Plate TXT · 9WH7AbhidharmakośaLatn
URN · urn:vamshanidhi:scripture:01KTK2HB5X438MM1ZV8KW09WH7
Scripture · shastra
ProvisionalAbhidharmakośa
Abhidharmakośa
The Digital Corpus of Sanskrit (DCS), Oliver Hellwig
om namo buddhāya yaḥ sarvathā sarva hata andhakāraḥ saṃsāra paṅkāt jagant ujjahāra tasmai namaskṛtya yathā artha śāstre śāstram pravakṣyāmi abhidharmakośam prajñāmalā sānucarābhidharmaḥ tatprāptaye yāpi ca yacca śāstram tasyārthato'smin samanupraveśāt sa cāśrayo 'syetyabhidhar…
Provenance ledger
3 entries
- Canonshastratextual
- AttributionThe Digital Corpus of Sanskrit (DCS), Oliver Hellwigtextual
- SourceUpstream TEI document · san · Latnpublished primary
IIText
sanom namo buddhāya yaḥ sarvathā sarva hata andhakāraḥ saṃsāra paṅkāt jagant ujjahāra tasmai namaskṛtya yathā artha śāstre śāstram pravakṣyāmi abhidharmakośam prajñāmalā sānucarābhidharmaḥ tatprāptaye yāpi ca yacca śāstram tasyārthato'smin samanupraveśāt sa cāśrayo 'syetyabhidharmakośam dharmāṇāṃ pravicayamantareṇa nāsti kleśānāṃ yata upaśāntaye'bhyupāyaḥ kleśaiśca bhramati bhavārṇave'tra lokastaddhetorata uditaḥ kilaiṣa śāstrā sāsravānāsravā dharmāḥ saṃskṛtā mārgavarjitāḥ sāsravāḥ āsravāsteṣu yasmāt samanuśerate anāsravā mārgasatyaṃ trividhaṃ cāpyasaṃskṛtam ākāśaṃ dvau nirodhau ca tatrākāśam anāvṛtiḥ pratisaṃkhyānirodho yo visaṃyogaḥ pṛthak pṛthak utpādātyantavighno'nyo nirodho'pratisaṃkhyayā te punaḥ saṃskṛtā dharmā rūpādiskandhapañcakam ta evādhvā kathāvastu saniḥsārāḥ savastukāḥ ye sāsravā upādānaskandhāste saraṇā api duḥkhaṃ samudayo loko dṛṣṭisthānaṃ bhavaśca te rūpaṃ pañcendriyāṇyarthāḥ pañcāvijñaptir eva ca tadvijñānāśrayā rūpaprasādāścakṣurādayaḥ rūpaṃ dvidhā viṃśatidhā śabdastvaṣṭavidhaḥ rasaḥ ṣoḍhā caturvidho gandhaḥ spṛśyamekādaśātmakam vikṣiptācittakasyāpi yo'nubandhaḥ śubhāśubhaḥ mahābhūtānyupādāya sa hy avijñaptir ucyate bhūtāni pṛthividhāturaptejovāyudhātavaḥ dhṛtyādikarmasaṃsiddhāḥ kharasnehoṣṇateraṇāḥ pṛthivī varṇasaṃsthānamucyate lokasaṃjñayā āpastejaśca vāyustu dhātureva tathāpi ca indriyārthāsta eveṣṭā daśāyatanadhātavaḥ vedanānubhavaḥ saṃjñā nimittodgrahaṇātmikā caturbhyo'nye tu saṃskāraskandhaḥ ete punastrayaḥ dharmāyatanadhātvākhyāḥ sahāvijñaptyasaṃskṛtaiḥ vijñānaṃ prativijñaptiḥ mana āyatanaṃ ca tat dhātavaḥ sapta ca matāḥ ṣaḍ vijñānānyatho manaḥ ṣaṇṇām anantarātītaṃ vijñānaṃ yaddhi tanmanaḥ ṣaṣṭhāśrayaprasiddhyarthaṃ dhātavo 'ṣṭādaśa smṛtāḥ sarvasaṃgraha ekena skandhenāyatanena ca dhātunā ca svabhāvena parabhāvaviyogataḥ jātigocaravijñānasāmānyādekadhātutā dvitve'pi cakṣurādīnāṃ śobhārthaṃ tu dvayodbhavaḥ rāśyāyadvāragotrārthāḥ skandhāyatanadhātavaḥ mohendriyarucitraidhāt tisraḥ skandhādideśanāḥ vivādamūlasaṃsārahetutvāt kramakāraṇāt caittebhyo vedanāsaṃjñe pṛthakskandhau niveśitau skandheṣvasaṃskṛtaṃ noktamarthāyogāt kramaḥ punaḥ yathaudārikasaṃkleśabhājanādyarthadhātutaḥ prāk pañca vārttamānārthyāt bhautikārthyāccatuṣṭayam dūrāśutaravṛttyānyat yathāsthānaṃ kramo'thavā viśeṣaṇārthaṃ prādhānyād bahudharmāgrasaṃgrahāt ekamāyatanaṃ rūpamekaṃ dharmākhyamucyate dharmaskandhasahasrāṇi yānyaśītiṃ jagau muniḥ tāni vāṅnāma vetyeṣāṃ rūpasaṃskārasaṃgrahaḥ śāstrapramāṇā ityeke skandhādīnāṃ kathaikaśaḥ caritapratipakṣastu dharmaskandho'nuvarṇitaḥ tathānye'pi yathāyogaṃ skandhāyatanadhātavaḥ pratipādyā yathokteṣu sampradhārya svalakṣaṇam chidramākāśadhātvākhyam ālokatamasī kila vijñānadhāturvijñānaṃ sāsravaṃ janmaniśrayāḥ sanidarśana eko'tra rūpaṃ sapratighā daśa rūpiṇaḥ avyākṛtā aṣṭau ta evārūpaśabdakāḥ tridhānye kāmadhātvāptāḥ sarve rūpe caturdaśa vinā gandharasaghrāṇajihvāvijñānadhātubhiḥ ārūpyāptā manodharmamanovijñānadhātavaḥ sāsravānāsravā ete trayaḥ śeṣāstu sāsravāḥ savitarkavicārā hi pañca vijñānadhātavaḥ antyāstrayastriprakārāḥ śeṣā ubhayavarjitāḥ nirūpaṇānusmaraṇavikalpenāvikalpakāḥ tau prajñā mānasī vyagrā smṛtiḥ sarvaiva mānasī sapta sālambanāścittadhātavaḥ ardhaṃ ca dharmataḥ navānupāttās te cāṣṭau śabdaśca anye nava dvidhā spraṣṭavyaṃ dvividhaṃ śeṣā rūpiṇo nava bhautikāḥ dharmadhātvekadeśaśca saṃcitā daśa rūpiṇaḥ chinatti chidyate caiva bāhyaṃ dhātucatuṣṭayam dahyate tulayatyevaṃ vivādo dagdhṛtulyayoḥ vipākajaupacayikāḥ pañcādhyātmaṃ vipākajaḥ na śabdaḥ apratighā aṣṭau naiḥṣyandikavipākajāḥ tridhānye dravyavānekaḥ kṣaṇikāḥ paścimāstrayaḥ cakṣurvijñānadhātvoḥ syāt pṛthak lābhaḥ sahāpi ca dvādaśādhyātmikāḥ hitvā rūpādīn dharmasaṃjñakaḥ sabhāgaḥ tatsabhāgāśca śeṣāḥ yo na svakarmakṛt daśa bhāvanayā heyāḥ pañca ca antyāstrayastridhā na dṛṣṭiheyamakliṣṭaṃ na rūpaṃ nāpyaṣaṣṭhajam cakṣuśca dharmadhātośca pradeśo dṛṣṭiḥ aṣṭadhā pañcavijñānasahajā dhīrna dṛṣṭiratīraṇāt cakṣuḥ paśyati rūpāṇi sabhāgaṃ na tadāśritam vijñānaṃ dṛśyate rūpaṃ na kilāntaritaṃ yataḥ ubhābhyāmapi cakṣurbhyāṃ paśyati vyaktadarśanāt cakṣuḥśrotramano'prāptaviṣayaṃ trayamanyathā tribhirghrāṇādibhistulyaviṣayagrahaṇaṃ matam caramasyāśrayo'tītaḥ pañcānāṃ sahajaśca taiḥ tadvikāravikāritvād āśrayāś cakṣurādayaḥ ato'sādhāraṇatvāddhi vijñānaṃ tairnirucyate na kāyasyādharaṃ cakṣuḥ ūrdhvaṃ rūpaṃ na cakṣuṣaḥ vijñānaṃ ca asya rūpaṃ tu kāyasyobhe ca sarvataḥ tathā śrotraṃ trayāṇāṃ tu sarvameva svabhūmikam kāyavijñānamadharasvabhūmi aniyataṃ manaḥ pañca bāhyā dvivijñeyāḥ nityā dharmā asaṃskṛtāḥ dharmārdhamindriyaṃ ye ca dvādaśādhyātmikāḥ smṛtāḥ abhidharmakośabhāṣye dhātunirdeśo nāma prathamaṃ kośasthānaṃ samāptamiti caturṣvartheṣu pañcānāmādhipatyaṃ dvayoḥ kila caturṇāṃ pañcakāṣṭānāṃ saṃkleśavyavadānayoḥ svārthopalabdhyādhipatyāt sarvasya ca ṣaḍindriyam strītvapuṃstvādhipatyāttu kāyāt strīpuruṣendriye nikāyasthitisaṃkleśavyavadānādhipatyataḥ jīvitaṃ vedanāḥ pañca śraddhādyāścendriyaṃ matāḥ ājñāsyāmyākhyam ājñākhyam ājñātāvīndriyaṃ tathā uttarottarasaṃprāptinirvāṇādyādhipatyataḥ cittāśrayastadvikalpaḥ sthitiḥ saṃkleśa eva ca saṃbhāro vyavadānaṃ ca yāvatā tāvadindriyam pravṛtterāśrayotpattisthitipratyupabhogataḥ caturdaśa tathānyāni nivṛtterindriyāṇi vā duḥkhendriyam aśātā yā kāyikī vedanā sukham śātā dhyāne tṛtīye tu caitasī sā sukhendriyam anyatra sā saumanasyaṃ aśātā caitasī punaḥ daurmanasyamupekṣā tu madhyā ubhayī avikalpanāt dṛgbhāvanāśaikṣapathe nava trīṇi amalaṃ trayam rūpīṇi jīvitaṃ duḥkhe sāsravāṇi dvidhā nava vipāko jīvitaṃ dvedhā dvādaśa antyāṣṭakādṛte daurmanasyācca tattvekaṃ savipākaṃ daśa dvidhā mano'nyavittiśraddhādīni aṣṭakaṃ kuśalaṃ dvidhā daurmanasyaṃ mano'nyā ca vittistredhā anyadekadhā kāmāptamamalaṃ hitvā rūpāptaṃ strīpumindriye duḥkhe ca hitvā ārūpyāptaṃ sukhe cāpohya rūpi ca manovittitrayaṃ tredhā dviheyā durmanaskatā nava bhāvanayā pañca tvaheyānyapi na trayam kāmeṣvādau vipāko dve labhyate nopapādukaiḥ taiḥ ṣaḍ vā sapta vā aṣṭau vā ṣaḍ rūpeṣu ekamuttare nirodhayatyuparamānnārūpye jīvitaṃ manaḥ upekṣāṃ caiva rūpe'ṣṭau kāme daśa navāṣṭau vā kramamṛtyau tu catvāri śubhe sarvatra pañca ca navāptirantyaphalayoḥ saptāṣṭanavabhirdvayoḥ ekādaśabhirarhattvamuktaṃ tvekasya saṃbhavāt upekṣājīvitamanoyukto 'vaśyaṃ trayānvitaḥ caturbhiḥ sukhakāyābhyāṃ pañcabhiścakṣurādimān saumanasyī ca duḥkhī tu saptabhiḥ strīndriyādimān aṣṭābhiḥ ekādaśabhis tv ājñājñātendriyānvitaḥ ājñāsyāmīndriyopetas trayodaśabhir anvitaḥ sarvālpair niḥśubho 'ṣṭābhir vinmanaḥkāyajīvitaiḥ yuktaḥ bālastathārūpye upekṣāyurmanaḥśubhaiḥ bahubhiryukta ekānnaviṃśatyāmalavarjitaiḥ dviliṅgaḥ āryo rāgī ekaliṅgadvayamalavarjitaiḥ kāme'ṣṭadravyako'śabdaḥ paramāṇur anindriyaḥ kāyendriyī navadravyaḥ daśadravyo'parendriyaḥ cittaṃ caittāḥ sahāvaśyaṃ sarvaṃ saṃskṛtalakṣaṇaiḥ prāptyā vā pañcadhā caittā mahābhūmyādibhedataḥ vedanā cetanā saṃjñā chandaḥ sparśo matiḥ smṛtiḥ manaskāro 'dhimokṣaśca samādhiḥ sarvacetasi śraddhāpramādaḥ praśrabdhirupekṣā hrīr apatrapā mūladvayamahiṃsā ca vīryaṃ ca kuśale sadāNotice an error, a missing source, or a date that should be revised? Suggest a correction. Every amendment enters the scholar moderation queue with the contributor cited.
URN · urn:vamshanidhi:scripture:01KTK2HB5X438MM1ZV8KW09WH7