Plate TXT · VWWGGṛhastharatnākaraLatn
URN · urn:vamshanidhi:scripture:01KTNN89WJ4NZXM0TXGYQGVWWG
Scripture · text
ProvisionalGṛhastharatnākara
Gṛhastharatnākara
The Digital Corpus of Sanskrit (DCS), Oliver Hellwig
tatra manuśātātapau asapiṇḍā tu yā māturasagotrā ca yā pituḥ sā praśastā dvijātīnāṃ dārakarmaṇi maithune māturasapiṇḍā mātuladuhitrādibhyo 'nyā asapiṇḍeti samāna ekaḥ piṇḍo deho yasyāḥ sā sapiṇḍā na tathā asapiṇḍā sapiṇḍatā ca ekadehāvayavānvayena bhavati tathāhi putrasya pitṛ…
Provenance ledger
2 entries
- AttributionThe Digital Corpus of Sanskrit (DCS), Oliver Hellwigtextual
- SourceUpstream TEI document · san · Latnpublished primary
IIText
santatra manuśātātapau asapiṇḍā tu yā māturasagotrā ca yā pituḥ sā praśastā dvijātīnāṃ dārakarmaṇi maithune māturasapiṇḍā mātuladuhitrādibhyo 'nyā asapiṇḍeti samāna ekaḥ piṇḍo deho yasyāḥ sā sapiṇḍā na tathā asapiṇḍā sapiṇḍatā ca ekadehāvayavānvayena bhavati tathāhi putrasya pitṛśarīrāvayavānvayena pitrā saha evaṃ pitāmahādibhirapi pitṛdvāreṇa śarīrāvayavānvayataḥ evaṃ mātṛśarīrāvayavānvayena mātrā tathā mātāmahādibhirapi mātṛdvāreṇa tathā mātṛsvasṛmātulādibhir apyekaśarīrāvayavānvayāt tathā pitṛsvasrādibhirapi tathā patyā saha patnyā ekaśarīrārambhakatayā evaṃ bhrātṛbhāryyāṇāmapi ekaśarīrārambhakaiḥ svasvapatibhiḥ sahaikaśarīrārambhakatvena evaṃ yatra yatra sapiṇḍaśabdastatra sākṣāt paramparayā ekaśarīrāvayavānvayena jñeya iti mitākṣarākāraḥ dārakarmmaṇi dāratvajanake vivāhe maithune mithunasādhyadharmmaputrotpattyādau maithune mithunaśabdavācyastrīpuṃsasādhye svāśramādikarmmaṇi na kevalaṃ strīsādhyapākādikarmmaṇi api tūbhayasādhye 'pīti kalpataruḥ tatra manuḥ caturṇāmapi varṇānāṃ pratyekaṃ ca hitāhitān aṣṭāvimān samāsena strīvivāhān nibodhata strīpadaṃ strītvena prasaktā saṃskāryatvanivāraṇārthaṃ saṃskāryatvārtham iti kalpatarukāraḥ nāradaḥ aṣṭau vivāhā varṇānāṃ saṃskārārthaṃ prakīrtitāḥ brāhmastu prathamasteṣāṃ prājāpatyastathaiva ca ārṣastathaiva daivaśca gāndharvaś cāsurastathā rākṣaso'nantarastasmāt paiśācaścāṣṭamo'dhamaḥ eṣāṃ tu dharmyāścatvāro brāhmādyāḥ samudāhṛtāḥ sādhāraṇaḥ syād gāndharvas trayo'dharmyās tathāpare sādhāraṇo na dharmo nādharma ityarthaḥ nāradakrameṇa vivāhānantaraṃ gotamaḥ catvāro dharmmyāḥ prathamāḥ ṣaḍityeke hārītaḥ athāṣṭau vivāhāḥ sambhavanti brāhmo daivo gāndharvva āsuro rākṣasaḥ paiśāco mānuṣaḥ kṣātraśceti teṣāṃ pūrve saptobhayatasteṣāṃ vindetālābhe mānuṣam teṣāṃ pūrve iti teṣāṃ vivāhānāṃ madhye pūrve ādyāstrayo vivāhā ubhayato mātṛpitṛvaṃśajān sapta sapta tārayanti iti śeṣaḥ teṣāṃ vivāhānāmalābhe mānuṣaṃ vindeta labheta atra nāradoktārṣaprājāpatyapadayor mānuṣakṣātraśabdenopādānam ityavirodhaḥ atra manvanusārāt yathāsambhavaṃ śastatvamalābhe kṣatriyādīnāṃ mānuṣo vivāhaḥ punarhārītaḥ eteṣāmekatamenoḍhāṃ dharmmapatnīṃ prāhuḥ atra