Please note: every record here is marked provisional — our scholar review has not begun yet. We show sources, never certainty we don't have. Once the Scholar Council is seated, records it approves will carry a verified mark.

Plate TXT · MNMPHaṃsasaṃdeśaLatn

URN · urn:vamshanidhi:scripture:01KTNNC9WBAJQH5D781H8HMNMP

Scripture · text

Provisional

Haṃsasaṃdeśa

Haṃsasaṃdeśa

The Digital Corpus of Sanskrit (DCS), Oliver Hellwig

vaṃśe jātaḥ savitur anaghe mānayan mānuṣatvaṃ devaḥ śrīmāñ janakatanayānveṣaṇe jāgarūkaḥ pratyāyāte pavanatanaye niścitārthaḥ sa kāmī kalpākārāṃ kathamapi niśām ā vibhātaṃ viṣehe kālye senāṃ kapikulapates tūrṇam udyojayiṣyan dūrībhāvāj janakaduhitur dūyamānāntarātmā krīḍākhela…

Provenance ledger

2 entries

  1. AttributionThe Digital Corpus of Sanskrit (DCS), Oliver Hellwigtextual
  2. SourceUpstream TEI document · san · Latnpublished primary

IIText

san
vaṃśe jātaḥ savitur anaghe mānayan mānuṣatvaṃ devaḥ śrīmāñ janakatanayānveṣaṇe jāgarūkaḥ pratyāyāte pavanatanaye niścitārthaḥ sa kāmī kalpākārāṃ kathamapi niśām ā vibhātaṃ viṣehe kālye senāṃ kapikulapates tūrṇam udyojayiṣyan dūrībhāvāj janakaduhitur dūyamānāntarātmā krīḍākhelaṃ kamalasarasi kvāpi kālopayātaṃ rākācandradyutisahacaraṃ rājahaṃsaṃ dadarśa tasmin sītāgatim anugate taddukūlāṅkamūrtau tanmañjīrapratimaninade nyastaniṣpandadṛṣṭiḥ vīraś cetovilayam agamat tanmayātmā muhūrtaṃ śaṅke tīvraṃ bhavati samaye śāsanaṃ mīnaketoḥ labdhāśvāsaḥ kathamapi tadā lakṣmaṇasyāgrajanmā saṃdeśena praṇayamahatā maithilīṃ jīvayiṣyan cakre tasmai sarasijadalaiḥ sopacārāṃ saparyāṃ kāntāśleṣād adhikasubhagaḥ kāmināṃ dūtalābhaḥ kṛtvā tasmin bahumatim asau bhūyasīm āñjaneyād gāḍhonmādaḥ praṇayapadavīṃ prāpa vārtānabhijñe viśleṣeṇa kṣubhitamanasāṃ meghaśailadrumādau yācñādainyaṃ bhavati kimuta kvāpi saṃvedanārhe vedodanvadvibhajanavido vaṃśajaṃ viśvamūrter āhuḥ siddhāḥ kamalavasater aupavāhyaṃ bhavantam labdhaṃ yena praguṇagatinā tatpriyāyāḥ sakāśāt tatsāvarṇyaṃ śravaṇarasanāsvādayogyā sudhā ca madhye kecit vayam iha sakhe kevalaṃ mānuṣāṇāṃ vyaktotkarṣo mahati bhuvane vyomagānāṃ patis tvam sthāne dūtyaṃ tad api bhavataḥ saṃśritatrāṇahetoḥ sarvasraṣṭā vidhir api yataḥ sārathitvena tasthau icchāmātrāj jagad aparathā saṃvidhātuṃ kṣamāṇām ikṣvākūṇāṃ prakṛtimahatām īdṛśīṃ prekṣya velām lakṣyālakṣye jaladhipayasā labdhasaṃsthāṃ trikūṭe laṅkāṃ gantuṃ tava samucitaṃ rākṣasīṃ rājadhānīm sthānair divyair upacitaguṇāṃ candanāraṇyaramyāṃ muktāsūtiṃ malayamarutāṃ mātaraṃ dakṣiṇāśām asmatprītyai janakatanayājīvitārthaṃ ca gacchann ekaṃ rakṣaḥpadam iti sakhe doṣaleśaṃ sahethāḥ vācālānām iva jaḍadhiyāṃ satkavau dūrayāte kailāsāya tvayi gatavati kṣībatām āśritānām saṃmodas te pathi pariṇamec candrakair ujjhitānāṃ meghāpāye vipinaśikhināṃ vīkṣya vācaṃyamatvam āraktānāṃ navamadhu śanair āpiban padminīnāṃ kālonnidre kuvalayavane ghūrṇamānaḥ salīlam svinno dānair vipinakariṇāṃ saumya seviṣyate tvām āmodānām ahamahamikām ādiśan gandhavāhaḥ paryāptaṃ te pavanacalitair aṅgarāgaṃ parāgaiḥ sthāne kuryuḥ samasamudayād bandhavo bandhujīvāḥ yenānviṣyasy acalatanayāpādalākṣānuṣaktaṃ cūḍācandraṃ puravijayinaḥ svarṇadīphenapūrṇam sūkṣmākārair dinakarakaraiḥ kalpitāntaḥśalākāḥ śāropāntāḥ śatamakhadhanuḥśeṣacitrāṃśukena ūḍhāḥ paścād ucitagatinā vāyunā rājahaṃsa chatrāyeran nabhasi bhavataḥ śāradā vārivāhāḥ drakṣyasy evaṃ priyasakha sukhaṃ laṅghitādhvā sakhīṃ te sītāṃ kṣetre janakanṛpater utthitāṃ sīrakṛṣṭe gopāyantī tanum api nijāṃ yā kathaṃcin madarthaṃ bhūmau loke vahati mahatīm ekapatnīsamākhyāṃ prakṣīṇāṃ tvadvirahasamaye jātaharṣām idānīṃ pratyāyāsyann anunaya śanaiḥ padminīṃ svāduvācā sā te tantrīsvanasubhagayā syād itīhābhyanujñāṃ manye kuryān madhukaragirā maithilīsauhṛdena sārdhaṃ kāntaiḥ śabarasudṛśām adrikuñjeṣu rāgād āsīnānāṃ kṣaṇam asamaye dṛśyacandrodayaśrīḥ uḍḍīyethāḥ sarasijavanād dakṣiṇāśānusārī paśyan dūrāt prabalagarutāṃ pakṣiṇāṃ dattavartmā aṅgīkurvann amṛtarucirām utpatiṣṇoḥ salīlaṃ chāyām antas tava maṇimayo mālyavān eṣa śailaḥ śobhāṃ vakṣyaty adhikalalitāṃ śobhamānām atīndor devasyāder upajanayato mānasād indubimbam mārgau samyaṅ mama hanumatā varṇitau dvau tayos te sahyāsanno 'py anaghasubhagaḥ paścimo nityavarṣaḥ prācīneṣu pratijanapadaṃ saṃhatāv adbhutānāṃ magnā dṛṣṭiḥ katham api sakhe matkṛte te nivāryā śrutvā śabdaṃ śravaṇamadhuraṃ tāvakaṃ pāmarīṇāṃ pratyāsannāt sapadi bhavanāt sādaraṃ nirgatānām abhrūbhaṅge 'py adhikasubhagair niścitāṅgaḥ kaṭākṣair deśān etān vanagirinadīsaṃvibhaktān vyatīyāḥ ikṣucchāye kisalayamayaṃ talpam ātasthuṣīṇāṃ saṃlāpais tair muditamanasāṃ śālisaṃrakṣikāṇām karṇāṭāndhravyatikaravaśāt karbure gītibhede muhyantīnāṃ madanakaluṣaṃ maugdhyam āsvādayethāḥ viṣṇor vāsād avanivahanād baddharatnaiḥ śirobhiḥ śeṣaḥ sākṣād ayam iti janaiḥ samyag unnīyamānaḥ abhrair yukto laghubhir acironmuktanirmokakalpair agre bhāvī tadanu nayane rañjayann añjanādriḥ tatrārūḍhair mahati manujaiḥ svargibhiś cāvatīrṇaiḥ sattvonmeṣād vyapagatamithastāratamyādibhedaiḥ sādhāraṇyāt phalapariṇateḥ saṃghaśo badhyamānāṃ śaktyā kāmaṃ madhuvijayinas tvaṃ ca kuryāḥ saparyām stokonmagnasphuritapulināṃ tvannivāsecchayeva drakṣyasyārāt kanakamukharāṃ dakṣiṇām añjanādreḥ āsannānāṃ vanaviṭapināṃ vīcihastaiḥ prasūnāny arcāhetor upaharati yā nūnam ardhendumauleḥ nirviśyaināṃ nibhṛtam anabhivyaktamañjupraṇādo mandādhūtaḥ pulinapavanair vañjulāmodagarbhaiḥ avyāsaṅgaḥ sapadi padavīṃ saṃśrayānyair alaṅghyo bandīkuryus taṭavasatayo mā bhavantaṃ kirātāḥ tuṇḍīrākhyaṃ tadanu mahitaṃ maṇḍalaṃ vīkṣamāṇaḥ kṣetraṃ yāyāḥ kṣapitaduritaṃ tatra satyavratākhyam patyau roṣāt salilavapuṣo yatra vāgdevatāyāḥ setur jajñe sakalajagatām ekasetuḥ sa devaḥ nānāratnair upacitaguṇāṃ nityasaṃgītanādāṃ bhūmer drakṣyasy ucitavibhavaṃ bhūṣaṇaṃ tatra kāñcīm yasyāṃ nityaṃ nihitanayano hastiśailādhivāsī dvandvātītaḥ sa khalu puruṣo dṛśyate satyakāmaḥ tām āsīdan praṇama nagarīṃ bhaktinamreṇa mūrdhnā jātām ādau kṛtayugamukhe dhātur icchāvaśena yadvīthīnāṃ karigiripater vāhavegāvadhūtān anyān reṇūṃs tridaśapatayo dhārayanty uttamāṅgaiḥ mandādhūtāt tadanu mahito niḥsṛtaś cūtaṣaṇḍāt pārśve tasyāḥ paśupatiśiraścandranīhāravāhī dūrāt prāptaṃ priyasakham iva tvām upaiṣyaty avaśyaṃ kampāpāthaḥkamalavanikākāmuko gandhavāhaḥ varṇastomair iva pariṇatā saptabhedair mahaughair mānyā madhyenagaram abhitaḥ sevitā devatābhiḥ svacchasvāduprasarasubhagā svāminī vaḥ kavīnāṃ vegāsaṃjñāṃ vahati mahatīṃ vallabhā padmayoneḥ tīrthe puṃsāṃ śamitakaluṣe tatra sārasvatākhye snātvā sārdhaṃ munibhir anaghaiḥ samyag ullāsitāṅgaḥ viśvaṃ citte vigatarajasi vyañjayantīm aśeṣaṃ vakṣyasy antar bahir api parāṃ śuddhim akṣepaṇīyām tasyās tīre sarasijabhuvaḥ saumya vaitānavedir divyaṃ kurvan draviḍaviṣayaṃ dṛśyate hastiśailaḥ yasyopānte kṛtavasatayo yāpayitvā śarīraṃ vartiṣyante vitamasi pade vāsudevasya dhanyāḥ saṃcinvānā taruṇatulasīdāmabhiḥ svām abhikhyāṃ tasyāṃ vedyām anuvidadhatī śītalaṃ havyavāham bhogaiśvaryapriyasahacaraiḥ kāpi lakṣmīkaṭākṣair bhūyaḥ śyāmā bhuvanajananī devatā saṃnidhatte lakṣmīvidyullalitavapuṣaṃ tatra kāruṇyapūrṇaṃ mā bhaiṣīs tvaṃ marakataśilāmecakaṃ vīkṣya megham śuddhair nityaṃ paricitapadas tvādṛśair devahaṃsair haṃsībhūtaḥ sa khalu bhavatām anvavāyāgrajanmā sārāsvādī savanahaviṣāṃ svāminas te sa devaḥ śuddhaṃ cakṣuḥ śrutipariṣadāṃ cakṣuṣāṃ bhāgadheyam aṅgīkuryād vinatam amṛtāsārasaṃvādibhis tvām āvirmodair abhimatavarasthūlalakṣaiḥ kaṭākṣaiḥ madhvāsaktaṃ sarasijam iva svinnam ālambamāno devyā hastaṃ taditarakaranyastalīlāravindaḥ devaḥ śrīmān yadi sa viharet svairam ārāmabhūmau vyakto vālavyajanavapuṣā vījayes taṃ tvam eva jātaprītir janapadam atho madhyamaṃ laṅghayitvā dūrāllakṣyakramukanivahaśyāmalān