhāradoṣe tu nayet pātrāt pātrāntaraṃ dravam ghṛtaṃ ca pāyasaṃ kṣīraṃ tathaikṣavaraso guḍaḥ śūdrabhāṇḍasthitaṃ takraṃ tathā madhu na duṣyati kiṃca manuḥ ucchiṣṭena tu saṃspṛṣṭo dravyahastaḥ kathaṃcana anidhāyaiva tad dravyam ācāntaḥ śucitām iyāt anye'pi śuddhividhayo dravyāṇāṃ smṛtiśāstrataḥ apekṣyā vaiṣṇavair jñeyās tattadvistāraṇair alam praṇamyātha mahāviṣṇuṃ prārthyānujñāṃ tu vaiṣṇavaḥ samāharet śrītulasīṃ puṣpādi ca yathoditam yac ca hārītavacanam snānaṃ kṛtvā tu ye kecit puṣpaṃ gṛhṇanti vai dvijāḥ devatās tan na gṛhṇanti bhasmībhavati kāṣṭhavat tac ca madhyāhnasnānaviṣayaṃ yata uktaṃ pādme vaiśākhamāhātmye asnātvā tulasīṃ chittvā devārthaṃ pitṛkarmaṇi tat sarvaṃ niṣphalaṃ yāti pañcagavyena śudhyati svagṛhe vācaran snānaṃ prakṣālyāṅghrī karau tathā ācamyāyamya ca prāṇān kṛtanyāso hariṃ smaret tato gaṇādikaṃ smṛtvā tulasīmiśritair jalaiḥ pūrṇe pātre samastāni tīrthāny āvāhayet kṛtī āvāhanamantraś cāyam gaṅge ca yamune caiva godāvari sarasvati narmade sindhukāveri jale'smin sannidhiṃ kuru athavā jāhnavīm eva sarvatīrthamayīṃ budhaḥ āvāhayed dvādaśabhir nāmabhir jalabhājane dvādaśanāmāni nalinī nandinī sītā mālinī ca mahāpagā viṣṇupādārghyasambhūtā gaṅgā tripathagāminī bhāgīrathī bhogavatī jāhnavī tridaśeśvarī padmapurāṇe ca vaiśākhamāhātmye nandinīty eva te nāma vedeṣu nalinīti ca dakṣā pṛthvī ca vihagā viśvagāthā śivapriyā vidyādharī mahādevī tathā lokaprasādinī kṣemaṃkarī jāhnavī ca śāntā śāntipradāyinī athācamya guruṃ smṛtānujñāṃ prārthya ca pūrvavat kṛṣṇapādābjato gaṅgāṃ patantīṃ mūrdhni cintayet tathā coktaṃ śrīnāradapañcarātre svasthitaṃ puṇḍarīkākṣaṃ mantramūrtiṃ prabhuṃ smaret anantādityasaṅkāśaṃ vāsudevaṃ caturbhujam śaṅkhacakragadāpadmadharaṃ pītāmbarāvṛtam śyāmalaṃ śāntavadanaṃ prasannaṃ varadekṣaṇam divyacandanaliptāṅgaṃ cārahāsamukhāmbujam anekaratnasaṃchannajvalanmakarakuṇḍalam vanamālāparivṛtaṃ nāradādibhir arcitam keyūravalayopetaṃ suvarṇamukuṭojjvalam sarvāṅgasundaraṃ devaṃ sarvābharaṇabhūṣitam tatpādapaṅkajād dhārāṃ nipatantīṃ svamūrdhani cintayed brahmarandhreṇa praviśantīṃ svakāṃ tanum tayā saṃkṣālayet sarvam antardehagataṃ malam tatkṣaṇād virajā mantrī jāyate sphaṭikopamaḥ idaṃ snānāntaraṃ māntrāt sahasram adhikaṃ smṛtam sakṛn nārāyaṇetyādi vacanaṃ tatra kīrtayet snānakāle tu tannāma saṃsmarec ca mahāprabhum tathā ca kūrmapurāṇe āpo nārāyaṇodbhūtās tā evāsyāyanaṃ yathaḥ tasmān nārāyaṇaṃ devaṃ snānakāle smared budhaḥ snāyād uṣṇodakenāpi śakto 'py āmalakais tathā tilais tailaiś ca saṃvarjya pratiṣiddhadināni tu ṣaṭtriṃśanmate āpaḥ svabhāvato medhyā viśeṣād agniyogataḥ tena santaḥ praśaṃsanti snānam uṣṇena vāriṇā yamaś ca āpaḥ svayaṃ sadā pūtā vahnitaptā viśeṣataḥ tasmāt sarveṣu kāleṣu uṣṇāmbhaḥ pāvanaṃ smṛtam yac coktaṃ śaṅkhena snātasya vahnitaptena tathaivātapavāriṇā śarīraśuddhir vijñeyā na tu snānaphalaṃ bhavet tat tu kāmyanaimittikaviṣayam kuryān naimittikaṃ snānaṃ śītādbhiḥ kāmyam eva ca nityaṃ yādṛcchikaṃ caiva yathāruci samācaret tatra yamaḥ putrajanmani saṅkrāntau grahaṇe candrasūryayoḥ aspṛśyasparśane caiva na snāyād uṣṇavāriṇā vṛddhamanuḥ paurṇamāsyāṃ tathā darśe yaḥ snāyād uṣṇavāriṇā sa gohatyākṛtaṃ pāpaṃ prāpnotīha na saṃśayaḥ tatra mārkaṇḍeyaḥ tuṣyaty āmalakair viṣṇur ekādaśyāṃ viśeṣataḥ śrīkāmaḥ sarvadā snānaṃ kurvītāmalakair naraḥ saptamyāṃ na spṛśet tailaṃ nīlīvastraṃ na dhārayet na cāpy āmalakaṃ snāyān na kuryāt kalahaṃ naraḥ bhṛguḥ amāṃ ṣaṣṭhīṃ saptamīṃ ca navamīṃ ca trayodaśīm saṅkrāntau ravivāre ca snānamālakais tyajet yājñavalkyaḥ dhātrīphalair amāvasyāsaptamīnavamīṣu ca yaḥ snāyāt tasya hīyante tejaś cāyurdhanaṃ sutāḥ tatra bṛhaspatiḥ sarvakālaṃ tilaiḥ snānaṃ punar vyāso 'bravīn muniḥ ṣaṭtriṃśanmate tathā saptamyamāvasyāsaṅkrāntigrahaṇeṣu ca dhanaputrakalatrārthī tilaspṛṣṭaṃ na saṃspṛśet tatraiva ṣaṣṭhyāṃ tailam anāyuṣyaṃ caturthīṣv api ca parvasu yogī yājñavalkyaḥ daśamyāṃ tailam apṛṣṭvā yaḥ snāyād avicakṣaṇaḥ catvāri tasya naśyanti āyuḥ prajñā yaśodhanam mohāt pratipadaṃ ṣaṣṭhīṃ kuhūṃ riktātithiṃ tathā tailenābhyañjayed yas tu caturbhiḥ parihīyate pañcadaśyāṃ caturdaśyāṃ saptamyāṃ ravisaṅkrame dvādaśyāṃ saptamīṃ ṣaṣṭhīṃ tailasparśaṃ vivarjayet anyac ca saptamyāṃ na spṛśet tailaṃ navamyāṃ pratipady api aṣṭamyāṃ ca caturdaśyām amāvasyāṃ viśeṣataḥ kiṃca snāne vā yadi vāsnāne pakkatailaṃ na duṣyati kiṃca atrismṛtau tailābhyakto ghṛtābhyakto viṇmūtre kurute dvijaḥ ahorātroṣito bhūtvā pañcagavyena śudhyati athāṅgamalam uttārya snātvā vidhivad ācaret nāsālagnena culukodakenaivāghamarṣaṇam tato gurvādipādodaiḥ prāgvat kṛtvābhiṣecanam kāryo 'bhiṣekaḥ śaṅkhena tulasīmiśritair jalaiḥ gāruḍe mārjayaty abhiṣeke tu tulasyā vaiṣṇavo naraḥ sarvatīrthamayaṃ dehaṃ tatkṣaṇāt dvija jāyate tulasīdalajasnāne ekādaśyāṃ viśeṣataḥ mucyate sarvapāpebhyo yadyapi brahmahā bhavet tanmūlamṛttikābhyaṅgaṃ kṛtvā snāti dine dine daśāśvamedhāvabhṛtaṃ labhate snānajaṃ phalam tulasīdalasaṃmiśraṃ toyaṃ gaṅgāsamaṃ viduḥ yo vahecchirasā nityaṃ dhṛtā bhavati jāhnavī pādodakaṃ tāmrapātre kṛtvā satulasīdalam śaṅkhaṃ kṛtvābhiṣiñceta mūlenaiva svamūrdhani tanmāhātmye coktaṃ pādme kārttikamāhātmye dvārakācakrasaṃyuktaśālagrāmaśilājalam śaṅkhe kṛtvā tu nikṣiptaṃ snānārthaṃ tāmrabhājane tulasīdalasaṃyuktaṃ brahmahatyāvināśanam snānaśāṭītareṇaiva vāsasāmbhāṃsi gātrataḥ saṃmārjya vāsasī dadhyāt paridhānottarīyake tatrātriḥ adhautaṃ kārudhautaṃ vā paredyudhautam eva vā kāṣāyaṃ malinaṃ vastraṃ kaupīnaṃ ca parityajet na cārdram eva vasanaṃ paridadhyāt kadācana nagno malinavastraḥ syāt nagnaś cārdhapaṭas tathā nagno dviguṇavastraḥ syān nagno raktapaṭas tathā nagnaś ca syūtavastraḥ syān nagnaḥ snigdhapaṭas tathā dvikaccho 'nuttarīyaś ca nagnaś cāvastra eva ca śrautaṃ smārtaṃ tathā karma na nagnaś cintayed api mohāt kurvann adho gacchet tad bhaved āsuraṃ smṛtam japahomopavāseṣu dhautavastradharo bhavet alaṃkṛtaḥ śucir maunī śrāddhādau ca jitendriyaḥ gobhilaḥ ekavastro na bhuñjīta na kuryād devanārcanam trailokyasammohanapañcarātre śuklavāso bhaven nityaṃ raktaṃ caiva vivarjayet aṅgirāḥ śaucaṃ sahasraromāṇāṃ vāyvagnyarkenduraśmibhiḥ retaḥspṛṣṭaṃ śavaspṛṣṭam āvikaṃ naiva duṣyati anyatra ca chinnaṃ vā saṃdhitaṃ dagdham āvikaṃ na praduṣyati āvikena tu vastreṇa mānavaḥ śrāddham ācaret gayāśrāddhasamaṃ proktaṃ pitṛbhyo dattam akṣayam na kuryāt saṃdhitaṃ vastraṃ devakarmaṇi bhūmipa na dagdhaṃ na ca vai chinnaṃ pārakyaṃ na tu dhārayet kākaviṣṭhāsamaṃ hy uktam avidhautaṃ ca yad bhavet rajakād āhṛtaṃ yac ca na tad vastraṃ bhavecchuci kīṭaspṛṣṭaṃ tu yad vastraṃ purīṣaṃ yena kāritam mūtraṃ vā maithunaṃ vāpi tad vastraṃ parivarjayet āvikaṃ tu sadā vastraṃ pavitraṃ rājasattama pitṛdevamanuṣyāṇāṃ kriyāyāṃ ca praśasyate dhautādhautaṃ tathā dagdhaṃ saṃdhitaṃ rajakāhṛtam śukramūtraraktaliptaṃ tathāpi paramaṃ śuci agnir āvikavastraṃ ca brāhmaṇāś ca tathā kuśāḥ caturṇāṃ na kṛto doṣo brahmaṇā parameṣṭhinā kiṃcānyatra dhārayed vāsasī śuddhe paridhānottarīyake acchinnasudaśe śukle ācāmet pīṭhasaṃsthitaḥ bahvṛcapariśiṣṭe yatīnām āsanaṃ śuklaṃ kūrmākāraṃ tu kārayet anyeṣāṃ tu catuṣpādaṃ caturasraṃ tu kārayet gośakṛnmayaṃ bhinnaṃ tathā palāśapaippalam lohabaddhaṃ sadaivārkaṃ varjayed āsanaṃ budhaḥ tatraiva dānam ācamanaṃ homaṃ bhojanaṃ devatārcanam prauḍhapādo na kurvīta svādhyāyaṃ caiva tarpaṇam āsanārūḍhapādas tu jānunor vātha jaṅghayoḥ kṛtāvasakthiko yas tu prauḍhapādaḥ sa ucyate tato bhūmigatāṅghriḥ san niviśyācamya darbhabhṛt ūrdhvapuṇḍrādikaṃ kuryāt śrīgopīcandanādinā tatrādāv anulepena bhagavaccaraṇābjayoḥ nirmālyena prasādena sarvāṇy aṅgāni mārjayet tad uktaṃ brāhme śrībhagavatā śālagrāmaśilālagnaṃ candanaṃ dhārayet sadā sarvāṅgeṣu mahāśuddhisiddhaye kamalāsana tato dvādaśabhiḥ kuryān nāmabhiḥ keśavādibhiḥ dvādaśāṅgeṣu vidhivad ūrdhvapuṇḍrāṇi vaiṣṇavaḥ padmapurāṇe uttarakhaṇḍe lalāṭe keśavaṃ dhyāyen nārāyaṇam athodare vakṣaḥsthale mādhavaṃ tu govindaṃ kaṇṭhakūpake viṣṇuṃ ca dakṣiṇe kukṣau bāhau ca madhusūdanam trivikramaṃ kandhare tu vāmanaṃ vāmapārśvake śrīdharaṃ vāmabāhau tu hṛṣīkeśaṃ tu kandhare pṛṣṭhe tu padmanābhaṃ ca kaṭyāṃ dāmodaraṃ nyaset tatprakṣālanatoyaṃ tu vāsudeveti mūrdhani kiṃca ūrdhvapuṇḍraṃ lalāṭe tu sarveṣāṃ prathamaṃ smṛtam lalāṭādikrameṇaiva dhāraṇaṃ tu vidhīyate evaṃ nyāsaṃ samācarya sampradāyānusārataḥ nyaset kirīṭamantraṃ ca mūrdhni sarvārthasiddhaye oṃ śrīkirīṭakeyūrahāramakarakuṇḍalacakraśaṅkhagadāpadmahastapītāmbaradhara śrīvatsāṅkitavakṣaḥsthala śrībhūmisahitasvātmajyotir dīptikarāya sahasrādityatejase namo namaḥ pādme śrībhagavaduktau matpriyārthaṃ śubhārthaṃ vā rakṣārthe caturānana matpūjāhomakāle ca sāyaṃ prātaḥ samāhitaḥ madbhakto dhārayen nityam ūrdhvapuṇḍraṃ bhayāpaham tatraiva śrīnāradoktau yajño dānaṃ tapo homaḥ svādhyāyaḥ pitṛtarpaṇam vyarthaṃ bhavati tat sarvam ūrdhvapuṇḍraṃ vinā kṛtam tatraivottarakhaṇḍe ūrdhvapuṇḍrair vihīnas tu kiṃcit karma karoti yaḥ iṣṭāpūrtādikaṃ sarvaṃ niṣphalaṃ syān na saṃśayaḥ ūrdhvapuṇḍrair vihīnas tu sandhyākarmādikaṃ caret tat sarvaṃ rākṣasaṃ nityaṃ narakaṃ cādhigacchati anyac ca ūrdhvapuṇḍre tripuṇḍraṃ yaḥ kurute narādhamaḥ bhaṅktvā viṣṇugṛhaṃ puṇḍraṃ sa yāti narakaṃ dhruvam ata eva pādme śrīnāradoktau yaccharīraṃ manuṣyāṇām ūrdhvapuṇḍraṃ vinā kṛtam draṣṭavyaṃ naiva tat tāvat śmaśānasadṛśaṃ bhavet padmapurāṇe ūrdhvapuṇḍraṃ mṛdā saumyaṃ lalāṭe yasya dṛśyate sa cāṇḍālo 'pi śuddhātmā pūjya eva na saṃśayaḥ skānde tiryakpuṇḍraṃ na kurvīta samprāpte maraṇe'pi ca naivānyan nāma ca brūyāt pumān nārāyaṇād ṛte dhārayed viṣṇunirmālyaṃ dhūpaśeṣaṃ vilepanam vaiṣṇavaṃ kārayet puṇḍraṃ gopīcandanasambhavam tatraiva kārttikaprasaṅge yasyordhvapuṇḍraṃ dṛśyeta lalāṭe no narasya hi taddarśanaṃ na kartavyaṃ dṛṣṭvā sūryaṃ nirīkṣayet anyatrāpi vaiṣṇavānāṃ brāhmaṇānām ūrdhvapuṇḍraṃ vidhīyate anyeṣāṃ tu tripuṇḍraṃ syād iti brahmavido viduḥ tripuṇḍraṃ yasya viprasya ūrdhvapuṇḍraṃ na dṛśyate taṃ spṛṣṭvāpy athavā dṛṣṭvā sacelaṃ snānam ācaret ūrdhvapuṇḍre na kurvīta vaiṣṇavānāṃ tripuṇḍrakam kṛtatripuṇḍramartyasya kriyā na prītaye hareḥ ata evottarakhaṇḍe aśvatthapatrasaṅkāśo veṇupatrākṛtis tathā padmakuḍmalasaṅkāśo mohanaṃ tritayaṃ smṛtam skānde kārttikaprasaṅge ūrdhvapuṇḍro mṛdā śubhro lalāṭe yasya dṛśyate caṇḍālo 'pi viśuddhātmā yāti braham sanātanam ūrdhvapuṇḍre sthitā lakṣmīr ūrdhvapuṇḍre sthitaṃ yaśaḥ ūrdhvapuṇḍre sthitā muktir ūrdhvapuṇḍre sthito hariḥ padmapurāṇe ūrdhvapuṇḍraṃ mudā saumyaṃ lalāṭe yasya dṛśyate sa cāṇḍālo 'pi śuddhātmā pūjya eva na saṃśayaḥ tatraivottarakhaṇḍe śivomāsaṃvāde ūrdhvapuṇḍrasya madhye tu viśāle sumanohare lakṣmyā sārdhaṃ samāsīno devadevo janārdanaḥ tasmād yasya śarīre tu ūrdhvapuṇḍraṃ dhṛto bhavet tasya dehaṃ bhagavato vimalaṃ mandiraṃ śubham ūrdhvapuṇḍradharo vipraḥ sarvalokeṣu pūjitaḥ vimānavaram āruhya yāti viṣṇoḥ paraṃ padam ūrdhvapuṇḍradharaṃ dṛṣṭvā sarvapāpaiḥ pramucyate namaskṛtvāthavā bhaktyā sarvadānaphalaṃ labhet ūrdhvapuṇḍradharaṃ vipraṃ yaḥ śrāddhe bhojayiṣyati ā kalpakoṭipitaras tasya tṛptā na saṃśayaḥ ūrdhvapuṇḍradharo yas tu kuryācchrāddhaṃ śubhānane kalpakoṭisahasrāṇi gayāśrāddhaphalaṃ labhet yajñadānatapaścaryājapahomādikaṃ ca yat ūrdhvapuṇḍradharaḥ kuryāt tasya puṇyam