Plate TXT · DEMYKṛṣiparāśaraLatn
URN · urn:vamshanidhi:scripture:01KTP6F7NCZKAMVHGBT74MDEMY
Scripture · text
ProvisionalKṛṣiparāśara
Kṛṣiparāśara
The Digital Corpus of Sanskrit (DCS), Oliver Hellwig
prajāpatiṃ namaskṛtya kṛṣikarmavivecanam kṛṣakāṇāṃ hitārthāya brūte ṛṣiparāśaraḥ caturvedāntago vipraḥ śāstravādī vicakṣaṇaḥ alakṣmyā gṛhyate so'pi prārthanālāghavānvitaḥ ekayā ca punaḥ kṛṣyā prārthako naiva jāyate kṛṣyanvito hi loke'sminbhūyādekaśca bhūpatiḥ suvarṇaraupyamāṇi…
Provenance ledger
2 entries
- AttributionThe Digital Corpus of Sanskrit (DCS), Oliver Hellwigtextual
- SourceUpstream TEI document · san · Latnpublished primary
IIText
sanprajāpatiṃ namaskṛtya kṛṣikarmavivecanam kṛṣakāṇāṃ hitārthāya brūte ṛṣiparāśaraḥ caturvedāntago vipraḥ śāstravādī vicakṣaṇaḥ alakṣmyā gṛhyate so'pi prārthanālāghavānvitaḥ ekayā ca punaḥ kṛṣyā prārthako naiva jāyate kṛṣyanvito hi loke'sminbhūyādekaśca bhūpatiḥ suvarṇaraupyamāṇikyavasanairapi pūritāḥ tathāpi prārthayantyeva kṛṣakān bhaktatṛṣṇayā kaṇṭhe karṇe ca haste ca suvarṇaṃ vidyate yadi upavāsastathāpi syādannābhāvena dehinām yanna prāṇā balaṃ cānnamannaṃ sarvārthasādhanam devāsuramanuṣyāśca sarve cānnopajīvinaḥ annaṃ hi dhānyasaṃjātaṃ dhānyaṃ kṛpayā vinā na ca tasmāt sarvaṃ parityajya kṛṣiṃ yatnena kārayet kṛṣir dhainyā kṛṣirmedhyā jantūnāṃ jīvanaṃ kṛṣiḥ hiṃsādidoṣayukto 'pi mucyate tithipūjanāt tenārcitaṃ jagat sarvamatithiryena pūjitaḥ arcitāstena devāśca sa eva puruṣottamaḥ tathā ca parāśaraḥ vṛṣṭimūlā kṛṣiḥ sarvā vṛṣṭimūlaṃ ca jīvanam tasmādādau prayatnena vṛṣṭijñānaṃ samācaret ato vatsararājānaṃ mantriṇaṃ meghameva ca āḍhakaṃ salilasyāpi vṛṣṭijñānāya śodhayet atha rājānayanam śākaṃ triguṇitaṃ kṛtvā dviyutaṃ muninā haret bhāgaśiṣṭo nṛpo jñeyo nṛpamantrī caturthakaḥ cittalārke nṛpe vṛṣṭirvṛṣṭirugrā niśāpatau vṛṣṭirmandā sadā bhaume candraje vṛṣṭiruttamā gurau ca śobhanā vṛṣṭirbhārgave vṛṣṭiruttamā pṛthivī dhūlisampūrṇā vṛṣṭihīnā śanau bhavet cakṣūrogo jvarāriṣṭaṃ sarvopadrava eva ca mandā vṛṣṭiḥ sadā vāto yatrābde bhāskaro nṛpaḥ yasmin saṃvatsare caiva candro rājā bhaved dhruvam kuryāt śasyānvitāṃ pṛthvīṃ nairujyaṃ cāpi mānave śasyahānirbhavettatra nityaṃ rogaśca mānave yasmin abde kujo rājā śasyaśūnyā ca medinī nairujyaṃ supracāraśca subhikṣaṃ kṣitimaṇḍale yatrābde candrajo rājā sarvaśasyā ca medinī dharmasthitirmanaḥsthairyaṃ vṛṣṭikāraṇamuttamam yasmin abde gurū rājā sarvā vasumatī mahī nṛpāṇāṃ vardhanaṃ nityaṃ dhanadhānyādikaṃ phalam rājā daityaguruḥ kuryāt sarvaśasyaṃ rasātalam saṃgrāmo vātavṛṣṭiśca rogopadrava eva ca mandā vṛṣṭiḥ sadā vāto nṛpe saṃvatsare śanau yathā vṛṣṭiphalaṃ proktaṃ vatsaragrahabhūpatau tadvad vṛṣṭiphalaṃ jñeyaṃ vijñairvatsaramantriṇi atha meghanayanam śakābdaṃ vahṇisaṃyuktaṃ vedabhāgasamāhṛtam śeṣaṃ meghaṃ vijānīyādāvartādi yathākramam āvartaṃścaiva saṃvartaḥ puṣkaro droṇa eva ca catvāro jaladāḥ proktā āvartādi yathākramam ekadeśena cāvartaḥ saṃvartaḥ sarvato jalam puṣkare duṣkaraṃ vāri droṇe bahujalā mahī atha jalāḍhakanirṇayaḥ śatayojanavistīrṇaṃ triṃśadyojanamucchritam āḍhakasya bhavenmānaṃ munibhiḥ parikīrtitam yugmājagomatsyagate śaśāṅke raviryadā karkaṭakaṃ prayāti jalaṃ śatāḍhaṃ harikārmuke 'rdhaṃ vadanti kanyāmṛgayoraśītim kulīrakumbhālitulābhidhāne jalāḍhakaṃ ṣaṇṇavatiṃ vadanti anena mānena tu vatsarasya nirūpya nīraṃ kṛṣikarma kāryam samudre daśabhāgāṃśca ṣaḍbhāgānapi parvate pṛthivyāṃ caturo bhāgānsadā varṣati vāsavaḥ atha pauṣavṛṣṭijñānam sārdhaṃ dinadvayaṃ mānaṃ kṛtvā pauṣādinā budhaḥ gaṇayenmāsikīṃ vṛṣṭimavṛṣṭiṃ vānilakramāt saumyavāruṇayorvṛṣṭiravṛṣṭiḥ pūrvayāmyayoḥ nirvāte vṛṣṭihāniḥ syāt saṃkule saṃkulaṃ jalam ekaikaṃ pañcadaṇḍena māsasya divaso mataḥ pūrvārddhe vāsarī vṛṣṭiruttarārddhe ca naiśikī dattvā daṇḍe patākāṃ tu vātasyānukrameṇa ca vijñeyā māsikī vṛṣṭiḥ kṛtvā yatnamaharniśam dhūlībhireva dhavalīkṛtam antarikṣaṃ vidyucchaṭācchuritavāruṇadigvibhāgam pauṣe yadā bhavati māsi site ca pakṣe toyena tatra sakalā plavate dharitrī pauṣe masi yadā vṛṣṭiḥ kujjhaṭirvā yadā bhavet tadādau saptame māsi vāripūrṇā bhavenmahī yadā pauṣe site pakṣe nabho meghāvṛtaṃ bhavet toyāvṛtā dharitrī ca bhavet saṃvatsare tadā mīnavṛścikayormadhye yadi varṣati vāsavaḥ tadādau saptame māsi tattithau plavate mahī atha māghavṛṣṭijñānam māghasya sitasaptamyāṃ vṛṣṭirvā meghadarśanam tadā saṃvatsaro dhanyaḥ sarvaśasyaphalapradaḥ māghe bahulasaptamyāṃ tathaiva phālgunasya ca caitre śuklatṛtīyāyāṃ vaiśākhe prathame 'hani etāsu caṇḍavāto vā taḍidvṛṣṭirathāpi vā tadā syācchobhanā prāvṛḍ bhavetsasyavatī mahī saptamyāṃ svātiyoge yadi patati jalaṃ māghapakṣe 'ndhakāre vāyurvā caṇḍavegaḥ sajalajaladharo garjito vāsavo vā vidyunmālākulaṃ vā yadi bhavati nabho naṣṭacandrārkatāraṃ tāvadvarṣanti meṣā dharaṇitalagatā yāvad ā kārtikāntam māghe māsi nirantaraṃ yadi bhavet prāleyatoyāgamo vātā vānti ca phālgune jaladharaiścitre ca channaṃ nabhaḥ vaiśākhe karakāḥ patanti satataṃ jyaiṣṭhe pracaṇḍātapāḥ tāvadvarṣati vāsavo ravirasau yāvattulāyāṃ vrajet atha phālgunavṛṣṭijñānam pañcamyādiṣu pañcasu kumbhe 'rke yadi bhavati rohiṇīyogāḥ adhamatamādhamamadhyamamahadatimahāmbhasāṃ nipātaḥ atha caitravṛṣṭijñānam pratipadi madhumāse bhānuvāraḥ sitāyāṃ yadi bhavati tadā syāccittalā vṛṣṭirabde aviralapṛthudhārāsāndravṛṣṭipravāhair dharaṇitalam aśeṣaṃ plāvyate somavāre avanitanayavāre vārivṛṣṭirna samyag budhagurubhṛgujānāṃ śasyasampatpramodaḥ jalanidhirapi śoṣaṃ yāti vāre ca śaurerbhavati khalu dharitrī dhūlijālairadṛśyā caitrādyabhāge citrāyāṃ bhavecca cittalā kṣitiḥ śeṣe nīcairna vātyarthaṃ kṣmāmadhye bahuvarṣiṇī mūlasyādau yamasyānte caitre vāyuraharniśam ārdrādīni ca ṛkṣāṇi vṛṣṭihetorviśodhayet atha vaiśākhavṛṣṭijñānam pravāhayutanadyāṃ tu daṇḍaṃ nyasya jale niśi vaiśākhaśuklapratipattithau vṛṣṭiṃ nirūpayet oṃ siddhiriti mantreṇa mantrayitvā śatadvayam aṅkayitvā tu taddaṇḍam aṅkatulye jale kṣipet prātarutthāya sahasā tadaṅkaṃ tu nirūpayet samaṃ caivādhikaṃ nyūnaṃ bhaviṣyajjalakāṅkṣayā gatavatsaravadvāri vanyā caiva same bhavet hīne hīnaṃ bhavedvāri bhaved vanyā ca tādṛśī aṅkādhikye ca dviguṇā vṛṣṭirvanyā ca jāyate iti parāśareṇoktaṃ bhaviṣyadvṛṣṭilakṣaṇam sūryodaye viplavato jagatāṃ vipattirmadhyaṃ gate dinakare bahuśasyahāniḥ astaṃgate dinakare tu tadardhaśasyaṃ aiśvaryabhogamatulaṃ khalu cārdharātre rekhātrayaṃ samullikhya tābhistāśca vivardhayet triśṛṅgaṃ sarvakoṇeṣu parvataṃ tatra dāpayet īśānādidakṣiṇāṅkān sa likhed analāditaḥ yena yenājasaṃkrāntistena prāvṛṭphalaṃ bhavet ativṛṣṭiḥ samudre syādanāvṛṣṭistu parvate kakṣayościttalā vṛṣṭiḥ suvṛṣṭistīrasaṅgame atha jyaiṣṭhavṛṣṭilakṣaṇam citrāsvātīviśākhāsu jyaiṣṭhe māsi nirabhratā tāsveva śrāvaṇe māsi yadi varṣati vāsavaḥ tadā saṃvatsaro dhanyo bahuśasyaphalapradaḥ jyaiṣṭhādau sitapakṣe ca ārdrādidaśarkṣake sajalā nirjalā yānti nirjalāḥ sajalā iva athāvāhavṛṣṭilakṣaṇam āṣāḍhyāṃ paurṇamāsyāṃ surapatikakubho vāti vātaḥ suvṛṣṭiḥ śasyadhvaṃsaṃ prakuryāddahanadiśigato mandavṛṣṭiryamena naikasyāṃ śasyahānirvaruṇadiśi jalaṃ vāyunā vāyukopaḥ kauberyāṃ śasyapūrṇāṃ prathayati niyataṃ medinīṃ śambhunā ca āṣāḍhasya site pakṣe navamyāṃ yadi varṣati varṣatyeva tadā devastatrāvṛṣṭau kuto jalam śuklāṣāḍhyāṃ navamyāmudayagiritaṭī nirmalatvaṃ prayāti svīyaṃ kāyaṃ vidhatte kharatanukiraṇo maṇḍalākārayogam jīmūtairveṣṭito 'sau yadi bhavati ravirgamyamāno 'staśaile tāvatparyantameva pragalati jalado yāvadastaṃ tulāyāḥ atha śrāvaṇavṛṣṭilakṣaṇam rohiṇyāṃ śrāvaṇe māsi yadi varṣati vāsavaḥ tadā vṛṣṭirbhavettāvad yāvannottiṣṭhate hariḥ karkaṭe rohiṇīkakṣe yadi vṛṣṭirna jāyate tadā parāśaraḥ prāha hā hā lokasya kā gatiḥ śrāvaṇe māsi rohiṇyāṃ na bhavedvarṣaṇaṃ yadi viphalārambhasaṃkleśāstadā syuḥ kṛṣivṛttayaḥ atha sadyovṛṣṭijñānam jalastho jalahasto vā nikaṭe 'tha jalasya vā sraṣṭā pṛcchati sṛṣṭyarthaṃ vṛṣṭiḥ saṃjāyate cirāt uttiṣṭhatyaṇḍamādāya yadā caiva pipīlikā bhekaḥ śabdāyate kasmāt tadā vṛṣṭirbhaveddhruvam biḍālā nakulāḥ sarpā ye cānye vā bileśayāḥ dhāvanti śalabhā mattāḥ sadyovṛṣṭirbhaved dhruvam kurvanti bālakā mārge dhūlibhiḥ setubandhanam mayūrāścaiva nṛtyanti sadyovṛṣṭirbhaved dhruvam āghātavātaduṣṭānāṃ nṛṇāmaṅge vyathā yadi vṛkṣāgrārohaṇaṃ cāheḥ sadyovarṣaṇalakṣaṇam pakṣayoḥ śoṣaṇaṃ raudre khagānāmambucāriṇām jhiñjhīravas tathākāśe sadyo varṣaṇalakṣaṇam atha grahasaṃcāre vṛṣṭijñānam calatyaṅgārake vṛṣṭirdhruvā vṛṣṭiḥ śanaiścare vāripūrṇāṃ mahīṃ kṛtvā paścāt saṃcarate guptaḥ grahāṇāmudaye cāste tathā vakrāticārayoḥ prāyo varṣanti hi ghanā nṛpāṇāmudyameṣu ca citrāmadhyagate jīve bhinnabhāṇḍamiva sravet tataḥ svātiṃ samāsādya mahāmeghān vimuñcati puṣyeṇopacitān meghān svātirekā vyapohati śravaṇe janitaṃ varṣaṃ revatyekā vimuñcati athānāvṛṣṭilakṣaṇam dhruve ca vaiṣṇave haste mūle śakre caran kujaḥ sadyaḥ karotyanāvṛṣṭiṃ kṛttikāsu maghāsu ca kujapṛṣṭhagato bhānuḥ samudramapi śoṣayet sa eva viparītastu parvatānapi plāvayet sadyo nikṛntayedvṛṣṭiṃ citrāmadhyagato bhṛguḥ aṅgārako yadā siṃhe tadāṅgāramayī mahī sa eva raviṇā yuktaḥ samudramapi śoṣayet atha kṛṣyavekṣaṇam phalatyavekṣitā svarṇaṃ dainyaṃ saivānavekṣitā kṛṣiḥ kṛṣipurāṇajña ityuvāca parāśaraḥ atha cānye munayaḥ piturantaḥpuraṃ dadyānmāturdadyānmahānasam goṣu cātmasamaṃ dadyāt svayameva kṛṣiṃ vrajet kṛṣigāvo vaṇigvidyāḥ striyo rājakulāni ca kṣaṇenaikena sīdanti muhūrtamanavekṣaṇāt samarthena kṛṣiḥ kāryā lokānāṃ hitakāmyayā asamartho hi kṛṣako bhikṣāṃ prāpnoti mānavaḥ gohitaḥ kṣetragāmī ca kālajño bījatatparaḥ vitandraḥ sarvaśasyāḍhyaḥ kṛṣako nāvasīdati atha vāhanavidhānam kṛṣiṃ ca tādṛśīṃ kuryādyathā vāhānna pīḍayet vāhapīḍārjitaṃ śasyaṃ garhitaṃ sarvakarmasu vāhapīḍārjitaṃ śasyaṃ phalitaṃ ca caturguṇam vāhaniḥśvāsavātena taddrutaṃ ca vinaśyati guḍakairyavasairdhūmaistathānyairapi poṣaṇaiḥ vāhāḥ kvacinna sīdanti sāyaṃ prātaśca cāraṇāt gośālā sudṛḍhā yasya śucirgomayavarjitā tasya vāhā vivardhante poṣaṇairapi varjitāḥ gośakṛnmūtraliptāṅgā vāhā yatra dine dine niḥsaranti gavāṃ sthānāt tatra kiṃ poṣaṇādibhiḥ pañcapadā tu gośālā gavāṃ vṛddhikarī smṛtā siṃhagehe kṛtā saiva gonāśaṃ kurute dhruvam kāṃsyaṃ kāṃsyodakaṃ caiva taptamaṇḍaṃ jhaṣodakam kārpāsaśodhanaṃ caiva gosthāne govināśakṛt saṃmārjanīṃ ca musalamucchiṣṭaṃ goniketane kṛtvā gonāśamāpnoti tatrājabandhanād dhruvam gomūtrajālakenaiva yatrāvaskaramocanam kurvanti gṛhamedhinyastatra kā vāhavāsanā vilabdhiṃ gomayasyāpi ravibhaumaśanerdine na kārayed bhrameṇāpi govṛddhiṃ yadi vāñchati vāratrayaṃ parityajya dadyādanyeṣu gomayam śanibhaumārkavāreṣu gavāṃ hānikaraḥ smṛtaḥ sandhyāyāṃ tu gavāṃ sthāne dīpo yatra na dīyate sthānaṃ tatakamalāhīnaṃ vīkṣya krandanti gogaṇāḥ halamaṣṭagavaṃ proktaṃ ṣaḍgavaṃ vyavahārikam caturgavaṃ nṛśaṃsanāṃ dvigavaṃ tu gavāśinām nityaṃ daśahale lakṣmīrnityaṃ pañcahale dhanam nityaṃ tu trihale bhaktaṃ nityamekahale ṛṇam ātmapoṣaṇamātraṃ tu dvihalena ca sarvadā pitṛdevātithīnāṃ ca nānnadāne bhavet kṣamaḥ atha goparvakathanam gopūjāṃ kārtike kuryāllaguḍapratipattithau baddhvā śyāmalatāṃ śṛṅge liptvā tailaharidrayā kuṅkumaiścandanaiścāpi kṛtvā cāṅge vilepanam udyamya laguḍaṃ haste gopālāḥ kṛtabhūṣaṇāḥ tato vādyaiśca gītaiśca maṇḍayitvāmbarādibhiḥ bhrāmayeyurvṛṣaṃ mukhyaṃ grāme govighnaśāntaye gavāmaṅge tato dadyāt kārtikaprathame dine tailaṃ haridrayā yuktaṃ militvā kṛṣakaiḥ saha taptalauhaṃ dine tasmin gavāmaṅgeṣu dāpayet chedanaṃ ca prakurvīta lāṅgūlakacakarṇayoḥ sarvā gojātayaḥ susthā bhavantyetena tadgṛhe nānāvyādhivinirmuktā varṣamekaṃ na saṃśayaḥ atha goyātrāpraveśau pūrvātrayaṃ dhaniṣṭhā ca indrāgnisaumyavāruṇāḥ ete śubhapradā nityaṃ gavāṃ yātrāpraveśayoḥ triṣūttareṣu rohiṇyāṃ sinīvālī caturdaśī puṣyaśravaṇahasteṣu citrāyāmaṣṭamīṣu ca gavāṃ yātrāṃ na kurvīta prasthānaṃ vā praveśanam paśavastasya naśyanti ye cānye tṛṇacāriṇaḥ arkārkikujavāreṣu gavāṃ yātrāpraveśayoḥ gamane govināśaḥ syāt praveśe gṛhiṇo vadhaḥ atha gomayakūṭoddhāraḥ māghe gomayakūṭaṃ tu sampūjya śraddhayānvitaḥ śobhane divase ṛkṣe kuddālaistolayettataḥ raudre saṃśoṣya tat sarvaṃ kṛtvā guṇḍakarūpiṇam phālgune pratikedāre sāraṃ garte nidhāpayet tato vapanakāle tu kuryāt sāravimocanam vinā sāreṇa yaddhānyaṃ vardhate phalavarjitam atha halasāmagrīkathanam īṣāyugahalasthāṇurniryolastasya pāśikāḥ aḍḍacallaśca śaulaśca paccanī ca halāṣṭakam pañcahastā bhavedīṣā sthāṇuḥ pañcavitastikaḥ sārdhahastastu niryolo yugaṃ karṇasamānakam niryolaḥ pāśikā caiva aḍḍacallastathaiva ca dvādaśāṅgulamānau tau śaulo ratnipramāṇakaḥ sārdhadvādaśamuṣṭirvā kāryā vā navamuṣṭikā dṛḍhā paccanikā jñeyā lauhābhā vaṃśasaṃbhavā ābaddho maṇḍalākāraścatuḥpañcāśadaṅgulaḥ yotraṃ hastacatuṣkaṃ syāt rajjuḥ pañcakarātmikā pañcāṅgulyadhiko hasto hasto vā phālakaḥ smṛtaḥ arkasya patrasadṛśī kālikā tu navāṅgulā ekaviṃśatiśalyastu viddhakaḥ parikīrtitaḥ navahastā tu madikā praśastā sarvakarmasu iyaṃ hi halasāmagrī parāśaramunermatā sudṛḍhā kṛṣakaiḥ kāryā śubhadā sarvakarmasu adṛḍhāyuktamānā yā sāmagrī vāhanasya ca