yadyapyekatameneti sarvaṃ pratyaviśiṣṭaṃ tathāpi yo yasya vivāha uktastena tasya dharmmapatnī bhavatīti vākyārtho neyaḥ vasiṣṭhaḥ ṣaḍvivāhā brāhmo daivaścārṣo gāndharvvaḥ kṣātro mānuṣaśceti iyaṃ gaṇanā netaravyavacchedāya yadvā paiśācāsuravivāhād utkṛṣṭavibhāgo'yaṃ ṣaṭpratipādakapadena eva kenacillakṣaṇayā sākṣād anuktayor api pratipādanamiti vā evamanye'pi vibhāgā manvādyuktāṣṭadhānurodhena neyāḥ brāhmadaivārṣagāndharvāsurarākṣasān uktvā āpastambaḥ teṣāṃ traya ādyāḥ praśastāḥ pūrvaḥ pūrvaḥ śreyān manuryamaśca brāhmo daivastathā cārṣaḥ prājāpatyas tathāsuraḥ gāndharvvo rākṣasaścaiva paiśācaścāṣṭamo'dhamaḥ yo yasya dharmo varṇasya guṇadoṣau tu yasya yau tadvaḥ sarvaṃ pravakṣyāmi prasave ca guṇāguṇān ṣaḍ ānupūrvvyā viprasya kṣatrasya caturo 'varān viṭśūdrayośca tāneva vidyāddharmmānna rākṣasān caturo brāhmaṇasyādyān praśastān kavayo viduḥ rākṣasaṃ kṣatriyasyaikaṃ mānuṣaṃ vaiśyaśūdrayoḥ pañcānāṃ tu trayo dharmmyā dvāvadharmmyau smṛtāviha paiśācaścāsuraścaiva na kartavyau kadācana pṛthak pṛthak vā miśrau vā vivāhau pūrvadeśitau gāndharvvo rākṣasaścaiva dharmmau kṣatrasya tau smṛtau prasave apatyotpattau aguṇān doṣān ānupūrvvyā yathoktakrameṇa avarān adhastanān āsurarākṣasagāndharvvapaiśācān adṛṣṭajanakān paiśācaścāsuraścaiva na kartavyau kadācana iti brāhmaṇe niṣedho boddhavyaḥ anyatra tadvidhānāt pṛthak pṛthak ekaikaśaḥ miśra ubhayalakṣaṇasaṃkīrṇo yathā kanyāvarayoḥ parasparānurāge satyeva kanyāyā adīyamānāyā jhaṭiti haraṇena vivāhe gāndharvvarākṣasau paiṭhīnasiḥ brāhmaprājāpatyārṣadaivāḥ brāhmaṇasya gāndharvva āsuro rāja tatra manuḥ ācchādya cārcayitvā ca śrutaśīlavate svayam āhūya dānaṃ kanyāyā brāhmo dharmmaḥ prakīrtitaḥ ācchādya vastrayugaṃ paridhāpya arcayitvā arccanāṃ kṛtvā devalaḥ tato vinītāṃ kalyāṇīṃ kularūpavayo'nvitām alaṃkṛtyārhate dadyād vivāho brāhma ucyate kalyāṇīṃ pūrvoktadoṣaśūnyām arhate pūrvoktaguṇayuktāya vyāsaḥ ācchādyālaṃkṛtāṃ kṛtvā triḥ parikramya pāvakam nāmagotre samuddiśya dadyādbrāhmo vidhistvayam atra triḥ pāvakaparikramaṇaṃ nāmagotroccāraṇayoḥ pāṭhakramo nādriyate saṃvartaḥ alaṃkṛtya tvalaṅkārairvarāya sadṛśāya vai brāhmeṇa tu vivāhena dadyāt kanyāṃ supūjitām supūjitāṃ vastrapuṣpacandanādinā yamaḥ adbhiryā dīyate kanyā brahmadeyeti tāṃ viduḥ brahmadeyeti saṃjñā tatra vivāhe jātasya śrāddhapaṅktipāvanatvavyavahārāt hārītaḥ anindannanyair avitarkayan vidhivadvastrayugaṃ dattvā saha dharmmaṃ caryatām iti brāhmaḥ anindan adūṣayann anyairavitarkayan itaraiḥ saha dūṣaṇamaśaṅkamānaḥ vidhivat madhuparkādipuraḥsaraṃ saha dharmmaṃ caryatām ityuktvā yatra vivāhe kanyāṃ dadyāt sa brāhma ityarthaḥ āpastambaḥ brāhme vivāhe bandhuśīlaśrutārogyāṇi buddhvā prajāṃ sahatvakarmmabhyaḥ pratipādayed bhuktiviṣayenālaṃkṛtya prajāṃ kanyāṃ sahatvakarmmabhya iti yeṣu karmmasvādhānādiṣu patnīsahabhāvaḥ śrutaḥ tadarthatayā pratipādayet dadyāt baudhāyanaḥ śrutaśīle vijñāya brahmacāriṇe arthine dīyata iti sa brāhmaḥ brahmacāriṇe asaṃjātastrīsaṅgamāya iti lakṣmīdharaḥ samāvartanānantarameva dātavyeti halāyudhaḥ brahmacāriṇe vedavate iti bhāvaḥ jātapariṇītastrīsaṅgamasya dvitīyavivāhe vivāhāṣṭakabahirbhāvāpatteḥ arthine vivāham īhate śaṅkhalikhitau tatra savarṇaḥ savarṇāya vidito viditāya yo nagnikāṃ dadyāt sa brāhmaḥ viditaḥ kulādibhiḥ tatra manuḥ jñātibhyo draviṇaṃ dattvā kanyāyāścaiva śaktitaḥ kanyāpradānaṃ svācchandyādāsuro dharmma ucyate jñātibhyaḥ kanyāyāśca dhanaṃ dattvā dhanagrahaṇalubdhāddātuḥ svācchandyād varāya yat kanyāyā ā pradānaṃ grahaṇaṃ kriyate tena vivāha āsuro bhavatītyarthaḥ devalaḥ śulkaṃ pradāya kanyāyāḥ pratyādānaṃ vidhānataḥ vittaheturvivāho'yamāsuraḥ ṣaṣṭha ucyate pratyādānamiha grahaṇameva vittaṃ heturyasya sa vittahetuḥ paiṭhīnasiḥ śulkena pariṇītvā dadato rākṣasaḥ pariṇītvā vikrīya rākṣasaśabdaḥ hārītaḥ dambhachadmabhyāṃ paraistarkitāya dīyate pratipadya vā sa āsuraḥ parair anyair dambhachadmabhyāṃ dāmbhikatayā chādmikatayā ca tarkitāya pratipadya jñātāya yad dānaṃ ayamāsuro vivāhaḥ punarhārītaḥ śulke śu [... au3 Zeichenjh] ryyeṇa mānuṣaḥ mānuṣaśabda āsuraparaḥ vasiṣṭhaḥ paṭhitvā dhanakrītī sa mānuṣas tasmād duhitṛmate śatamadhiratham iti ha kraye vijñāyate paṭhitvā paṭhanānukūlavyāpāraṃ kṛtvā sthitasya yatra vivāhyā kanyā dhanakrītī bhavati sa vivāho mānuṣaḥ āsura ityarthaḥ adhirathaṃ rathādhikaṃ śatamiti gośataṃ iti ha śabdena krayabodhikā śrutirdyotyate sā ca yā patyuḥ krītā satyanyathā anyaiś caratītyāha cāturmāsye kṣityadhikārakrayadarśanārthaṃ śrutyupanyāsaḥ kaśyapaḥ krītā dravyeṇa yā nārī na sā patnī vidhīyate na sā daive na vā paitre dāsīṃ tāṃ kaśyapo 'bravīt āpastambaḥ dānavikrayadharmmaśca apatyasya na vidyate manuḥ na kanyāyāḥ pitā vidvān gṛhṇīyācchulkam aṇvapi gṛhṇan śulkaṃ ca lobhena syānnaro'patyavikrayī ādadīta na śūdro'pi śulkaṃ duhitaraṃ dadat śulkaṃ gṛhṇan ca kurute channaṃ duhitṛvikrayam nānuśuśruma jātvetat pūrveṣvapi ca janmasu śulkasaṃjñena mūlyena pāpaṃ duhitṛvikrayam ārṣe gomithunaṃ śulkaṃ kecidāhurmṛṣaiva tat svalpo 'pyayaṃ mahān vāpi tāvāneva sa vikrayaḥ strīdhanāni tu ye mohād upajīvanti bāndhavāḥ nārīyānāni vastraṃ vā te pāpā yāntyadhogatim ārṣāsurayorvivāhayordhanagrahaṇamuktaṃ na ca tadvinā tadasaṃbhavaḥ kaśyapādibhiśca tatra nindā kṛteti virodhaḥ iyaṃ vyavasthā yat kanyārthaṃ mūlagrahaṇena vikraye doṣa iti strīdhanānīti prasaṅgād atroktaṃ upajīvanti upabhuñjate etena kanyāyā arhaṇārthadattadhanopayogān kurvāṇānāṃ na niṣedha ityuktam tasmādgṛhītamapi svayaṃ nopayojyam kaśyapaḥ śulkena ye prayacchanti svasutāṃ lobhamohitāḥ svātmavikrayiṇaḥ pāpā mahākilbiṣakārakāḥ patanti niraye ghore ghnanti ca ā saptamaṃ kulam gamanāgamane caiva sarvaṃ śulko vidhīyate gamanāgamane bahuśandeśādikam ādāya