Gokarṇapurāṇasāraḥ

śrīkṣetragokarṇapurāṇam gokarṇakṣetranilayaṃ dvibhujaṃ varadaṃ satām sarvābhīṣṭaprasiddhyarthaṃ taṃ namāmi gajānanam kurūṇām anvaye jāto rājā paramadhārmikaḥ śaunakādyair munivaraiḥ kṛtasatpraśnasatkathaḥ ṛṣibhiḥ sahitaś cāpi śatānīko mahāmatiḥ āste kṛtābhiṣeko 'tha saṃnyāsāya…

1. Canonpuranatextual
2. AttributionThe Digital Corpus of Sanskrit (DCS), Oliver Hellwigtextual
3. SourceUpstream TEI document · san · Latnpublished primary

śrīkṣetragokarṇapurāṇam gokarṇakṣetranilayaṃ dvibhujaṃ varadaṃ satām sarvābhīṣṭaprasiddhyarthaṃ taṃ namāmi gajānanam kurūṇām anvaye jāto rājā paramadhārmikaḥ śaunakādyair munivaraiḥ kṛtasatpraśnasatkathaḥ ṛṣibhiḥ sahitaś cāpi śatānīko mahāmatiḥ āste kṛtābhiṣeko 'tha saṃnyāsāya kṛtakṣaṇaḥ athājagāma dharmātmā vyāsaśiṣyo mahāmatiḥ tīrthayātrāṃ paricaran sūtaḥ paurāṇiko 'rthavit ugraśravāḥ śatānīkaṃ jayāśīrbhir avardhayat abhivādya munīn sarvān śaunakādīṃs tapodhanān papraccha kuśalaṃ sarvaṃ tapaḥsvādhyāyakarmasu tataḥ sa rājā dharmātmā yudhiṣṭhirakulodbhavaḥ sūtam āha mahāprājñam āsyatām iti sādaram āsanaṃ kalpayāmāsa śaunakasya tadā nṛpaḥ anujñāṃ prāpya sūtas tu munīnāṃ bhāvitātmanām upaviṣṭaḥ sabhāmadhye kṛtātithyo mahāmatiḥ viśrānto 'bhūc ciraṃ tasyāṃ sabhāyāṃ sūtanandanaḥ tato 'bravīd idaṃ vākyaṃ śaunakaḥ sūtam ādarāt śaunaka uvāca kuta āgamyate vidvann idānīṃ sūtanandana kva gato 'si bhavān pūrvaṃ kim uddiśya prayojanam sūta uvāca tīrthayātrāṃ gato brahman triḥ parītya dharām imām bhavantaṃ draṣṭumāyātaḥ śatānīkaṃ ca pārthivam pārikṣitaṃ ca rājarṣiṃ saṃnyāsāya kṛtakṣaṇam saha sthitvā dvijavarair gokarṇe suciraṃ dvija ihāgato 'smi viprarṣe kiṃ karomi praśādhi mām śaunaka uvāca tīrthānāṃ darśane puṇyaṃ snāne dāne ca yat phalam upavāse jape home tīrthe devārcane ca yat tīrthānām api cotpattiṃ puṇyaṃ puṇyaphalaṃ tathā tat sarvaṃ kathayāsmākaṃ paraṃ kautūhalaṃ hi naḥ ity ukte muninā tatra śatānīko 'pi pārthivaḥ papracchedaṃ sabhāmadhye sūtaṃ vai romaharṣaṇim śatānīka uvāca gokarṇād āgatam iti śrutaṃ te vadatāṃ vara kasmin deśe sa gokarṇaṃ tīrtharājaḥ praśasyate kim artham uṣitaṃ tatra kair vā viprarṣibhiḥ saha brūhy aśeṣeṇa naḥ sūta yasmād adyāgato hy asi sūta uvāca śrūyatāṃ kuruśārdūla sahaibhir munipuṅgavaiḥ vyāsaprasādād vakṣyāmi sarvaṃ pratyakṣadarśivat purā provāca kailāse ṣaṇmukhāya maheśvaraḥ gokarṇakṣetramāhātmyaṃ nārado 'gnisutāya ca ahaṃ tad varṇayiṣyāmi śṛṇu rājan mahāmate siddhikṣetrāṇi trīṇy āhūrahasyāni sureṣv api śālagrāmaṃ puṣkaraṃ ca gokarṇaṃ ca narādhipa śālagrāmāt puṣkarāc ca gokarṇaṃ śīghrasiddhidam yad yad icchati gokarṇe tat tad āpnoti niścayāt ekārṇave jagaty asmin sṛṣṭikāla upasthite brahmā caturmukhaḥ pūrvaṃ sṛṣṭyarthaṃ tapa āsthitaḥ tadā tasya bhruvor madhyād rudraḥ prādurabhūt prabhuḥ brahmā provāca taṃ dṛṣṭvā sṛṣṭiṃ kuru mahāmate tathety uktvā tadā rudro jarāmaraṇavarjitāḥ sattvaikaguṇasampannāḥ samaprakṛtayaḥ prajāḥ srakṣyāmīty eva niścitya pātāle tapasi sthitaḥ evaṃ tapasyatas tasya vyatīyāya yugatrayam tato vilambitaṃ dṛṣṭvā rudrasargaṃ prajāpatiḥ tatra kāraṇam anvicchan yathāpūrvaṃ sasarja ha śrutvedaṃ prakṛter vākyāt tayā rudraḥ sahotthitaḥ dadṛśe medinīṃ viṣvagāvṛtāṃ cakravatsthitām kruddhaḥ provāca tāṃ mārgam udgantuṃ mama darśaya bhūr uvāca viśvātman praṇatāṃ trāhi strībhāvād api vihvalām nirāgasaṃ bhedayituṃ nocitaṃ te kṛpānidhe karṇacchidreṇa me deva hrasvo bhūtvordhvam utpata tatheti tāṃ samāśvāsyāṅguṣṭhamātravapurdharaḥ ūrdhvam etyāha giriśo bhadre matsaṅgamā tvayi bhavitā tanayaś caṇḍavīryo 'ṅgārakanāmakaḥ gośabdenākhyāyase tvaṃ karṇasthānam idaṃ hy ataḥ gokarṇam iti nāmnā tat trailokye parigīyate pātālād ūrdhvagamane yonikalpam abhūd yataḥ rudrayonir iti khyātaṃ puṇyakṣetreṣu gaṇyate kalpānte 'py āvartarūpaṃ varuṇālayamadhyabhāk na vinaśyati tasmāc ca varuṇāvartasaṃjñakam ye smariṣyanti gokarṇaṃ prātar utthāya nityaśaḥ teṣāṃ rātrikṛtaṃ pāpaṃ tatkṣaṇād eva naśyati evaṃ divā kṛtaṃ pāpam aparāhṇe praṇaśyati pañcakrośaparīmāṇaṃ kṣetrāṇām uttamottamam ye paśyanti mahākṣetraṃ gokarṇaṃ surapūjitam janmaprabhṛti yat teṣāṃ kṛtaṃ pāpaṃ vinaśyati snānaṃ kurvanti ye tatra gokarṇe tīrthasattame teṣāṃ trijanmācaritaṃ pāpaṃ naśyaty asaṃśayaḥ yathā kailāsaśikhare yathā mandaramūrdhani nivasāmi sadā devyā tathā gokarṇamaṇḍale śrīśailakāśyor api rāmasetau gokarṇamukhyeṣv api puṇyabhūmiṣu ārabhya tasmād api mukhyadeśāt sad yojanair dvādaśabhiś ca maṇḍalam ity uktvā dharaṇīṃ rudro dṛṣṭvā sṛṣṭiṃ svayaṃbhuvaḥ kruddhaḥ san tāṃ saṃjihīrṣuḥ kiṃcid īśānabhāgagaḥ pramathān sasṛje tatra tāvad viṣṇur upāgataḥ uvāca rudraṃ bho deva kṣamyatāṃ brahmaṇā kṛtam ante tvam eva saṃhartā krodham adyopasaṃhara tataḥ prasanno bhagavān prāhānugrāhakaṃ vacaḥ didhakṣor mama saṃsthityā bhūyād īśānabhūr iyam rudrabhūmir iti khyātā mokṣadā dahanān nṛṇām prakṛtyā pārṣadaiḥ sākam atra viṣṇo vasāmy aham ity ukte śambhunā viṣṇus tathāstv iti yayau divam sūta uvāca gokarṇe sarvadā vāsaṃ maraṇam muktimaṇḍape rudrabhūmyāṃ tu dahanaṃ kāṅkṣante vibudhā api tataḥ rudraś cintayitvā bhaviṣyat kāryaṃ gauravam svapratijñā vṛthā mā bhūd iti brahmādiṣu svayam sthāvarānteṣu yat sattvaṃ tad ākṛṣya maheśvaraḥ tena sattvena sauvarṇaṃ nirmame mṛgam uttamam svasya viṣṇor brahmaṇaś ca sattvāc chṛṅgatrayaṃ tathā aśeṣaprāṇināṃ sattvāc catuṣpādaṃ trinetrakam tanmṛgeṇa hy agāt svāmī saha kailāsamandiram tataḥ prajāḥ prajāpālāḥ sarve sattvavivarjitāḥ surāsuramanuṣyāś ca brahmāṇaṃ śaraṇaṃ yayuḥ tataḥ svayaṃbhuvā sārdhaṃ surā viṣṇum upāgaman uvāca viṣṇus tān devān sattvaṃ rudreṇa vai hṛtam taṃ gatvā vibudhaśreṣṭhā yāciṣyāmaḥ kṛpānidhim iti niścitya te sarve kailāsam agaman surāḥ pūjayitvā mahādevaṃ prārthayāmāsur īhitam tatas tuṣṭaḥ śivaḥ prādāt tebhyaḥ sattvamayaṃ mṛgam prītāḥ surās tad vibhajya jagṛhuḥ sattvam ātmanaḥ brahmā viṣṇuś ca rudraś ca svīyaṃ śṛṅgaṃ samādade tacchṛṅgaṃ pūjayann āste rudro bhaktyānukampayā etad eva prāṇaliṅgaṃ cātmaliṅgam itīryate ya etat pūjayed bhaktyā sa prāpnotīpsitaṃ dhruvam śṛṇudhvam asya māhātmyaṃ sarvalokaikaviśrutam trailokyasyādhipatyāya devadānavayoḥ purā yuddho babhūva tumulo devās tatra parājitāḥ dānavair hṛtasarvasvā īśvaraṃ śaraṇaṃ yayuḥ tadādeśāl liṅgam etad ārādhya punar āhave nirjitya dānavān devā alabhanta manorathān evamādikathāḥ śrutvā rāvaṇo 'sya jighṛkṣayā kailāsaparvataṃ gatvā tapa ugraṃ samācarat atrāntare nāradas tu gataḥ kailāsaparvatam tatra rāvaṇam anvīkṣya svargam etyāha vajriṇam kailāse rāvaṇas tīvraṃ tapaś carati duścaram mṛgaśṛṅgaṃ netukāmaḥ purā yuṣmābhir arcitam nīte liṅge rāvaṇena niḥśrīkāḥ syur dhruvaṃ surāḥ tasmād vighnaṃ kuru kṣipram ity uktvāgād yathāgatam tataḥ saṃmantrya guruṇā sākaṃ śakro 'maraiḥ saha paulastyatapase vighnaṃ kartuṃ kailāsam abhyagāt atrāntare rāvaṇo 'pi toṣayitvā maheśvaram pañcabrahmātmakam idaṃ na nidhehi bhuvi kvacit iti tenāpy anujñāto liṅgaṃ sampādya sādaram svapuraṃ pādacāreṇa niryayau dakṣiṇāmukhaḥ athātra devāḥ kailāsagirim etya maheśvaram papracchur abhivādyeśaṃ rāvaṇasya viceṣṭitam sa tān uvāca bho devā liṅgaṃ sampādya rāvaṇaḥ niragāt pādacāreṇa laṅkāṃ dakṣiṇadiṅmukhaḥ gānena tapasā lubdho liṅgaṃ tasmai dadāv aham parantv ayam apātro 'tiduṣṭātmā iti niścayaḥ atas tasya karāl liṅgaṃ galitaṃ sad yathā bhuvi pratiṣṭhitaṃ bhavec chīghraṃ prayatadhvaṃ tathā surāḥ ity avāpya śivasyājñām anviṣyanto daśānanam saptakoṭīśvaraṃ jagmur devā nāradabodhitāḥ daśānano 'pi madhyāhne tatra sthitvāhnikaṃ caran pūjāṃ nirvartayāmāsa saptakoṭīśvarasya ca tatra devān nirīkṣyaiva śaṅkitaḥ krodhamūrchitaḥ gokarṇābhimukhaḥ prāgād rāvaṇo meghagarjanaḥ tam anvayātāḥ śakrādyā liṅgasya sthāpane tadā viṣṇuṃ samprārthayāmāsur upāyaś cintyatām iti tato viṣṇuḥ kāryam etad upadiśya gajānanam prāhiṇod rāvaṇam anu svayaṃ cāgāt sahāyakṛt pitṛsthālīsamīpe tu yāvad gacchati rāvaṇaḥ tāvac ca viṣṇur bhagavān alaukikyātmamāyayā cakreṇa sūryam ācchādya sandhyām evāvabhāsayat astaṃ gato 'rka ity evaṃ manyamāno daśānanaḥ kathaṃ sandhyām upāsiṣye dhṛtvā liṅgaṃ kare 'dhunā iti cintākulas tāvad gajāsyaṃ baṭurūpiṇam dṛṣṭvā tasya kare liṅgaṃ ditsur evam uvāca tam muniputra gṛhāṇedaṃ liṅgaratnaṃ muhūrtakam nadyām asyāṃ vidhiṃ sāndhyaṃ samāpyādāsya āśv aham pañcabrahmātmakaṃ caitan na nidhehi mahītale evam ukto rāvaṇena gajāsyaḥ pratyuvāca tam aho gurutamaṃ hy etatkāryārthī vaṭur apy aham avaśyam eva vāhyaṃ cen na saheya ciraṃ kvacit tad ahaṃ tvāṃ trir āhūya nidhāsye tvayy anāgate ity uktvā jagṛhe liṅgaṃ sandhyāṃ dadhyau ca rāvaṇaḥ tāvad devāḥ prāṇaliṅge trilokībhāram ādadhuḥ tadā voḍhum aśaktas trir uccair udghuṣya rāvaṇam gajāsyaḥ sthāpayāmāsa liṅgaṃ śleṣmātake vane vaivasvate 'ntare rājan trayoviṃśatime śubhe tretāyuge tv īśvarābde śaratkāle nṛpottama ūrjaśuklapratipadi vyatīpāte raverdine tulāmāse mīnalagne viśākhāyāṃ pratiṣṭhitam tato viṣṇuḥ svakaṃ cakram upasaṃhṛtavān raveḥ atha devagaṇā liṅge puṣpāṇi vavṛṣur mudā śaśaṃsuśca stavair divyaiḥ śivaṃ viṣṇuṃ gajānanam vīṇāveṇumṛdaṅgādyair nanṛtuś cāpsarogaṇāḥ iti śrīskānde gokarṇakhaṇḍe śrīgokarṇamāhātmye sāroddhāre prathamo 'dhyāyaḥ sūta uvāca tato daśānanaḥ sūryaṃ gagane dīptatejasam dadarśa ca gajāsyena bhūmyāṃ liṅgaṃ pratiṣṭhitam kopena mahatā viṣṭo liṅgasyāntikam āyayau dorbhyāṃ liṅgaṃ pragṛhyāśu jānubhyām avaniṃ gataḥ cakarṣa sarvabalato rāvaṇo rākṣasādhipaḥ na śaśāka tad uddhartuṃ nyapatan mūrchitaḥ svayam tataḥ kalakalaḥ śabdas tatrātyantam abhūn nṛpa tatra devāś ca ṛṣayaḥ sthāpayāmāsur uttamam triṣu lokeṣu vikhyātaṃ liṅgaṃ kalakaleśvaram yasya darśanamātreṇa mahāpāpaṃ vinaśyati tasya liṅgasya savidhe hy udīcyāṃ diśi saṃsthitaḥ vaivāhiko nāma giriḥ sarvasiddhaniṣevitaḥ tatra gatvā yas tu rājan dakṣiṇāśāṃ vilokayan pradakṣiṇīkṛtya giriṃ sthitvā tasya tale śubhe aṣṭākṣaraṃ japen mantram ṛṣichandaḥ sadaivatam uccaiḥ śabdaṃ prakurvīta hara3 ity athavā hare3 mūrdhni tasyākāśagaṅgābhiṣiñcati na saṃśayaḥ evaṃ yaḥ kurute rājann amṛtatvaṃ sa gacchati sūta uvāca labdhasaṃjño muhūrtena rāvaṇaḥ krodhavihvalaḥ gajāsyaṃ tāḍayāmāsa mastake dṛḍhamuṣṭinā evaṃ vitathayatno 'sau rāvaṇo vañcitaḥ suraiḥ lajjito gūḍham ambhodhiṃ tīrtvā svapuram āviśat gajānano 'pi liṅgasya āgneyāṃ diśi pṛṣṭhataḥ paścimābhimukho bhūtvā catvāriṃśatpade sthitaḥ devāś ca gaṇḍakīkṣetrāc chālagrāmaśilāmayam pīṭham ānāyya liṅgasya yojayāmāsur uttamam atha vāyumukhāt sarvaṃ vṛttaṃ śrutvā maheśvaraḥ gokarṇam etya tal liṅgaṃ gajāsyena pratiṣṭhitam rāvaṇasya nakhakṣuṇṇaṃ dṛṣṭvā cātmany atītapat aparādho mamaivātra yad duṣṭasya vaśe kṛtam tatredaṃ nu mahadbhāgyaṃ gokarṇe supratiṣṭhitam janmabhūmitvabudhyā hi mamāpy asty atra gauravam ato mama kare eva sthitam etan na saṃśayaḥ evaṃ manaḥ samādhāya devān provāca śaṅkaraḥ liṅgaratnam idaṃ devā ajaiṣīd rāvaṇaṃ balāt trailokye balinaṃ tasmād asya nāma mahābalam ity uktvā praṇanāmātha pārvatyā saha pārṣadaiḥ mahābalaṃ pratuṣṭāva śaṅkaro bharatarṣabha namaste rājaliṅgāya liṅgaratnāya te namaḥ namaste rāvaṇabhujagarvasarvasvahāriṇe namo 'smadbhāgadheyāya namaste triguṇātmane dantāvalānanakṛtapratiṣṭhāya namo namaḥ namo vedaśirovedyajyotirānandamūrtaye namas triśirase tubhyaṃ bhavarogabhayacchide gokarṇakṣetravāsāya mahābala namo namaḥ stutvaivaṃ sa gajāsyasyāntikam etya tam āśliṣan mūrdhni tasya vraṇaṃ dṛṣṭvā sāntvayann idam abravīt ādau tvām arcayitvā yo 'rcayatīha mahābalam vāñchitārthaṃ sa labhatāṃ matprasādād asaṃśayam ity uktvā pūjayāmāsa vighneśaṃ vidhipūrvakam tato mahābalaṃ rājan pūjayitvāha śaṅkaraḥ bho devāḥ kārtike māse liṅgam etat pratiṣṭhitam tasmād ahaṃ vasāmy atra kārtike svagaṇaiḥ saha bhavanto 'pi vasantv atra pūjayāmo mahābalam yas tadā koṭitīrthe 'tra snātvā liṅgaṃ prapūjayet śaktyā ca kiṃcid dadyāc cet karmabandhāt sa mucyate yad yad dattaṃ hutaṃ japtaṃ kṛtaṃ karma surottamāḥ tad anantaphalaṃ cāstu narāṇāṃ matprasādataḥ tatra gokarṇayātrāyāṃ viṣuyuk kārtiko varaḥ māghakṛṣṇacaturdaśyāṃ niśīthe yo mahābalam ekena bilvapatreṇāpy aṇumātrajalena vā pūjayet tasya māhātmyaṃ nālaṃ brahmāpi varṇitum gokarṇaṃ bilvapatraṃ ca liṅgaratnamahābalam śivarātriś ceti devā durlabhaṃ hi catuṣṭayam tasmin kāle tu yad dattam ekaṃ koṭiphalapradam ity uktvā sa prasannātmā yayau kailāsaparvatam tadā prabhṛti gokarṇe vāsaṃ cakrur divaukasaḥ mahābalam iti prāhur liṅgaṃ tribhuvaneśvaram devaṃ mahābalaṃ rājan pūjayanti surarṣayaḥ tasmāt puṇyatamaṃ liṅgam anyan nāsti jagattraye mahābalasamaṃ liṅgaṃ na bhūtaṃ na bhaviṣyati kṛte mahābalaṃ śvetaṃ tretāyām atilohitam dvāpare pītavarṇaṃ ca kalau śyāmaṃ bhaviṣyati ghore kaliyuge prāpte mṛdutām upayāsyati dṛṣṭvā vā divyaliṅgaṃ ca śrutvā vā sāgaradhvanim koṭitīrthe naraḥ snātvā punarjanma na vindate sarvāṇy aśmāni liṅgāni tīrthāny ambhāṃsi sarvaśaḥ sarve tapasvino rājan gokarṇe surapūjite api pāpaśataṃ kṛtvā brahmahatyādi mānavaḥ sakṛt praviśya gokarṇaṃ sadyo mucyeta pātakaiḥ yatrendrabrahmaviṣṇvādidevānāṃ prītikāmyayā mahābalābhidhānena śivaḥ saṃnihitaḥ svayam atraikena dinenāpi yat kṛtaṃ karma cottamam tad anyatrābdalakṣeṇa bhaviṣyati susambhṛtam indro brahmā mukundaś ca viśvedevā marudgaṇāḥ ādityā vasavo rudrāḥ śaśāṅkaś ca satārakaḥ ete vimānagatayaḥ sahitāḥ pārṣadaiḥ svakaiḥ pūrvadvāri niṣevante devadevaṃ mahābalam kālo mṛtyur yamaḥ sākṣāc citraguptaś ca pālakaḥ pitṛbhiḥ saha rudraiś ca dakṣiṇadvāram āśritāḥ vibhāvasuś citrarathaś citraseno mahābalaḥ ete gandharvavargeṇa gāyantaḥ paścime sthitāḥ rambhā kṛtasthalā menā pūrvacittis tilottamā nṛtyanti ca puraḥ śambhor urvaśyādyāḥ surastriyaḥ vasiṣṭhaḥ kaśyapaḥ kaṇvo viśvāmitro mahātapāḥ jaiminiś ca bharadvājo jābāliḥ kratur aṅgirāḥ gautamo jamadagniś ca bhārgavo 'triḥ parāśaraḥ vyāsaḥ satyavatīputraḥ śukena saha kaurava ete cānye ca rājendra sarve brahmarṣayo 'malāḥ devaṃ mahābalaṃ bhaktyā uttaraṃ dvāram āśritāḥ nārado vālakhilyāś ca marīcyādyāḥ prajeśvarāḥ sanakādyā mahātmāna upariṣṭād upāsate tathānye munayo 'saṅkhyā jaṭino valkalāmbarāḥ sevante parayā bhaktyā devadevaṃ mahābalam evaṃ devāḥ sagandharvā ye sarve devayonayaḥ nāgāḥ piśācā vetālā daiteyāś cāpare nṛpa nānāvibhavasampannā nānāvāhanabhūṣaṇāḥ mahābalasya nikaṭam āgatya bharatarṣabha prastuvanti pragāyanti nṛtyanti praṇamanti ca labhante 'bhīpsitān kāmān namante ca yathāsukham tatra ye ye tapas taptum āvasan devatādayaḥ teṣāṃ teṣām āśramaś ca tīrthaṃ liṅgaṃ pṛthak pṛthak tat tan nāmnaiva vikhyātaṃ vidyate gaṇitaṃ ca tat trayastriṃśatkoṭitīrthaṃ liṅgaṃ ceti viniścitam sarveṣāṃ śivaliṅgānāṃ sārvabhaumo mahābalam koṭitīrthaṃ ca sarveṣāṃ tīrthānāṃ mukhyatāṃ gatam ye mātṛpitṛhantāro ye vā bhūtadruhaḥ śaṭhāḥ goghnāś caiva kṛtaghnāś ca paradāraratāś ca ye te sarve prāpya gokarṇaṃ snātvā tīrthajale śubhe mahābalaṃ ca sampūjya prayānti śivamandiram tatra puṇyāsu tithiṣu puṇyarkṣe puṇyavāsare vyatīpātādiyogeṣu ravisaṃkramaṇeṣu ca mahāpradoṣavelāsu śivapūjā vimuktidā phalādhikyaṃ jape home dvijārcādau vrateṣu ca sadā kṛtayugaś cātra sadā caivottarāyaṇam mahābalālaye puṇye puṇyaṃ puṇyasamṛddhikṛt gokarṇaṃ sā mahākāśī viśvanātho mahābalaḥ koṭitīrthaṃ tatra gaṅgā samudro'tra viśiṣyate pṛthivyāṃ yāni tīrthāni gaṅgādisaritaś ca yāḥ viśanti sāgaraṃ yasmād gokarṇaṃ tad viśiṣyate gokarṇaṃ rāmasetuś ca kāśīti tristhalī smṛtā tristhalīṣu kṛtaṃ karma śeṣeṇāpi na gaṇyate yadā prāpnoti gokarṇaṃ yo vā ko vāpi mānavaḥ muṇḍanaṃ copavāsaṃ ca śrāddhaṃ ca vidhivac caret gaṅgāyāṃ bhāskarakṣetre caule caivopanāyane śrīśaile yajñadīkṣāyāṃ prāyaścittavrateṣu ca mahāgurumṛtau caiva mahāsvāmimṛtāv api jīvatpitāpi kurvīta vapanaṃ śrāddham eva ca navamāsāt paraṃ caiva punaḥ kṣetraṃ viśed yadi kṣauropoṣaṇakādīni kuryād eva na saṃśayaḥ rudreṇādhiṣṭhitaṃ puṇyaṃ bhāskarakṣetram ucyate kāśī puṣpagiriḥ kāñcī nivṛttākhyā hy alaṃpurī śrīśailaḥ śrīvirūpākṣaḥ setuḥ kedāra eva ca gokarṇaṃ ca daśaitāni bhāskarāṇy āhur uttamāḥ ādau snātvā koṭitīrthe sthāpayed brahmadaṇḍakam kṣauraṃ kṛtvā vidhānena snānaṃ daśavidhaṃ caret bhasmagomayamṛdvādi pañcagavyaṃ tathaiva ca malāpakarṣaṇaṃ caiva snānaṃ daśavidhaṃ smṛtam evaṃ snātvā vidhānena śrāddhaṃ kuryāc ca bhaktitaḥ tataḥ samudre vidhivat snātvā piṇḍādikaṃ caret pṛthivyāṃ sarvatīrthāni samudraṃ praviśanti hi tasmāt samudro hy adhikaḥ snānamātrāddhi muktidaḥ ravīndusaumyavāreṣu yadā darśo bhaviṣyati tadā jalanidhau snānam anantaphaladaṃ smṛtam setau sindhau sarasvatyāṃ gokarṇe puruṣottame udanvadambhasi snānaṃ sārvakālaṃ vidhīyate kṣetreṣv anyeṣu sarveṣu parvaṇy eva vidhīyate gokarṇe sarvakālaṃ ca sindhusnānaṃ samācaret pippalādaṃ kaviṃ kaṇvaṃ kṛtāntaṃ jīviteśvaram manyuṃ ca kālarātriṃ ca vidyāṃ durgāṃ gaṇādhipam devān ṛṣīn pitṝṃś caiva tarpayitvā vidhānataḥ punaḥ snānaṃ ca kṛtvaiva brāhmaṇebhyo yathāvidhi gobhūtilahiraṇyādidānaṃ dadyāt sadakṣiṇam pitṛsthālīṃ samāsādya pitṝṇāṃ piṇḍado bhavet svargaṃ prayānti pitaraḥ kulakoṭisamanvitāḥ snātvā rudrapade caivam arcayitvā mahābalam śṛṇuyāt tīrthamāhātmyaṃ kuryāc ca niśi jāgaram brāhmaṇān bhojayet paścāt svayaṃ bhuñjīta vāgyataḥ evaṃ kṣetravidhiṃ kurvan snāyāt tīrtheṣu ca kramāt trayastriṃśatsu mukhyeṣu trayastriṃśaddinair nṛpa tatra sthaṃ cārcayel liṅgaṃ tīrthanāmāni me śṛṇu gokarṇaṃ guhatīrthaṃ ca tāmragaurī ca nimnagā gāyatraṃ ca tathā brāhmaṃ brahmakuṇḍam ataḥ param viśvāmitraṃ saṅgamaṃ ca cakraṃ kāpilam eva ca araṇyam agnitīrthaṃ ca vaināyakam ataḥ param kauberaṃ nādatīrthaṃ ca tataḥ sāṃvartakaṃ śubham sūryaṃ ca mārkaṇḍeyaṃ ca pāpanāśanatīrthakam durgākuṇḍaṃ nāgatīrthaṃ koṭitīrtham ataḥ param unmajjanaṃ mahātīrthaṃ nadī vaitaraṇī tathā aśokapañcakaṃ caiva gaṅgādhāram ataḥ param bhīmakuṇḍaṃ tathāgastyaṃ vasiṣṭhaṃ garuḍaṃ tathā māliny ākhyā nadī śuklā śiṃśumāram ihocyate ekabindvādibindūnāṃ catuṣkaṃ tv ekam ucyate etāny ekaikakoṭīnāṃ tīrthānāṃ nāyakāni tu brahmāṇḍodaratīrthāni karaiḥ spṛṣṭāni te rave tena satyena gokarṇe tīrtheṣv āvāhito bhava imaṃ mantraṃ samuccārya snāyāt tīrtheṣu ca kramāt snātum eteṣv aśaktaś cet snāyād aṣṭasu vā nṛpa gokarṇaṃ guhatīrthaṃ ca tāmragaurī ca nimnagā gāyatraṃ koṭitīrthaṃ ca brahmakuṇḍam ataḥ param rāmatīrthaṃ saṅgamaṃ cety aṣṭau tīrthāny anukramāt gokarṇaṃ śataśṛṅgaṃ ca tāmragaurīṃ ca nimnagām tīrtharājaṃ samudraṃ ca saṃsmaret puṇyapañcakam ya evaṃ kurute bhaktyā kṣetram āsādya yatnataḥ mahābalaprasādena labdhvā puṇyam anantakam bhuktveha bhogān vividhān śivalokaṃ vrajed asau iti śrīskānde gokarṇamāhātmye dvitīyo 'dhyāyaḥ sūta uvāca śṛṇu rājan pravakṣyāmi śataśṛṅgagireḥ kathām koṭitīrthasya cotpattiṃ māhātmyam api puṇyadam āsan himavataḥ pṛṣṭhe trīṇi sthānāni pārthiva pūrvasyām indranīlādrir viṣṇoḥ sthānam anuttamam paścime śaṅkarasthānaṃ kailāsādrir abhūn nṛpa brahmaṇo vasatir madhye śataśṛṅgagirir mahān campakādyair vṛto vṛkṣaiḥ sarvartukusumānvitaiḥ devagandharvasiddhādyaiḥ puṇyais tīrthaiḥ samanvitaḥ athaikadā tu garuḍaḥ sarpaṃ durmukhanāmakam gṛhītvā khe caraṃs tasya śataśṛṅgasya mūrdhani sarpaṃ tam attukāmaḥ sann adho vṛkṣān vyalokayat tāvat tasya mukhād bhraṣṭo durmukho bilam āviśat tam anviṣyan na labdhvaiva krodhād utpāṭya taṃ girim gṛhītvākāśamārgeṇa yayau khagapatir balī anekair ṛṣibhiḥ sārdhaṃ brahmā tatrāvasad girau āsan dvikoṭitīrthāni śṛṅge himavataḥ śubhe athedaṃ gāruḍaṃ karma buddhvā brahmā cukopa ha trailokyabhāraṃ bhagavān ātmany ādhāya satvaram dadhānaṃ śataśṛṅgaṃ taṃ pīḍayāmāsa vai dvijam tasmin kāle sa garuḍo gokarṇasyopari sthitaḥ bhāreṇa duḥkhito'tyantaṃ dṛṣṭvādhastāt tapovane agastyaṃ śaraṇaṃ yāce kṛpālo rakṣa mām iti agastyas tadvacaḥ śrutvā mā bhaiṣīr iti ca bruvan majjantam abdhau sagiriṃ garuḍaṃ vīkṣya suvrataḥ avatārya giriṃ tatra rudrayonyās tu dakṣiṇe nidhāyāmbhonidhau tārkṣyaṃ mocayāmāsa līlayā tato dhyānena vijñāya brahmā tatrāgamat prabhuḥ agastyaṃ ślāghayitvātha garuḍaṃ cedam abravīt bho vatsa śaṅkarasyaiva manasā cintitaṃ tv idam nimittamātraṃ tvam asi tatprīto 'smi