yāhi colān pratyudgacchanmakaravalanastambhitaiḥ sahyajāyāḥ srotobhedair vividhagatibhiḥ saṃvibhaktāvakāśān saṃdhyārāgaṃ surabhirajanīsaṃbhavair aṅgarāgaiḥ keśair jyotsnātimirakalahaṃ pālikāpīḍagarbhaiḥ ābibhrāṇāḥ sarasijadṛśo haṃsa dolādhirohād ādhāsyante madakalagiras teṣu netrotsavaṃ te pṛthvīlīlātilakasubhagaṃ paścimaṃ bhāgam eṣāṃ nāmnā varṣaṃ jalacara nadīmātṛkaṃ gāhamānaḥ drakṣyasy ārāt parimitatayā magnakailāsadṛśyaṃ śvetaṃ śailaṃ phaṇipatim iva kṣmātalād ujjihānam sphārālokapraśamitatamaḥsaṃcayaṃ tatra puṃsāṃ pratyagrūpaṃ praguṇavibhavaṃ prārthanīyaṃ budhānām nedīyāṃsaṃ kuśalanivahaṃ nantur ādhāsyate te divyaṃ tejo jaladhitanayāsnehanityānuṣaktam snigdhacchāyaṃ tadanu vitataṃ tasya dhāmeva nīlaṃ nīlīpuṣpastabakalalitaṃ kānanaṃ saṃvicīyāḥ dṛṣṭe tasminn animiṣavadhūnityanirveśayogye svargodyānaśriyam api laghuṃ maṃsyate mānasaṃ te kurvan nānākusumarajasā yatra citraṃ vitānaṃ pūgāraṇye mṛdu vicalayan pālikācāmarāṇi pādanyāsakṣamam avakiran kṣmātalaṃ puṣpajālaiḥ prāyo vāyuḥ parijanavidhiṃ pañcabāṇasya dhatte srotovegād atha janapadaṃ saumya sīmantayantī pratyādeśo vibudhasaritaḥ syandate sahyakanyā kāle kāle pariṇativaśāt parvabhedāvakīrṇaiḥ puṇḍrekṣūṇāṃ pulinaviśadair gadgadā mauktikaughaiḥ sahyotsaṃgāt sapadi marutā sāgaraṃ nīyamānāṃ bhadrālāpair vihitakuśalāṃ tvādṛśānāṃ dvijānām yām askannāḥ sarasakuhalīpatrapātair niśānte mandasmerāṃ madhuparimalair vāsayantīva pūgāḥ tasmin drakṣyasy amaramahilāmauligandhair avandhyām ātanvānāṃ vyapagatarasaṃ mānase mānasaṃ vaḥ tīrthair anyair api parigatāṃ śuddhihetoḥ samantāccandrollāsaprathitayaśasaḥ saṃpadaṃ puṣkariṇyāḥ tīre tasyā viracitapadaṃ sādhubhiḥ sevyamānaṃ śraddhāyogād vinamitatanuḥ śeṣapīṭhaṃ bhajethāḥ yasminn asmatkuladhanatayā saumya sāketabhājaḥ sthānaṃ bhāvyaṃ munibhir uditaṃ śrīmato raṅgadhāmnaḥ satve divye svayam udayatas tasya dhāmnaḥ prasaṅgān mañjūṣāyāṃ marakatam iva bhrājamānaṃ tadantaḥ ceto dhāvaty upahitabhujaṃ śeṣabhoge śayānaṃ dīrghāpāṅgaṃ jaladhitanayājīvitaṃ devam ādyam corākrāntaṃ tadanu vipinaṃ colapāṇḍyāntarasthaṃ jhillīnādaśravaṇaparuṣaṃ śīghram eva vyatīyāḥ tīrṇe tasmin prakaṭaya sakhe śītalāṃs te ninādān śabdāyante na khalu kavayaḥ saṃnidhau durjanānām srastāpīḍapracaladalakaṃ vyaktatāṭaṅkaratnaṃ muktācūrṇasphuritatilakaṃ vaktraṃ uttānayantyaḥ deśe tasmin kuvalayadṛśo jātakautūhalās tvāṃ mālādīrghair madhuravirutaṃ mānayiṣyanty apāṅgaiḥ nityāvāsaṃ vṛṣabham acalaṃ sundarākhyasya viṣṇoḥ pratyāsīdan sapadi vinato bhāgadheyaṃ nataḥ syāḥ yasyotsaṃge balivijayinas tasya mañjīravāntaṃ pātho divyaṃ paśupatijaṭāsparśahīnaṃ vibhāti īśād astrāṇy adhigatavatāṃ kṣatriyāṇāṃ prabhāvāt kārāvāsasmaraṇacakitaiḥ siktasasyān payodaiḥ paśyan yāyāḥ param alakayā spardhamānair ajasraṃ puṇyāvāsaiḥ purajanapadair maṇḍitān pāṇḍyadeśān muktājālair janitapulināṃ śuktisaṃtānamuktais tārāpūrṇaṃ divam iva tatas tāmraparṇīṃ bhajethāḥ pratyāsattyā niyataviśadaṃ pītasindhor maharṣeḥ pānīyaṃ te pariṇamayitā tatra muktāmayatvam tasyāḥ svairaṃ sarasijamukhāsvādasaṃprītacetāḥ śītībhūtas taralalaharībāhusaṃśleṣaṇena adhyāsīnaḥ pulinam anilair vījitaś candanādreḥ śrāntiṃ śāntiṃ gamayatu bhavān sāgaraṃ laṅghayiṣyan savyaṃ tasyāḥ kiyad iva gataḥ śyāmatālītamālāṃ tvatprāyāṇāṃ taruṇavayasāṃ cetaso nandayitrīm velām abdher vividhalaharīdattamuktābhirāmāṃ drakṣyasy ārād dviguṇapulināṃ ketakīnāṃ parāgaiḥ sthitvā tatra kṣaṇam ubhayataḥ śailaśṛṅgāvatīrṇaiḥ srotobhedair adhigataguṇaṃ cāruviṣphāraghoṣaiḥ lakṣyīkurvan daśamukhapurīṃ saumya patraprakṛṣṭo velācāpaṃ śara iva sakhe vegatas tvaṃ vyatīyāḥ dāvāsaktaṃ vanam iva nabhaḥ saṃdhyayevānuviddhaṃ sindūrāṅkaṃ dvipam iva hariṃ svāmbareṇeva juṣṭam vidyudbhinnaṃ ghanam iva sakhe vidrumāraṇyayogād dehenaikaṃ mithunam iva ca drakṣyasi tvaṃ payodhim asmatpūrvaiḥ surapatihṛtaṃ draṣṭukāmais turaṅgaṃ bhittvā kṣoṇīm agaṇitabalaiḥ sāgaro vardhitātmā satkārārthaṃ tava yadi girīn ādiśed guptapakṣān aśrānto 'pi praṇayam ucitaṃ naiva bandhor vihanyāḥ tatrāsīnaḥ kvacana sarasi smerahemāravinde labdhāsvādo madhubhir amitaiḥ saṃvinītādhvakhedaḥ drakṣyasy agre laghutaragatiḥ śeṣam ullaṅghya sindhos toyāghātān masṛṇitaśilāramyavelaṃ suvelam yasyāsanne payasi jaladhes tvatpraticchandacandrāḥ pakṣacchedakṣaritarudhirastomasaṃdarśanīyāḥ vīcīprāpter viṣamitaruco mauktikais tārakābhaiḥ saṃdhyām anyāṃ niyatam avanau darśayanti pravālāḥ yatrāraṇyaṃ varuṇavasater vīcivegāpanītair muktāratnastabakaśabalair vidrumair utpravālam rakṣobhītaiḥ svayam animiṣair āhṛtasthāpitānāṃ mandārāṇāṃ madhuparimalair vāsitaṃ maulidaghnaiḥ tasmin dṛśyā bhavati bhavataś cārusaudhāvadātā laṅkā sindhor mahitapuline rājahaṃsīva līnā tvām āyāntaṃ pavanataralair yā patākāpadeśaiḥ pakṣair abhyujjigamiṣur iva sthāsyati śrāvyanādā
Cite this

Notice an error, a missing source, or a date that should be revised? Suggest a correction. Every amendment enters the scholar moderation queue with the contributor cited.

URN · urn:vamshanidhi:scripture:01KTNNC9WBAJQH5D781H8HMNMP

वंशनिधि

Civilization memory · Federated · Established 2026

Vamshanidhiवंशनिधिvamshanidhi.in

As of 2026-05-24 · Provenance: self-published