anantakam śrībrahmāṇḍapurāṇe aśucir vāpyanācāro manasā pāpam ācaran śucir eva bhaven nityam ūrdhvapuṇḍrāṅkito naraḥ tatraiva śrībhagavadvacanam ūrdhvapūṇḍradharo martyo mriyate yatra kutracit śvapāko 'pi vimānastho mama loke mahīyate ūrdhvapūṇḍradharo martyo gṛhe yasyānnam aśnute tadā viṃśatkulaṃ tasya narakād uddharāmy ahaṃ śrībrahmāṇḍapurāṇe vīkṣyādarśe jale vāpi yo vidadhyāt prayatnataḥ ūrdhvapūṇḍraṃ mahābhāga sa yāti paramāṃ gatim daśāṅgulapramāṇaṃ tu uttamottamam ucyate navāṅgulaṃ madhyamaṃ syād aṣṭāṅgulam ataḥ param etair aṅgulibhedais tu kārayen na nakhaiḥ spṛśet padmapurāṇe uttarakhaṇḍe tatraiva ekāntino mahābhāgāḥ sarvabhūtahite ratāḥ sāntarālaṃ prakurvīran puṇḍraṃ haripadākṛtim śyāmaṃ śāntikaraṃ proktaṃ raktaṃ vaśyakaraṃ tathā śrīkaraṃ pītam ity āhuḥ śvetaṃ mokṣakaraṃ śubham vartulaṃ tiryag acchidraṃ hrasvaṃ dīrghaṃ tataṃ tanum vakraṃ virūpaṃ baddhāgraṃ chinnamūlaṃ padacyutam aśubhaṃ rūkṣam āsaktaṃ tathā nāṅgulikalpitam vigandham avasahyaṃ ca puṇḍram āhur anarthakam ārabhya nāsikāmūlaṃ lalāṭāntaṃ likhen mṛdā nāsikāyās trayo bhāgā nāsāmūlaṃ pracakṣyate samārabhya bhruvor madhyam antarālaṃ prakalpayet tatraiva nirantarālaṃ yaḥ kuryād ūrdhvapuṇḍraṃ dvijādhamaḥ sa hi tatra sthitaṃ viṣṇuṃ śriyaṃ caiva vyapohati acchidram ūrdhvapuṇḍraṃ tu ye kurvanti dvijādhamāḥ teṣāṃ lalāṭe satataṃ śunaḥ pādo na saṃśayaḥ tasmācchidrānvitaṃ puṇḍraṃ daṇḍākāraṃ suśobhanam viprāṇāṃ satataṃ kāryaṃ strīṇāṃ ca śubhadarśane nāsādikeśaparyantam ūrdhvapuṇḍraṃ suśobhanam madhye chidrasamāyuktaṃ tad vidyāddharimandiram vāmapārśve sthito brahmā dakṣiṇe ca sadāśivaḥ madhye viṣṇuṃ vijānīyāt tasmān madhyaṃ na lepayet vāyupurāṇe sevāparādhe adhṛtvā cordhvapuṇḍraṃ ca hareḥ pūjāṃ karoti yaḥ tiryakpuṇḍradharo yas tu yajed devaṃ janārdanam acchidreṇordhvapuṇḍreṇa bhasmanā tiryagaṅginā adhṛtvā śaṅkhacakre ca cetyādinā doṣa uktaḥ śrutiś ca yajurvedasya hiraṇyakeśauryaśakhāyām hareḥ padākrāntim ātmani dhārayati yaḥ sa parasya priyo bhavati sa puṇyavān madhye chidram ūrdhvapuṇḍraṃ yo dhārayati sa muktibhāg bhavati smṛtiḥ anāmikā kāmadoktā madhyam āyuṣkarī bhavet aṅguṣṭhaḥ puṣṭidaḥ proktas tarjanī mokṣadāyinī padmapurāṇe tatraiva parvatāgre nadītīre bilvamūle jalāśaye sindhutīre ca valmīke harikṣetre viśeṣataḥ viṣṇoḥ snānodakaṃ yatra pravāhayati nityaśaḥ puṇḍrāṇāṃ dhāraṇārthāya gṛhṇīyāt tatra mṛttikām śrīraṅge veṅkaṭādrau ca śrīkūrme dvārake śubhe prayāge nārasiṃhādrau vārāhe tulasīvane gṛhītvā mṛttikāṃ bhaktyā viṣṇupādajalaiḥ saha dhṛtvā puṇḍrāṇi cāṅgeṣu viṣṇusāyujyam āpnuyāt tatraiva yat tu divyaṃ harikṣetre tasyaiva mṛdam āharet uktaṃ ca pādme śrīnāradena brahmaghno vātha goghno vā haitukaḥ sarvapāpakṛt gopīcandanasamparkāt pūto bhavati tatkṣaṇāt gopīcandanakhaṇḍaṃ tu yo dadāti hi vaiṣṇave kulam ekottaraṃ tena sambhavet tāritaṃ śatam skandapurāṇe śaṅkhacakrāṅkitatanuḥ śirasā mañjarīdharaḥ gopīcandanaliptāṅgo dṛṣṭaś cet tad aghaṃ kṛtaḥ gopīmṛttulasī śaṅkhaḥ śālagrāmaḥ sacakrakaḥ gṛhe'pi yasya pañcaite tasya pāpabhayaṃ kutaḥ kāśīkhaṇḍe ca śrīyamena śrīkhaṇḍe kva sa āmodaḥ svarovarṇaḥ kva tādṛśaḥ tat pāvitryaṃ kva vai tīrthe śrīgopīcandane yathā uktaṃ ca garuḍapurāṇe nāradena yo mṛttikāṃ dvāravatīsamudbhavāṃ kare samādāya lalāṭapaṭṭake karoti nityaṃ tv atha cordhvapuṇḍraṃ kriyāphalaṃ koṭiguṇaṃ sadā bhavet kriyāvihīnaṃ yadi mantrahīnaṃ śraddhāvihīnaṃ yadi kālavarjitam kṛtvā lalāṭe yadi gopīcandanaṃ prāpnoti tat karmaphalaṃ sadākṣayam gopīcandanasambhavaṃ suruciraṃ puṇḍraṃ lalāṭe dvijo nityaṃ dhārayate yadi dvijapate rātrau divā sarvadā yat puṇyaṃ kurujāṅgale ravigrahe mādhyāṃ prayāge tathā tat prāpnoti khagendra viṣṇusadane saṃtiṣṭhate devavat yasmin gṛhe tiṣṭhati gopīcandanaṃ bhaktyā lalāṭe manujo bibharti tasmin gṛhe tiṣṭhati sarvadā hariḥ śraddhānvitaḥ kaṃsahā vihaṅgama yo dhārayet kṛṣṇapurīsamudbhavāṃ sadā pavitrāṃ kalikilbiṣāpahām nityaṃ lalāṭe harimantrasaṃyutāṃ yamaṃ na paśyed yadi pāpasaṃvṛtaḥ yasyāntakāle khaga gopīcandanaṃ bāhvor lalāṭe hṛdi mastake ca prayāti lokaṃ kamalālayaṃ prabhor gobālaghātī yadi brahmahā bhavet grahā na pīḍanti na rakṣasāṃ gaṇāḥ yakṣāḥ piśācoragabhūtadānavāḥ lalāṭapaṭṭe khaga gopīcandanaṃ saṃtiṣṭhate yasya hareḥ prasādataḥ padmapurāṇe śrīgotamena ambarīṣa mahāghasya kṣayārthe kuru vīkṣaṇam lalāṭe yaiḥ kṛtaṃ nityaṃ gopīcandanapuṇḍrakam kāśīkhaṇḍe ca śrīyamena dūtāḥ śṛṇuta yadbhālaṃ gopīcandanalāñchitam jvaladindhanavat so 'pi tyājyo dūre prayatnataḥ atha tasyopari śrīmattulasīmūlamṛtsnayā tatraiva vaiṣṇavaiḥ kāryam ūrdhvapuṇḍraṃ manoharam tanmṛdaṃ gṛhya yaiḥ puṇḍraṃ lalāṭe dhāritaṃ naraiḥ pramāṇakaṃ kṛtaṃ tais tu mokṣāya gamanaṃ prati tatraiva ca kārttikamāhātmye brahmanāradasaṃvāde tulasīmṛttikāpuṇḍraṃ lalāṭe yasya dṛśyate dehaṃ na spṛśati pāpaṃ kriyamāṇas tu nārada garuḍapurāṇe tulasīmṛttikāpuṇḍraṃ yaḥ karoti dine dine tasyāvalokanāt pāpaṃ yāti varṣakṛtaṃ nṛṇām tasyopariṣṭād bhagavannirmālyam anulepanam tathaiva dhāryam evaṃ hi trividhaṃ tilakaṃ smṛtam tato nārāyaṇīṃ mudrāṃ dhārayet prītaye hareḥ matsyakūrmādicihnāni cakrādīny āyudhāni ca smṛtau aṅkitaḥ śaṅkhacakrābhyām ubhayor bāhumūlayoḥ samarcayeddhariṃ nityaṃ nānyathā pūjanaṃ bhavet ādityapurāṇe śaṅkhacakrordhvapuṇḍrādirahitaṃ brāhmaṇādhamam gardabhaṃ tu samāropya rājā rāṣṭrāt pravāsayet gāruḍe śrībhagavaduktau sarvakarmādhikāraś ca śucīnām eva coditaḥ śucitvaṃ ca vijānīyān madīyāyudhadhāraṇāt pādme cottarakhaṇḍe śaṅkhacakrādibhiś cihnair vipraḥ priyatamair hareḥ rahitaḥ sarvadharmebhyaḥ pracyuto narakaṃ vrajet śrutau ca yajuḥkaṭhaśākhāyām dhṛtordhvapuṇḍraḥ kutacakradhārī viṣṇuṃ paraṃ dhyāyati yo mahātmā svareṇa mantreṇa sadā hṛdi sthitaṃ parātparaṃ yan mahato mahāntam atharvaṇi ca ebhir vayam urukramasya cihnair aṅkitā loke subhagā bhavema tad viṣṇoḥ paramaṃ padaṃ ye gacchanti lāñchitāḥ ata eva brahmapurāṇe kṛṣṇāyudhāṅkitaṃ dṛṣṭvā sammānaṃ na karoti yaḥ dvādaśābdārjitaṃ puṇyaṃ cāphalayopagacchati skānde śrīsanatkumāramārkaṇḍeyasaṃvāde yo viṣṇubhakto viprendra śaṅkhacakrādicihnitaḥ sa yāti viṣṇulokaṃ vai dāhapralayavarjitam tatra vānyatra ca nārāyaṇāyudhair nityaṃ cihnitaṃ yasya vigraham pāpakoṭiyuktasya tasya kiṃ kurute yamaḥ śaṅkhoddhāre tu yat proktaṃ vasatāṃ varṣakoṭibhiḥ tat phalaṃ likhite śaṅkhe pratyahaṃ dakṣiṇe bhuje yat phalaṃ puṣkare nityaṃ puṇḍarīkākṣadarśane śaṅkhopari kṛte padme tat phalaṃ samavāpnuyāt vāme bhuje gadā yasya likhitā dṛśyate kalau gadādharo gayāpuṇyaṃ pratyahaṃ tasya yacchati yac cānandapure proktaṃ cakrasvāmīsamīpataḥ gadādhollikhite cakre tat phalaṃ kṛṣṇadarśane śrībhagavaduktau yaḥ punaḥ kalikāle tu matpurīsambhavāṃ mṛdam matsyakūrmādikāṃ cihnaṃ gṛhītvā kurute naraḥ dehe tasya praviṣṭo 'haṃ jānantu tridaśottamāḥ tasya me nāntaraṃ kiṃcit kartavyaṃ śreya icchatā mamāvatāracihnāni dṛśyante yasya vigrahe martyair martyo na vijñeyaḥ sa nūnaṃ māmakī tanūḥ pāpaṃ sukṛtarūpaṃ tu jāyate tasya dehinaḥ mamāyudhāni tasyāṅge likhitāni kalau yuge ubhābhyām api cihnābhyāṃ yo 'ṅkito matsyamudrayā kūrmayāpi svakaṃ tejo nikṣiptaṃ tasya vigrahe śaṅkhaṃ ca padmaṃ ca gadāṃ rathāṅgaṃ matsyaṃ ca kūrmaṃ racitaṃ svadehe karoti nityaṃ sukṛtasya vṛddhiṃ pāpakṣayaṃ janmaśatārjitasya tatraiva śrībrahmanāradasaṃvāde kṛṣṇaśastrāṅkakavacaṃ durbhedyaṃ devadānavaiḥ adṛśyaṃ sarvabhūtānāṃ śatrūṇāṃ rakṣasām api lakṣmīḥ sarasvatī durgā sāvitrī harivallabhā nityaṃ tasya vased dehe yasya śaṅkhāṅkitā tanuḥ gaṅgā gayā kurukṣetraṃ prayāgaṃ puṣkarādi ca nityaṃ tasya sadā tiṣṭhed yasya padāṅkitaṃ vapuḥ yasya kaumodakīcihnaṃ bhuje vāme kalipriya pratyahaṃ tatra draṣṭavyo gaṅgāsāgarasaṅgamaḥ savye kare gadādhastād rathāṅgaṃ tiṣṭhate yadi kṛṣṇena sahitaṃ tatra trailokyaṃ sacarācaram trayo 'gnayas trayo devā viṣṇos trīṇi padāni ca nivasanti sadā yasya yasya dehe sudarśanam kiṃca kṛṣṇāyudhāṅkitā mudrā yasya nārāyaṇī kare ūrdhvalokādhikārī ca sa jñeyas tridaśāṃ patiḥ kṛṣṇamudrāprayuktas tu daivaṃ pitryaṃ karoti yaḥ nityaṃ naimittikaṃ kāmyaṃ pratyahaṃ cākṣayaṃ bhavet pīḍayanti na tatraiva grahā ṛkṣāṇi rāśayaḥ aṣṭākṣarāṅkitā mudrā yasya dhātumayī kare vārāhe śrīsanatkumāroktau kṛṣṇāyudhāṅkitaṃ dehaṃ gopīcandanamṛtsnayā prayāgādiṣu tīrtheṣu sa gatvā kiṃ kariṣyati yadā yasya prapaśyeta dehaṃ śaṅkhādicihnitam tadā tasya jagatsvāmī tuṣṭo harati pātakam bhavate yasya dehe tu ahorātraṃ dine dine śaṅkhacakragadāpadmaṃ likhitaṃ so 'cyutaḥ svayam nārāyaṇāyudhair yuktaṃ kṛtvātmānaṃ kalau yuge kurute puṇyakarmāṇi merutulyāni tāni vai śaṅkhādināṅkito bhaktyā śrāddhaṃ yaḥ kurute dvija vidhihīnaṃ tu sampūrṇaṃ pitṝṇāṃ tu gayāsamam yathāgnir dahate kāṣṭhaṃ vāyunā prerito bhṛśam tathā dahyanti pāpāni dṛṣṭvā kṛṣṇāyudhāni vai brāhmye śrībrahmanāradasaṃvāde viṣṇunāmāṅkitāṃ mudrām aṣṭākṣarasamanvitām śaṅkhādikāyudhādikair yuktāṃ svarṇarūpyamayīm api dhatte bhāgavato yas tu kalikāle viśeṣataḥ prahlādasya samokṣeyo nānyathā kalavallabha kiṃca śaṅkhāṅkitatanur vipro bhuṅkte yasya ca veśmani tadannaṃ svayam aśnāti pitṛbhiḥ saha keśavaḥ kṛṣṇāyudhāṅkito yas tu śmaśāne mriyate yadi prayāge yā gatiḥ proktā sā gatis tasya nārada kṛṣṇāyudhaiḥ kalau nityaṃ maṇḍitaṃ yasya vigraham tatrāśrayaṃ prakurvanti vividhā vāsavādayaḥ yaḥ karoti hareḥ pūjāṃ kṛṣṇaśastrāṅkito naraḥ aparādhasahasrāṇi nityaṃ harati keśavaḥ kṛtvā kāṣṭhamayaṃ bimbaṃ kṛṣṇaśastrais tu cihnitam yo hy aṅkayati cātmānaṃ tatsamo nāsti vaiṣṇavaḥ pāṣaṇḍapatitavrātyair nāstikālāpapātakaiḥ na lipyate kalikṛtaiḥ kṛṣṇaśastrāṅkito naraḥ kiṃca aṣṭākṣarāṅkitā mudrā yasya dhātumayī bhavet śaṅkhapadmādibhir yuktā pūjyate'sau surāsuraiḥ dhṛtā nārāyaṇī mudrā prahlādena purā kṛte vibhīṣaṇena balinā dhruveṇa ca śukena ca māndhātṛṇāmbarīṣeṇa mārkaṇḍapramukhair dvijaiḥ śaṅkhādicihnitaiḥ śastrair dehe kṛtvā kalipriya ārādhya keśavāt prāptaṃ samīhitaphalaṃ mahat kiṃca gopīcandanamṛtsnāyā likhitaṃ yasya vigrahe śaṅkhapadmādicakraṃ vā tasya dehe vaseddhariḥ tatraiva śrīsanatkumāroktau yasya nārāyaṇī mudrā dehaṃ śaṅkhādicihnitam dhātrīphalakṛtā mālā tulasīkāṣṭhasambhavā dvādaśākṣaramantrais tu niyuktāni kalevare āyudhāni ca viprasya matsamaḥ sa ca vaiṣṇavaḥ kiṃca yasya nārāyaṇī mudrā dehe śaṅkhādi cihnitā sarvāṅgaṃ cihnitaṃ yasya śastrair nārāyaṇodbhavaiḥ praveśo nāsti pāpasya kavacaṃ tasya vaiṣṇavam anyatra ca ebhir bhāgavataiś cihnaiḥ kalikāle dvijātayaḥ bhavanti martyaloke te śāpānugrahakārakāḥ gautamīye cakraṃ ca dakṣiṇe bāhau śaṅkhaṃ vāme'pi dakṣiṇe gadāṃ vāme gadādhastāt punaś cakraṃ ca dhārayet śaṅkhopari tathā padmaṃ punaḥ padmaṃ ca dakṣiṇe khaḍgaṃ vakṣasi cāpaṃ ca saśaraṃ śīrṣṇi dhārayet iti pañcāyudhāny ādau dhārayed vaiṣṇavo janaḥ matsyaṃ ca dakṣiṇe haste kūrmaṃ vāmakare tathā tathā coktaṃ dakṣiṇe tu bhuje vipro vibhṛṣād vai sudarśanam matsyaṃ padmaṃ cāpare'tha śaṅkhaṃ padmaṃ gadās tathā sāmpradāyikaśiṣṭānām ācārāc ca yathāruci śaṅkhacakrādicihnāni sarveṣv aṅgeṣu dhārayet bhaktyā nijeṣṭadevasya dhārayel lakṣaṇāny api cakraśaṅkhau ca dhāryate saṃmiśrāv eva kaiścana śrīgopīcandanenaivaṃ cakrādīni budho 'nvaham dhārayecchayanādau tu taptāni kila tāni hi dvādaśāraṃ tu ṣaṭkoṇaṃ valayatrayasaṃyutam cakraṃ syād dakṣiṇāvartaṃ śaṅkhaṃ ca śrīhareḥ smṛtaḥ gadāpadmādikaṃ lokasiddham eva mataṃ budhaiḥ mudrā vā bhagavannāmāṅkitā vāṣṭākṣarādibhiḥ tataḥ kṛṣṇārpitā mālā dhārayet tulasīdalaiḥ padmākṣais tulasīkāṣṭhaiḥ phalair dhātryāś ca nirmitāḥ dhārayet tulasīkāṣṭhabhūṣaṇāni ca vaiṣṇavaḥ mastake karṇayor bāhvoḥ karayoś ca yathāruci skānde saṃnivedyaiva haraye tulasīkāṣṭhasambhavām mālāṃ paścāt svayaṃ dhatte sa vai bhāgavatottamaḥ haraye nārpayed yas tu tulasīkāṣṭhasambhavām mālāṃ dhatte svayaṃ mūḍhaḥ sa yāti narakaṃ dhruvam kṣālitāṃ pañcagavyena mūlamantreṇa mantritām gāyatryā cāṣṭa kṛtvā vai mantritāṃ dhūpayec ca tām vidhivat parayā bhaktyā sadyojātena pūjayet tulasīkāṣṭhasambhūte māle kṛṣṇajanapriye bibharmi tvām ahaṃ kaṇṭhe kuru māṃ kṛṣṇavallabham yathā tvaṃ vallabhā viṣṇor nityaṃ viṣṇujanapriyā tathā māṃ kuru deveśi nityaṃ viṣṇujanapriyam dāne lādhātur uddiṣṭo lāsi māṃ harivallabhe bhaktebhyaś ca samastebhyas tena mālā nigadyase evaṃ samprārthya vidhivan mālāṃ kṛṣṇagale'rpitām dhārayed vaiṣṇavo yo vai sa gacched vaiṣṇavaṃ padam tatraiva kārttikaprasaṅge dhātrīphalakṛtāṃ mālāṃ kaṇṭhasthāṃ yo vahen na hi vaiṣṇavo na sa vijñeyo viṣṇupūjārato yadi gāruḍe dhārayanti na ye mālāṃ haitukāḥ pāpabuddhayaḥ narakān na nivartante dagdhāḥ kopāgninā hareḥ ata eva skānde na jahyāt tulasīmālāṃ dhātrīmālāṃ viśeṣataḥ mahāpātakasaṃhantrīṃ dharmakāmārthadāyinīm agastyasaṃhitāyām nirmālyatulasīmālāyukto yaś cārcayeddharim yad yat karoti tat sarvam anantaphaladaṃ bhavet nāradīye ye kaṇṭhalagnatulasīnalinākṣamālā ye vā lalāṭaphalke lasadūrdhvapuṇḍrāḥ ye bāhumūlaparicihnitaśaṅkhacakrās te vaiṣṇavā bhuvanam āśu pavitrayanti kiṃca bhujayugam api cihnair aṅkitaṃ yasya viṣṇoḥ paramapuruṣanāmnāṃ kīrtanaṃ yasya vāci ṛjutaram api puṇḍraṃ mastake yasya kaṇṭhe sarasijamaṇimālā yasya tasyāsmi dāsaḥ viṣṇudharmottare śrībhagavaduktau tulasīkāṣṭhamālāṃ ca kaṇṭhasthāṃ vahate tu yaḥ apy aśauco 'py anācāro mām evaiti na saṃśayaḥ skānde dhātrīphalakṛtā mālā tulasīkāṣṭhasambhavā dṛśyate yasya dehe tu sa vai bhāgavatottamaḥ tulasīdalajāṃ mālāṃ kaṇṭhasthāṃ vahate tu yaḥ viṣṇūttīrṇā viśeṣeṇa sa namasyo divaukasām tulasīdalajā mālā dhātrīphalakṛtāpi ca dadāti pāpināṃ muktiṃ kiṃ punar viṣṇusevinām tatraiva kārttikaprasaṅge yaḥ punas tulasīmālāṃ kṛtvā kaṇṭhe janārdanam pūjayet puṇyam āpnoti pratipuṣpaṃ gavāyutam yāval luṭhati kaṇṭhasthā dhātrīmālā narasya hi tāvat tasya śarīre tu prītyā luṭhati keśavaḥ spṛśec ca yāni lomāni dhātrīmālā kalau nṛṇām tāvad varṣasahasrāṇi vasate keśavālaye yāvad dināni vahate dhātrīmālāṃ kalau naraḥ tāvadyugasahasrāṇi vaikuṇṭhe vasatir bhavet mālāyugmaṃ vahed yas tu dhātrītulasisaṃbhavam vahate kaṇṭhadeśe tu kalpakoṭiṃ divaṃ vaset gāruḍe ca mārkaṇḍeyoktau tulasīdalajāṃ mālāṃ kṛṣṇottīrṇā vahet tu yaḥ patre patre'śvamedhānāṃ daśānāṃ labhate phalam tulasīkāṣṭhasambhūtāṃ yo mālāṃ vahate naraḥ phalaṃ yacchati daitāriḥ pratyahaṃ dvārakodbhavam nivedya viṣṇave mālāṃ tulasīkāṣṭhasambhavam vahate yo naro bhaktyā tasya vai nāsti pātakam sadā prītamanās tasya kṛṣṇa devakīnandanaḥ tulasīkāṣṭhasambhūtāṃ yo mālāṃ vahate naraḥ prāyaścittaṃ na tasyāsti nāśaucaṃ tasya vigrahe tulasīkāṣṭhasambhūtāṃ śiraso yasya bhūṣaṇam bāhvoḥ kare ca martyasya dehe tasya sadā hariḥ tulasīkāṣṭhamālābhir bhūṣitaḥ puṇyam ācaret pitṝṇāṃ devatānāṃ ca kṛtaṃ koṭiguṇaṃ kalau tulasīkāṣṭhamālāṃ tu pretarājasya dūtakāḥ dṛṣṭvā naśyanti dūreṇa vātoddhūtaṃ yathā dalam tulasīkāṣṭhamālābhir bhūṣito bhramate yadi duḥsvapnaṃ durnimittaṃ ca na bhayaṃ śastrajaṃ kvacit sandhyopāstyādikaṃ karma tataḥ kuryāt yathāvidhi kṛṣṇapādodakenaiva tatra devāditarpaṇam śirasā viṣṇunirmālyaṃ pādodenāpi tarpaṇam pitṝṇāṃ devatānāṃ ca vaiṣṇavais tu samaṃ matam sandhyopāstau ca vaśiṣṭhavacanam gṛhe tv ekaguṇā sandhyā goṣṭhe daśaguṇā smṛtā śatasāhasrikā nadyām anantā viṣṇusannidhau pūjayiṣyaṃs tataḥ kṛṣṇam ādau saṃnihitaṃ gurum praṇamya pūjayed bhaktyā dattvā kiṃcid upāyanam smṛtimahārṇave riktapāṇir na paśyeta rājānaṃ bhiṣajaṃ gurum nopāyanakaraḥ putraṃ śiṣyaṃ bhṛtyaṃ nirīkṣayet kiṃca śrībhagavaduktau prathamaṃ tu guruṃ pūjya tataś caiva mamārcanam kurvan siddhim avāpnoti hy anyathā niṣphalaṃ bhavet śrīnāradena ca gurau saṃnihite yas tu pūjayed anyam agrataḥ sa durgatim avāpnoti pūjanaṃ tasya niṣphalam śrutiṣu yasya deve parā bhaktiḥ yathā deve tathā gurau tasyaite kathitā hy arthāḥ prakāśante mahātmanaḥ ekādaśaskandhe śrībhagavaduktau ācāryaṃ māṃ vijānīyān nāvamanyeta karhicit na martyabuddhyāsūyeta sarvadevamayo guruḥ daśamaskandhe ca nāham ijyāprajātibhyāṃ tapasopaśamena ca tuṣyeyaṃ sarvabhūtātmā guruśuśrūṣayā yathā saptamaskandhe yasya sākṣād bhagavati jñānadīpaprade gurau martyāsaddhīḥ śrutaṃ tasya sarvaṃ kuñjaraśaucavat anyatrāpi sādhakasya gurau bhaktiṃ mandīkurvanti devatāḥ yan no 'tītya vrajed viṣṇuṃ śiṣyo bhaktyā gurau dhruvan manusmṛtau ajño bhavati vai bālaḥ pitā bhavati mantradaḥ ajñaṃ hi bālam ity āhuḥ pitety eva tu mantradam kiṃca gurur brahmā gurur viṣṇur gurur devo maheśvaraḥ gurur eva paraṃ brahma tasmāt sampūjayet sadā vāmanakalpe yo mantraḥ sa guruḥ sākṣāt yo guruḥ sa hariḥ smṛtaḥ gurur yasya bhavet tuṣṭas tasya tuṣṭo hariḥ svayam guroḥ samāsane naiva na caivoccāsane vaset viṣṇurahasye tasmāt sarvaprayatnena yathāvidhi tathā gurum abhedenārcayet yas tu sa muktiphalam āpnuyāt viṣṇudharme śrībhāgavate ca hariścandrasya guruśuśrūṣaṇaṃ nāma sarvadharmottamottamam tasmād dharmāt paro dharmaḥ pavitraṃ naiva vidyate kāmakrodhādikaṃ yad yad ātmano 'niṣṭakāraṇam etat sarvaṃ gurau bhaktyā puruṣo hy añjasā jayet pādme pitur ādhikyabhāvena ye'rcayanti guruṃ sadā bhavanty atithayo loke brahmaṇas te viśāṃ vara tatraiva devahūtistutau bhaktir yathā harau me'sti tadvan niṣṭhā gurau yadi mamāsti tena satyena svaṃ darśayatu me hariḥ ādityapurāṇe avidyo vā savidyo vā gurur eva janārdanaḥ mārgastho vāpy amārgastho gurur eva sadā gatiḥ anyatra ca harau ruṣṭe gurus trātā gurau ruṣṭe na kaścana tasmāt sarvaprayatnena gurum eva prasādayet brahmavaivarte api ghnantaḥ śapanto vā viruddhā api ye kruddhāḥ guravaḥ pūjanīyās te gṛhaṃ natvā nayeta tān tat ślāghyaṃ janma dhanyaṃ tat dinaṃ puṇyātha nāḍikā yasyāṃ guruṃ praṇamate samupāsya tu bhaktitaḥ upadeṣṭāram āmnāyagataṃ pariharanti ye tān mṛtān api kravyādāḥ kṛtaghnān nopabhuñjate bodhaḥ kaluṣitas tena daurātmyaṃ prakaṭīkṛtam gurur yena parityaktas tena tyaktaḥ purā hariḥ anyatra ca pratipadya guruṃ yas tu mohād vipratipadyate sa kalpakoṭiṃ narake pacyate puruṣādhamaḥ pañcarātre avaiṣṇavopadiṣṭena mantreṇa nirayaṃ vrajet punaś ca vidhinā samyag grāhayed vaiṣṇavād guroḥ agastyasaṃhitāyāṃ ye gurvājñāṃ na kurvanti pāpiṣṭhāḥ puruṣādhamāḥ na teṣāṃ narakakleśanistāro munisattama yaiḥ śiṣyaiḥ śaśvad ārādhyā guravo hy avamānitāḥ putramitrakalatrādisampadbhyaḥ pracyutā hi te adhikṣipya guruṃ mohāt paruṣaṃ pravadanti ye śūkaratvaṃ bhavaty eva teṣāṃ janmaśateṣv api ye gurudrohiṇo mūḍhāḥ satataṃ pāpakāriṇaḥ teṣāṃ ca yāvat sukṛtaṃ duṣkṛtaṃ syān na saṃśayaḥ ataḥ prāg gurum abhyarcya kṛṣṇabhāvena buddhimān tryavarān asamān kuryāt praṇāmān daṇḍapātavat ata eva kaurme śrīvyāsagītāyām vyatyastapāṇinā kāryam upasaṃgrahaṇaṃ guroḥ savyena savyaḥ spraṣṭavyo dakṣiṇena tu dakṣiṇaḥ atha śrīgurupādānāṃ prāpyānujñāṃ ca sādhakaḥ prāk saṃskṛtaṃ harer gehaṃ pravekṣyan pāduke tyajet tathā cāpastambe agnyāgāre gavāṃ goṣṭhe devabrāhmaṇasannidhau jape bhojanakāle ca pāduke parivarjayet tataḥ śrībhagavatpūjāmandirasyāṅganaṃ gataḥ prakṣālya hastau pādau ca dvirācamanam ācaret tathā ca mārkaṇḍeye devārcanādikāryāṇi tathā gurvabhivādanam kurvīta samyag ācamya tadvad eva bhujikriyām iti śrīgopālabhaṭṭavilikhite śrībhagavadbhaktivilāse śrīvaiṣṇavālaṅkāro nāma caturtho vilāsaḥ śrīcaitanyaprabhuṃ vande bālo 'pi yadanugrahāt taren nānāmatagrāhavyāptaṃ pūjākramārṇavam sanātanaḥ śrīcaitanyāya namaḥ bālo 'jñaḥ pakṣe śiśuḥ nānāvidhamatāny eva grāhas tair vyāptam pūjāyāḥ kramo vidhiḥ vidhyanukramo vā sa evārṇavas tam śrīmadgopāladevasyāṣṭādaśākṣarayantrataḥ likhyate'rcāvidhir gūḍhaḥ kramadīpikayekṣitaḥ sanātanaḥ aṣṭādaśākṣaramantreṇa yo 'rcāvidhiḥ pūjāprakāraḥ sa likhyate yadyapi daśākṣarādināpi pūjāvidhau bhedo nāsti tathāpi nyāsādibhedāpekṣayā tathā likhitam gūḍho 'pi kramadīpikayā śrīkeśavācāryaviracitayā īkṣitaḥ darśitaḥ san ataḥ kramadīpikoktānusāreṇa lekhya iti bhāvaḥ āgamoktena mārgeṇa bhagavān brāhmaṇair api sadaiva pūjyo 'to lekhyaḥ prāya āgamiko vidhiḥ tathā ca viṣṇuyāmale kṛte śrutyuktamārgaḥ syāt tretāyāṃ smṛtibhāvitaḥ dvāpare tu purāṇoktaḥ kalāv āgamasambhavaḥ aśuddhāḥ śūdrākalpā hi brāhmaṇāḥ kalisambhavāḥ teṣām āgamamārgeṇa śuddhir na śrautavartmanā sanātanaḥ teṣām āgamamārgeṇa śrautavartmanety anena tair api āgamikavidhinaiva pūjā kāryeti bhāvaḥ tathā caikādaśaskandhe nānātantravidhānena kalāv api tathā śṛṇu iti tatra śrīdharasvāmipādāḥ nānātantravidhāneneti kalau tantramārgasya prādhānyaṃ darśayati iti śrīkṛṣṇadvāradevebhyo dattvā pādyādikaṃ tataḥ gandhapuṣpair arcayet tān yathāsthānaṃ yathākramam sanātanaḥ tān śrīkṛṣṇadvāradevān praṇavādicaturthyantaṃ devanāma namo'ntakam ity agre lekhyatvād atraivaṃ prayogaḥ śrīkṛṣṇadvāradevatābhyo namaḥ anena mantreṇa pādyārghyādikaṃ dattvā gandhādibhiḥ punar viśeṣeṇa pūjayed ity arthaḥ evam agre'pi saparivārebhyaḥ śrīkṛṣṇapārṣadebhyo namaḥ ityādi prayogo draṣṭavyaḥ dvārāgre saparīvārān bhūpīṭhe kṛṣṇapārṣadān tadagre garuḍaṃ dvārasyordhve dvāraśriyaṃ yajet prāgdvārobhayapārśve tu yajec caṇḍapracaṇḍakau dvāre ca dakṣiṇe dhātṛvidhātārau ca paścime jayaṃ ca vijayaṃ caiva balaṃ prabalam uttare dvandvaśastv evam abhyarcya dehalyāṃ vāstupuruṣam sanātanaḥ evaṃ sāmānyena sarveṣām eva pūjāvidhir likhitaḥ idānīṃ yathāsthānaṃ yathākramam iti yal likhitaṃ tad eva vivicya likhati dvārāgra iti dvārābhyām tatrāpy ādau dvārasyāgre yat bhūrūpaṃ pīṭhaṃ tatra samastaparivārānvitān śrīkṛṣṇapārṣadān yajet pūjayet anantaraṃ tasya dvārasyāgre garuḍaṃ yadyapi dvāraśriyo 'rcanaṃ prabalārcanānantaram eva kramadīpikāyām uktam tathāpi iṣṭveti kṭvāpratyayena caṇḍādipūjātaḥ pūrvakāla eveti bodhitam tathaiva sadācārāt kiṃca dvandva ity agre likhanāt caṇḍapracaṇḍābhyāṃ namaḥ ity evaṃ yugmatvena prayogo jñeyaḥ dvārāntaḥpārśvayor gaṅgāṃ yamunāṃ ca tato 'rcayet tatpārśvayoḥ śaṅkhanidhiṃ tathā padmanidhiṃ yajet sanātanaḥ dvārasyāntaḥ abhyantare tatpārśvadvaye tayor gaṅgāyamunayoḥ pārśvadvaye gaṇeśaṃ mandirasyāgnikoṇe durgāṃ ca nairṛte vāṇīṃ vāyavya aiśāne kṣetrapālaṃ tathārcayet sanātanaḥ āgneye koṇe gaṇeśam arcayet tathā coktaṃ kramadīpikāyām parivārārāḥ kṛtāḥ sarve punaḥ śrīviṣṇupārṣadāḥ dvārāgrābalipīṭhe 'rcyāḥ pakṣīndraś ca tadagrataḥ caṇḍapracaṇḍau prāg dhātṛvidhātārau ca dakṣiṇe jayaḥ savijayaḥ paścād balaḥ prabala uttare ūrdhve dvāraśriyaṃ ceṣṭvā dvāry etān yugmaśo 'rcayet pūjyo vāstupumāṃs tatra tatra dvāḥpīṭhamadhyataḥ dvārāntaḥpārśvayor arcyā gaṅgā ca yamunā nadī koṇeṣu vighnaṃ durgāṃ ca vāṇīṃ kṣetre samarcayet dvāḥśākhām āśrayan vāmāṃ saṃkocyāṅgāni dehalīm aspṛṣṭvā praviśed veśma nyasyan prāg dakṣiṇaṃ padam sanātanaḥ vāmāṃ svavāmabhāgavartinīṃ dvāraśākhāṃ āśrayan īṣat spṛṣad nijāṅgāni saṃkocya dehalīm aspṛṣṭvā na laṅghayitvety arthaḥ dakṣiṇaṃ padaṃ prāk ādau nyasyan dakṣiṇapādanyāsakrameṇety