Please note: every record here is marked provisional — our scholar review has not begun yet. We show sources, never certainty we don't have. Once the Scholar Council is seated, records it approves will carry a verified mark.

Plate TXT · M8GGGautamadharmasūtraLatn

URN · urn:vamshanidhi:scripture:01KTNMWXHDVBQP79ZQ4XXQM8GG

Scripture · shastra

Provisional

Gautamadharmasūtra

Gautamadharmasūtra

The Digital Corpus of Sanskrit (DCS), Oliver Hellwig

vedaḥ dharma mūlam tad vidām ca smṛti śīle dṛṣṭaḥ dharma vyatikramaḥ sāhasam ca mahatām avara daurbalyāt tulya bala virodhe vikalpaḥ upanayanam brāhmaṇasya aṣṭame navame pañcame _ kāmyam garbha ādiḥ saṃkhyā varṣāṇām tat dvitīyam janma tat _ saḥ ācāryaḥ veda anuvacanāt ca ekāda…

Provenance ledger

3 entries

  1. Canonshastratextual
  2. AttributionThe Digital Corpus of Sanskrit (DCS), Oliver Hellwigtextual
  3. SourceUpstream TEI document · san · Latnpublished primary

IIText

san
vedaḥ dharma mūlam tad vidām ca smṛti śīle dṛṣṭaḥ dharma vyatikramaḥ sāhasam ca mahatām avara daurbalyāt tulya bala virodhe vikalpaḥ upanayanam brāhmaṇasya aṣṭame navame pañcame _ kāmyam garbha ādiḥ saṃkhyā varṣāṇām tat dvitīyam janma tat _ saḥ ācāryaḥ veda anuvacanāt ca ekādaśa dvādaśayoḥ kṣatriya vaiśyayoḥ ā ṣoḍaśāt brāhmaṇasya a patitā sāvitrī dvāviṃśateḥ rājanyasya dvi adhikāyāḥ vaiśyasya mauñjī jyā maurvī sautrāḥ mekhalāḥ krameṇa kṛṣṇa ruru basta ajināni vāsāṃsi śāṇa kṣauma cīra kutapāḥ sarveṣām kārpāsam ca avikṛtam kāṣāyam api eke vārkṣam brāhmaṇasya māñjiṣṭha hāridre itarayoḥ bailva pālāśau brāhmaṇa daṇḍau āśvattha pailavau śeṣe yajñiyaḥ _ sarveṣām a pīḍitāḥ yūpa vakrāḥ sa śalkāḥ mūrdha lalāṭa nāsā agra pramāṇāḥ muṇḍa jaṭila śikhā jaṭāḥ ca dravya hastaḥ ucchiṣṭaḥ a nidhāya ācāmet dravya śuddhiḥ parimārjana pradāha takṣaṇa nirṇejanāni taijasa mārttika dārava tāntavānām taijasa vat upala maṇi śaṅkha muktānām dāru vat asthi bhūmyoḥ āvapanam ca bhūmyāḥ cela vat rajju vidala carmaṇām utsargaḥ _ atyanta upahatānām prāc mukhaḥ udak mukhaḥ _ śaucam ārabheta śucau deśe āsīnaḥ dakṣiṇam bāhum jānū antarā kṛtvā yajña upavītī ā maṇibandhanāt pāṇī prakṣālya vāgyataḥ hṛdaya spṛśaḥ tris catuḥ _ apaḥ ācāmet dvis parimṛjyate pādau ca abhyukṣet khāni ca upaspṛśet śīrṣaṇyāni mūrdhani ca dadyāt suptvā bhuktvā kṣutvā ca punar danta śliṣṭeṣu danta vat anyatra jihvā abhimarśanāt prāk cyutyāḥ iti eke cyuteṣu āsrāva vat vidyāt nigiran eva tat śuciḥ na mukhyāḥ vipruṣaḥ ucchiṣṭam kurvanti na _ aṅge nipatanti lepa gandha apakarṣaṇe śaucam amedhyasya tat adbhiḥ pūrvam mṛdā ca mūtra purīṣa sneha visraṃsana abhyavahāra saṃyogeṣu ca _ ca āmnāyaḥ vidadhyāt pāṇinā savyam upasaṃgṛhya an aṅguṣṭham adhīhi bho iti āmantrayet gurum tatra cakṣuḥ manaḥ prāṇa upasparśanam darbhaiḥ prāṇāyāmāḥ trayaḥ pañcadaśa mātrāḥ prāñc kūleṣu āsanam ca oṃ pūrvāḥ vyāhṛtayaḥ pañca satya antāḥ guroḥ pāda upasaṃgrahaṇam prātar brahma anuvacane ca ādi antayoḥ anujñātaḥ upaviśet prāc mukhaḥ dakṣiṇatas śiṣyaḥ udak mukhaḥ _ sāvitrī ca anuvacanam āditas brahmanaḥ ādāne oṃkāraḥ anyatra api antara gamane punar upasadanam śva nakula sarpa maṇḍūka mārjārāṇām tri aham upavāsaḥ vipravāsaḥ ca prāṇāyāmāḥ ghṛtaprāśanam ca itareṣām śmaśāna abhyadhyayane ca evam prāg upanayanāt kāmacāraḥ kāmavādaḥ kāmabhakṣaḥ ahutāt brahmacārī yathopapāditamūtrapurīṣo bhavati nāsyācamanakalpo vidyate anyatrāpamārjanapradhāvanāvokṣaṇebhyaḥ na tadupasparśanād āśaucam na tvevainam agnihavanabaliharaṇayor niyuñjyāt na brahmābhivyāhārayed anyatra svadhāninayanāt upanayanādir niyamaḥ uktaṃ brahmacaryam agnīndhanabhaikṣacaraṇe satyavacanam apām upasparśanam eke godānādi bahiḥsaṃdhyatvaṃ ca tiṣṭhet pūrvām āsītottarāṃ sa jyotiṣy ā jyotiṣo darśanād vāgyataḥ nādityam īkṣeta varjayen madhumāṃsagandhamālyadivāsvapnābhyañjanayānopānacchatrakāmakrodhalobhamohavādavādanasnānadantadhāvanaharṣanṛtyagītaparivādabhayāni gurudarśane kaṇṭhaprāvṛtāvasakthikāpāśrayaṇapādaprasāraṇāni niṣṭhīvitahasitavijṛmbhitāvasphoṭanāni strīprekṣaṇālambhane maithunaśaṅkāyām dyūtaṃ hīnasevām adattādānaṃ hiṃsām ācāryatatputrastrīdīkṣitanāmāni śuktā vācaḥ madyaṃ nityaṃ brāhmaṇaḥ adhaḥśayyāsanī pūrvotthāyī jaghanyasaṃveśī vāgbāhūdarasaṃyataḥ nāmagotre guroḥ samānato nirdiśet arcite śreyasi caivam śayyāsanasthānāni vihāya pratiśravaṇam abhikramaṇaṃ vacanād adṛṣṭena adhaḥsthānāsanas tiryagvātasevāyāṃ gurudarśane cottiṣṭhet gacchantam anuvrajet karma vijñāpyākhyāya āhuto 'dhyāyī yuktaḥ priyahitayoḥ tadbhāryāputreṣu caivam nocchiṣṭāśanasnāpanaprasādhanapādaprakṣālanonmardanopasaṃgrahaṇāni viproṣyopasaṃgrahaṇaṃ gurubhāryāṇām naike yuvatīnāṃ vyavahāraprāptena sārvavarṇikabhaikṣyacaraṇam abhiśastapatitavarjam ādimadhyānteṣu bhavacchabdaḥ prayojyo varṇānukrameṇa ācāryajñātiguruṣvalābhe 'nyatra teṣāṃ pūrvaṃ pūrvaṃ pariharet nivedya gurave 'nujñāto bhuñjīta asaṃnidhau tadbhāryāputrasabrahmacāribhyaḥ vāgyatas tṛpyannalolupyamānaḥ saṃnidhāyodakam śiṣyaśiṣṭir avadhena aśaktau rajjuveṇuvidalābhyāṃ tanubhyām anyena ghnan rājñā śāsyaḥ dvādaśa varṣāṇy ekavede brahmacaryaṃ caret pratidvādaśa vā sarveṣu grahaṇāntaṃ vā vidyānte gurur arthena nimantryaḥ kṛtvānujñātasya vā snānam ācāryaḥ śreṣṭho gurūṇāṃ mātetyeke tasyāśramavikalpam eke bruvate brahmacārī gṛhastho bhikṣur vaikhānasaḥ teṣāṃ gṛhastho yonir aprajanatvād itareṣām tatroktaṃ brahmacāriṇaḥ ācāryādhīnatvam āntam guroḥ karmaśeṣeṇa japet gurvabhāve tadapatyavṛttis tadabhāve vṛddhe sabrahmacāriṇyagnau vā evaṃvṛtto brahmalokam āpnoti jitendriyaḥ uttareṣāṃ caitadavirodhi anicayo bhikṣuḥ ūrdhvaretāḥ dhruvaśīlo varṣāsu bhikṣārthī grāmam iyāt jaghanyam anivṛttaṃ caret nivṛttāśīḥ vākcakṣuḥkarmasaṃyataḥ kaupīnācchādanārthe vāso bibhṛyāt prahīṇam eke nirṇijya nāviprayuktam oṣadhivanaspatīnām aṅgam upādadīta na dvitīyām apartu rātriṃ grāme vaset muṇḍaḥ śikhī vā varjayed bījavadham samo bhūteṣu hiṃsānugrahayoḥ anārambhī vaikhānaso vane mūlaphalāśī tapaḥśīlaḥ śrāvaṇakenāgnim ādhāya agrāmyabhojī devapitṛmanuṣyabhūtarṣipūjakaḥ sarvātithiḥ pratiṣiddhavarjam vaiṣkam apyupayuñjīta na phālakṛṣṭam adhitiṣṭhet grāmaṃ ca na praviśet jaṭilaś cīrājinavāsāḥ nātisaṃvatsaraṃ bhuñjīta aikāśramyaṃ tvācāryāḥ pratyakṣavidhānād gārhasthasya gārhasthasya gṛhasthaḥ sadṛśām bhāryām vindeta ananyapūrvām yavīyasam a samāna pravaraiḥ vivāhaḥ ūrdhvam saptamāt pitṛ bandhubhyaḥ bījinaḥ ca mātṛ bandhubhyaḥ pañcamāt brāhmaḥ vidyā cāritra bandhu śīla sampannāya dadyāt ācchādya alaṃkṛtām saṃyoga mantraḥ prājāpatye saha dharmaḥ caryatām iti ārṣe go mithunam kanyāvante dadyāt antarvedi ṛtvije dānam daivaḥ alaṃkṛtya icchatyāḥ svayam saṃyogaḥ gāndharvaḥ vittena ānatiḥ strīmantām āsuraḥ prasahya ādānāt rākṣasaḥ a saṃvijñāta upasaṃgamāt paiśācaḥ catvāraḥ dharmyāḥ prathamāḥ ṣaṣ iti eke anuloma anantara eka antara dvi antarāsu jñātāḥ savarṇa ambaṣṭha ugra niṣāda dauṣyanta pāraśavāḥ pratilomāḥ tu sūta māgadha āyogava kṛta vaidehaka caṇḍālāḥ brāhmaṇī ajījanat putrān varṇebhyaḥ ānupūrvyāt brāhmaṇa sūta māgadha caṇḍālān tebhyaḥ eva kṣatriyā mūrdhāvasikta kṣatriya dhīvara pulkasān tebhyaḥ eva vaiśyā bhṛjjakaṇṭha māhiṣya vaiśya vaidehān pāraśava yavana karaṇa śūdrān śūdrā iti eke varṇa antara gamanam utkarṣa apakarṣābhyām saptame pañcame _ ācāryāḥ sṛṣṭi antara jātānām ca pratilomāḥ tu dharma hīnāḥ śūdrāyām ca asamānāyām tu śūdrāt patita vṛttiḥ antyaḥ pāpiṣṭhaḥ punanti sādhavaḥ putrāḥ tripuruṣam ārṣāt daśa daivāt daśa eva prājāpatyāt daśa pūrvān daśa parān ātmānam ca brāhmī putraḥ ṛtāv upeyāt sarvatra vā pratiṣiddhavarjam devapitṛmanuṣyabhūtarṣipūjakaḥ nityasvādhyāyaḥ pitṛbhyaś codakadānaṃ yathotsāham anyat bhāryādir agnir dāyādir vā tasmin gṛhyāṇi karmāṇi devapitṛmanuṣyayajñāḥ svādhyāyaś ca balikarma agnāvagnir dhanvantarir viśve devāḥ prajāpatiḥ sviṣṭakṛd iti homaḥ digdevatābhyaś ca yathāsvam dvārṣu mahadbhyaḥ gṛhadevatābhyaḥ praviśya brahmaṇe madhye ākāśāyetyantarikṣe balir utkṣepyaḥ naktaṃcarebhyaś ca sāyam svastivācya bhikṣādānam appūrvam dadātiṣu caivaṃ dharmyeṣu samadviguṇasāhasrānantyāni phalānyabrāhmaṇabrāhmaṇaśrotriyavedapāragebhyaḥ bhikṣamāṇeṣu kṛtānnam itareṣu pratiśrutyāpyadharmasaṃyuktāya na dadyāt kruddhahṛṣṭabhītārtalubdhabālasthaviramūḍhamattonmattavākyāny anṛtāny apātakāni bhojayet pūrvamatithikumāravyādhitagarbhiṇīsvavāsinīsthavirāñ jaghanyāṃś ācāryapitṛsakhīnāṃ ca nivedya pacanakriyā ṛtvigācāryaśvaśurapitṛvyamātulānām upasthāne madhuparkaḥ saṃvatsare punaḥ yajñavivāhayor arvāk rājñaś ca śrotriyasya aśrotriyasyāsanodake śrotriyasya tu pādyam arghyam annaviśeṣāṃś ca prakārayet nityaṃ vā saṃskāraviśiṣṭam madhyato 'nnadānam avaidye sādhuvṛtte viparīteṣu tṛṇodakabhūmisvāgatam antataḥ pūjānatyāśaś ca śayyāsanāvasathānuvrajyopāsanāni sadṛkśreyasoḥ samānāni alpaśo 'pi hīne asamānagrāmo 'tithiraikarātriko 'dhivṛkṣasūryopasthāyī kuśalānāmayārogyāṇām anupraśnaḥ antyaṃ śūdrasya brāhmaṇasyānatithir abrāhmaṇaḥ yajñe saṃvṛtaś cet bhojanaṃ tu kṣatriyasyordhvaṃ brāhmaṇebhyaḥ anyān bhṛtyaiḥ sahānṛśaṃsyārtham ānṛśaṃsyārtham pāda upasaṃgrahaṇam samavāye anvaham abhigamya tu viproṣya mātṛ pitṛ tad bandhūnām pūrvajānām vidyā gurūṇām tad gurūṇām ca saṃnipāte parasya sva nām procya aham ayam iti abhivādaḥ jña samavāye strī pum yoge abhivādāt aniyamam eke na a viproṣya strīṇām a mātṛ pitṛvya bhāryā bhaginīnām na upasaṃgrahaṇam bhrātṛ bhāryāṇām svasrām ṛtvij śvaśura pitṛvya mātulānām tu yavīyasām pratyutthānam abhivādyāḥ tathā anyaḥ pūrvaḥ pauraḥ aśītika avaraḥ śūdraḥ api apatya samena avaraḥ api āryaḥ śūdreṇa nām _ asya varjayet rājñaḥ ca a japaḥ preṣyaḥ bho bhavan iti vayasyaḥ samāne ahani jātaḥ daśa varṣa vṛddhaḥ pauraḥ pañcabhiḥ kalābharaḥ śrotriyaḥ cāraṇaḥ tribhiḥ rājanya vaiśya karmā vidyā hīnāḥ dīkṣitaḥ ca prāk krayāt vitta bandhu karma jāti vidyā vayāṃsi mānyāni para balīyāṃsi śrutam tu sarvebhyaḥ garīyaḥ tad mūla tvāt dharmasya śrutyāḥ ca cakri daśamī stha anugrāhya vadhū snātaka rājbhyaḥ pathinaḥ dānam rājñā tu śrotriyāya śrotriyāya āpatkalpo brāhmaṇasyābrāhmaṇād vidyopayogaḥ anugamanaṃ śuśrūṣā samāpte brāhmaṇo guruḥ yājanādhyāpanapratigrahāḥ sarveṣām pūrvaḥ pūrvo guruḥ tadalābhe kṣatravṛttiḥ tadalābhe vaiśyavṛttiḥ gandharasakṛtānnatilaśāṇakṣaumājināni raktanirṇikte vāsasī kṣīraṃ savikāram mūlaphalapuṣpauṣadhamadhumāṃsatṛṇodakāpathyāni paśavaś ca hiṃsāsaṃyoge puruśavaśākumārīvehataś ca nityam