vighnaṃ pade pade kuryāt karṣakāle na saṃśayaḥ atha halaprasāraṇam anilottararohiṇyāṃ mṛgamūlapunarvasau puṣyaśravaṇahastāsu kuryāddhalaprasāraṇam halaprasāraṇaṃ kāryaṃ kṛṣakaiḥ śasyavṛddhaye śukrendujīvāreṣu śaśijasya viśeṣataḥ bhaumārkadivase caiva tathā ca śanivāsare kṛṣikarmasamārambhe rājyopadravamādiśet daśamyekādaśī caiva dvitīyā pañcamī tathā trayodaśī tṛtīyā ca saptamī ca śubhāvahā śasyakṣayaḥ pratipadi dvādaśyāṃ badhabandhanam bahuvighnakarī ṣaṣṭhī kuhūḥ karṣakanāśinī hantyaṣṭamī balīvardān navamī śasyaghātinī caturthī kīṭajananī patiṃ hanti caturdaśī vṛṣe mīne ca kanyāyāṃ yugme dhanuṣi vṛścike eteṣu śubhalagneṣu kuryāddhalaprasāraṇam meṣalagne paśuṃ hanyāt karkaṭe jalajādbhayam siṃhe sarpabhayaṃ caiva kumbhe caurabhayaṃ tathā makare śasyanāśaḥ syāttulāyāṃ prāṇasaṃśayaḥ tasmāllagnaṃ prayatnena kṛṣyārambhe vicārayet śubhe 'rke candrasaṃyukte śuklayugmena vāsasā snātvā gandhaiśca puṣpaiśca pūjayitvā yathāvidhi pṛthivīṃ grahasaṃyuktāṃ pṛthuṃ caiva prajāpatim agneḥ pradakṣiṇaṃ kṛtvā bhūri dattvā ca dakṣiṇām phālāgraṃ svarṇasaṃyuktaṃ kṛtvā ca madhulepanam aheḥ kroḍe vāmapārśve kuryāddhalaprasāraṇam smartavyo vāsavaḥ śukraḥ pṛthurāmaḥ parāśaraḥ sampūjyāgniṃ dvijaṃ devaṃ kuryāddhalaprasāraṇam kṛṣṇau vṛṣau halaślāghyau raktau vā kṛṣṇalohitau mukhapārśvau tayorlepyau navanītairghṛtena vā uttarābhimukho bhūtvā kṣīreṇārghyaṃ nivedayet śuklapuṣpasamāyuktaṃ dadhikṣīrasamanvitam suvṛṣṭiṃ kuru deveśa gṛhāṇārghyaṃ śacīpate niviṣṭo viṣṭare bhaktaḥ saṃsthāpya jānunī kṣitau praṇamed vāsavaṃ devaṃ mantreṇānena karṣakaḥ nirvighnāṃ śasyasampattiṃ kuru deva namo 'stu te tato dadyācca naivedyaṃ ghṛtapūrṇaṃ pradīpakam śasyasampattaye vaśyaṃ saghanāya marutvate vasudhe hemagarbhāsi śeṣasyopariśāyinī carācaradhṛte devi dehi me vāñchitaṃ phalam vṛṣo vyathaikaṭir varjyaś chinnalāṅgūlakarṇakaḥ sarvaśuklastathā varjyaḥ kṛṣakairhalakarmaṇi chinnarekhā na kartavyā yathā prāha parāśaraḥ ekā tisrastathā pañca halarekhāḥ prakīrtitāḥ ekā jayakarī rekhā tṛtīyā cārthasiddhidā pañcasaṃkhyā tu yā rekhā bahuśasyapradāyinī halaṃ pravahamāṇaṃ tu kūrmamutpāṭayedyadi gṛhiṇī mriyate tasya tathā cāgnibhayaṃ bhavet phālotpāṭe ca bhagne ca deśatyāgo bhaveddhruvam lāṅgalaṃ bhidyate vāpi prabhustatra vinaśyati īṣābhaṅgo bhavedvāpi kṛṣakaprāṇanāśakaḥ bhrātṛnāśo yuge bhagne śaule ca mriyate sutaḥ yodhacchede tu rogaḥ syāt sasyahāniśca jāyate nipāte karṣakasyāpi kaṣṭaṃ syādrājamandire halapravāhakāle tu gaurekaḥ prapatedyadi jvarātisārarogeṇa mānuṣo mriyate dhruvam hale pravāhamāṇe tu vṛṣo dhāvan yadā vrajet kṛṣibhaṅgo bhavettasya pīḍā vāpi śarīrajā halapravāhamātraṃ tu gaureko nardate yadā nāsālīḍhāṃ prakurvīta tadā śasyaṃ caturguṇam hale pravāhamāṇe tu śakṛnmūtraṃ bhaved yadā śasyavṛddhiḥ śakṛtpāte mūtre vanyā prajāyate halaprasāraṇaṃ yena na kṛtaṃ mṛgakumbhayoḥ kutastasya kṛṣāṇasya phalāśā kṛṣikarmaṇi halaprasāraṇaṃ naiva kṛtvā yaḥ karṣaṇaṃ caret kevalaṃ baladarpeṇa sa karoti kṛṣiṃ vṛthā mṛt suvarṇasamā māghe kumbhe rajatasannibhā caitre tāmrasamā proktā dhānyatulyā tu mādhave jyaiṣṭhe tu mṛtsamā jñeyā āṣāḍhe kardamānvitā niṣphalā karkaṭe caiva halairutpāṭitā tu yā tathā ca parāśaraḥ hemante kṛṣyate hema vasante tāmrarūpyakam dhānyaṃ nidāghakāle tu dāridryaṃ tu ghanāgame atha bījasthāpanavidhiḥ māghe vā phālgune māsi sarvabījāni saṃharet śoṣayedātape samyak naivādho vinidhāpayet bījasya puṭikāṃ kṛtvā vidhānyaṃ tatra śodhayet bījaṃ vidhānyasaṃmiśraṃ phalahānikaraṃ param ekarūpaṃ tu yadbījaṃ phalaṃ phalati nirbharam ekarūpaṃ prayatnena tasmādbījaṃ samācaret sudṛḍhaṃ puṭakaṃ kṛtvā tṛṇaṃ chindyād vinirgatam acchinnatṛṇake hyasmin kṛṣiḥ syāt tṛṇapūritā na valmīke na gosthāne na prasūtāniketane na ca vandhyāvati gehe bījasthāpanamācaret nocchiṣṭaṃ sparśayedbījaṃ na ca nārīṃ rajasvalām na bandhyā garbhiṇī caiva na ca sadyaḥprasūtikā ghṛtaṃ tailaṃ ca takraṃ ca pradīpaṃ lavaṇaṃ tathā bījopari bhrameṇāpi kṛṣako naiva kārayet tathā ca gārgyaḥ dīpāgnidhūmasaṃspṛṣṭaṃ vṛṣṭyā copahataṃ ca yat varjanīyaṃ sadā bījaṃ yadgarteṣu pidhāpitam prothitaṃ miśritaṃ bījaṃ bhrāntyā na nirvapet kvacit vidhānyaṃ guḍakonmiśraṃ tadbījaṃ vandhyatāṃ vrajet kṛṣāṇasārakedāranṛpanīradasañcayāḥ sarve te vandhyatāṃ yānti bīje vandhyatvam āgate tiladhānyayavānāṃ ca vidhireṣa prakīrtitaḥ bīje yatnamataḥ kuryād bījamūlāḥ phalaśriyaḥ atha bījavapanavidhiḥ vaiśākhe vapanaṃ śreṣṭhaṃ jyaiṣṭhe tu madhyamaṃ smṛtam āṣāḍhe cādhamaṃ proktaṃ śrāvaṇe cādhamādhamam ropaṇārthaṃ tu bījānāṃ śucau vapanamuttamam śrāvaṇe cādhamaṃ proktaṃ bhādre caivādhamādhamam uttarātrayamūlendramaitrapaitrendudhātṛṣu hastāyām atha revatyāṃ bījavapanamuttamam viṣṇupūrvāviśākhāsu yāmyaraudrānilāhiṣu bījasya vapanaṃ kṛtvā bījamāpnoti mānavaḥ vapane ropaṇe caiva vārayugmaṃ vivarjayet mūṣikāṇāṃ bhayaṃ bhaume mande śalabhakīṭayoḥ na vāpayettithau rikte kṣīṇe some viśeṣataḥ evaṃ samyak prayuñjānaḥ śasyavṛddhimavāpnuyāt jyaiṣṭhānte tridinaṃ sārdham āṣāḍhādau tathaiva ca vapanaṃ sarvaśasyānāṃ phalārthī kṛṣakastyajet vṛṣānte mithunādau ca trīṇyahāni rajasvalā bījaṃ na vāpayettatra janaḥ pāpād vinaśyati tathā ca mṛgaśirasi nivṛtte raudrapāde 'mbuvācī bhavati ṛtumatī kṣmā varjayettrīṇyahāni yadi vapati kṛṣāṇaḥ kṣetramāsādya bījaṃ na bhavati phalabhāgī dāruṇaścātra kālaḥ himavāriniṣiktasya bījasya tanmanāḥ śuciḥ indraṃ citte samādhāya svayaṃ muṣṭitrayaṃ vapet kṛtvā dhānyasya puṇyāhaṃ kṛṣako hṛṣṭamānasaḥ prāṅmukhaḥ kalasaṃ dhṛtvā paṭhenmantramanuttamam vasundhare mahābhāge bahuśasyaphalaprade devarājñi namo 'stu te śubhage śasyakāriṇi rohantu sarvaśasyāni kāle devaḥ pravarṣatu susthā bhavantu kṛṣakā dhanadhānyasamṛddhibhiḥ kṛtvā tu vapanaṃ kṣetre kṛṣakān ghṛtapāyasaiḥ bhojayitvā subhojyena nirvighnā jāyate kṛṣiḥ atha mayikādānam bījasya vapanaṃ kṛtvā mayikāṃ tatra dāpayet tadabhāvena bījānāṃ samajanma na jāyate atha ropaṇavidhiḥ vapanaṃ ropaṇaṃ caiva bījaṃ syādubhayātmakam vapanaṃ roganirmuktaṃ ropaṇaṃ sagadaṃ sadā na vṛkṣarūpaṃ dhānyānāṃ bījākarṣaṇamācaret na phalanti dṛḍhāḥ sarve bījāḥ kedārasaṃsthitāḥ hastāntaraṃ karkaṭe ca siṃhe hastārddhameva ca ropaṇaṃ sarvaśasyānāṃ kanyāyāṃ caturaṅgulam atha dhānyakaṭṭanavidhiḥ āṣāḍhe śrāvaṇe māsi dhānyam ākaṭṭayed budhaḥ anākaṭṭaṃ tu yaddhānyaṃ yathā bījaṃ tathaiva hi karkaṭe kaṭṭayed dhānyam avṛṣṭau kṛṣitatparaḥ bhādre cārddhaphalaprāptiḥ phalāśā naiva cāśvine na nimnabhūmau dhānyasya kuryāt kaṭṭanaropaṇe na ca sārapradānaṃ tu tṛṇamātraṃ tu śodhayet atha dhānyanistṛṇīkaraṇam niṣpannamapi yaddhānyaṃ na kṛtaṃ tṛṇavarjitam na samyak phalamāpnoti tṛṇakṣīṇā kṛṣirbhavet kulīrabhādrayormadhye yaddhānyaṃ nistṛṇaṃ bhavet tṛṇairapi tu sampūrṇaṃ taddhānyaṃ dviguṇaṃ bhavet dvivāraṃ āśvine māsi kṛtvā dhānyaṃ tu nistṛṇam atha pākavihīnaṃ hi dhānyaṃ phalati māṣavat tasmāt sarvaprayatnena nistṛṇāṃ kārayet kṛṣim nistṛṇā hi kṛṣāṇānāṃ kṛṣiḥ kāmadughā bhavet atha bhādrajalamokṣaṇam nairujyārthaṃ hi dhānyānāṃ jalaṃ bhādre vimocayet mūlamātrārpitaṃ tatra kārayejjalarakṣaṇam bhādre ca jalasampūrṇaṃ dhānyaṃ vividhabādhakaiḥ prapīḍitaṃ kṛṣāṇānāṃ na datte phalamuttamam atha dhānyavyādhikhaṇḍanamantraḥ oṃ siddhiḥ śrīgurupādebhyo namaḥ svasti himagiriśikharaśaṅkhakundendudhavalaśilātaṭāt nandanavanasamāyatanāt parameśvaraparamabhaṭṭārakamahārājādhirājaśrīmadrāmapādā vijayinaḥ samudrataṭe anekaśatasahasravānaragaṇamadhye kharanakharacaraṇordhvalāṃgūlaṃ pavanasutaṃ vātavegaṃ paracakrapramathanaṃ śrīmaddhanūmantam ājñāpayānta kuśalamanyasya amukagotrasya śrīamukasya kṣetrakhaṇḍamadhye vātā bhāmbhā bhāntī śāṅkhīgāndhīpāṇḍaramuṇḍīdhūlīśṛṅgārīkumārīmaḍakādayaḥ ajācaṭakaśukaśūkaramṛgamahiṣavarāhapataṅgādayaśca sarve śasyopaghātino yadi tvadīyavacanena tat kṣetraṃ na tyajanti tadā tān vajralāṃgūlena tāḍayiṣyasīti oṃ āṃ ghāṃ dhīṃ ghūṃ ghaḥ likhitvālaktakenāpi mantraṃ śasyeṣu bandhayet na vyādhikīṭahiṃsrāṇāṃ bhayaṃ tatra bhavet kvacit atha jalarakṣaṇam āśvine kārtike caiva dhānyasya jalarakṣaṇam na kṛtaṃ yena mūrkhena tasya kā śasyavāsanā yathā kulārthī kurute kulastrīparirakṣaṇam tathā saṃrakṣayed vāri śaratkāle samāgate atha kārtikasaṃkrāntyāṃ kṣetre ca ropayennalam kedāreśānakoṇe ca sapatraṃ kṛṣakaḥ śuciḥ tato gandhaiśca mālyaiśca dhūpaiśca sumanoharaiḥ pūjayitvā nalaṃ tatra pūjayeddhānyavṛkṣakān dadhi bhaktaṃ ca naivedyaṃ pāyasaṃ ca viśeṣataḥ tato dadyāt prayatnena tālāsthiśasyameva ca tadarthamantraḥ bālakāstaruṇā vṛddhā ye cānye dhānyavṛkṣakāḥ jyeṣṭhā vāpi kaniṣṭhā vā sagadā nirgadāśca ye ājñayā hi suṣeṇasya rāghavasya pṛthorapi tāḍitā naladaṇḍena sarve syuḥ samapuṣpitāḥ samapuṣpatvamāsādya śīghraṃ phalantu nirbharam susthā bhavantu kṛṣakā dhanadhānyasamanvitāḥ propayitvā nalaṃ kṣetre mantreṇānena ca kramāt dhānyavṛddhiṃ parāṃ prāpya nandanti kṛṣakā janāḥ nalaṃ tu ghaṭasaṃkrāntyāṃ kṣetre nāropayanti ye asamā vandhyapuṣpāśca teṣāṃ syurdhānyajātayaḥ atha mārge muṣṭigrahaṇam tato mārge tu samprāpte kedāre śubhavāsare dhānyasya lavanaṃ kuryāt sārdhamuṣṭidvayaṃ śuciḥ gandhaiḥ puṣpaiśca naivedyairdhūpaiśca dhānyavṛkṣakān pūjayitvā yathānyāyamīśāne lavanaṃ caret tatastanmastake kṛtvā sammukhaṃ śīrṣakānvitam spṛṣṭvā na kimapi kvāpi vrajenmaunena mandiram saptapadyāṃ tataḥ pādaṃ dattvā mukhyaniketane praviśya sthāpayettatra pūrvabhāge supūjitam na muṣṭigrahaṇaṃ kuryāt kadācid dhaṭapauṣayoḥ śreṣṭho muṣṭigraho mārge dhanadhānyaphalapradaḥ sārdhamuṣṭidvayaṃ mārge yo 'chittvā lavanaṃ caret pade pade viphalatā tasya dhānyaṃ kuto gṛhe raudre māghe tathā saumye puṣye hastānilottare dhānyacchedaṃ praśaṃsanti mūle śravaṇavāsare vyatīpāte ca bhādre ca riktāyāṃ vaidhṛtau tathā bhaumārkibudhavāreṣu muṣṭisaṃgrahaṇaṃ tyajet atha mārge medhiropaṇam kṛtvā tu khananaṃ mārge samaṃ gomayalepitam