kanyāprārthanārthaṃ kanyā pitṛveśmani yātāyāte manuḥ yāsāṃ nādadate śulkaṃ jñātayo na sa vikrayaḥ arhaṇaṃ tu kumārīṇām ānṛśaṃsyaṃ ca kevalam ānṛśaṃsyamanukanyādānaṃ vikrayadharmmaścāpatyasya na vidyate ityabhihitaṃ tat kathamārṣe vivāhe kanyāpitre gomithunadānādikam āśaṅkyāha āpastambaḥ vivāhe duhitṛmate dānaṃ kāmyaṃ dharmmārthaṃ śrūyate tasmādduhitṛmate adhirathaṃ śataṃ deyaṃ tasmin mithunāyā kuryād iti tasyāṃ krayaśabdaḥ saṃstutimātraṃ dharmmāddhi sambandhaḥ vivāhe yat kanyāpitre dānaṃ tat kāmyaṃ na mūlyārpaṇaṃ karmmaṇā cātra ṛṣisambandhas tatpativiṣayo yathāyukto vivāhastathāyuktāḥ prajā bhavantītyabhidhānāt tanmithunāyālaṃkuryād iti taddattaṃ rathādikaṃ śataṃ mithunaṃ kuryāt patipatnībhāvaṃ janayet mithunaśabdāt mithunāt parasya vibhakteś chāndasatvād āyādeśaḥ yastvṛṣivivāhoḍhānāṃ smṛtyantare krayaśabdaḥ sa na mukhyārthaḥ atra heturdharmmāddhi sambandhaḥ dharmmārtho'yaṃ vivāho na śulkapradāne iti tatra manuḥ icchayānyonyasaṃyogaḥ kanyāyāśca varasya ca gāndharvaḥ sa tu vijñeyo maithunyaḥ kāmasambhavaḥ icchayānyonyasaṃyogaḥ kanyāvarayoḥ samayapūrvaka upagamo gāndharvavivāhaḥ maithunyaḥ mithunasya karmma maithunaṃ tasmai hitam atraivāśvalāyanaḥ mithaḥ samayaṃ kṛtvopagacchet sa gāndharvvaḥ devalaḥ vivikte svayamanyonyaṃ strīpuṃsayoryaḥ samāgamaḥ prītihetuḥ sa gāndharvo vivāhaḥ pañcamo mataḥ gotamaḥ alaṃkṛtyecchayā svayaṃ saṃyogo gāndharvaḥ alaṃkṛtya alaṅkāraṃ kṛtvā yā icchantī tayā saha saṃyogo varasya gāndharvvo vivāha ityarthaḥ viṣṇuḥ dvayoḥ sakāmayor mātṛpitṛdānarahito yogo gāndharvvaḥ atra kanyāvarayor mātṛpitṛdānarahita iti svayaṃvaragāndharvvābhiprāyaḥ atraiva hārītaḥ svayaṃ kanyā varayate sa gāndharvvaḥ vasiṣṭhaḥ sakāmāṃ kāmayamānaḥ sadṛśīṃ yo nirundhyāt sa gāndharvaḥ atra kanyāvarayoḥ paraspararāgaprayuktasamayabandhakṛta upagamo gāndharvavivāha iti tātparyam tatra manuḥ hatvā chittvā ca bhittvā ca krośantīṃ rudatīṃ gṛhāt prasahya kanyāṃ harato rākṣaso vidhirucyate hatvā chittvā bhittvā kanyāsambandhinamiti śeṣaḥ chedādanyahiṃsāparo hatveti śabdaḥ tā uṣitveti lakṣmīdharaḥ krośantīṃ bhayāt svajanamāhvayantīṃ prasahya haraṇe tātparyyam devalaḥ vikrameṇa prasahya syāt kumārīharaṇaṃ punaḥ vīryyahetur vivāhaḥ saḥ rākṣasaḥ saptamo mataḥ prasahya abhibhūya āśvalāyanaḥ hatvā chittvā ca śīrṣāṇi rudantīṃ rudadbhyo haret sa rākṣasaḥ rudadbhyaḥ kanyābandhubhyaḥ hārītaḥ rājāśrayeṇa vadhadaṇḍābhighātabhayaviśeṣādrākṣasaḥ rājānamālambya vadhādibhayam utpādya kanyāharaṇaṃ rākṣasaḥ vasiṣṭhaḥ yasmin balena pramathya haret sa kṣātraḥ pramathya kanyāsambandhinam kṣātraśabdo'tra rākṣasaparaḥ prakaraṇātNotice an error, a missing source, or a date that should be revised? Suggest a correction. Every amendment enters the scholar moderation queue with the contributor cited.
URN · urn:vamshanidhi:scripture:01KTNN89WJ4NZXM0TXGYQGVWWG