bhūmivrīhiyavājāvyaśvarṣabhadhenvanaḍuhaś caike niyamas tu rasānāṃ rasaiḥ paśūnāṃ ca na lavaṇakṛtānnayoḥ tilānāṃ ca samenāmena tu pakvasya saṃpratyarthe sarvathā vṛttir aśaktāv aśaudreṇa tad apyeke prāṇasaṃśaye tadvarṇasaṃkarābhakṣyaniyamas tu prāṇasaṃśaye brāhmaṇo 'pi śastram ādadīta rājanyo vaiśyakarma dvau loke dhṛtavratau rājā brāhmaṇaś ca bahuśrutaḥ tayoś caturvidhasya manuṣyajātasyāntaḥsaṃjñānāṃ calanapatanasarpaṇānām āyattaṃ jīvanam prasūtirakṣaṇam asaṃkaro dharmaḥ sa eva bahuśruto bhavati lokavedavedāṅgavit vākovākyetihāsapurāṇakuśalaḥ tadapekṣas tadvṛttiḥ catvāriṃśatsaṃskāraiḥ saṃskṛtaḥ triṣu karmasv abhirataḥ ṣaṭsu vā sāmayācārikeṣv abhivinītaḥ ṣaḍbhiḥ parihāryo rājñā avadhyaś cābandhyaś cādaṇḍyaś cābahiṣkāryaś cāparivādyaś cāparihāryaś ceti garbhādhānapuṃsavanasīmantonnayanajātakarmanāmakaraṇānnaprāśanacaulopanayanam catvāri vedavratāni snānaṃ sahadharmacāriṇīsaṃyogaḥ pañcānāṃ yajñānām anuṣṭhānaṃ devapitṛmanuṣyabhūtabrāhmaṇānām eteṣāṃ ca aṣṭakā pārvaṇaḥ śrāddham śrāvaṇyāgrahāyaṇīcaitryāśvayujīti sapta pākayajñasaṃsthāḥ agnyādheyam agnihotraṃ darśapūrṇamāsāvāgrayaṇaṃ cāturmāsyāni nirūḍhapaśubandhaḥ sautrāmaṇīti saptahaviryajñasaṃsthāḥ agniṣṭomo 'tyagniṣṭoma ukthyaḥ ṣoḍaśī vājapeyo 'tirātro 'ptoryāma iti sapta somasaṃsthāḥ ity ete catvāriṃśatsaṃskārāḥ athāṣṭāv ātmaguṇāḥ dayā sarvabhūteṣu kṣāntir anasūyā śaucam anāyāso maṅgalam akārpaṇyam aspṛheti yasyaite catvāriṃśatsaṃskārā na cāṣṭāv ātmaguṇā na sa brahmaṇaḥ sāyujyaṃ sālokyaṃ gacchati yasya tu khalu saṃskārāṇāmekadeśo 'py aṣṭāv ātmaguṇā atha sa brahmaṇaḥ sāyujyaṃ sālokyaṃ ca gacchati sa vidhipūrvakaṃ snātvā bhāryām adhigamyayathoktān gṛhasthadharmān prayuñjāna imāni vratāny anukarṣet snātakaḥ nityaṃ śuciḥ sugandhiḥ snānaśīlaḥ sati vibhave na jīrṇamalavadvāsāḥ syāt na raktam ulbaṇam anyadhṛtaṃ vāso bibhṛyāt na sragupānahau nirṇiktam aśaktau na rūḍhaśmaśrur akasmāt nāgnim apaś ca yugapad dhārayet nāñjalinā pibet na tiṣṭhann uddhṛtodakenācamet na śūdrāśucyekapāṇyāvarjitena na vāyvagniviprādityāpo devatā gāś ca pratipaśyan vā mūtrapurīṣāmedhyān vyudasyet naitā devatāḥ prati pādau prasārayet na parṇaloṣṭāśmabhir mūtrapurīṣāpakarṣaṇaṃ kuryāt na bhasmakeśanakhatuṣakapālamedhyāny adhitiṣṭhet na mlecchāśucyadhārmikaiḥ saha sambhāṣeta sambhāṣya puṇyakṛto manasā dhyāyet brāhmaṇena vā saha sambhāṣeta adhenuṃ dhenubhavyeti brūyāt abhadraṃ bhadram iti kapālaṃ bhagālam iti maṇidhanur itīndradhanuḥ gāṃ dhayantīṃ parasmai nācakṣīta na cainām vārayet na mithunībhūtvā śaucaṃ prati vilambeta na ca tasmin śayane svādhyāyam adhīyīta na cāpararātram adhītya punaḥ pratisaṃviśet nākalpāṃ nārīm abhiramayet na rajasvalām na caināṃ śliṣyen na kanyām agnimukhopadhamanavigṛhyavādabahirgandhamālyadhāraṇapāpīyasāvalekhanabhāryāsahabhojanāñjantyavekṣaṇakudvārapraveśanapādapādadhāvanāsandīsthabhojananadībāhutaraṇavṛkṣaviṣamārohaṇāvarohaṇaprāṇavyāyacchanāni varjayet na saṃdigdhāṃ nāvam adhirohet sarvata evātmānaṃ gopāyet na prāvṛtya śiro 'hani paryaṭet prāvṛtya rātrau mūtroccāre ca na bhūmāv anantardhāya nārāc cāvasathāt na bhasmakarīṣakṛṣṭacchāyāpathikāmyeṣu ubhe mūtrapurīṣe tu divā kuryād udaṅmukhaḥ saṃdhyayoś ca rātrau dakṣiṇāmukhaḥ pālāśam āsanaṃ pāduke dantadhāvanam iti ca varjayet sopānatkaraścāsanābhivādananamaskārān varjayet na pūrvāhṇamadhyaṃdināparāhṇān aphalān kuryādyathāśakti dharmārthakāmebhyaḥ teṣu tu dharmottaraḥ syāt na nagnāṃ parayoṣitam īkṣeta na padāsanam ākarṣet na śiśnodarapāṇipādavākcakṣuścāpalāni kuryāt chedanabhedanavilekhanavimardanāvasphoṭanāni nākasmāt kuryāt nopari vatsatantīṃ gacchet na kulaṃkulaḥ syāt na yajñam avṛto gacchet darśanāya tu kāmam na bhakṣān utsaṅge bhakṣayet na rātrau preṣyāhṛtam uddhṛtasnehavilapanapiṇyākamathitaprabhṛtīni cāttavīryāṇi nāśnīyāt sāyaṃ prātas tvannam abhipūjitam anindan bhuñjīta na kadācid rātrau nagnaḥ svapet snāyād vā yac cātmavanto vṛddhāḥ samyagvinītādambhalobhamohaviyuktā vedavida ācakṣate tat samācaret yogakṣemārtham īśvaram adhigacchet nānyam anyatra devagurudhārmikebhyaḥ prabhūtaidhodakayavasakuśamālyopaniṣkramaṇam āryajanabhūyiṣṭham analasasamṛddhaṃ dhārmikādhiṣṭhitaṃ niketanam āvasituṃ yateta praśastamaṅgalyadevatāyatanacatuṣpadam pradakṣiṇam āvarteta manasā vā tatsamagram ācāram anupālayed āpatkalpaḥ satyadharmā āryavṛttiḥ śiṣṭādhyāpakaḥ śaucaśiṣṭaḥ śrutinirataḥ syāt nityam ahiṃsro mṛdur dṛḍhakārī damadānaśīlaḥ evamācāro mātāpitarau pūrvāparāṃś ca sambandhānduritebhyo mokṣayiṣyan snātakaḥ śaśvadbrahmalokān na cyavate na cyavate dvijātīnām adhyayanam ijyā dānam brāhmaṇasya adhikāḥ pravacana yājana pratigrahāḥ pūrveṣu niyamaḥ tu ācārya jñāti priya guru dhana vidyā niyameṣu brahmanaḥ sampradānam anyatra yathā uktāt kṛṣi vāṇijye vā a svayaṃkṛte kusīdam ca rājñaḥ adhikam rakṣaṇam sarva bhūtānām nyāyya daṇḍa tvam bibhṛyāt brāhmaṇān śrotriyān nirutsāhān ca brāhmaṇān akarān ca upakurvāṇān ca yogaḥ ca vijaye bhaye viśeṣeṇa caryā ca ratha _ saṃgrāme saṃsthānam anivṛttiḥ ca na doṣaḥ hiṃsāyām āhave anyatra vyaśva sārathya āyudha kṛtāñjali prakīrṇa keśa parāṅmukha upaviṣṭa sthala vṛkṣa adhirūḍha dūta go brāhmaṇa vādibhyaḥ kṣatriyaḥ _ anyaḥ tam upajīvet tad vṛttyā jetā labheta sāṃgrāmikam vittam vāhanam tu rājñaḥ uddhāraḥ ca a pṛthak jaye anyat tu yathārham bhājayet rājā rājñaḥ bali dānam karṣakaiḥ daśamam aṣṭamam ṣaṣṭham _ paśu hiraṇyayoḥ api eke pañcāśat bhāgaḥ viṃśati bhāgaḥ śulkaḥ paṇye mūla phala puṣpa auṣadha madhu māṃsa tṛṇa indhanānām ṣaṣṭhaḥ tad rakṣaṇa dharmi tvāt teṣu tu nitya yuktaḥ syāt adhikena vṛttiḥ śilpinaḥ māsi māsi ekaikam karma kuryuḥ etena ātmanā upajīvinaḥ vyākhyātāḥ naucakrīvantaḥ ca bhaktam tebhyaḥ dadyāt paṇyam vaṇigbhiḥ artha apacayena deyam pranaṣṭam asvāmikam adhigamya rājñe prabrūyuḥ vikhyāpya saṃvatsaram rājñā rakṣyam ūrdhvam adhigantuḥ caturtham rājñaḥ śeṣaḥ svāmī riktha kraya saṃvibhāga parigraha adhigameṣu brāhmaṇasya adhikam labdham kṣatriyasya vijitam nidhi adhigamaḥ rāja dhanam brāhmaṇasya abhirūpasya a brāhmaṇaḥ api ākhyātā ṣaṣṭham labheta iti eke caura hṛtam apajitya yathāsthānam gamayet kośāt _ dadyāt rakṣyam bāla dhanam ā vyavahāra prāpaṇāt samāvṛttyāḥ _ vaiśyasya adhikam kṛṣi vaṇij pāśupālya kusīdam śūdraḥ caturthaḥ varṇaḥ eka jātiḥ tasya api satyam akrodhaḥ śaucam ācamana arthe pāṇi pāda prakṣālanam eva eke śrāddha karma bhṛtya bharaṇam sva dāra vṛttiḥ paricaryā ca uttarāṇām tebhyaḥ vṛttim lipseta tatra pūrvam pūrvam paricaret jīrṇāni upānah chattra vāsas kūrca ādīni ucchiṣṭa aśanam śilpa vṛttiḥ ca yam ca āryam āśrayet bhartavyaḥ tena kṣīṇaḥ api tena ca uttaraḥ tad arthaḥ asya nicayaḥ syāt anujñātaḥ asya namaskāraḥ mantraḥ pākayajñaiḥ svayam yajeta iti eke sarve ca uttara uttaram paricareyuḥ ārya anāryayoḥ vyatikṣepe karmaṇaḥ sāmyam rājā sarvasyeṣṭe brāhmaṇavarjam sādhukārī sādhuvādī trayyām ānvīkṣikyā vābhivinītaḥ śucir jitendriyo guṇavatsahāyopāyasampannaḥ samaḥ prajāsu syāt hitam āsāṃ kurvīta tam uparyāsīnam adhastād upāsīrann anye brāhmaṇebhyaḥ te 'pyenaṃ manyeran varṇān āśramāṃś ca nyāyato 'bhirakṣet calataś caitān svadharme sthāpayet dharmasya hyaṃśabhāg bhavatīti brāhmaṇaṃ ca purodadhīta vidyābhijanavāgrūpavayaḥśīlasampannaṃ nyāyavṛttaṃ tapasvinam tatprasūtaḥ karmāṇi kurvīta brahmaprasūtaṃ hi kṣatram ṛdhyate na vyathata iti ca vijñāyate yāni ca daivotpātacintakāḥ prabrūyus tānyādriyeta tadadhīnam api hyeke yogakṣemaṃ pratijānate śāntipuṇyāhasvastyayanāyuṣmanmaṅgalasaṃyuktāny ābhyudayikāni vidveṣaṇasaṃvananābhicāradviṣadvyṛddhiyuktāni ca śālāgnau kuryāt yathoktam ṛtvijo 'nyāni tasya ca vyavahāro vedo dharmaśāstrāṇy aṅgānyupavedāḥ purāṇam deśajātikuladharmāś cāmnāyair aviruddhāḥ pramāṇam karṣakavaṇikpaśupālakusīdikāravaḥ sve sve varge tebhyo yathādhikāram arthān pratyavahṛtya dharmavyavasthā nyāyādhigame tarko 'bhyupāyaḥ tenābhyūhya yathāsthānaṃ gamayet vipratipattau traividyavṛddhebhyaḥ pratyavahṛtya niṣṭhāṃ gamayet tathā hyasya niḥśreyasaṃ bhavati brahma kṣatreṇa saṃpṛktaṃ devapitṛmanuṣyāndhārayatīti vijñāyate daṇḍo damanād ityāhus tenādāntān damayet varṇāśramāḥ svasvadharmaniṣṭhāḥ pretya karmaphalamanubhūya tataḥ śeṣena viśiṣṭadeśajātikularūpāyuḥśrutacitravittasukhamedhaso janma pratipadyante viṣvañco viparītā naśyanti tān ācāryopadeśo daṇḍaś ca pālayate tasmād rājācāryāv anindyāv anindyau śūdro dvijātīn abhisaṃdhāyābhihatya cavāgdaṇḍapāruṣyābhyām aṅgamocyo yenopahanyāt āryastryabhigamane liṅgoddhāraḥ svaharaṇaṃ ca goptā ced vadho 'dhikaḥ atha hāsya vedam upaśṛṇvatas trapujatubhyāṃ śrotrapratipūraṇam udāharaṇe jihvāchedo dhāraṇe śarīrabhedaḥ āsanaśayanavākpathiṣu samaprepsur daṇḍyaḥ śataṃ kṣatriyo brāhmaṇākrośe daṇḍapāruṣye dviguṇam adhyardhaṃ vaiśyaḥ brāhmaṇas tu kṣatriye pañcāśat tadardhaṃ vaiśye na śūdre kiṃcit brāhmaṇarājanyavat kṣatriyavaiśyau aṣṭāpādyaṃ steyakilbiṣaṃ śūdrasya dviguṇottarāṇītareṣāṃ prativarṇam viduṣo 'tikrame daṇḍabhūyastvam phalaharitadhānyaśākādāne pañcakṛṣṇalam alpam paśupīḍite svāmidoṣaḥ pālasaṃyukte tu tasmin pathi kṣetre 'nāvṛte pālakṣetrikayoḥ pañca māṣā gavi ṣaḍ uṣṭrakhare aśvamahiṣyor daśa ajāviṣu dvau dvau sarvavināśe śadaḥ śiṣṭākaraṇe pratiṣiddhasevāyāṃ ca nityaṃ cailapiṇḍād ūrdhvaṃ svaharaṇam go'gnyarthe tṛṇamedhān vīrudvanaspatīnāṃ ca puṣpāṇi svavad ādadīta phalāni cāparivṛtānām kusīdavṛddhir dharmyā viṃśatiḥ pañcamāṣikī māsam nātisāṃvatsarīm eke cirasthāne dvaiguṇyaṃ prayogasya bhuktādhir na vardhate ditsato 'varuddhasya ca cakrakālavṛddhiḥ kāritākāyikāśikhādhibhogāś ca kusīdaṃ paśūpajalomakṣetraśadavāhyeṣu nātipañcaguṇam ajaḍāpaugaṇḍadhanaṃ daśavarṣabhuktaṃ paraiḥ saṃnidhau bhoktuḥ na śrotriyapravrajitarājapurṣaiḥ paśubhūmistrīṇām anatibhogaḥ rikthabhāja ṛṇaṃ pratikuryuḥ prātibhāvyavaṇikśulkamadyadyūtadaṇḍāḥ putrānnābhyābhaveyuḥ nidhyanvādhiyācitāvakrītādhayo naṣṭāḥ sarvān aninditān puruṣāparādhena stenaḥ prakīrṇakeśo musalī rājānam iyāt karmācakṣānaḥ pūto vadhamokṣābhyām aghnann enasvī rājā na śārīro brāhmaṇadaṇḍaḥ apravṛttau prāyaścittī saḥ corasamaḥ sacivo matipūrve pratigrahītāpyadharmasaṃyukte puruṣaśaktyaparādhānubandhavijñānād daṇḍaniyogaḥ anujñānaṃ vā vedavitsamavāyavacanād vedavitsamavāyavacanāt vipratipattau sākṣinimittā satyavyavasthā bahavaḥ syur aninditāḥ svakarmasu prātyayikā rājñāṃ niṣprītyanabhitāpāś cānyatarasmin api śūdrāḥ brāhmaṇas tvabrāhmaṇavacanād anavarodhyo 'nibaddhaścet nāsamavetāpṛṣṭāḥ prabrūyuḥ avacane 'nyathāvacane ca doṣiṇaḥ syuḥ svargaḥ satyavacane viparyaye narakaḥ anibaddhair api vaktavyam na pīḍākṛte nibandhaḥ pramattokte ca sākṣisabhyarājakartṛṣu doṣo dharmatantrapīḍāyām śapathenaike satyakarma taddevarājabrāhmaṇasaṃsadi syād abrāhmaṇānām kṣudrapaśvanṛte sākṣī daśa hanti gośvapuruṣabhūmiṣu daśaguṇottarān sarvaṃ vā bhūmau haraṇe narakaḥ bhūmivad apsu maithunasaṃyoge ca paśuvan madhusarpiṣoḥ govad vastrahiraṇyadhānyabrahmasu yāneṣu aśvavat mithyāvacane yāpyo daṇḍyaś ca sākṣī nānṛtavacane doṣo jīvanaṃ cet tadadhīnam na tu pāpīyaso jīvanam rājā prāḍvivāko brāhmaṇo vā śāstravit prāḍvivākam adhyābhavet saṃvatsaraṃ pratīkṣetāpratibhāyām dhenvanaḍutstrīprajananasaṃyukte ca śīghram ātyayike ca sarvadharmebhyo garīyaḥ prāḍvivāke satyavacanaṃ satyavacanam śāvam āśaucaṃ daśarātram anṛtvigdīkṣitabrahmacāriṇāṃ sapiṇḍānām ekādaśarātraṃ kṣatriyasya dvādaśarātraṃ vaiśyasya ardhamāsam eke māsam śūdrasya tac ced antaḥ punar āpateccheṣeṇa śudhyeran rātriśeṣe dvābhyām prabhāte tisṛbhiḥ gobrāhmaṇahatānām anvakṣam rājakrodhāc ca yuddhe prāyānāśakaśastrāgniviṣodakodbandhanaprapatanaiś cecchatām piṇḍanivṛttiḥ saptame pañcame vā janane 'pyevam mātāpitros tat mātur vā garbhamāsasamārātrīḥ sraṃsane garbhasya tryahaṃ vā śrutvā cordhvaṃ daśamyāḥ pakṣiṇīm asapiṇḍe yonisaṃbandhe sahādhyāyini ca sabrahmacāriṇy ekāham śrotriye copasaṃpanne pretopasparśane daśarātram āśaucam abhisaṃdhāya cet uktaṃ vaiśyaśūdrayoḥ ārtavīr vā pūrvayoś ca tryahaṃ vā ācāryatatputrastrīyājyaśiṣyeṣu caivam avaraś ced varṇaḥ pūrvavarṇam upaspṛśet pūrvo vāvaraṃ tatra śavoktam āśaucam patitacaṇḍālasūtikodakyāśavaspṛṣṭitatspṛṣṭyupasparśane sacailodakopasparśanācchudhyet śavānugamane ca śunaś ca yad upahanyād ity eke udakadānaṃ sapiṇḍaiḥ kṛtacūḍasya tatstrīṇāṃ ca eke prattānām adhaḥśayyāsanino brahmacāriṇaḥ sarve na mārjayīran na māṃsaṃ bhakṣayeyur ā pradānāt prathamatṛtīyasaptamanavameṣūdakakriyā vāsasāṃ ca tyāgaḥ ante tvantyānām dantajanmādi mātāpitṛbhyām bāladeśāntaritapravrajitāsapiṇḍānāṃ sadyaḥ śaucam rājñāṃ ca kāryavirodhāt brāhmaṇasya ca svādhyāyanivṛttyarthaṃ svādhyāyanivṛttyartham atha śrāddham amāvāsyāyām pitṛbhyaḥ dadyāt pañcamī prabhṛtiṣu _ aparapakṣasya yathāśraddham sarvasmin _ dravya deśa brāhmaṇa saṃnidhāne vā a kāla niyamaḥ śaktyāḥ prakarṣet guṇa saṃskāra vidhinā annasya nava avarān bhojayet ayujaḥ yathotsāham _ śrotriyān vāc rūpa vayas śīla sampannān yuvbhyaḥ dānam prathamam eke pitṛ vat na ca tena mitrakarma kuryāt putra abhāve sapiṇḍāḥ mātṛ sapiṇḍāḥ śiṣyāḥ ca dadyuḥ tad abhāve ṛtvij ācāryau tila māṣa vrīhi yava udaka dānaiḥ māsam pitaraḥ prīṇanti matsya hariṇa ruru śaśa kūrma varāha meṣa māṃsaiḥ saṃvatsarāṇi gavya payas pāyasaiḥ dvādaśa varṣāṇi māṃsena kālaśāka chāga loha khaḍga māṃsaiḥ madhu miśraiḥ ca ānantyam na bhojayet stena klība patita nāstika tad vṛtti vīra ha agredidhiṣu pati strī grāma yājaka ajā pāla utsṛṣṭa agni madyapa kucara kūṭa sākṣi prātihārikān upapatiḥ yasya ca pitrā _ akāmena vibhaktān kuṇḍāśi soma vikrayi agāra dāhi gara da avakīrṇi gaṇa preṣya agamyā gāmi hiṃsra parivitti parivettṛ paryāhita paryādhātṛ tyaktātma durvāla kunakhi śyāva danta śvitri paunarbhava kitava a japa rāja preṣya prātirūpika śūdrā pati nirākṛti kilāsi kusīdi vaṇij śilpa upajīvi jyā vāditra tāla nṛtya gīta śīlān śiṣyān ca eke sagotrān ca bhojayet ūrdhvam tribhyaḥ guṇavantam sadyas śrāddhī śūdrā talpa gaḥ tad purīṣe māsam nayati pitṝn tasmāt tad aham brahmacārī ca syāt śva cāṇḍāla patita avekṣaṇe duṣṭam tasmāt pariśrite dadyāt tilaiḥ _ vikiret paṅkti pāvanaḥ _ śamayet paṅkti pāvanaḥ ṣaḍaṅga vid triṇāciketaḥ trimadhuḥ trisuparṇaḥ pañca agniḥ snātakaḥ mantra brāhmaṇa vid dharma jñaḥ brahmadeya anusaṃtāne iti haviḥṣu ca evam durvāla ādīn śrāddhe ekaikasmin a kṛta anna śrāddhe ca evam ca evam śrāvaṇādi vārṣikaṃ proṣṭhapadīṃ vopākṛtyādhīyīta chandāṃsi ardhapañcamān māsān pañca dakṣiṇāyanaṃ vā brahmacāryutsṛṣṭalomā na māṃsaṃ bhuñjīta dvaimāsyo vā niyamaḥ nādhīyīta vāyau divā pāṃsuhare karṇaśrāviṇi naktam vāṇabherīmṛdaṅgagartārtaśabdeṣu śvaśṛgālagardabhasaṃhrāde rohitendradhanurnīhāreṣu abhradarśane cāpartau mūtrita uccārite niśāyāṃ saṃdhyodakeṣu varṣati ca eke valīkasaṃtānām ācāryapariveṣaṇe jyotiṣoś ca bhīto yānasthaḥ śayānaḥ prauḍhapādaḥ śmaśānagrāmāntamahāpathāśauceṣu pūtigandhāntaḥśavadivākīrtyaśūdrasaṃnidhāne bhuktake codgāre ṛgyajuṣaṃ ca sāmaśabdo yāvat ākālikā nirghātabhūmikamparāhudarśanolkāḥ stanayitnuvarṣavidyutaś ca prāduṣkṛtāgniṣu ahar ṛtau vidyuti naktaṃ cāpararātrāt tribhāgādipravṛttau sarvam ulkā vidyutsametyekeṣām stanayitnur aparāhṇe api pradoṣe sarvaṃ naktam ārdharātrāt ahaś cet sajyotiḥ viṣayasthe ca rājñi prete viproṣya cānyonyena saha saṃkulopāhitavedasamāptichardiśrāddhamanuṣyayajñabhojaneṣv ahorātram amāvāsyāyāṃ ca dvyahaṃ vā kārtikī phālgunyāṣāḍhī paurṇamāsī tisro 'ṣṭakās trirātram antyām eke abhito vārṣikam sarve varṣāvidyutstanayitnusaṃnipāte prasyandini ūrdhvaṃ bhojanād utsave prādhītasya ca niśāyāṃ caturmuhūrtam nityam eke nagare mānasam apyaśuciḥ śrāddhinām ākālikam akṛtānnaśrāddhikasaṃyoge 'pi pratividyaṃ ca yān smaranti praśastānāṃ svakarmasu dvijātīnāṃ brāhmaṇo bhuñjīta pratigṛhṇīyāc ca edhodakayavasamūlaphalamadhvabhayābhyudyataśayyāsanāvasathayānapayodadhidhānāśapharīpriyaṅgusrañmārgaśākāny apraṇodyāni sarveṣām pitṛdevagurubhṛtyabharaṇe 'pyanyat vṛttiś cennāntareṇa śūdrāt paśupālakṣetrakarṣakakulasaṃgatakārayitṛparicārakā bhojyānnāḥ vaṇik cāśilpī nityam abhojyam keśakīṭāvapannam rajasvalākṛṣṇaśakunipadopahatam bhrūṇaghnāvekṣitam bhāvaduṣṭam gavopaghrātam śuktaṃ kevalam adadhi punaḥ siddham paryuṣitam aśākabhakṣasnehamāṃsamadhūni apaṅktyānāṃ prāgdurvālāt vṛthānnācamanotthānavyapetāni samāsamābhyāṃ viṣamasame pūjātaḥ anarcitaṃ ca goś ca kṣīram anirdaśāyāḥ sūtake ajāmahiṣyoś ca nityam āvikam apeyam auṣṭram aikaśaphaṃ ca syandinīyamasūsaṃdhinīnāṃ ca vivatsāyāś ca pañcanakhāś cāśalyakaśaśaśvāvidgodhākhaḍgakacchapāḥ ubhayatodatkeśyalomaikaśaphakalaviṅkaplavacakravākahaṃsāḥ kākakaṅkagṛdhraśyenā jalajā raktapādatuṇḍā grāmyakukkuṭasūkarāḥ dhenvanaḍuhau ca apannadannavasannavṛthāmāṃsāni kisalayakyākulaśunaniryāsāḥ lohitā vraścanāḥ nicudārubakabalākāśukamadguṭiṭṭibhamāndhālanaktacarā abhakṣyāḥ bhakṣyāḥ pratudaviṣkirajālapādāḥ matsyāś cāvikṛtāḥ vadhyāś ca dharmārthe vyālahatādṛṣṭadoṣavākpraśastān abhyukṣyopayuñjītopayuñjīta asvatantrā dharme strī na aticaret bhartāram vāc cakṣus karma saṃyatā apatiḥ apatya lipsuḥ devarāt guru prasūtā na ṛtum atīyāt piṇḍa gotra ṛṣi sambandhebhyaḥ yoni mātrāt _ na a devarāt iti eke na _ dvitīyam janayituḥ apatyam samayād anyatra parasmāt tasya dvayor vā rakṣaṇāt tu bhartuḥ eva abhigamanam pravrajite tu nivṛttiḥ prasaṅgāt dvādaśa varṣāṇi brāhmaṇasya vidyāsaṃbandhe bhrātari caivam jyāyasi yavīyān kanyāgnyupayameṣu ṣaḍ ityeke pradānam prāk ṛtoḥ a prayacchan doṣī prāk vāsasaḥ pratipattyāḥ iti eke dravya ādānam vivāha siddhi artham dharma tantra saṃyoge ca śūdrāt anyatra api śūdrāt bahu paśoḥ hīna karmaṇaḥ śata goḥ an āhita agneḥ sahasra goḥ ca a soma pāt saptamīm ca a bhuktvā a nicayāya apy ahīnakarmabhyaḥ ācakṣīta rājñā pṛṣṭaḥ tena hi bhartavyaḥ śruta śīla sampannaḥ _ dharma tantra pīḍāyām tasya a karaṇe doṣaḥ doṣaḥ uktaḥ varṇa dharmaḥ ca āśrama dharmaḥ ca atha khalu ayam puruṣaḥ yāpyena karmaṇā lipyate yathā etat ayājya yājanam abhakṣya bhakṣaṇam avadya vadanam śiṣṭasya akriyā pratiṣiddha sevanam iti tatra prāyaścittam kuryāt na kuryāt iti mīmāṃsante na kuryāt iti āhuḥ na hi karma kṣīyate iti kuryāt iti aparam punaḥstomena iṣṭvā punar savanam āyanti iti vijñāyate vrātyastomaiḥ ca iṣṭvā tarati sarvaṃ pāpmānaṃ tarati brahmahatyāṃ yo 'śvamedhena yajate agniṣṭutābhiśasyamānaṃ yājayed iti ca tasya niṣkrayaṇāni japaḥ tapaḥ homaḥ upavāsaḥ dānam upaniṣadaḥ vedāntaḥ sarva chandaḥsu saṃhitāḥ madhūni aghamarṣaṇam atharvaśiraḥ rudrāḥ puruṣasūktam puruṣagatiḥ mahānāmnyaḥ mahādivākīrtyam jyeṣṭhasāmnām anyatamam bahiṣpavamānam kūṣmāṇḍāni pāvamānāḥ sāvitrī ca iti pāvamānāni payas vrata tā śāka bhakṣa tā phala bhakṣa tā prasṛta yāvakaḥ hiraṇya prāśanam ghṛtaprāśanam soma pānam iti medhyāni sarve śiloccayāḥ sarvāḥ sravantyaḥ puṇyāḥ hradāḥ tīrthāni ṛṣi nivāsāḥ goṣṭha pariskandhāḥ iti deśāḥ brahmacaryam satya vacanam savaneṣu udaka upasparśanam ārdra vastra tā adhas śāyi tā anāśakaḥ iti tapāṃsi hiraṇyam gauḥ vāsaḥ aśvaḥ bhūmiḥ tilāḥ ghṛtam annam iti deyāni iti saṃvatsaraḥ ṣaṣ māsāḥ catvāraḥ trayaḥ _ dvau _ ekaḥ caturviṃśati ahaḥ dvādaśa ahaḥ ṣaṣ ahaḥ tri ahaḥ ahorātraḥ iti kālāḥ etāni eva anādeśe vikalpena kriyeran enaḥsu gurubhiḥ gurūṇi laghubhiḥ laghūni kṛcchra atikṛcchrau cāndrāyaṇam iti sarva prāyaścittam tyajet pitaram rāja ghātakam śūdra yājakam śūdra artha yājakam veda viplāvakam bhrūṇa hānam yaḥ ca antyāvasāyibhiḥ saha saṃvaset antyāvasāyinyām ca tasya vidyā gurūn yoni sambandhān ca saṃnipātya sarvāṇi udaka ādīni preta kāryāṇi kuryuḥ pātram ca asya viparyasyeyuḥ dāsaḥ karmakaraḥ _ avakarāt amedhya pātram ānīya dāsī ghaṭāt pūrayitvā dakṣiṇā mukhaḥ _ viparyasyet amukam anudakam karomi iti nāma grāham tam sarve anvālabheran prācīnāvītinaḥ mukta śikhāḥ vidyā guravaḥ yoni sambandhāḥ ca vīkṣeran apaḥ upaspṛśya grāmam praviśanti atas uttaram tena sambhāṣya tiṣṭhet eka rātram japan sāvitrīm ajñāna pūrvam jñāna pūrvam ca tri rātram yaḥ tu prāyaścittena śudhyet tasmin śuddhe śātakumbha mayam pātram puṇyatamāt hradāt pūrayitvā sravantībhyaḥ _ tatas enam apaḥ upasparśayeyuḥ atha asmai tat pātram dadyuḥ tat pratigṛhya japet śāntā dyauḥ śāntā pṛthivī śāntam śivam antarikṣam yaḥ rocanaḥ tam iha gṛhṇāmi iti etaiḥ yajurbhiḥ pāvamānābhiḥ taratsamandībhiḥ kūṣmāṇḍaiḥ ca ājyam juhuyāt hiraṇyam brāhmaṇāya dadyāt ācāryāya ca yasya tu prāṇāntikam prāyaścittam saḥ mṛtaḥ śudhyet sarvāṇi eva tasmin udaka ādīni preta karmāṇi kuryuḥ etat eva śāntyudakam sarveṣu upapātakeṣu sarveṣu upapātakeṣu brahmahasurāpagurutalpagamātṛpitṛyonisaṃbandhāgastenanāstikaninditakarmābhyāsipatitātyāgyapatitatyāginaḥ patitāḥ pātakasaṃyojakāś ca taiś cābdaṃ samācaran dvijātikarmabhyo hāniḥ patanam tathā paratra cāsiddhiḥ tam eke narakam trīṇi prathamāny anirdeśyāny anu na strīṣvagurutalpaṃ patatītyeke bhrūṇahani hīnavarṇasevāyāṃ ca strī patati kauṭasākṣyaṃ rājagāmi paiśunam guror anṛtābhiśaṃsanaṃ mahāpātakasamāni apaṅktyānāṃ prāg durvālād gohantṛbrahmaghnatanmātrakṛdavakīrṇipatitasāvitrīkeṣūpapātakam ajñānād anadhyāpanād ṛtvigācāryau patanīyasevāyāṃ ca heyau anyatra hānāt patati tasya ca pratigrahītetyeke na karhicin mātāpitror avṛttiḥ dāyaṃ tu na bhajeran brāhmaṇābhiśaṃsane doṣas tāvān dvir anenasi durbalahiṃsāyāṃ ca vimocane śaktaś cet abhikruddhāvagoraṇaṃ brāhmaṇasya varṣaśatamasvargyam nighāte sahasram lohitadarśane yāvatas tatpraskandya pāṃsūnsaṃgṛhṇīyāt prāyaścittam agnau saktir brahmaghnas trir avacchātasya lakṣyaṃ vā syāt janye śastrabhṛtām khaṭvāṅgakapālapāṇir vā dvādaśa saṃvatsarān brahmacārī bhaikṣāya grāmaṃ praviśet karmācakṣāṇaḥ patho 'pakrāmet saṃdarśanād āryasya sthānāsanābhyāṃ viharan savaneṣūdakopasparśī śudhyet prāṇalābhe vā tannimitte brāhmaṇasya dravyāpacaye tryavaraṃ pratirāddhaḥ aśvamedhāvabhṛthe vā anyayajñe 'pyagniṣṭudantaś cet sṛṣṭaś ced brāhmaṇavadhe 'hatvāpi ātreyyāś caivam garbhe cāvijñāte rājanyavadhe ṣaḍvārṣikaṃ prākṛtaṃ brahmacaryamṛṣabhaikasahasrāś ca gā dadyāt vaiśye tu traivārṣikam ṛṣabhaikaśatāś ca gā dadyāt śūdre saṃvatsaram ṛṣabhaikādaśāś ca gā dadyāt anātreyyāṃ caivam gāṃ ca vaiśyavat maṇḍūkanakulakākabimbadaharamūṣakaśvahiṃsāsu ca asthanvatām sahasraṃ hatvā anasthimatām anaḍuḍbhāre ca api vāsthanvatām ekaikasmin kiṃcid dadyāt ṣaṇḍhe palālabhāraḥ sīsamāṣaś ca varāhe ghṛtadhaṭaḥ sarpe lohadaṇḍaḥ brahmabandhvāṃ calanāyāṃ nīlaḥ vaiśikena kiṃcit talpānnadhanalābhavadheṣu pṛthagvarṣāṇi dve paradāre trīṇi śrotriyasya dravyalābhe cotsargaḥ yathāsthānaṃ vā gamayet pratiṣiddhamantrayoge sahasravākaś cet agnyutsādinirākṛtyupapātakeṣu caivam strī yāticāriṇī guptā piṇḍaṃ tu labheta amānuṣīṣu govarjaṃ strīkṛte kūṣmāṇḍair ghṛtahomo ghṛtahomaḥ surāpasya brāhmaṇasyoṣṇām āsiñceyuḥ surām āsye mṛtaḥ śudhyet amatyā pāne payo ghṛtam udakaṃ vāyuṃ prati tryahaṃ taptāni sa kṛcchras tato 'sya saṃskāraḥ mūtrapurīṣaretasāṃ ca prāśane śvāpadoṣṭrakharāṇāṃ cāṅgasya grāmyakukkuṭasūkarayoś ca gandhāghrāṇe surāpasya prāṇāyāmā ghṛtaprāśanaṃ ca pūrvaiś ca daṣṭasya tapte lohaśayane gurutalpagaḥ śayīta sūrmīṃ vā śliṣyejjvalantīm liṅgaṃ vā savṛṣaṇam utkṛtya añjalāv ādhāya dakṣiṇāpratīcīṃ vrajed ajihmam ā śarīranipātāt mṛtaḥ śudhyet sakhīsayonisagotrāśiṣyabhāryāsu snuṣāyāṃ gavi cagurutalpasamaḥ avakara ityeke śvabhir ādayed rājā nihīnavarṇagamane striyaṃ prakāśam pumāṃsaṃ ghātayet yathoktaṃ vā gardabhenāvakīrṇī nirṛtiṃ catuṣpathe yajet tasyājinam ūrdhvavālaṃ paridhāya lohitapatraḥ saptagṛhān bhakṣaṃ caretkarmācakṣāṇaḥ saṃvatsareṇa śudhyet retaḥskandane bhaye roge svapne 'gnīndhanabhaikṣacaraṇāni saptarātram akṛtvājyahomaḥ samidho vāretasyābhyām sūryābhyudito brahmacārī tiṣṭhed ahar abhuñjāno 'bhyastamitaś ca rātriṃ japan sāvitrīm aśuciṃ dṛṣṭvā ādityam īkṣeta prāṇāyāmaṃ kṛtvā abhojyabhojane 'medhyaprāśane vā niṣpurīṣībhāvaḥ trirātrāvaram abhojanam saptarātraṃ vā svayaṃ śīrṇāny upabhuñjānaḥ phalāny anatikrāman prākpañcanakhebhyaś chardanaṃ ghṛtaprāśanaṃ ca ākrośānṛtahiṃsāsu trirātraṃ paramaṃ tapaḥ satyavākye vāruṇīmānavībhir homaḥ vivāhamaithunanarmārtasaṃyogeṣv adoṣam eke 'nṛtam na tu khalu gurvartheṣu sapta puruṣānitaś ca parataś ca hanti manasāpiguror anṛtaṃ vadann alpeṣv apy artheṣu antyāvasāyinīgamane kṛcchrābdaḥ amatyā dvādaśarātraḥ udakyāgamane trirātras rahasyaṃ prāyaścittam avikhyātadoṣasya caturṛcaṃ taratsamandīty apsu japed apratigrāhyaṃ pratijighṛkṣan pratigṛhya vā abhojyaṃ bubhukṣamāṇaḥ pṛthivīm āvapet ṛtvantarāramaṇa udakopasparśanācchuddhim eke strīṣu payovrato vā daśarātraṃ ghṛtena dvitīyam adbhistṛtīyaṃ divādiṣvekabhaktiko jalaklinnavāsā lomāni nakhāni tvacaṃ māṃsaṃ śoṇitaṃ snāyvasthi majjānam iti homā ātmano mukhe mṛtyor āsye juhomītyantataḥ sarveṣāṃ prāyaścittaṃ bhrūṇahatyāyāḥ athānyat ukto niyamaḥ agne tvaṃ pārayeti mahāvyāhṛtibhirjuhuyāt kūṣmāṇḍaiś cājyam tadvrata eva vā brahmahatyāsurāpānasteyagurutalpeṣu prāṇāyāmais tānto 'ghamarṣaṇaṃ japan samam aśvamedhāvabhṛthenedaṃ ca prāyaścittam sāvitrīṃ vā sahasrakṛtva āvartayan punītehaivātmānam antarjale vāghamarṣaṇaṃ trir āvartayansarvapāpebhyo vimucyate tad āhuḥ katidhāvakīrṇī praviśatīti marutaḥ prāṇenendre balena bṛhaspatiṃ brahmavarcasenāgnim evetareṇa sarveṇeti so 'māvāsyāyāṃ niśyagnim upasamādhāya prāyaś cittājyāhutīr juhoti kāmāvakīrṇo 'smyavakīrṇo 'smi kāmakāmāya svāhā kāmābhidugdho 'smi abhidugdho 'smi kāmakāmāya svāheti samidham ādhāya anuparyukṣya yajñavāstu kṛtvopotthāya samāsiñcatu ityetayā trir upatiṣṭheta traya ime lokā eṣāṃ lokānām abhijityā abhikrāntyeti etad evaikeṣām karmādhikṛtya yo 'prayata iva syāt sa itthaṃ juhuyād ittham anumantrayeta varo dakṣiṇeti prāyaścittamaviśeṣāt anārjavapaiśunapratiṣiddhācārān ādyaprāśaneṣu śūdrāyāṃ ca retaḥ siktvā ayonau ca doṣavati ca karmaṇy api saṃdhipūrve 'bliṅgābhir apa upaspṛśed vāruṇībhir anyair vā pavitraiḥ pratiṣiddhavāṅmanasāpacāre vyāhṛtayaḥ pañcasatyāntāḥ sarvāsv apo vācāmed ahaś ca mādityāś ca punātviti prātā rātriś ca mā varuṇaś ca punātviti sāyam aṣṭo vā samidha ādadhyād devakṛtasyeti hutvaiva sarvasmād enaso mucyate athātaḥ kṛcchrān vyākhyāsyāmaḥ haviṣyān prātarāśān bhuktvā tisro rātrīr nāśnīyāt athāparaṃ tryahaṃ naktaṃ bhuñjīta athāparaṃ tryahaṃ na kaṃcana yāceta athāparaṃ tryaham upavaset tiṣṭhed ahani rātrāvāsīta kṣiprakāmaḥ satyaṃ vadet anāryair na sambhāṣeta rauravayaudhājape nityaṃ prayuñjīta anusavanam udakopasparśanam āpo hi ṣṭheti tisṛbhiḥ pavitravatībhir mārjayīta hiraṇyavarṇāḥ śucayaḥ pāvakā ityaṣṭābhiḥ athodakatarpaṇam namo 'hamāya mohamāya maṃhamāya dhanvate tāpasāya punarvasave namaḥ namo mauñjyāyorvyāya vasuvindāya sārvavindāya namaḥ namaḥ pārāya supārāya mahāpārāya vārayiṣṇave namaḥ namo rudrāya paśupataye mahate devāya tryambakāyaikacarāyādhipataye harāya śarvāyeśānāyogrāya vajriṇe ghṛṇine kapardine namaḥ namaḥ sūryāyādityāya namaḥ namo nīlagrīvāya śitikaṇṭhāya namaḥ namaḥ kṛṣṇāya piṅgalāya namaḥ namo jyeṣṭhāya vṛddhāyendrāya harikeśāyordhvaretase namaḥ namaḥ satyāya pāvakāya pāvakavarṇāya kāmāya kāmarūpiṇe namaḥ namo dīptāya dīptarūpiṇe namaḥ namastīkṣṇāya tīkṣṇarūpiṇe namaḥ namaḥ sobhyāya supuruṣāya mahāpuruṣāya madhyamapuruṣāyottamapuruṣāya brahmacāriṇe namaḥ namaścandralalāṭāya kṛttivāsase namaḥ etad evādityopasthānam etā evājyāhutayaḥ dvādaśarātrasyānte caruṃ śrapayitvā etābhyo devatābhyo juhuyāt agnaye svāhā somāya svāhāgniṣomābhyām indrāgnibhyām indrāya viśvebhyo devebhyo brahmaṇe prajāpataye 'gnaye sviṣṭakṛta iti tato brāhmaṇatarpaṇam etenaivātikṛcchro vyākhyātaḥ yāvat sakṛd ādadīta tāvad aśnīyāt abbhakṣas tṛtīyaḥ sa kṛcchrātikṛcchraḥ prathamaṃ caritvā śuciḥ pūtaḥ karmaṇyo bhavati dvitīyaṃ caritvā yatkiṃcid anyan mahāpātakebhyaḥ pāpaṃ kurute tasmāt pramucyate tṛtīyaṃ caritvā sarvasmād enaso mucyate athaitāṃs trīn kṛcchrāṃś caritvā sarveṣu vedeṣu snāto bhavati sarvair devair jñāto bhavati yaś caivaṃ veda atha atas cāndrāyaṇam tasya uktaḥ vidhiḥ kṛcchre vapanam vratam caret śvobhūtām paurṇamāsīm upavaset āpyāyasva _ te payāṃsi navaḥ navaḥ iti ca etābhiḥ tarpaṇam ājya homaḥ haviṣaḥ ca anumantraṇam upasthānam candramasaḥ yat devāḥ deva heḍanam iti catasṛbhiḥ juhuyāt deva kṛtasya iti ca ante samidbhiḥ _ bhūḥ bhuvaḥ svar tapaḥ satyam yaśaḥ śrīḥ ūrj iḍā ojaḥ tejaḥ varcaḥ puruṣaḥ dharmaḥ śivaḥ iti etaiḥ grāsa anumantraṇam pratimantram manasā namaḥ _ iti _ sarvān grāsa pramāṇam āsya avikāreṇa caru bhaikṣa saktu kaṇa yāvaka śāka payas dadhi ghṛta mūla phala udakāni havīṃṣi uttarottaram praśastāni paurṇamāsyām pañcadaśa grāsān bhuktvā eka apacayena apara pakṣam aśnīyāt amāvāsyāyām upoṣya eka upacayena pūrva pakṣam viparītam ekeṣām evam cāndrāyaṇaḥ māsaḥ evam āptvā vipāpaḥ vipāpmā sarvam enaḥ hanti dvitīyam āptvā daśa pūrvān daśa parān ātmānam ca ekaviṃśam paṅktim ca punāti saṃvatsaram ca āptvā candramasaḥ salokatām āpnoti ūrdhvaṃ pituḥ putrā rikthaṃ bhajeran nivṛtte rajasi mātur jīvati cecchati sarvaṃ vā pūrvajasyetarān bibhṛyāt pitṛvat vibhāge tu dharmavṛddhiḥ viṃśatibhāgo jyeṣṭhasya mithunam ubhayatodadyukto ratho govṛṣaḥ kāṇakhorakūṭavaṇetā madhyamasyānekāścet avir dhānyāyasī gṛhamano yuktaṃ catuṣpādaṃ caikaikaṃ yavīyasaḥ samadhā cetaratsarvam ekaikaṃ vā dhanarūpaṃ kāmyaṃ pūrvaḥ pūrvo labhate daśakaṃ paśūnām naikaśaphadvipadām ṛṣabho 'dhiko jyeṣṭhasya ṛṣabhaṣoḍaśā jyaiṣṭhineyasya samadhā vā jyaiṣṭhineyena yavīyasām pratimātṛ vā svasvavarge bhāgaviśeṣaḥ pitotsṛjet putrikāṃ anapatyo 'gniṃ prajāpatiṃ ceṣṭvāsmadartham apatyam iti saṃvādya abhisaṃdhimātrāt putriketyekeṣām tatsaṃśayān nopayacched abhrātṛkām piṇḍagotrarṣisaṃbandhā rikthaṃ bhajeran strīvānapatyasya bījaṃ vā lipseta devaravatyām anyajātam abhāgam strīdhanaṃ duhitṝṇām aprattānām apratiṣṭhitāṇāṃ ca bhaginīśulkaḥ sodaryāṇām ūrdhvaṃ mātuḥ pūrvaṃ caike asaṃsṛṣṭivibhāgaḥ pretānāṃ jyeṣṭhasya saṃsṛṣṭini prete saṃsṛṣṭī rikthabhāk vibhaktajaḥ pitryam eva svayam arjitam avaidyebhyo vaidyaḥ kāmaṃ na dadyāt avaidyāḥ samaṃ vibhajeran putrā aurasakṣetrajadattakṛtrimagūḍhotpannāpaviddhā rikthabhājaḥ kānīnasahoḍhapaunarbhavaputrikāputrasvayaṃdattakrītā gotrabhājaḥ caturthāṃśina aurasādyabhāve brāhmaṇasya rājanyāputro jyeṣṭho guṇasampannas tulyabhāk jyeṣṭhāṃśahīnam anyat rājanyāvaiśyāputrasamavāye yathā sabrāhmaṇīputreṇa kṣatriyāc cet śūdrāputro 'pyanapatyasya śuśrūṣuś cellabhate vṛttimūlam antevāsividhinā savarṇāputro 'pyanyāyyavṛtto na labhetaikeṣām śrotriyā brāhmaṇasyānapatyasya rikthaṃ bhajeran rājetareṣām jaḍaklībau bhartavyau apatyaṃ jaḍasya bhāgārham śūdrāputravat pratilomāsu udakayogakṣemakṛtānneṣv avibhāgaḥ strīṣu ca saṃyuktāsu anājñāte daśāvaraiḥ śiṣṭair ūhavidbhir alubdhaiḥ praśastaṃ kāryam catvāraś caturṇāṃ pāragā vedānāṃ prāg uttamāttraya āśramiṇaḥ pṛthag dharmavidas traya etān daśāvarān pariṣadityācakṣate asambhave tveteṣāṃ śrotriyo vedavicchiṣṭo vipratipattau yad āha yato 'yam aprabhavo bhūtānāṃ hiṃsānugrahayogeṣu dharmiṇāṃ viśeṣeṇa svargaṃ lokaṃ dharmavid āpnoti jñānābhiniveśābhyām iti dharmo dharmaḥ
Cite this

Notice an error, a missing source, or a date that should be revised? Suggest a correction. Every amendment enters the scholar moderation queue with the contributor cited.

URN · urn:vamshanidhi:scripture:01KTNMWXHDVBQP79ZQ4XXQM8GG

वंशनिधि

Civilization memory · Federated · Established 2026

Vamshanidhiवंशनिधिvamshanidhi.in

As of 2026-05-24 · Provenance: self-published