arthaḥ veśma śrībhagavanmandiraṃ harer gehaṃ pravekṣyann iti pūrvalikhanāt praviśet tanmadhyaṃ śanaiḥ pūjako gacchet tathā ca sāradātilake kiṃcit spṛśan vāmaśākhāṃ dehalīṃ laṅghayan guruḥ aṅgaṃ saṃkocayann antaḥ praviśed dakṣiṇāṅghriṇā sanātanaḥ gurur iti dīkṣāvidhānoktaḥ tanmāhātmyaṃ ca haribhaktisudhodaye praviśann ālayaṃ viṣṇor arcanārthaṃ subhaktimān na bhūyaḥ praviśan mātuḥ kukṣikārāgṛhaṃ sudhīḥ nairṛte vāstupuruṣaṃ brahmāṇam api pūjayet āsanastho yajet tāṃs tān anyatra bhagavadgṛhāt tatpūjāmantraś coktaḥ praṇavādicaturthyantaṃ devanāma namo'ntakam pūjāmantram idaṃ proktaṃ sarvatrārcanakarmaṇi atha kṛṣṇāgratas tiṣṭhan kṛtvā digbandhanaṃ kṣipet puṣpākṣatān samastāsu dikṣu tatroktamantrataḥ tataś cāsanamantreṇābhimantryābhyarcya cāsanam tasminn upaviśet padmāsanena svastikena vā tatra kṛṣṇārcakaḥ prāyo divase prāṅmukho bhavet udaṅmukho rajanyāṃ tu sthiramūrtiś ca sammukhaḥ tatra ca ekādaśaskandhe āsīnaḥ prāg udagvārcet sthirāyāṃ tv atha sammukhaḥ āsanamantrasya merupṛṣṭha ṛṣiḥ sutalaṃ chandaḥ kūrmo devatā āsanābhimantreṇa viniyogaḥ pṛthvi tvayā dhṛtā lokā devi tvaṃ viṣṇunā dhṛtā tvaṃ ca dhāraya māṃ nityaṃ pavitraṃ kuru cāsanam nāradapañcarātre vaṃśāśmadārudharaṇītṛṇapallavanirmitam varjayed āsanaṃ vidvān dāridryavyādhiduḥkhadam kṛṣṇājinaṃ kambalaṃ vā nānyad āsanam iṣyate anyatra ca kṛṣṇājinaṃ vyāghracarma kauśeyaṃ vetranirmitam vastrājinaṃ kambalaṃ vā kalpayed āsanaṃ mṛdu nāradapañcarātre vaṃśād āhur daridratvaṃ pāṣāṇe vyādhisambhavam dharaṇyāṃ duḥkhasambhūtiṃ daurbhāgyaṃ dāravāsane tṛṇāsane yaśohāniṃ pallave cittavibhramam darbhāsane vyādhināśaṃ kambalaṃ duḥkhamocanam kiṃca śrībhagavadgītāsu śucau deśe pratiṣṭhāpya sthiram āsanam ātmanaḥ nātyucchritaṃ nātinīcaṃ cailājinakuśottaram yathoktam upaviśyātha sampradāyānusārataḥ śaṅkhādipūjāsambhārān nyaset tattatpadeṣu tān svasya vāmāgrataḥ śaṅkhaṃ sādhāraṃ sthāpayed budhaḥ tatraivārghyādipātrāṇi nyasyec ca dvāri bhāgaśaḥ tulasīgandhapuṣpādibhājanāni ca dakṣiṇe vāme ca sthāpayet pārśve kalasaṃ pūrṇam ambhasā dakṣiṇe ghṛtadīpaṃ ca tailadīpaṃ ca vāmataḥ sambhārānaparān nyaset svadṛṣṭiviṣaye pade karaprakṣālanārthaṃ ca pātram ekaṃ svapṛṣṭhataḥ devīpurāṇe nānāvicitrarūpāṇi puṇḍarīkākṛtīni ca śaṅkhanīlotpalābhāni pātrāṇi parikalpayet ratnādiracitāny eva kāñcīmūlayutāni ca yathāśobhaṃ yathālābhaṃ tathā pātrāṇi kārayet kiṃca haṃsapātreṇa sarvāṇi cepsitāni labhen mune arghyaṃ dattvā tathā raupyeṇāyurājyaṃ śubhaṃ bhavet tāmrapātreṇa saubhāgyaṃ dharmaṃ mṛṇmayasambhavam vārāhe sauvarṇaṃ rājataṃ kāṃsyaṃ yena dīyate bhājanam tān sarvān samparityajya tāmraṃ tu mama rocate pavitrāṇāṃ pavitraṃ yo maṅgalānāṃ ca maṅgalam viśuddhānāṃ śuciṃ caiva tāmraṃ saṃsāramokṣaṇam dīkṣitānāṃ viśuddhānāṃ mama karmaparāyaṇaḥ sadā tāmreṇa kartavyam evaṃ bhūmi mama priyam kecic ca tāmrapātreṣu gavyāder yogadoṣataḥ tāmrātiriktam icchanti madhuparkasya bhājanam tathaiva śaṅkham evārghyapātram icchanti kecana śaṅkhe kṛtvā tu pānīyaṃ sapuṣpaṃ salilākṣatam arghyaṃ dadāti devasyety evaṃ skānde'bhidhānataḥ maṅgalārthaṃ ca kalasaṃ sajalaṃ karakānvitam phalādisahitaṃ divyaṃ nyased bhagavato 'grataḥ tathā ca skānde kumbhaṃ sakarakaṃ divyaṃ phalakarpūrasaṃyutam nyased arcanakāle tu kṛṣṇasyātīva vallabham kiṃca sanīraṃ ca sakarpūraṃ kumbhaṃ kṛṣṇāya yo nyaset kalpaṃ tasya na pāpekṣāṃ kurvanti prapitāmahāḥ prakṣiped arghyapātre tu gandhapuṣpākṣatān yavān kuśāgratiladūrvāś ca siddhārthān api sādhakaḥ kecic cātra jalādīni dravyāṇy aṣṭau vadanti hi yata uktaṃ bhaviṣye āpaḥ kṣīraṃ kuśāgrāṇi dadhyakṣatatilas tathā yavāḥ siddhārthakāś caivam arghyo 'ṣṭāṅgaḥ prakīrtitaḥ pādyapātre ca kamalaṃ dūrvā śyāmākam eva ca nikṣiped viṣṇupatrīṃ cety evaṃ dravyacatuṣṭayam tathaivācamanīyārthaṃ pātre dravyatrayaṃ budhaḥ jātīphalaṃ lavaṅgaṃ ca kakkolam api nikṣipet madhuparkīyapātre ca gavyaṃ dadhi payo ghṛtam madhukhaṇḍam apīty evaṃ nikṣiped dravyapañcakam kecit trīṇy eva pātre'smin dravyāṇīcchanti sādhavaḥ yata uktaṃ śrīviṣṇudharme ghṛtaṃ dadhi tathā kṣaudraṃ madhuparko vidhīyate ādivārāhe ca dadhisarpir madhusamaṃ pātre audumbare mama madhunas tu alābhe tu guḍena saha miśrayet ghṛtasyālābhe suśroṇi lājaiś ca saha miśrayet tathā dadhno 'py alābhe tu kṣīreṇa saha miśrayet teṣām abhāve puṣpādi tattadbhāvanayā kṣipet nāradas tv āha vimalenodakenaiva pūryate mūlena pātreṇaikena aṣṭakṛtvo 'bhimantrayet kuryāc ca teṣāṃ pātrāṇāṃ rakṣaṇaṃ cakramudrayā pūjām ārabhamāṇo hi yathoktāsanam āsthitaḥ paṭhen maṅgalaśāntiṃ tāṃ yārcane saṃmatā satām oṃ bhadraṃ karṇebhiḥ śṛṇuyāma devā bhadraṃ paśyemākṣabhir yajatrā sthirair aṅgais tuṣṭuvāṃsas tanubhir vyaśema devahitaṃ yad āyuḥ svasti na indro vṛddhaśravāḥ svasti naḥ pūṣā viśvadevāḥ svasti nas tārkṣo 'riṣṭanemiḥ svasti no bṛhaspatir dadhātu paṭhan oṃ śāntiḥ śrīkṛṣṇapādapadmārādhaneṣu śāntir bhavatu apasarpantu te bhūtā ye bhūtā bhuvi saṃsthitāḥ ye bhūtā vighnakartāras te naśyantu śivājñayā ity udīryāstramantreṇa vāmapādasya pārṣṇinā ghātais tribhir budho vighnān bhaumān sarvān nivārayet āntarīkṣāṃś ca tenaivordhvordhvatālatrayeṇa hi nirasyotsārayed divyān māntriko divyadṛṣṭitaḥ tataḥ kṛtāñjalir vāme śrīguruṃ paramaṃ gurum parameṣṭhiguruṃ ceti named guruparamparām gaṇeśaṃ dakṣiṇe bhāge durgām agre'tha pṛṣṭhataḥ kṣetrapālaṃ named bhaktyā madhye cātmeṣṭadaivatam tataś cāstreṇa saṃśodhya karau kurvīta tena hi tālatrayaṃ diśāṃ bandham agniprākāram eva ca śarīrākārabhūtānāṃ bhūtānāṃ yad viśodhanam avyayabrahmasamparkād bhūtaśuddhir iyaṃ matā bhūtaśuddhiṃ vinā kartur japahomādikāḥ kriyāḥ bhavanti niṣphalāḥ sarvā yathāvidhy apy aniṣṭhitāḥ karakacchapikāṃ kṛtvātmānaṃ buddhyā hṛdabjataḥ śiraḥsahasrapatrābje paramātmani yojayet pṛthivyādīni tattvāni tasmin līnāni bhāvayet vāmahastaṃ tathottānam adho dakṣiṇabandhitam karakacchapikā mudrā bhūtaśuddhau prakīrtitā dehaṃ saṃśoṣya dagdhvedam āplāvyāmṛtavarṣataḥ utpādya draḍhayitvā supratiṣṭhāṃ vidhinācaret ātmānam evaṃ saṃśodhya nītvā kṛṣṇārcanārhatām vātsalyāddhṛdgataṃ kṛṣṇaṃ yaṣṭuṃ hṛt punar ānayet tathā ca trailokyasaṃmohanatantre nābhisthavāyunā dehaṃ sapāpaṃ śodhayed budhaḥ vahninā hṛdayasthena dahet tac ca kalevaram sahasrāre mahāpadme lalāṭasthe sthitaṃ vidhum sampūrṇamaṇḍalaṃ śuddhaṃ cintayed amṛtātmakam tasmād galitadhārābhiḥ plāvayed bhasmasād budhaḥ ābhir varṇamayībhiś ca pañcabhūtātmakaṃ vapuḥ pūrvavad bhāvayed devīm kiṃcāgre tatas tasmāt samākṛṣya praṇavena tu mantravit tat tejo hṛdaye nyasya cintayed viṣṇum avyayam kiṃ vā cintanamātreṇa bhūtaśuddhiṃ vidhāya tām prāṇāyāmāṃs tataḥ kuryāt sampradāyānusarataḥ recaḥ ṣoḍaśamātrābhiḥ pūro dvātriṃśatā bhavet catuḥṣaṣṭyā bhavet kumbha evaṃ syāt prāṇasaṃyamaḥ virecya pavanaṃ pūrvaṃ saṃkocya gudamaṇḍalam pūrayitvā vidhānena svaśaktyā kumbhake sthitaḥ tatra praṇavam abhyasyan bījaṃ vā mantram ūrdhvagam ṛṣyādismaraṇaṃ kṛtvā kuryād dhyānam atandritaḥ tad dhyānaṃ coktam viṣṇuṃ bhāsvatkirīṭāṅgadavalayakalākalpahārodarāṅghriśroṇībhūṣaṃ savakṣomaṇimakaramahākuṇḍalāmṛṣṭagaṇḍam hastodyacchaṅkhacakrāmbujagadam amalaṃ pītakauśeyavāsaṃ vidyotadbhāsam udyaddinakarasadṛśaṃ padmasaṃsthaṃ namāmi kvacic ca rudras tu recake brahmā pūrake dhyeyadevatā śrīviṣṇuḥ kumbhake jñeyo dhyānasthānaṃ guror mukhāt tathā hi nābhisthāne pūrakeṇa cintayet kamalāsanam brahmāṇaṃ raktagaurāṅgaṃ caturvaktraṃ pitāmaham nīlotpaladalaśyāmaṃ hṛdi madhye pratiṣṭhitam caturbhujaṃ mahātmānaṃ kumbhakena tu cintayet recakenaiśvaraṃ dhyānaṃ lalāṭe sarvapāpaham śuddhasphaṭikasaṅkāśaṃ kuryād vai nirmalaṃ budhaḥ ekāntibhiś ca bhagavān sarvadevamayaḥ prabhuḥ kṛṣṇaḥ priyajanopetaś cintanīyo hi sarvataḥ pādme devahūtivikuṇḍalasaṃvāde yamalokaṃ na paśyanti prāṇāyāmaparāyaṇāḥ api duṣkṛtakarmāṇas tair eva hatakilbiṣāḥ divase divase vaiśya prāṇāyāmās tu ṣoḍaśa api brahmahaṇaṃ sākṣāt punanty aharahaḥ kṛtāḥ tapāṃsi yāni tapyante vratāni niyamāś ca ye gosahasrapradānaṃ ca prāṇāyāmas tu tatsamaḥ ambubinduṃ yaḥ kuśāgreṇa māse māse naraḥ pibet saṃvatsaraśataṃ sāgraṃ prāṇāyāmas tu tatsamaḥ pātakaṃ tu mahad yac ca tathā kṣudropapātakam prāṇāyāmaiḥ kṣaṇāt sarvaṃ bhasmasāt kurute naraḥ nyāsān vinā japaṃ prāhur āsuraṃ viphalaṃ budhāḥ ato yathāsampradāyaṃ nyāsān kuryād yathāvidhi ṛṣicchandodevatādi smṛtvādau mātṛkāmanoḥ śirovaktrahṛdādau ca nyasya taddhyānam ācaret tac coktam pañcāśallipibhir vibhaktamukhadoḥpanmadhyavakṣaḥsthalīṃ bhāvanmaulinibaddhacandraśakalām āpīnatuṅgastanīm mudrām akṣaguṇaṃ sudhāḍhyakalasaṃ vidyāṃ ca hastāmbujair bibhrāṇāṃ viśadaprabhāṃ trinayanāṃ vāgdevatām āśraye akārādīn kṣakārāntān varṇānādau tu kevalān lalāṭādiṣu cāṅgeṣu nyased vidvān yathākramam tac ca vivicyoktam lalāṭamukhabimbākṣiśrutighrāṇeṣu gaṇḍayoḥ oṣṭhadantottamāṅgāsye doḥpatsandhyagrakeṣu ca pārśvayoḥ pṛṣṭhato nābhau jaṭhare hṛdaye'ṃsake kakudyase ca hṛtpūrvaṃ pāṇipādayuge tataḥ jaṭharānanayor nyasen mātṛkārṇān yathākramam sānusvārān visargāḍhyān sānusvāravisargakān nyased bhūyo 'pi tān vidvān evaṃ vāracatuṣṭayam kaṇṭhahṛnnābhiguhyeṣu pāyubhrūmadhyayos tathā sthite ṣoḍaśapatrābje krameṇa dvādaśacchade daśapatre ca ṣaṭpatre catuṣpattre dvipatrake nyased ekaikapatrānte sabindvekaikam akṣaram smṛtvā ṛṣyādikāṃ varṇān mūrtibhiḥ keśavādibhiḥ kīrtyādibhiḥ śaktibhiś ca nyaset tān pūrvavat kramāt nyasec caturthīn atyantā mūrtīḥ śaktīś ca yādibhiḥ saptadhātūn prāṇajīvau krodham apy ātmane'ntakān udyatpradyotanaśataruciṃ taptahemāvadānaṃ pārśvadvandve jaladhisutayā viśvadhātryā ca juṣṭam nānāratnollasitavividhākalpam āpītavastraṃ viṣṇuṃ vande darakamalakaumodakīcakrapāṇim prathamaṃ keśavo nārāyaṇaḥ paścāc ca mādhavaḥ govindaś ca tathā viṣṇur madhusūdana eva ca trivikramo vāmano 'tha śrīdharaś ca tataḥ param ṛṣīkeśaḥ padmanābhas tato dāmodaras tathā vāsudevaḥ saṅkarṣaṇaḥ pradyumno 'thāniruddhakaḥ cakrī gadī tathā śārṅgī khaḍgī śaṅkhī halī tathā musalī ca tathā śūlī pāśī caivāṅkuśī tathā mukundo nandajaś caiva tathā nandī naras tathā narakajiddhariḥ kṛṣṇaḥ satyaḥ sātvata eva ca tataḥ śauris tathā śūras tataḥ paścāj janārdanaḥ bhūdharo viśvamūrtiś ca vaikuṇṭhaḥ puruṣottamaḥ balo balānujo bālo vṛṣaghno vṛṣa eva ca haṃso varāho vimalo nṛsiṃhaś ceti mūrtayaḥ kīrtiḥ kāntis tuṣṭipuṣṭī dhṛtiḥ śāntiḥ kriyā dayā medhā harṣā tathā śraddhā lajjā lakṣmīḥ sarasvatī prītī ratir jayā durgā prabhā satyā ca caṇḍikā vāṇī vilāsinī caiva vijayā virajā tathā viśvā ca vinadā caiva sunandā ca smṛtis tathā ṛddhiḥ samṛddhiḥ śuddhiś ca buddhir mūrtir natiḥ kṣamā ramomā kledinī klinnā vasudā vasudhā parā parāyaṇā ca sūkṣmā ca sandhyā prajñā prabhā niśā amoghā vidyutety ekapañcāśat śaktayo matāḥ dadāty ayaṃ keśavādinyāso 'trākhilasampadam amutrācyutasārūpyaṃ nayati nyāsamātrataḥ tad uktaṃ dhyātvaivaṃ paramapumāṃsam akṣarair yo vinyased dinam anu keśavādiyuktaiḥ medhāyuḥsmṛtidhṛtikīrtikāntilakṣmīsaubhāgyaiś ciram upabṛṃhito bhavet saḥ anyatra ca keśavādir ayaṃ nyāso nyāsamātreṇa dehinaḥ acyutatvaṃ dadāty eva satyaṃ satyaṃ na saṃśayaḥ yaś ca kuryād imaṃ nyāsaṃ lakṣmībījapuraḥsaram bhaktiṃ muktiṃ ca bhuktiṃ ca kṛṣṇaṃ ca labhate'cirāt tathā coktam amum eva ramāpuraḥsaraṃ prabhajed yo manujo vidhiṃ budhaḥ samupetya ramāṃ prathīyasīṃ punar ante haritāṃ vrajaty asau makārādikakārāntavarṇair yuktaṃ sabindukaiḥ namaḥ parāyeti pūrvam ātmane nama ity anu nāma jīvāditattvānāṃ nyaset tattatpade kramāt nyāsenānena loko hi bhavet pūjādhikāravān tatrādau sakale nyasej jīvaprāṇau kalevare hṛdaye matyahaṅkāramanāṃsīti trayaṃ tataḥ śabdaṃ sparśaṃ tato rūpaṃ rasaṃ gandhaṃ ca mastake mukhe hṛdi ca guhye ca pādayoś ca yathākramam śrotraṃ tvacaṃ dṛśaṃ jihvāṃ ghrāṇaṃ svasvapade tataḥ vākpāṇipāyūpasthāni svasvapade tathā ākāśavāyutejāṃsi jalaṃ pṛthvīṃ ca mūrdhani vadane hṛdaye liṅge pādayoś ca yathākramam hṛdi hṛtpuṇḍarīkaṃ ca dviṣaṭdvyaṣṭadaśādikam kalāvyāpteti pūrvaṃ ca sūryacandrāgnimaṇḍalam varṇaiḥ saha sarephaiś ca kramān nyaset sabindukaiḥ vāsudevaṃ ṣakāreṇa parameṣṭhiyutaṃ ca ke yakāreṇa mukhe saṅkarṣaṇaṃ nyaset pumanvitam hṛdi nyasel lakāreṇa pradyumnaṃ viśvasaṃyutam aniruddhaṃ nivṛttyāḍhyaṃ vakāreṇa ca guhyake nārāyaṇaṃ ca sarvāḍhyaṃ lakāreṇaiva pādayoḥ nṛsiṃhaṃ kopasaṃyuktaṃ tadbījenākhilātmani tattvanyāso 'yam acirāt kṛṣṇasānnidhyakārakaḥ tathā coktam atattvavyāptyarūpasya tatprāpter hetunā punaḥ tattvanyāsam iti prāhur nyāsatattvavido budhāḥ yaḥ kuryāt tattvavinyāsaṃ sa pūto bhavati dhruvam tadātmanānupraviśya bhagavān iha tiṣṭhati yataḥ sa eva tattvāni sarvaṃ tasmin pratiṣṭhitam prāṇāyāmāṃs tataḥ kuryān mūlamantraṃ japan kramāt vārau dvau caturaḥ ṣaṭ ca recapūrakakumbhakaḥ athavā recakādīṃs tān kuryād vārāṃs tu ṣoḍaśa dvātriṃśac ca catuḥṣaṣṭhiṃ kāmabījaṃ japan kramāt tathā ca kramadīpikāyām recayen mārutaṃ dakṣayā dakṣiṇaḥ pūrayed vāmayā madhyanāḍyā punaḥ dhārayed īritaṃ recakāditrayaṃ syāt kalādantavidyākhyamātrācyukam sanātanaḥ tad eva kramadīpikoktyā saṃvādayan tatraiva kiṃcid viśeṣaṃ ca darśayati recayed iti dakṣayā dakṣiṇanāḍyā dakṣiṇaḥ vidvān janaḥ madhyanāḍyā suṣumṇayā dhārayet evaṃ recakapūrakakumbhakākhyaṃ trayaṃ syāt recakādiṣu triṣu krameṇāvadhikālam āha kalāḥ ṣoḍaśa dantā dvātriṃśat vidyāś catuḥṣaṣṭis tattatsaṃkhyakamātrātmakam ity arthaḥ mātrā cavāmāṅguṣṭhena vāmakaniṣṭhādyaṅgulīnāṃ pratyekaṃ parvatrayasamparkakālaḥ vāmahastena vāmajānumaṇḍalasya prādakṣiṇyena sparśakālo vā tatrāpy aṅguliniyamo 'py uktaḥ kaniṣṭhānāmikāṅguṣṭhair yan nāsāpuṭadhāraṇam prāṇāyāmaḥ sa vijñeyas tarjanīmadhyame vinā tatra teṣu prāṇāyāmeṣu pūrvaṃ recakādiṣu saṅkhyoktā atra ca prāṇāyāmeṣv iti bhedaḥ tatraiva purato japasya parato 'pi vihitam atha tattrayaṃ budhaiḥ ṣoḍaśa ya iha samācared dineśaḥ paripūyate sa khalu māsato 'ṃhasaḥ sanātanaḥ japasya purata ādau parataḥ ante ca iti prāṇāyāmeṣu kālaḥ tat trayaṃ prāṇāyāmatrayam iti saṅkhyā yo jano dinaśaḥ pratyahaṃ ṣoḍaśaprāṇāyāmān ācaret sa māsataḥ māsenaikena aṃhasaḥ pāpāt paripūyate śuddho bhavatīti sāmānyataḥ phalam paraṃ ca sarvaṃ purvaṃ likhitam eva tato nijatanūm eva pūjāpīṭhaṃ prakalpayet pīṭhasyādhāraśaktyādīn nyaset svāṅgeṣu tāravat ādhāraśaktiṃ prakṛtiṃ kūrmānantau ca tatra tu pṛthivīṃ kṣīrasindhuṃ ca śvetadvīpaṃ ca bhāsvaram śrīratnamaṇḍapaṃ caiva kalpavṛkṣaṃ tathā hṛdi nyaset pradakṣiṇatvena dharmajñāne tato 'ṃsayoḥ ūrvor vairāgyam aiśvaryaṃ tathaivādharmam ānane trike'jñānam avairāgyam anaiśvaryaṃ ca pārśvayoḥ hṛdabje'nantapadmaṃ ca sūryenduśikhinān tathā maṇḍalāni kramād varṇaiḥ praṇavāṃśaiḥ sabindukaiḥ sattvarajastamaś cātmāntarātmānau ca tatra hi paramātmānam apy ātmādyādyavarṇaiḥ sabindukaiḥ jñānātmānaṃ ca bhuvaneśvarībījena saṃyutam tasyāṣṭadikṣu madhye'pi navaśaktīś ca dikkramāt tāś coktāḥ vimalotkarṣiṇī jñānā kriyā yogeti śaktayaḥ prahvī satyā tatheśānānugrahā navam smṛtā nyaset tadupariṣṭāc ca pīṭhamantraṃ yathoditam ṛṣyādikaṃ smared asyāṣṭādaśārṇamanos tataḥ jñeyāś caikāntibhiḥ kṣīrasamudrādicatuṣṭayam kramācchrīmathurāvṛndāvanaṃ tatkuñjanīpakāḥ tathā ca brahmasaṃhitāyām ādipuruṣarahasyastotre sa yatra kṣīrābdhiḥ sravati surabhībhyaś ca sumahān nimeṣārdhākhyo vā vrajati na hi yatrāpi samayaḥ bhaje śvetadvīpaṃ tam aham iha golokam iti yaṃ vidantas te santaḥ kṣitiviralacārāḥ katipaye kramadīpikāyāṃ evaṃ hṛdayaṃ bhagavān viṣṇuḥ sarvānvitaś ca bhūtātmā ṅe'ntāḥ savāsudevāḥ sarvātmayutaṃ ca saṃyogaṃ yogāvadhaś ca padmaṃ pīṭhāt ṅeyuto natiś cānte pīṭhamahāmanur vyaktaḥ paryāpto 'yaṃ saparyāsu sanātanaḥ tāraḥ praṇavaḥ tato hṛdayaṃ nama iti padam tataś ca bhagavān iti viṣṇur iti ca sarvānvitaḥ sarvaśabdayukto bhūtātmā sarvabhūtātmeti ete trayaḥ savāsudevā vāsudevasahitāḥ pratyekaṃ ṅe'ntāś caturthyantāḥ tataś ca sarvātmanā yutaṃ saṃyogaṃ sarvātmasaṃyogam iti napuṃsakatvam ārṣam tataś ca yogasyāvadhau ante padmaṃ yogapadmam iti tadante ṅeyuktaś caturthyantaḥ pīṭhātmā tadante ca natiḥ namaḥśabdaḥ evaṃ oṃ namo bhagavate viṣṇave sarvabhūtātmane vāsudevāya sarvātmasaṃyogayogapadmapīṭhātmane nama iti siddham tathā ca śāradātilake namo bhagavate brūyād viṣṇave ca padaṃ vadet sarvabhūtātmane vāsudevāyeti vadet tataḥ sarvātmasaṃyogapadād yogapadmapadaṃ punaḥ pīṭhātmane hṛdanto 'yaṃ mantras tārādir īritaḥ sanatkumārakalpe ca oṃ namaḥ padam ābhāṣya tathā bhagavate padam vāsudevāya ity uktvā sarvātmeti padaṃ tathā saṃyogayogety uktvā ca tathā pīṭhātmane padam vahnipatnīsamāyuktaḥ pīṭhamantra itīritaḥ oṃ aṣṭādaśākṣaramantrasya śrīnārada ṛṣir gāyatrīchandaḥ sakalalokamaṅgalo nandatanayo devatā hrīṃ bījaṃ svāhā śaktiḥ kṛṣṇaḥ prakṛtir durgādhiṣṭhātrī devatā abhimatārthe viniyogaḥ tathā ca saṃmohanatantre śivomāsaṃvāde ṛṣir nārada ity ukto gāyatrīchanda ucyate gopaveśadharaḥ kṛṣṇo devatā parikīrtitaḥ bījaṃ manmathasaṃjñaṃ tu priyā śaktir havir bhujaḥ tvam eva parameśāni asyādhiṣṭhātṛdevatā caturvargaphalāvāptyai viniyogaḥ prakīrtitaḥ catuś caturbhir varṇaiś ca catvāry aṅgāni kalpayet dvābhyām astrākhyam aṅgaṃ ca tasyety aṅgāni pañca vai nyasyec ca vyāpakatvena tāny aṅgāni karadvaye tāny aṅgulīṣu pañcātha kecid varṇān svarān api te coktāḥ drāvaṇakṣobhaṇākarṣavaśīkṛtsrāvaṇās tathā śoṣaṇo mohanaḥ sandīpanas tāpanamādanau kiṃca namo'ntaṃ hṛdayaṃ cāṅgaiḥ śiraḥ svāhānvitaṃ śikhām vaṣaḍyutaṃ ca kavacaṃ huṃyugastraṃ ca phaḍyutam nyasyanti punar aṅguṣṭhau tarjanyau madhyame tathā anāmike kaniṣṭhe ca kramād aṅgaiś ca pañcabhiḥ punaś ca hṛdayādīni tathāṅguṣṭhādikāni ca nyasyanti yugapat sarvāṇy aṅgais taiḥ pañcabhiḥ kramāt nyasyanti ca ṣaḍaṅgāni hṛdayādīni tanmanoḥ hṛdayādiṣu caiteṣāṃ pañcaikaṃ dikṣu ca kramāt ṣaḍaṅgāni coktāni sammohanatantre sanatkumārakalpe varṇenaikena hṛdayaṃ tribhir eva śiro matam caturbhiś ca śikhā proktā tathaiva kavacaṃ matam netraṃ tathā caturvarṇair astraṃ dvābhyāṃ tathā matam tataś cāpādam ā keśān nyased dorbhyām imaṃ manum vārāṃs trīn vyāpakatvena nyasec ca praṇavaṃ sakṛt tato 'ṣṭādaśavarṇāṃś ca mantrasyāsya yathākramam dante lalāṭe bhrūmadhye karṇayor netrayor dvayoḥ nāsayor vadane kaṇṭhe hṛdi nābhau kaṭidvaye guhye jānudvaye caikaṃ nyased ekaṃ ca pādayoḥ santo nyasyanti tārādinamo 'nantāṃs tān sabindukān śrīśaktikāmabījaiś ca sṛṣṭyādikramato 'pare tāraṃ śirasi vinyasya pañca mantrapadāni ca nyasen netradvaye vaktre hṛdguhyāṅghriṣu ca kramāt dehe ca vyāpakatvena nyaset tāny akhile punaḥ kecit tāni namo'ntāni nyasyanty ādyākṣaraiḥ saha svāhāntāni tathā trīṇi saṃmiśrāṇy uttarottaraiḥ guhyād galān mastakāc ca vyāpayya caraṇāvadhi nyāso 'tra jñānaniṣṭhānāṃ guhyādiviṣayas tu yaḥ svasvavarṇatanoḥ kāryas tattadvarṇeṣu vaiṣṇavaiḥ ṛṣyādīn saptabhāgāṃś ca nyased asya manoḥ kramāt mūrdhāsyahṛtsu kucayoḥ punar hṛdi punar hṛdi veṇvākhyāṃ vanamālākhyāṃ mudrāṃ saṃdarśayet tataḥ śrīvatsākhyāṃ kaustubhākhyāṃ bilvākhyāṃ ca manoramām itthaṃ nyastaśarīraḥ san kṛtvā digbandhanaṃ punaḥ karakacchapikāṃ kṛtvā dhyāyecchrīnandanandanam atha prakaṭasaurabhodgalitamādhvikotphullasatprasūnanavapallavaprakaranamraśākhair drumaiḥ praphullanavamañjarīlalitavallarīveṣṭitaiḥ smarecchiśiritaṃ śivaṃ sitamatis tu vṛndāvanam athānantaraṃ sitamatiḥ śuddhamanāḥ san vṛndāvanaṃ cintayet kīdṛśaṃ drumaiḥ śiśiritaṃ śītalīkṛtam kīdṛśaiḥ prakaṭam udbhaṭaṃ saurabhaṃ yasya tac ca tad udgalitamādhvīkaṃ ca pracyutamadhu utphullaṃ ca vikasitaṃ sac ca uttamaṃ yat prasūnaṃ puṣpaṃ navapallavaṃ ca tayoḥ prakaraḥ samūhaḥ tena namrāḥ śākhā yeṣāṃ taiḥ mādhviketihrasvatvaṃ mahākavinibaddhatvāt soḍhavyam prakaṭasaurabhākulitamattabhṛṅgollasad iti pāṭhas tu sugama eva punaḥ kīdṛśaiḥ praphullābhir navamañjarībhir lalitā manoharā yā vallaryaḥ agraśākhā latā vā tābhir veṣṭitaiḥ śivaṃ maṅgalarūpaṃ nirbādhatvāt paramakalyāṇakaratvāc ca vikāsisumanorasāsvādanamañjulaiḥ saṃcaracchilīmukhamukhodgatair mukharitāntaraṃ jhaṅkṛtaiḥ kapotaśukaśārikāparabhṛtādibhiḥ patribhir virāṇitam itas tato bhujagaśatrunṛtyākulam kalindaduhituś calallaharivipruṣāṃ vāhibhir vinidrasarasīruhodararajaścayoddhūsaraiḥ pradīpitamanobhavavrajavilāsinīvāsasāṃ vilolanavihāribhiḥ satatasevitaṃ mārutaiḥ pravālanavapallavaṃ marakatacchadaṃ vajramauktikaprakarakorakaṃ kamalarāganānāphalam sthaviṣṭham akhilartubhiḥ satatasevitaṃ kāmadaṃ tadantar api kalpakāṅghripam udañcitaṃ cintayet suhemaśikharāvaler uditabhānuvad bhāsvaram adho 'sya kanakasthalīm amṛtaśīkarāsāriṇaḥ pradīptamaṇikuṭṭimāṃ kusumareṇupuñjojjvalāṃ smaret punar atandrito vigataṣaṭtaraṅgāṃ budhaḥ tadratnakuṭṭimaniviṣṭamahiṣṭhayogapīṭhe 'ṣṭapatram araṇaṃ kamalaṃ vicintya udyadvirocanasarocir amuṣya madhye saṃcintayet sukhaniviṣṭam atho mukundam sūtrāmaratnadalitāñjanameghapuñjapratyagranīlajalajanmasamānabhāsam susnigdhanīlaghanakuñcitakeśajālaṃ rājanmanojñaśitikaṇṭhaśikhaṇḍacūḍam rolambalālitasuradrumasūnakalpitottaṃsam utkacanavotpalakarṇapūram lolālakasphuritabhālatalapradīptagorocanātilakam uccalacillimālam āpūrṇaśāradagatāṅkaśaśāṅkabimbakāntānanaṃ kamalapatraviśālanetram ratnasphuranmakarakuṇḍalaraśmidīptagaṇḍasthalīmukuram unnatacārunāsam sindūrasundaratarādharam indukundamandāramandahasitadyutidīpitāṅgam mattabhramadbhramarajuṣṭavilambamānasaṃtānakaprasavadāmapariṣkṛtāṃsam hārāvalībhagaṇarājitapīvarorovyomasthalīlalitakaustubhabhānumantam śrīvatsalakṣaṇasulakṣitam unnatāṃsaājānupīnaparivṛttasujātabāhum ābandhurodaram udāragabhīranābhiṃ bhṛṅgāṅganānikaravañjularomarājim divyāṅgarāgaparipiñjaritāṅgayaṣṭim āpītavastraparivītanitambabimbam cārūrujānumanuvṛttamanojñajaṅghaṃ kāntonnataprapadaninditakūrmakāntim matsyāṅkuśāradaraketuyavābjavajrasaṃlakṣitāruṇakarāṅghritalābhirāmam lāvaṇyasārasamudāyavinirmitāṅgasaundaryanirjitamanobhavadehakāntim āsyāravindaparipūritaveṇurandhralolatkarāṅgulisamīritadivyarāgaiḥ śaśvadddravīkṛtavikṛṣṭasamastajantusaṃtānasaṃtatim anantasukhāmburāśim gobhir mukhāmbujavilīnavilocanābhir ūdhobharaskhalitamantharamandagābhiḥ dantāgradaṣṭapariśiṣṭatṛṇāṅkurābhir ālambvāladhilatābhivītam saprasravastanavicūṣaṇapūrṇaniścalāsyāvaṭakṣaritapheniladugdhamugdhaiḥ veṇupravartitamanoharamandragītadattoccakarṇayugalair api tarṇakaiś ca pratyagraśṛṅgamṛdumastakasamprahārasaṃrambhavalganavilolakhurāgrapātaiḥ āmedurair bahulasāsnagalair udagrapucchaiś ca vatsataravatsatarīnikāyaiḥ hambāravakṣubhitadigvalayair mahadbhirapy ukṣabhiḥ pṛthukakudbharabhārakhinnaiḥ uttambhitaśrutipuṭīparivītavaṃśadhvānāmṛtoddhatavikāśiviśālaghoṇaiḥ gopaiḥ samānaguṇaśīlavayovilāsaveśaiś ca mūrchitakalasvanaveṇuvīṇaiḥ mandroccatārapaṭagānaparair viloladorvallarīlalitalāsyavidhānadakṣaiḥ jaṅghāntapīvarakaṭīrataṭīnibaddhavyālolakiṅkiṇighaṭāraṭitair aṭadbhiḥ mugdhais tarakṣunakhakalpitakaṇṭhabhūṣair avyaktamañjuvacanaiḥ pṛthukaiḥ parītam atha sulalitagopasundarīṇāṃ pṛthunivivīṣanitambamantharāṇām gurukucabharabhaṅgurāvalagnatrivalivijṛmbhitaromarājibhājām tadatimadhuracāruveṇuvādyāmṛtarasapallavitāṅgajāṅghripāṇām mukulavisararamyarūḍharomodgamasamalaṃkṛtagānavallarīṇām tadatiruciramandahāsacandrātapaparijṛmbhitarāgavārirāśeḥ taralatarataraṅgabhaṅgavipruṭprakarasamaśramabindusaṃtatānām tadatilalitamandacillicāpacyutaniśitekṣaṇamārabāṇavṛṣṭyā dalitasakalamarmavihvalāṅgapravisṛtaduḥsahavepathuvyathānām tadatisubhagakamrarūpaśobhāmṛtarasapānavidhānalālasābhyām praṇayasalilapūravāhinīnām alasavilolavilocanāmbujābhyām visraṃsatkavarīkalāpavigalatphullaprasūnasravanmādhvīlampaṭacañcarīkaghaṭayā saṃsevitānāṃ muhuḥ māronmādamadaskhalanmṛdugirām ālolakāñcyucchvasannīvīviślathamānacīnahicayāntāvirnitambatviṣām skhalitalalitapādāmbhojamandābhidhānakvaṇitamaṇitulākoṭyākulāśāmukhānām caladadharadalānāṃ kuṭnalapakṣmalākṣidvayasarasiruhāṇām ullasatkuṇḍalānām skhalitasya skhalanayuktasya lalitasya ca pādāmbhojasya mandābhighātena īṣad bhūbhāgaprahāreṇa kvaṇitaḥ kṛtaśabdo maṇimayo yas tulākoṭir nūpuraṃ tenākulaṃ śabdavyāptam āśānāṃ diśāṃ mukhaṃ yābhyas tāsām kuḍmalat mukulāyamānaṃ pakṣmalaṃ ca utkṛṣṭapakṣmayuktam akṣidvayasarasiruhaṃ yāsām drāghiṣṭhaśvasanasamīraṇābhitāpapramlānībhavadaruṇoṣṭhapallavānām nānopāyanavilasatkarāmbujānām ālībhiḥ satataniṣevitaṃ samantāt drāghiṣṭho 'tidīrghaḥ śvāsanasamīraṇaḥ śvāsavāyus tena abhitāpaḥ santāpas tena pramlānībhavan aruṇoṣṭhapallavo yāsām tāsām āyatalolanīlanayanavyākoṣanīlāmbujasragbhiḥ samparipūjitākhilatanuṃ nānāvinodāspadam tanmugdhānanapaṅkajapravigalanmādhvīrasāsvādinīṃ bibhrāṇaṃ praṇayonmadākṣimadhukṛnmālāṃ manohāriṇīm vyākośaṃ vikasitaṃ praṇayād unmade udgatamade akṣiṇī eva madhukṛnmālā bhramarapaṅktiḥ tāṃ bibhrāṇam prakaṭayantam śrīlocanayor itas tato bahudhā nipatanena sarvato darśanān mālety uktam kīdṛśīm tāsāṃ yan mugdhaṃ manoharam ānanapaṅkajaṃ tasmāt pravigalito mādhvīrasasya makarandasya āsvādanaśīlām ata eva manohāriṇīṃ gopagopīpaśūnāṃ bahiḥ smared agrato 'sya gīrvāṇaghaṭām vittārthinīṃ viriñcitrinayanaśatamanyupūrvikāṃ stotraparām idānīṃ krameṇa vittadharmamokṣakāmākhyapuruṣārthacatuṣṭayasya tathā sarvataḥ śreṣṭhasya pañcamapuruṣārtharūpāyā bhakteś ca vāñchāyāḥ pradānāṃ devādīnāṃ dhyānam āha gopeti pañcabhiḥ asya kṛṣṇasya agrataḥ sammukhe taddakṣiṇato muninikaraṃ dṛḍhadharmavāñcham ānāyaparam yogīndrān atha pṛṣṭhe mumukṣamāṇān samādhinā sanakādyān dakṣiṇe cāsya muninikaraṃ smaret dṛḍhā dharme vāñchā yasya tam savye sakāntān atha yakṣasiddhagandharvavidyādharacāraṇāṃś ca sakinnarān apsarasaś ca mukhyāḥ kāmārthino nartanagītavādyaiḥ sakāntān patnīsahitān yakṣādīṃś ca smaret kathambhūtān nartanādyaiḥ kāmārthino nijanijābhīṣṭaprārthakān mukhyāḥ śreṣṭhāḥ urvaśyādyā apsarasaś ca smaret śaṅkhendukundadhavalaṃ sakalāgamajñaṃ saudāmanītatipiṅgajaṭākalāpam tatpādapaṅkajagatām acalāṃ ca bhaktiṃ vāñchantam ujjhitatarānyasamastasaṅgam tasya śrīkṛṣṇasya pādapaṅkajagatāṃ tadviṣayiṇīm ity arthaḥ ujjhitataro nitarāṃ parityakto 'nyasmin bhaktivyatirikte samaste saṅga āsaktir yena tam nānāvidhaśrutigaṇānvitasaptarāgagrāmatrayīgatamanoharamūrchanābhiḥ saṃprīṇayantam uditābhir amuṃ mahatyā saṃcintayen nabhasi dhātṛsutaṃ munīndram ata eva amuṃ śrīkṛṣṇaṃ mahatyākhyayā kacchapikayā svakīyavīṇayā prīṇayantam kābhiḥ nānāvidhaḥ ṣaṭtriṃśadbhedātmako yaḥ śrutigaṇo nādasamūhas tenānvitā ye sapta rāgāḥ niṣādādisvarā meghanādavasantādirāgā vā teṣu vā grāmatrayī tatra grāmāṇāṃ trayāṇāṃ samāhāras tasyāṃ gatāḥ prāptā yā manoharā mūrchanās tābhiḥ kimbhūtābhiḥ uditābhiḥ svayam eva prākaṭyaṃ prāptābhiḥ mahatyoditābhir iti vā sambandhaḥ ata eva munīndraṃ munigaṇaśreṣṭhaṃ dhātṛsutaṃ śrīnāradaṃ nabhasi samyak cintayet śrīgautamīyatantre atha dhyānaṃ pravakṣyāmi sarvapāpapraṇāśanam pītāmbaradharaṃ kṛṣṇaṃ puṇḍarīkanibhekṣaṇam raktanetrādharaṃ raktapāṇapādanakhaṃ śubham kaustubhodbhāsitoraskaṃ nānāratnavibhūṣitam taddhāmavilasanmuktābaddhahāropaśobhitam nānāratnaprabhodbhāsimukuṭaṃ divyatejasam harakeyūrakaṭakakuṇḍalaiḥ parimaṇḍitam śrīvatsavakṣasaṃ cārunūpurādyupaśobhitam nānāratnavicitraiś ca kaṭisūtrāṅgulīyakaiḥ barhipatrakṛtāpīḍaṃ vanyapuṣpair alaṃkṛtam kadambakusumodbaddhavanamālāvibhūṣitam sacandratārakānandivimalāmbarasannibham veṇuṃ gṛhītvā hastābhyāṃ mukhe saṃyojya saṃsthitam gāyantaṃ divyagānaiś ca goṣṭhamadhyagataṃ harim svargād iva paribhraṣṭakanyakāśataveṣṭitam sarvalakṣaṇasampannaṃ saundaryeṇābhiśobhitam śubhaṃ jaganmaṅgalarūpaṃ tasya kaustubhasya dhāmnā tejasā vilasantībhir muktābhir ācchannena saṃveṣṭitena hāreṇa upaśobhitam muktābaddheti vā pāṭhaḥ kaṭisūtreṇāṅgulīyakaiś cālaṃkṛtam sacandrābhis tārābhir ānandaṃ sukhakaraṃ yad vimalam ambaraṃ vyoma tatsadṛśam atra candrasthāne kaustubhaḥ tārāsthāne kadambamālā ambarasthāne śrīmadvakṣaḥsthalam ūhyam svargād iva paribhraṣṭānāṃ paramasundarīṇām ity arthaḥ tādṛśīnāṃ kanyānāṃ śrīgopakumārīṇāṃ śatena veṣṭitam śataśabdo 'trāsaṅkhyatve mohanaṃ sarvagopīnāṃ sarvāsāṃ ca gavām api lelihyamānaṃ vatsaiś ca dhenubhiś ca samantataḥ siddhagandharvayakṣaiś ca apsarobhir vihaṅgamaiḥ surāsuramanuṣyaiś ca sthāvaraiḥ pannagair api mṛgair vidyādharaiś caiva vīkṣyamāṇaṃ suvismitaiḥ nāradena vaśiṣṭhena viśvāmitreṇa dhīmatā parāśareṇa vyāsena bhṛguṇāṅgirasā tathā dakṣeṇa śaunakātribhyāṃ siddhena kapilena ca sanakādyair munīndraiś ca brahmalokagatair api anyair api ca saṃyuktaṃ kṛṣṇaṃ dhyāyed aharniśam saṅkṣepeṇa śrīsanatkumārakalpe'pi avyān mīlatkalāyadyutir ahiripupicchollasatkeśajālo gopīnetrotsavārādhitalalitavapur gopagovṛndavītaḥ śrīmadvaktrāravindapratisahitaśaśāṅkākṛtiḥ pītavāsā devo 'sau veṇunādakṣapitajanadhṛtir devakīnandano naḥ asau anirvacanīyamāhātmyaḥ śrīdevakīnandano devo naḥ asmān avyāt rakṣatu kalāyasya tatpuṣpasyeva dyutiḥ śyāmā kāntir yasya saḥ dhyātvaivaṃ bhagavantaṃ taṃ saṃprārthya ca yathāsukham ādau sampūjayet sarvair upacāraiś ca mānasaiḥ lekhyā ye bahirarcāyām upacārā vibhāgaśaḥ te sarve'py antararcāyāṃ kalpanīyā yathāruci śrīnāradapañcarātre svāgataṃ devadeveśa sannidhau bhava keśava gṛhāṇa mānasīṃ pūjāṃ yathārthaparibhāvinām athopacārair bāhyaiś ca svātmany eva sthitaṃ prabhum pūjayan sthāpayed ādau śaṅkhaṃ satsampradāyataḥ svasya vāmāgrato bhūmāv ullikhya tryasramaṇḍalam tatāstrakṣālitaṃ śaṅkhaṃ sādhāraṃ sthāpayed budhaḥ śaṅkhe hṛdayamantreṇa gandhapuṣpākṣatān kṣipet vyutkrāntair mātṛkārṇais taṃ śiro'ntaiḥ kena pūrayet sabindunā makāreṇa tadādhāre'gnimaṇḍalam sampūjayed akāreṇa śaṅkhe cādityamaṇḍalam ukāreṇa jale somamaṇḍalaṃ ca tathārcayet tīrthamantreṇa tīrthāny āvāhayec cārkamaṇḍalam kṛṣṇaṃ cāvāhya hṛtpadmād gālinīṃ śikhayekṣayet netramantreṇa vīkṣyāntaḥ kavacenāvaguṇṭhayet kuryān nyāsaṃ jale mūlamantrāṅgānāṃ tato diśaḥ baddhvāstreṇāmṛtīkuryād atha taddhenumudrayā tac cakramudrayā rakṣya salilaṃ matsyamudrayā ācchādya saṃspṛśan śaṅkhaṃ japen mūlaṃ tato 'ṣṭaśaḥ taj jalaṃ prokṣaṇīpātre kiṃcit kṣiptvā trir ukṣayet taccheṣeṇārcanadravyajātāni svatanūm api kaniṣṭhāṅguṣṭhakau saktau karayor itaretaram tarjanīmadhyamānāmāḥ saṃhatā bhugnasajjitāḥ mudraiṣā gālinī proktā śaṅkhasyopari cālitā tato 'pāsyāvaśiṣṭāntaḥ śaṅkhaṃ vardhanikāmbunā punar āpūrya kṛṣṇāgre nyased ācārataḥ satām gurūn mūrdhni gaṇeśaṃ ca mūlādhāre'bhipūjya tam pīṭhanyāsānusāreṇa pīṭhaṃ cātmani pūjayet tato japan kāmabījaṃ tristhānasthaṃ paraṃ mahaḥ mūlamantrātmakaṃ bījenaikībhūtaṃ vicintayet tac ca pañcāṅganyāsena sākāraṃ sveṣṭadaivatam vicintya pañcāṅgādīni nyasyet tasmin yathātmani kuryur bhagavati prādurbhūte kṛṣṇe ca vaiṣṇavāḥ tattannyāsān abhedāya manor bhagavatā saha kecin nyasyanti tattvādīnn avyaktāni yathoditam mantrārṇaiḥ svarahaṃsādyair bhūṣaṇeṣu prabhoḥ kramāt tasmin pīṭhe tam āsīnaṃ bhagavantaṃ vibhāvayan āsanādyais tu puṣpāntair yathāvidhy arcayed budhaḥ tato mukhe'rcayed veṇuṃ vanamālāṃ ca vakṣasi dakṣastanordhve śrīvatsaṃ savye tatraiva kaustubham vaiṣṇavaś candanenāmum ālipyopakaniṣṭhayā prāgvad dīpaśikhākāratilakāni dviṣaḍ likhet yathoktaṃ pañcabhiḥ puṣpāñjalibhiś cābhipūjya tam dhūpaṃ dīpaṃ ca naivedyaṃ mukhavāsādi cārpayet gītādibhiś ca saṃtoṣya kṛṣṇam asmai tato 'khilam aśakto bahir arcāyām arpayej japam ācaret vaiṣṇavatantre aśvamedhasahasrāṇi vājapeyaśatāni ca ekasya dhyānayogasya kalāṃ nārhanti ṣoḍaśīm bṛhannāradīye śrīvāmanaprādurbhāve yannāmoccāraṇād eva sarve naśyanty upadravāḥ stotrair vā arhaṇābhir vā kimu dhyānena kathyate nāradapañcarātre śrībhagavannāradasaṃvāde ayaṃ yo mānaso yāgo jarāvyādhibhayāpahaḥ sarvapāpaughaśamano bhāvābhāvakaro dvija satatābhyāsayogena dehabandhād vimocayet yaś caivaṃ parayā bhaktyā sakṛt kuryān mahāmate kramoditena vidhinā tasya tuṣyāmy ahaṃ mune smaraṇadhyānayoḥ pūrvaṃ māhātmyaṃ likhitaṃ ca yat jñeyaṃ tadadhikaṃ cātrāntaryāgāṅgatayā tayoḥ evaṃ yathāsampradāyaṃ śaktyā yāvanmanaḥsukham antaḥpūjāṃ vidhāyādāv ārabheta bahis tataḥ tathā coktaṃ nāradena dhyātvā ṣoḍaśasaṃkhyātair upacāraiś ca mānasaiḥ samyag ārādhanaṃ kṛtvā bāhyapūjāṃ samācaret anujñāṃ dehi bhagavan bahir yoge mama prabho śrīkṛṣṇam ity anujñāpya bahiḥ pūjāṃ samācaret tatra tv anekaśaḥ santi pūjāsthānāni tatra ca śrīmūrtayo bahuvidhāḥ śālagrāmaśilās tathā saṃmohanatantre śālagrāme manau yantre sthaṇḍile pratimādiṣu hareḥ pūjā tu kartavyā kevale bhūtale na tu ekādaśaskandhe śrīmaduddhavasaṃvāde sūryo 'gnir brāhmaṇā gāvo vaiṣṇavaḥ khaṃ maruj jalam bhūr ātmā sarvabhūtāni bhadra pūjāpadāni me sūrye tu vidyayā trayyā haviṣāgnau yajeta mām ātithyena tu viprāgrye goṣv aṅga yavasādinā vaiṣṇave bandhusatkṛtyā hṛdi khe dhyānaniṣṭhayā vāyau mukhyadhiyā toye dravyais toyapuraḥsaraiḥ sthaṇḍile mantrahṛdayair bhogair ātmānam ātmani kṣetrajñaṃ sarvabhūteṣu samatvena yajeta mām dhiṣṇyeṣv ity eṣu madrūpaṃ śaṅkhacakragadāmbujaiḥ yuktaṃ caturbhujaṃ śāntaṃ dhyāyann arcet samāhitaḥ tatraiva śailī dārumayī lauhī lepyā lekhyā ca saikatī manomayī maṇimayī pratimāṣṭavidhā matā calācaleti dvividhā pratiṣṭhā jīvamandiram udvāsāvāhane na staḥ sthirāyām uddhavārcane asthirāyāṃ vikalpaḥ syāt sthaṇḍile tu bhaved dvayam snapanaṃ tv avilepyāyām anyatra parimārjanam gopālamantroddiṣṭatvāt tacchrīmūrtir apekṣitā tathāpi vaiṣṇavaprītyai lekhyāḥ śrīmūrtayo 'khilāḥ śrīhayaśīrṣapañcarātre śrībhagavatśrīhayaśīrṣabrahmasaṃvāde ādimūrtir vāsudevaḥ saṅkarṣaṇam athāsṛjat caturmūrtiḥ paraṃ proktaṃ ekaiko bhidyate tridhā keśavādiprabhedena mūrtidvādaśakaṃ smṛtam paṅkajaṃ dakṣiṇe dadyāt pāñcajanyaṃ tathopari vāmopari gadā yasya cakraṃ cādho vyavasthitam ādimūrtes tu bhedo 'yaṃ keśaveti prakīrtyate adharottarabhāvena kṛtam etat tu yatra vai nārāyaṇākhyā sā mūrtiḥ sthāpitā bhuktimuktidā savyādhaḥ paṅkajaṃ yasya pāñcajanyaṃ tathopari dakṣiṇordhve gadā yasya cakraṃ cādho vyavasthitam ādimūrtes tu bhedo 'yaṃ mādhaveti prakīrtyate dakṣiṇādhaḥsthitaṃ cakraṃ gadā yasyopari sthitā vāmordhvasaṃsthitaṃ padmaṃ śaṅkhaṃ cādho vyavasthitam saṅkarṣaṇasya bhedo 'yaṃ govindeti prakīrtyate dakṣiṇopari padmaṃ tu gadā cādho vyavasthitā