āropaṇīyo yatnena tatra medhiḥ śubhe 'hani strīnāmnā karṣakaiḥ kāryo medhir vṛścikabhāskare medher guṇena kṛṣakaḥ śasyavṛddhimavāpnuyāt nyagrodhaḥ saptaparṇaśca gambhārī śālmalī tathā audumbarī viśeṣeṇa anyā vā kṣīravāhinī vaṭādīnāmabhāve tu kāryā strīnāmadhārikā vaijayantīsamāyukto nimbasarṣaparakṣitaḥ dhānyakeśarasaṃyuktastṛṇakarkaṭakānvitaḥ arcito gandhapuṣpābhyāṃ medhiḥ śasyasukhapradaḥ pauṣe medhir na cāropyaḥ krūrāhe śravaṇe tathā śasyavṛddhikaro mārge pauṣe śasyakṣayapradaḥ kapitthabilvavaṃśānāṃ tṛṇarājasya caiva hi medhiḥ kāryo narairnaiva yadīcchedātmanaḥ śubham atha pauṣe puṣyayātrākathanam akhaṇḍite tato dhānye pauṣe māsi śubhe dine puṣyayātrāṃ janāḥ kuryuranyonyaṃ kṣetrasannidhau paramānnaṃ ca tatraiva vyañjanairmatsyamāṃsakaiḥ nirāmiṣaistathā divyaiḥ sahiṅgumarīcānvitaiḥ dadhibhiśca tathā dugdhairājyapāyasapānakaiḥ nānāphalaiśca mūlaiśca miṣṭapiṣṭakavistaraiḥ ebhiḥ suḍhaukitaṃ kṛtvā tadannaṃ kadalīdale bhojayeyuḥ janāḥ sarve yathāvṛddhapuraḥsarāḥ ācamya ca tatastatra candanaiśca catuḥsamaiḥ anyonyaṃ lepanaṃ kuryustailaiḥ pakvaiḥ sugandhibhiḥ karpūravāsitaṃ divyaṃ tāmbūlaṃ gandhapūritam bhakṣayeyustato 'nyonyaṃ paridhāya navāmbaram puṣpairābharaṇaṃ kṛtvā namaskṛtya śacīpatim gītairnṛtyaiśca vādyaiśca kuryustatra mahotsavam tataśca harṣitāḥ sarve mantraṃ ślokacatuṣṭayam hastasaṃpuṭakaṃ kṛtvā paṭheyurvīkṣya bhāskaram kṣetre cākhaṇḍitadhānye puṣyayātrāprabhāvataḥ asmābhirmānitā sarvaiḥ sāsmān pātu śubhapradā karmaṇā manasā vācā ye cāsmākaṃ virodhinaḥ sarve te praśamaṃ yāntu puṣyayātrāprabhāvataḥ dhānyavṛddhiryaśovṛddhiḥ pravṛddhirdāraputrayoḥ rājasamānavṛddhiśca gavāṃ vṛddhistathaiva ca mantraśāsanavṛddhiśca dhanavṛddhiraharniśam asmākamastu satataṃ yāvat pūrṇo na vatsaraḥ tataḥ pramuditāḥ sarve vrajeyuḥ svaniketanam na bhojanaṃ punaḥ kuryustasmin ahani te janāḥ hitāya sarvalokānāṃ puṣyayātrā manoharā purā parāśareṇeyaṃ kṛtā sarvārthasādhinī tasmādiyaṃ prayatnena puṣyayātrāvidhānataḥ sarvavighnapraśāntyarthaṃ kāryā śasyasya vṛddhaye puṣyayātrāṃ na kurvanti ye janā dhanagarvitāḥ na vighnopaśamasteṣāṃ kutastadvatsare sukham pauṣe māsi tataḥ kuryāddhānyacchedaṃ vicakṣaṇaḥ mardayitvā yathāyogamāḍhakena pramāpayet athāḍhakalakṣaṇam dvādaśāṅgulakairmānairāḍhakaḥ parikīrtitaḥ māpanaṃ vāmāvartena dakṣiṇe na kadācana yāmyāvartena dhānyānāṃ māpanaṃ vyayakārakam vāmāvartena sukhadaṃ dhānyavṛddhikaraṃ param śleṣmātakāmrapunnāgakṛtamāḍhakamuttamam kapitthaparkaṭīnimbajanitaṃ dainyavarddhanam atha dhānyasthāpanam hastāharitraye puṣye revatyāṃ ca prajāpatau yamamūlottare saumye maghāyāṃ ca punarvasau jīve saumye bhṛgorvāre nidhane krūravarjite mīnalagne śubhe ṛkṣe dhānyasthāpanamuttamam oṃ dhanadātha sarvalokahitāya dehi me dhanaṃ svāhā oṃ navadhuryasahe devi sarvakāmavivardhini kāmarūpiṇi seha me dhanaṃ svāhā likhitvā tu svayaṃ mantraṃ dhānyāgāreṣu nikṣipet samṛddhiṃ ca parāṃ kuryāt tato lakṣmīṃ prapūjayet iti parāśaramuniviracitaṃ kṛṣiparāśaranāma pustakaṃ samāptamNotice an error, a missing source, or a date that should be revised? Suggest a correction. Every amendment enters the scholar moderation queue with the contributor cited.
URN · urn:vamshanidhi:scripture:01KTP6F7NCZKAMVHGBT74MDEMY