saṅkarṣaṇasya bhedo 'yaṃ viṣṇur ity abhiśabdyate dakṣiṇopari śaṅkhaṃ ca cakraṃ cādhaḥ pradarśyate vāmopari tathā padmaṃ gadā cādhaḥ pradarśyate madhusūdananāmāyaṃ bhedaḥ saṅkarṣaṇasya ca vāmordhvasaṃsthitaṃ cakram adhaḥ śaṅkhaṃ pradarśyate brahmāṇḍagaṃ vāmapādaṃ dakṣiṇaṃ śeṣapṛṣṭhagam dakṣiṇordhvaṃ sahasrāraṃ pāñcajanyam adhaḥsthitam saptatālapramāṇena vāmanaṃ kārayet sadā ūrdhvaṃ dakṣiṇataś cakram adhaḥ padmaṃ vyavasthitam padmā padmakarā vāme pārśve yasya vyavasthitā sthito vāpy upaviṣṭo vā sānurāgo vilāsavān pradyumnasya hi bhedo 'yaṃ śrīdhareti prakīrtyate dakṣiṇordhvaṃ mahācakraṃ kaumudī tadadhaḥsthitā vāmordhve nalinaṃ yasya adhaḥ śaṅkhaṃ virājate hṛṣīkeśeti vijñeyaḥ sthāpitaḥ sarvakāmadaḥ dakṣiṇordhve puṇḍarīkaṃ pāñcajanyam adhas tathā vāmordhve saṃsthitaṃ cakraṃ kaumudī tadadhaḥsthitā padmanābheti sā mūrtiḥ sthāpitā mokṣadāyinī dakṣiṇordhve pāñcajanyam adhastāt tu kuśeśayam savordhve kaumudī caiva hetirājam adhaḥsthitam aniruddhasya bhedo 'yaṃ dāmodara iti smṛtaḥ eteṣāṃ tu striyau kārye padmavīṇādhare śubhe iti krameṇa mārgādhimāsādhipāḥ keśavādayo dvādaśa siddhārthasaṃhitāyām vāsudevo gadāśaṅkhacakrapadmadharo mataḥ padmaṃ śaṅkhaṃ tathā cakraṃ gadāṃ vahati keśavaḥ śaṅkhaṃ padmaṃ gadāṃ cakraṃ dhatte nārāyaṇaḥ sadā gadāṃ cakraṃ tathā śaṅkhaṃ padmaṃ vahati mādhavaḥ cakraṃ padmaṃ tathā śaṅkhaṃ gadāṃ ca puruṣottamaḥ padmaṃ kaumodakīṃ śaṅkhaṃ cakraṃ dhatte'py adhokṣajaḥ saṅkarṣaṇo gadāśaṅkhapadmacakradharaḥ smṛtaḥ cakraṃ gadāṃ padmaśaṅkhau govindo dharate bhujaiḥ gadāṃ padmaṃ tathā śaṅkhaṃ cakraṃ viṣṇur bibharti yaḥ cakraṃ śaṅkhaṃ tathā padmaṃ gadāṃ ca madhusūdanaḥ gadāṃ sarojaṃ cakraṃ ca śaṅkhaṃ dhatte'cyutaḥ sadā śaṅkhaṃ kaumodakīṃ cakram upendraḥ padmam udvahet cakraśaṅkhagadāpadmadharaḥ pradyumna ucyate padmaṃ kaumodakīṃ cakraṃ śaṅkhaṃ dhatte trivikramaḥ śaṅkhaṃ cakraṃ gadāṃ padmaṃ vāmano vahate sadā padmaṃ cakraṃ gadāṃ śaṅkhaṃ śrīdharo vahate bhujaiḥ cakraṃ padmaṃ gadāṃ śaṅkhaṃ narasiṃho bibharti yaḥ padmaṃ sudarśanaṃ śaṅkhaṃ gadāṃ dhatte janārdanaḥ aniruddhaś cakragadāśaṅkhapadmalasadbhujaḥ hṛṣīkeśo gadāṃ cakraṃ padmaṃ śaṅkhaṃ ca dhārayet padmanābho vahet śaṅkhaṃ padmaṃ cakraṃ gadāṃ tathā padmaṃ cakraṃ gadāṃ śaṅkhaṃ dhatte dāmodaraḥ sadā śaṅkhaṃ cakraṃ sarojaṃ ca gadāṃ vahati yo hariḥ śaṅkhaṃ kaumodakīṃ padmaṃ cakraṃ viṣṇur bibharti yaḥ etāś ca mūrtayo jñeyā dakṣiṇādhaḥkarakramāt matsyapurāṇe ca etaduddeśataḥ proktaṃ pratimālakṣaṇaṃ tathā vistareṇa na śaknoti bṛhaspatir api dvijāḥ sevāniṣṭhā hareḥ śrīmadvaiṣṇavāḥ pāñcarātrikāḥ prākaṭyād akhilāṅgānāṃ śrīmūrtiṃ bahu manyate sevyā nijanijair eva mantraiḥ svasveṣṭamūrtayaḥ śālagrāmātmake rūpe niyamo naiva vidyate dvibhujā jaladaśyāmā tribhaṅgī madhurākṛtiḥ sevyā dhyānānurūpaiś ca mūrtiḥ kṛṣṇasya daivataiḥ anyāś ca vividhā śrīmadavatārādimūrtayaḥ prādurbhāvavidhāv agre lekhyās tattadviśeṣataḥ nityakarmaprasaṅge'tra mūrtijanmapratiṣṭhayoḥ vidhir na likhituṃ yogyaḥ sa tu lekhiṣyate'grataḥ gautamīyatantre gaṇḍakyāś caiva deśe ca śālagrāmasthalaṃ mahat pāṣāṇaṃ tadbhavaṃ yat tat śālagrāmam iti smṛtam skandapurāṇe snigdhā kṛṣṇā pāṇḍarā vā pītā nīlā tathaiva ca vakrā rūkṣā ca raktā ca mahāsthūlā tv alāñchitā kapilā dardurā bhagnā bahucakraikacakrikā bṛhanmukhī bṛhaccakrā lagnacakrāthavā punaḥ baddhacakrāthavā kācid bhagnacakrā tv adhomukhī tatraiva snigdhā siddhikarī mantre kṛṣṇā kīrtiṃ dadāti ca pāṇḍarā pāpadahanī pītā putraphalapradā nīlā saṃdiśate lakṣmīṃ raktā rogapradāyikā rakṣā codvegadā nityaṃ vakrā dāridryadāyikā sthūlā nihanti caivāyur niṣphalā tu alāñchitā kapilā karburā bhagnā bahucakraikacakrikā bṛhanmukhī bṛhaccakrā lagnacakrāthavā punaḥ baddhacakrāthavā yā syād bhagnacakrā tv adhomukhī pūjayed yaḥ pramādena duḥkham eva labheta saḥ agnipurāṇe ca tathā vyālamukhī bhagnā viṣayā baddhacakrikā vikārāvartanābhiś ca nārasiṃhī tathaiva ca kapilā vibhramāvartā rekhāvartā ca yā śilā duḥkhadā sā tu vijñeyā sukhadā na kadācana snigdhā śyāmā tathā muktāmāyā vā samacakrikā ghoṇimūrtir anantākhyā gambhīrā saṃpuṭā tathā sūkṣmamūrtir amūrtiś ca sammukhā siddhidāyikā dhātrīphalapramāṇā yā kareṇobhayasampuṭā pūjanīyā prayatnena śilā caitādṛśī śubhā iṣṭā tu yasya yā mūrtiḥ sa tāṃ yatnena pūjayet pūjite phalam āpnoti ihaloke paratra ca yata uktaṃ śrībhagavatā brāhme khaṇḍitaṃ sphuṭitaṃ bhagnaṃ pārśvabhinnaṃ vibheditam śālagrāmasamudbhūtaṃ śailaṃ doṣāvahaṃ na hi śrīrudreṇa ca skānde khaṇḍitaṃ truṭitaṃ bhagnaṃ śālagrāme na doṣabhāk iṣṭā tu yasya yā mūrtiḥ sa tāṃ yatnena pūjayet tathā cakraṃ vā kevalaṃ tatra padmena saha saṃyutam kevalā vanamālā vā harir lakṣmyā saha sthitaḥ mukhyāḥ snigdhādayas tatrāmukhyā raktādayo matāḥ mukhyābhāve tv amukhyā hi pūjyā ity ucyate paraiḥ brāhme śrībhagavadbrahmasaṃvāde nivasāmi sadā brahman śālagrāmākhyaveśmani tatraiva rathacakrāṅkabhedanāmāni me śṛṇu dvāradeśe same cakre dṛśyate nāntarīyake vāsudevaḥ sa vijñeyaḥ śuklābhaś cātiśobhanaḥ dve cakre ekalagne tu pūrvabhāgas tu puṣkalaḥ saṅkarṣaṇākhyo vijñeyo raktābhiś cātiśobhanaḥ pradyumnaḥ sūkṣmacakras tu pītadīptis tathaiva ca śuṣiraṃ chidrabahulaṃ dīrghākāraṃ tu tad bhavet aniruddhas tu nīlābho vartulaś cātiśobhanaḥ rekhātrayaṃ tu tad dvāri pṛṣṭhaṃ padmena lāñchitam saubhāgyaṃ keśavo dadyāt catuṣkoṇo bhavet tu yaḥ śyāmaṃ nārāyaṇaṃ vidyān nābhicakraṃ tathonnatam dīrgharekhāsamopetaṃ dakṣiṇe śuṣiraṃ pṛthu ūrdhvaṃ mukhaṃ vijānīyāt dvāre ca harirūpiṇam kāmadaṃ mokṣadaṃ caiva arthadaṃ ca viśeṣataḥ parameṣṭhī lohitabhaḥ padmacakrasamanvitaḥ bilvākṛtis tathā pṛṣṭhe śuṣiraṃ cātipuṣkalam kṛṣṇavarṇas tathā viṣṇuḥ sthūle cakre suśobhanaḥ brahmacaryeṇa pūjyo 'sāv anyathā vighnado bhavet kvacic ca kapilo narasiṃho 'tha pṛthucakre ca śobhane brahmacaryādhikārī syān nānyathā pūjanaṃ bhavet narasiṃhas tribinduḥ syāt kapilaḥ pañcabindukaḥ brahmacaryeṇa pūjyaḥ syād anyathā sarvavighnadaḥ sthūlaṃ cakradvayaṃ madhye guḍalākṣāsavarṇakam dvāropari tathā rekhā padmākārā suśobhanā sphuṭitaṃ viṣamaṃ cakraṃ nārasiṃhaṃ tu kāpilam sampūjya muktim āpnoti saṃgrāme vijayī bhavet pādme kārttikamāhātmye ca yasya dīrghaṃ mukhaṃ pūrvakathitair lakṣaṇair yutam rekhāś ca keśarākārā nārasiṃho mato hi saḥ brāhme vārāhaṃ śaktiliṅge ca cakre ca viṣame smṛte indranīlanibhaṃ sthūlaṃ trirekhālāñchitaṃ śubham pādme ca tatraiva varāhākṛtir ābhugnaś cakrarekhāsv alaṃkṛtaḥ vārāha iti sa prokto bhuktimuktiphalapradaḥ brāhma eva dīrghā kāñcanavarṇā yā bindutrayavibhūṣitā matsyākhyā sā śilā jñeyā bhuktimuktiphalapradā kvacic ca matsyarūpaṃ tu deveśaṃ dīrghākāraṃ tu yad bhavet bindutrayam āyuktaṃ kāṃsyavarṇaṃ viśobhanam brāhma eva kūrmas tathonnataḥ pṛṣṭhe vartulāvartapūritaḥ haritaṃ varṇam ādhatte kaustubhena ca cihnitaḥ pādme ca tatraiva kūrmākārā ca cakrāṅkā śilā kūrmaḥ prakīrtitaḥ brāhma eva hayagrīvo 'ṅkuśākāro rekhā cakrasamīpagāḥ bahucakrasamāyuktaṃ pṛṣṭhe nīradanīlakam kvacic ca hayagrīvāṅkuśākāre rekhāḥ pañca bhavanti hi bahubindusamākīrṇe dṛśyante nīlarūpakāḥ pādme ca tatraiva hāyagrīvā yathā lambā rekhāṅkā yā śilā bhavet tathāsau syāddhayagrīvaḥ pūjito jñānado bhavet kiṃca aśvākṛti mukhaṃ yasya sākṣamālaṃ śiras tathā padmākṛtir bhaved vāpi hayaśīrṣas tv asau mataḥ brāhme eva vaikuṇṭham maṇivarṇābhaṃ cakram ekaṃ tathā dhvajam dvāropari tathā rekhā padmākārā suśobhanā śrīdharas tu tathā devaś cihnito vanamālayā kadambakusumākāro rekhāpañcakabhūṣitaḥ vartulaś cātihrasvaś ca vāmanaḥ parikīrtitaḥ atasīkusumaprakhyo bindunā pariśobhitaḥ anyatra ca vāmanākhyo bhaved devo hrasvo yaḥ syān mahādyutiḥ ūrdhvacakras tv adhaścakraḥ so 'bhīṣṭārthaprado 'rcitaḥ brāhme eva sudarśanas tathā devaḥ śyāmavarṇo mahādyutiḥ vāmapārśve gadācakre rekhe caiva tu dakṣiṇe pādme kārttikamāhātmye cakrākāreṇa paṅktiḥ sā yatra rekhāmayī bhavet sa sudarśana ity evaṃ khyātaḥ pūjāphalapradaḥ brāhme dāmodaras tathā sthūlo madhye cakraṃ pratiṣṭhitam dūrvābhaṃ dvārasaṃkīrṇaṃ pītā rekhā tathaiva ca pādme ca tatraiva uparyadhaś ca cakre dve nātidīrghaṃ mukhe bilam cakre ca rekhā lambaikā sa ca dāmodaraḥ smṛtaḥ anyatra ca sthūlo dāmodaro jñeyaḥ sūkṣmarandhro bhavet tu yaḥ cakre ca madhyadeśasthe pūjitaḥ sukhadaḥ sadā nānāvarṇo hy anantākhyo nāgabhogena cihnitaḥ anantaḥ sa tu vijñeyaḥ sarvapūjāphalapradaḥ pādme ca tatraiva anantacakro bahubhiś cihnair apy upalakṣitaḥ anantaḥ sa tu vijñeyaḥ sarvapūjāphalapradaḥ dṛśyate śikhare liṅgaṃ śālagrāmasamudbhavam yasya yogeśvaro nāma brahmahatyāṃ vyapohati āraktaḥ padmanābhākhyaṃ paṅkajacchatrasaṃyutam tulasyā pūjayen nityaṃ daridras tv īśvaro bhavet candrākṛtiṃ hiraṇyākhyaṃ raśmijālaṃ vinirdiśet suvarṇarekhābahulaṃ sphaṭikadyutiśobhitam kiṃca ardhacandrākṛtir devo hṛṣīkeśa udāhṛtaḥ tam arcya labhate svargaṃ viṣayāṃś ca samīhitān vāmapārśve same cakre kṛṣṇavarṇaḥ sa bindukaḥ lakṣmīnṛsiṃho vikhyāto bhuktimuktiphalapradaḥ trivikramas tathā devaḥ śyāmavarṇo mahādyutiḥ vāmapārśve tathā cakre rekhā caiva tu dakṣiṇe pradakṣiṇāvartakṛtavanamālāvibhūṣitā yā śilā kṛṣṇasaṃjñā sā dhanadhānyasukhapradā gautamīye bahubhir janmabhiḥ puṇyair yadi kṛṣṇaśilāṃ labhet goṣpadena tu cihnena janus tena samāpyate catasro yatra dṛśyante rekhāḥ pārśvasamīpagāḥ dve cakre madhyadeśe tu sā śilā tu caturmukhā kiṃca pādme tatraiva vajrakīṭodbhavā rekhāḥ paṅktībhūtāś ca yatra vai śālagrāmaśilā yā sā viṣṇupañjarasaṃjñitā nāgavat kuṇḍalībhūtarekhāpaṅktiḥ sa śeṣakaḥ padmākāre ca paṅktī dve madhye lambā ca rekhikā garuḍaḥ sa tu vijñeyaś catuścakro janārdanaḥ catuścakraḥ sūkṣmadvāro vanamālāṅkitodaraḥ lakṣmīnārāyaṇaḥ śrīmān bhuktimuktiphalapradaḥ etallakṣaṇayuktās tu śālagrāmaśilāḥ śubhāḥ yāś ca tāsv api sūkṣmāḥ syus tāḥ praśastakarāḥ smṛtāḥ tathā ca śrībhagavadbrahmasaṃvāde tatraiva yathā yathā śilā sūkṣmā mahat puṇyaṃ tathā tathā tasmāt tāṃ pūjayen nityaṃ dharmakāmārthasiddhaye tatrāpy āmalakītulyā sūkṣmā cātīva yā bhavet tasyām eva sadā brahman śriyā saha vasāmy aham śālagrāmaśilāsparśāt koṭijanmāghanāśanam kiṃ punar yajanaṃ tatra harisānnidhyakārakam pādme māghamāhātmye tatraiva yaḥ pūjayeddhariṃ cakre śālagrāmaśilodbhave rājasūyasahasreṇa teneṣṭaṃ prativāsaram yad āmananti vedāntā brahma nirguṇam acyutam tatprasādo bhaven nṛṇāṃ śālagrāmaśilārcanāt mahākāṣṭhasthito vahnir mathyamānaḥ prakāśate yathā tathā harir vyāpī śālagrāme prakāśate api pāpasamācārāḥ karmaṇy anadhikāriṇaḥ śālagrāmārcakā vaiśya naiva yānti yamālayam na tathā ramate lakṣmyāṃ na tathā nijamandire śālagrāmaśilācakre yathā sa ramate sadā agnihotraṃ hutaṃ tena dattā pṛthvī sasāgarā yenārcito hariś cakre śālagrāmaśilodbhave kāmaiḥ krodhaiḥ pralobhaiś ca vyāpto yo 'tra narādhamaḥ so 'pi yāti harer lokaṃ śālagrāmaśilārcanāt yaḥ pūjayati govindaṃ śālagrāme sadā naraḥ āhūtasamplavaṃ yāvat na sa pracyavate divaḥ vinā tīrthair vinā dānair vinā yajñair vinā matim muktiṃ yāti naro vaiśya śālagrāmaśilārcanāt narakaṃ garbhavāsaṃ ca tiryaktvaṃ kṛmiyonitām na yāti vaiśya pāpo 'pi śālagrāme'cyutārcakaḥ dīkṣāvidhānamantrajñaś cakre yo balim āharet sa yāti vaiṣṇavaṃ dhāma satyaṃ satyaṃ mayoditam naivedyair vividhaiḥ puṣpair dhūpair dīpair vilepanaiḥ gītavāditrastotrādyaiḥ śālagrāmaśilārcanam kurute mānavo yas tu kalau bhaktiparāyaṇaḥ kalpakoṭisahasrāṇi ramate sannidhau hareḥ liṅgais tu koṭibhir dṛṣṭair yat phalaṃ pūjitais tu taiḥ śālagrāmaśilāyāṃ tu ekenāpīha tat phalam śālagrāmaśilārūpī yatra tiṣṭhati keśavaḥ tatra devāsurā yakṣā bhuvanāni caturdaśa śālagrāmaśilāyāṃ tu yaḥ śrāddhaṃ kurute naraḥ pitaras tasya tiṣṭhanti tṛptāḥ kalpaśataṃ divi śālagrāmaśilā yatra tattīrthaṃ yojanatrayam yatra dānaṃ japo homaḥ sarvaṃ koṭiguṇaṃ bhavet śālagrāmasamīpe tu krośamātraṃ samantataḥ kīkaṭo 'pi mṛto yāti vaikuṇṭhabhavanaṃ nara śālagrāmaśilācakraṃ yo dadyād dānam uttamam bhūcakraṃ tena dattaṃ syāt saśailavanakānanam skānde kārttikamāhātmye śrīśivaskandasaṃvāde śālagrāmaśilāyāṃ tu trailokyaṃ sacarācaram mayā saha mahāsena līnaṃ tiṣṭhati sarvadā dṛṣā praṇamitā yena snāpitā pūjitā tathā yajñakoṭisamaṃ puṇyaṃ gavāṃ koṭiphalaṃ labhet kāmāsakto 'pi yo nityaṃ bhaktibhāvavivarjitaḥ śālagrāmaśilāṃ vipra sampūjyaivācyuto bhavet śālagrāmaśilābimbaṃ hatyākoṭivināśanam smṛtaṃ saṃkīrtitaṃ dhyātaṃ pūjitaṃ ca namaskṛtam śālagrāmaśilāṃ dṛṣṭvā yānti pāpāny anekaśaḥ siṃhaṃ dṛṣṭvā yathā yānti vane mṛgagaṇā bhayāt namaskaroti manujaḥ śālagrāmaśilārcane pāpāni vilayaṃ yānti tamaḥ sūryodaye yathā kāmāsakto 'thavā kruddhaḥ śālagrāmaśilārcanam bhaktyā vā yadi vābhaktyā kṛtvā muktim avāpnuyāt vaivasvataṃ bhayaṃ nāsti tathā maraṇajanmanoḥ yaḥ kathāṃ kurute viṣṇoḥ śālagrāmaśilāgrataḥ gītair vādyais tathā stotraiḥ śālagrāmaśilārcanam kurute mānavo yas tu kalau bhaktiparāyaṇaḥ kalpakoṭisahasrāṇi ramate viṣṇusadmani śālagrāmanamaskāre'bhāvenāpi naraiḥ kṛte bhayaṃ naiva kariṣyanti madbhaktā ye narā bhuvi madbhaktibaladarpiṣṭhā matprabhuṃ na namanti ye vāsudevaṃ na te jñeyā madbhaktāḥ pāpino hi te śālagrāmaśilāyāṃ tu sadā putra vasāmy aham dattaṃ devena tuṣṭena svasthānaṃ mama bhaktitaḥ padmakoṭisahasrais tu pūjite mayi yat phalam tat phalaṃ koṭiguṇitaṃ śālagrāmaśilārcane pūjito 'haṃ na tair martyair namito 'haṃ na tair naraiḥ na kṛtaṃ martyaloke yaiḥ śālagrāmaśilārcanam śālagrāmaśilāgre tu yaḥ karoti mamārcanam tenārcito 'haṃ satataṃ yugānām ekaviṃśatim kim arcitair liṅgaśatair viṣṇubhaktivivarjitaiḥ śālagrāmaśilābimbaṃ nārcitaṃ yadi putraka anarhaṃ mama naivedyaṃ patraṃ puṣpaṃ phalaṃ jalam śālagrāmaśilālagnaṃ sarvaṃ yāti pavitratām yo hi māheśvaro bhūtvā vaiṣṇavaliṅgam uttamam dveṣṭi vai yāti narakaṃ yāvad indrāś caturdaśa sakṛd apy arcite bimbe śālagrāmaśilodbhave muktiṃ prayānti manujā nūnaṃ sāṅkhyena varjitāḥ malliṅgaiḥ koṭibhir dṛṣṭair yat phalaṃ pūjitais tu taiḥ śālagrāmaśilāyāṃ tu ekenāpi hi tad bhavet tasmād bhaktyā ca madbhaktaiḥ prītyarthe mama putraka kartavyaṃ satataṃ bhaktyā śālagrāmaśilārcanam śālagrāmaśilārūpī yatra tiṣṭhati keśavaḥ tatra devāsurā yakṣā bhuvanāni caturdaśa śālagrāmaśilāgre tu sakṛt piṇḍena tarpitāḥ vasanti pitaras tasya na saṅkhyā tatra vidyate pramāṇam asti sarvasya sukṛtasya hi putraka phalaṃ pramāṇahīnaṃ tu śālagrāmaśilārcane yo dadāti śilāṃ viṣṇoḥ śālagrāmasamudbhavām viprāya viṣṇubhaktāya teneṣṭaṃ bahubhiḥ makhaiḥ mānuṣye durlabhā loke śālagrāmodbhavā śilā prāpyate na vinā puṇyaiḥ kalikāle viśeṣataḥ sa dhanyaḥ puruṣo loke saphalaṃ tasya jīvitam śālagrāmaśilā śuddhā gṛhe yasya ca pūjitā saṃniyamyendriyagrāmaṃ śālagrāmaśilārcanam yaḥ kuryān mānavo bhaktyā puṣpe puṣpe'śvamedhabhāk kāle vā yadi vākāle śālagrāmaśilārcanam bhaktyā vā yadi vābhaktyā yaḥ karoti sa puṇyabhāk dveṣeṇāpi ca lobhena dambhena kapaṭena vā śālagrāmodbhavaṃ devaṃ dṛṣṭvā pāpāt pramucyate aśucir vā durācāraḥ satyaśaucavivarjitaḥ śālagrāmaśilāṃ spṛṣṭvā sadya eva śucir bhavet tilaprasthaśataṃ bhaktyā yo dadāti dine dine tat phalaṃ samavāpnoti śālagrāmaśilārcane patraṃ puṣpaṃ phalaṃ mūlaṃ toyaṃ dūrvākṣataṃ suta jāyate meruṇā tulyaṃ śālagrāmaśilārpitam vidhihīno 'pi yaḥ kuryāt kriyāmantravivarjitaḥ cakrapūjām avāpnoti samyak śāstroditaṃ phalam tatraiva cānyatra skandhe kṛtvā tu yo 'dhvānaṃ vahate śailanāyakam tenoḍhaṃ tu bhavet sarvaṃ trailokyaṃ sacarācaram brahmahatyādikaṃ pāpaṃ yat kiṃcit kurute naraḥ tat sarvaṃ nirdahaty āśu śālagrāmaśilārcanam na pūjanaṃ na mantrāś ca na japo na ca bhāvanā na stutir nopacāraś ca śālagrāmaśilārcane śālagrāmaśilā yatra tat tīrthaṃ yojanatrayam tatra dānaṃ ca homaś ca sarvaṃ koṭiguṇaṃ bhavet śālagrāmaśilāyāṃ tu yaḥ śrāddhaṃ kurute naraḥ pitaras tasya tiṣṭhanti tṛptāḥ kalpaśataṃ divi śālagrāmasamīpe tu krośamātraṃ samantataḥ kīkaṭo 'pi mṛto yāti vaikuṇṭhabhuvanaṃ naraḥ pādme ca śālagrāmaśilācakraṃ yo dadyād dānam uttamam bhūcakraṃ tena dattaṃ syāt saśailavanakānanam garuḍapurāṇe tiṣṭhanti nityaṃ pitaro manuṣyās tīrthāni gaṅgādikapuṣkarāṇi yajñāś ca medhā hy api puṇyaśailāś cakrāṅkitā yasya vasanti gehe pādme kārttikamāhātmye śrīyamadhūmrakeśasaṃvāde śālagrāmaśilāyāṃ tu yair naraiḥ pūjito hariḥ saṃśodhya teṣāṃ pāpāni muktaye buddhito bhavet kārttike mathurāyāṃ tu sārūpyaṃ diśate hariḥ śālagrāmaśilāyāṃ vai pitṝn uddiśya pūjitaḥ kṛṣṇaḥ samuddharet tasya pitṝn etān svalokatām bṛhannāradīye ca yajñadhvajopākhyānānte śālagrāmaśilārūpī yatra tiṣṭhati keśavaḥ na bādhante'surās tatra bhūtavetālakādayaḥ śālagrāmaśilā yatra tattīrthaṃ tat tapovanam yataḥ saṃnihitas tatra bhagavān madhusūdanaḥ śālagrāmaśilās tāś ca yadi dvādaśa pūjitāḥ śataṃ vā pūjitaṃ bhaktyā tadā syād adhikaṃ phalam pādme māghamāhātmye devadūtavikuṇḍalasaṃvāde śilā dvādaśa bho vaiśya śālagrāmaśilodbhavāḥ vidhivat pūjitā yena tasya puṇyaṃ vadāmi te koṭidvādaśaliṅgais tu pūjitaiḥ svarṇapaṅkajaiḥ yat syād dvādaśakāleṣu dinenaikena tad bhavet yaḥ punaḥ pūjayed bhaktyā śālagrāmaśilāśatam uṣitvā sa harer loke cakravartīha jāyate skānde kārttikamāhātmye śrīśivaskandasaṃvāde dvādaśaiva śilā yo vai śālagrāmasamudbhavāḥ arcayed vaiṣṇavo nityaṃ tasya puṇyaṃ nibodha me koṭiliṅgasahasrais tu pūjitair jāhnavītaṭe kāśīvāse yugāny aṣṭau dinenaikena tad bhavet kiṃ punar bahunā yas tu pūjayed vaiṣṇavo naraḥ na hi brahmādayo devāḥ saṃkhyāṃ kurvanti puṇyataḥ tatraiva śālagrāmaśilāyāṃ yo mūlyam udghāṭayen naraḥ vikretā cānumantā ca yaḥ parīkṣām udīrayet sarve te narakaṃ yānti yāvad āhūtasamplavam ataḥ saṃvarjayed vipra cakrasya krayavikrayam tatraiva śālagrāmaśilāyāṃ tu pratiṣṭhā naiva vidyate mahāpūjāṃ tu kṛtvādau pūjayet tāṃ tato budhaḥ ato 'dhiṣṭhānavargeṣu sūryādiṣv iva mūrtiṣu śālagrāmaśilaiva syād adhiṣṭhānottamaṃ hareḥ pādme tatraiva hṛdi sūrye jale vātha pratimāsthaṇḍileṣu ca samabhyarcya hariṃ yānti narās te vaiṣṇavaṃ padam athavā sarvadā pūjyo vāsudevo mumukṣubhiḥ śālagrāme śilācakre vajrakīṭavinirmite adhiṣṭhānaṃ hi tad viṣṇoḥ sarvapāpapraṇāśanam sarvapuṇyapradaṃ vaiśya sarveṣām api muktidam tatraiva kārttikamāhātmye yamadhūmrakeśasaṃvāde pūjā ca vihitā tasya pratimāyāṃ nṛpātmaja śailī dārumayī lauhī lepyā lekhyā ca saikatā manomayī maṇimayī śrīmūrtir aṣṭadhā smṛtā śālagrāmaśilāyāṃ tu sākṣāt śrīkṛṣṇasevanam nityaṃ saṃnihitas tatra vāsudevo jagadguruḥ skānde kārttikamāhātmye śrīśivaskandasaṃvāde suvarṇārcā na ratnārcā na śilārcā surottama śālagrāmaśilāyāṃ tu sarvadā vasate hariḥ ata evoktam hatyāṃ hanti yadaṅghrisaṅgatulasī steyaṃ ca toyaṃ pade naivedyaṃ bahumadyapānaduritaṃ gurvaṅganāsaṅgajam śrīśādhīnamatiḥ sthitir harijanais tatsaṅgajaṃ kilbiṣaṃ śālagrāmaśilānṛsiṃhamahimā ko 'py eṣa lokottaraḥ śālagrāmaśilārūpabhagavanmahimāmbudheḥ ūrmīn gaṇayituṃ śakyaḥ śrīcaitanyāśrito 'pi kaḥ pādme śālagrāmaśilāpūjā vinā yo 'śnāti kiṃcana sa caṇḍālādiviṣṭhāyām ākalpaṃ jāyate kṛmiḥ skānde ca gauravācalaśṛṅgāgrair bhidyate yasya vai tanuḥ na matir jāyate yasya śālagrāmaśilārcane evaṃ śrībhagavān sarvaiḥ śālagrāmaśilātmakaḥ dvijaiḥ strībhiś ca śūdraiś ca pūjyo bhagavataḥ paraiḥ tathā skānde śrībrahmanāradasaṃvāde cāturmāsyavrate śālagrāmaśilārcāprasaṅge brāhmaṇakṣatriyaviśāṃ sacchūdrāṇām athāpi vā śālagrāme'dhikāro 'sti na cānyeṣāṃ kadācana tatraivānyatra striyo vā yadi vā śūdrā brāhmaṇāḥ kṣatriyādayaḥ pūjayitvā śilācakraṃ labhante śāśvataṃ padam ato niṣedhakaṃ yad yad vacanaṃ śrūyate sphuṭam avaiṣṇavaparaṃ tat tad vijñeyaṃ tattvadarśibhiḥ yathā brāhmaṇasyaiva pūjyo 'haṃ śucer apy aśucer api strīśūdrakarasaṃsparśo vajrād api suduḥsahaḥ praṇavoccāraṇārcaiva śālagrāmaśilārcanāt brāhmaṇīgamanāc caiva śūdraś caṇḍālatām iyāt saṃdhārya vaiṣṇavair yatnācchālagrāmaśilāsuvat sā cārcyā dvārakācakrāṅkitopetaiva sarvadā brāhme tatraiva śālagrāmodbhavo devo devo dvāravatībhavaḥ ubhayoḥ saṅgamo yatra muktis tatra na saṃśayaḥ skānde śrībrahmanāradasaṃvāde cakrāṅkitā śilā yatra śālagrāmaśilāgrataḥ tiṣṭhate muniśārdūla vardhante tatra sampadaḥ tatraivānyatra pratyahaṃ dvādaśa śilāḥ śālagrāmasya yo 'rcayet dvāravatyāḥ śilāyuktāḥ sa vaikuṇṭhe mahīyate śrīprahlādasaṃhitāyām ekaḥ sudarśano dvābhyāṃ lakṣmīnārāyaṇaḥ smṛtaḥ tribhis trivikramo nāma caturbhiś ca janārdanaḥ pañcabhir vāsudevas tu ṣaḍbhiḥ pradyumna ucyate saptabhir baladevas tu aṣṭabhiḥ puruṣottamaḥ navabhiś ca navavyūho daśabhir daśamūrtikaḥ ekādaśaiś cāniruddho dvādaśair dvādaśātmakaḥ anyeṣu bahucakreṣu anantaḥ parikīrtitaḥ vārāhe ye kecic caiva pāṣāṇā viṣṇucakreṇa mudritāḥ teṣāṃ sparśanamātreṇa mucyate sarvapātakaiḥ gāruḍe sudarśanādyās tu śilāḥ pūjitāḥ sarvakāmadāḥ skānde ca bhaktyā vā yadi vābhaktyā cakrāṅkaṃ pūjayen naraḥ api cet sudurācāro mucyate nātra saṃśayaḥ dvārakāmāhātmye ca dvārakāgatānāṃ śrībrahmādīnām uktau etad vai cakratīrthaṃ tu yacchilā cakracihnitā muktidā pāpināṃ loke mlecchadeśe'pi pūjitā kapilapañcarātre ekacakras tu pāṣāṇo dvāravatyāḥ suśobhanaḥ sudarśanābhidho yo 'sau mokṣaikaphaladāyakaḥ lakṣmīnārāyaṇo dvābhyāṃ bhuktimuktiphalapradaḥ ebhiś cācyutarūpo 'sau phalam aindraṃ prayacchati caturbhujaś catuścakraś caturvargaphalapradaḥ pañcabhir vāsudevaś ca janmamṛtyubhayāpahaḥ ṣaḍbhiḥ pradyumna evāsau lakṣmīṃ kāntiṃ dadāti saḥ saptabhir balabhadro 'sau gotrakīrtivivardhanaḥ dadāti vāñchitaṃ sarvam aṣṭabhiḥ puruṣottamaḥ navacakro nṛsiṃhas tu phalaṃ yacchaty anuttamam rājyaprado daśabhis tu daśāvatārakaḥ smṛtaḥ ekādaśabhir aiśvaryam aniruddhaḥ prayacchati nirvāṇaṃ dvādaśātmāsau saukhyadaś ca supūjitaḥ tatraiva kṛṣṇa mṛtyuprado nityaṃ dhūmraś caiva bhayāvahaḥ asvāsthyaṃ karburo dadyān nīlas tu dhanahānidaḥ chidro dāridryaduḥkhāni dadyāt sampūjito dhruvam pāṇḍaras tu mahad duḥkhaṃ bhagno bhāryāviyogadaḥ putrapautradhanaiśvaryasukham atyantam uttamam dadāti śuklavarṇaś ca tasmād enaṃ samarcayet śrīprahlādasaṃhitāyām kṛṣṇā mṛtyupradā nityaṃ kapilā ca bhayāvahā rogārtiṃ karburā dadyāt pītā vittavināśinī dhūmrābhā vittanāśāya bhagnā bhāryāvināśikā sacchidrā ca trikoṇā ca tathā viṣamacakrikā ardhacandrākṛtir yā ca pūjyās tā na bhavanti hi gārgyagālavayoḥ sukhadā samacakrā tu dvādaśī cottamā śubhā vartulā caturasrā ca narāṇāṃ ca sukhapradā trikoṇā viṣamā caiva chidrā bhagnā tathaiva ca ardhacandrākṛtir yā tu pūjārhā na bhavet tu sā phalaṃ notpadyate tatra pūjitāyāṃ kadācana iti śrīgopālabhaṭṭavilikhite śrībhagavadbhaktivilāse ādhiṣṭhāniko nāma pañcamo vilāsaḥNotice an error, a missing source, or a date that should be revised? Suggest a correction. Every amendment enters the scholar moderation queue with the contributor cited.
URN · urn:vamshanidhi:scripture:01KTNN8EYENFNJYSZQ1D5Y0XV4