varaṃ vṛṇu garuḍa uvāca trailokyabhāraṃ bhagavan voḍhum icchāmy ayatnataḥ na matto 'nyo 'dhiko loke bhavitavyaḥ parākrame brahmovāca trailokyabhāravahane śaktis te syād ayatnataḥ tattrilokaguruṃ viṣṇuṃ sarvadā vaha suvrata nākramiṣyanty āyudhāni tvāṃ sarvebhyo 'dhiko 'py asi iti tasmai varaṃ datvā rudram ārādhya tadgirau kamaṇḍaluṃ ca saṃsthāpya sarvatīrtham ayaṃ svakam brahmā brahmarṣibhiḥ sārdhaṃ satyalokaṃ jagāma ha garuḍo'pi varaṃ labdhvā tapasārādhya śaṃkaram svanāmnā tīrtham utpādya sthāpayitvā svavigraham agastyam abhivādyātha yato viṣṇus tato gataḥ tad etadbhuvi vikhyātaṃ gāruḍaṃ tīrtham uttamam āśramo 'pi ca tasyaiva nāmnā garuḍamaṇḍapam agastyatīrthād vāyavyāṃ vartate nṛpa tatra yaḥ snātvā garuḍagāyatrīṃ caturlakṣaṃ japen naraḥ so 'ṇimādimahāsiddhiṃ labhate nātra saṃśayaḥ agastyo'pi mahātejāḥ svanāmnā tīrtham uttamam vidhāya liṅgaṃ saṃsthāpya varadeśvaranāmakam bahukālaṃ tapaḥ kṛtvā siddhiṃ prāpya maheśvarāt yathākāmaṃ sa gokarṇe sthitavān munisattamaḥ śataśṛṅgaṃ girivaraṃ nākapṛṣṭhaṃ vidur budhāḥ brahmaloka iti prokto brahmāvāsaṃ ca taṃ viduḥ rudrājñayā sārabhūtaṃ sarvaṃ tatrāgataṃ hy abhūt sūta uvāca garuḍenānīyamāne girau tasya bhayād iva tatratyakoṭitīrthāni ekībhūtāni vai nṛpa koṭitīrtham iti khyātaṃ sarvapāpapraṇāśanam tad adya dṛśyate rājañchataśṛṅgottare taṭe tasmin snātaḥ sarvatīrthe snāto bhavati mānavaḥ daśāśvamedhāvabhṛthena sāmyaṃ vadanty āptāḥ koṭitīrthe dvijāgryāḥ mahat puṇyaṃ puṇyakṛtāṃ variṣṭhaṃ snātās tasmin nākapṛṣṭhaṃ vrajanti anyāni koṭitīrthāni paryastāny atha sāgare śataśṛṅgagires tasya taṭe dakṣiṇapaścime api pāpaśataṃ kṛtvā brahmahatyādi mānavaḥ koṭitīrthe snānamātrān mucyate sarvapātakaiḥ atraivodāharantīmam itihāsaṃ purātanam avantiviṣaye rājā viṣṇuvarmeti cābhavat purā kṛtayuge so 'pi svarājyaṃ pratipālayan dāsīrajasvalādyāś ca kāmayāmāsa durmatiḥ brahmahatyādipāpāni bahūni kṛtavān asau tena cākṛtapāpāni na santi dharaṇītale atīva pāpasaṃdohād rājayakṣmābhavat tataḥ na bhiṣak na ca vā bandhus trātā ko 'pi na vidyate na mitraṃ na ca vā rājyaṃ na śaktās tan nivāritum tasminn evaṃvidhe rājñi daivayogāt kurūdvaha sanako nāma yogīndras tasya geham upāgamat nṛpabhāryā puṇyaśīlā natvā yoginam āgatam uvāca ślakṣṇayā vācā pāhi māṃ patidānataḥ tam āgatam abhipretya viṣṇuvarmā mahāmatiḥ pūjayāmāsa vidhivad uvāca vacanaṃ tadā kṛtārtho 'smi mahābhāga bhavaddarśanamātrataḥ anāthaṃ pāpakarmāṇaṃ vimukhaṃ puṇyakarmaṇi durācārarataṃ kāmalolupaṃ pāhi māṃ mune janmāntarārjitāt puṇyād bhavato darśanaṃ hy abhūt ity uktvā virarāmātha sanakaḥ pratyuvāca tam bho rājañchṛṇu vakṣyāmi tvayā yat pūrvasaṃcitam bhujyate vivaśeneha trātā nānyo 'sti kaścana yatra vṛndāvanaṃ nāsti śālagrāmādipūjanam vedaśāstrādivādo vā nāsti sajjanasaṅgamaḥ svācārasya parityāgaḥ paradharmaparigrahaḥ sadā pāparatir yatra tatra syuḥ sakalā rujaḥ pūrvajanmani vā pāpam iha janmani vā kṛtam avaśyam eva bhoktavyaṃ rājan karma śubhāśubham tvaṃ tu janmāntare jāto veśyāyāṃ śūdrapūruṣāt dharmadhvaja iti khyāto lubdhakaḥ prāṇihiṃsakaḥ pāpakarmarato nityaṃ devabrahmasvahārakaḥ tvam ekadā māghamāse gaṅgātīram upāgataḥ tatra svabhartrā snānārtham āgatāṃ dvijavallabhām dṛṣṭvaiva kāmasan taptas tām evālakṣayan tataḥ vyājena yāpayan kālam avatīrṇaḥ svayaṃ jale snānadānādikaṃ karma cakre vipras tayā saha tat sarvaṃ dṛṣṭavāṃs tvaṃ tu madavihvalito bhṛśam tataḥ svabhavanaṃ yāte dvije tasmin svabhāryayā tvam apy anugato rātrau chidraṃ kṛtvā tu tadgṛhe praviśyāntar nidritāyās tasyā aṅgaṃ parāmṛśaḥ hā cora iti cukrośa sā prabuddhā satī tadā militās tatra baddhvā tvāṃ ninyū rājāntikaṃ carāḥ rājāpi hastapādaṃ te chedayitvā purād bahiḥ niryāpayāmāsa girer mūrdhni nirjanabhīkare tena duḥkhena mahatā mṛtas tvaṃ parvatopari tadvāsanābalenehāpy asi pāparataḥ sadā māghasnānamahimnādya pārthiva tvam avāptavān maddarśanam amoghaṃ ca viprasnānādidarśanāt pūrvajanmārjitāt pāpād bhuṅkṣe rogādikaṃ tv iha pāpaṃ nirayabhogāya puṇyaṃ svargasukhāya hi rājovāca bhagavan tapyate antar me śrutvā pūrvakathām imām smṛtvā ca pāpacaritam iha janmani yat kṛtam dhig jīvitaṃ mamaitasya dhruvaṃ narakagāminaḥ brahmann evaṃvidhasyāpi niṣkṛtiś ced vada prabho sanaka uvāca niṣkṛtiṃ sampravakṣyāmi tīvrataptasya te adhunā sarvapāpaviśuddhaḥ san yena tvaṃ nīrujo bhaveḥ paścimāmbudhitīrasthe gokarṇe kṣetrasattame koṭitīrtham iti khyātaṃ vidyate vimalaṃ saraḥ snānena tatra pāpāni naśyanty eva na saṃśayaḥ bho rājan tava pāpasya yadi niṣkṛtim icchasi gokarṇakṣetram āsādya māghamāse 'ruṇodaye koṭitīrthe vidhānena snātvārcaya mahābalam tadā pāpaviśuddhaḥ san modase suciraṃ nṛpa purā tu vighaso nāma brāhmaṇo bhṛguvākyataḥ tatra gatvā koṭitīrthe snātvā devaṃ mahābalam abhyarcya mahataḥ pāpāt pūtaḥ śivam avāptavān ity uktvā sanako yogī yathākāmaṃ jagāma ha tataḥ sa rājā gokarṇaṃ māghādau samapadyata prātaḥ snātvā koṭitīrthe pūjayitvā mahābalam kṛtvā dānāni bahuśaḥ kiṃcit kālaṃ nṛpottama sthitvā tatrasthatīrtheṣu nimajya ca yathāvidhi tataḥ svarājyam āsādya bhuktvā bhogān yathepsitān putrapautraiḥ parivṛtaḥ kṛtvā yajñādikāḥ kriyāḥ ante vimānam āruhya patnyā saha divaṃ yayau iti śrī tṛtīyo 'dhyāyaḥ śataśṛṅgasya bhāgau dvau samudre patitau nṛpa durgāśṛṅgamiti khyātaṃ gokarṇasyottare 'patat nāgaśṛṅgamiti khyātam apatad dakṣiṇe nṛpa vartante pañca tīrthāni nāgaśṛṅge mahānti ca rudrakuṇḍaṃ nāgatīrthaṃ vasordhāram ataḥ param śaṅkhatīrthaṃ siddhakuṇḍamiti tīrthāni pañca vai tīrtheṣu teṣu yaḥ snāti so 'nantaphalam aśnute daśatīrthāni kauravya gaurīśṛṅge vasanti ca śatānāṃ caiva tīrthānāṃ tāni mukhyāni kaurava gaṅgādhāraṃ vasordhāraṃ māhiṣaṃ nāgatīrthakam gaurīhradaṃ ca kaumāraṃ kālīhradam ataḥ param muṇḍodbhavaṃ vāruṇaṃ ca daśatīrthāni kaurava mukhyāni tāni rājendra sahasrāṇāṃ mahānti ca navamyāṃ teṣu yaḥ snāti sa pāpair mucyate dhruvam sūta uvāca guhatīrthaṃ tathā liṅgaṃ kumāreśvaranāmakam rudrayonyāḥ pūrvabhāge kiṃcid īśānyataḥ sthitam srotasām uttamā yatra tāmrācalasamudgatā yāṃ copayeme bhagavān rudro gaurīvapurdharām rājovāca tāmrācale 'patat kasmād gaurīrūpaṃ dadhara sā rudraḥ kathaṃ tāṃ cakame etan no vaktum arhasi sūta uvāca purā jagatpatir brahmā dhyānastho 'bhūn nṛpottama baddhapadmāsano devaḥ saṃyatātmā jitendriyaḥ athaivaṃ dhyāyatas tasya tūttāne dakṣiṇe kare prādur babhūva cārvaṅgī kanyakā varavarṇinī tāṃ dṛṣṭvā bhagavān brahmā prītimān abhavat tadā āha sma rudrakāntā tvaṃ bhaviṣyasi varānane ity ukte brahmaṇā sā ca cakame rudram eva tu gokarṇaṃ tasya ca kṣetraṃ jñātvā tāmragirau tadā patitākāśato gaṅgā puṇyā tripathagāminī aṃśenānyena paramaṃ divyaṃ rūpaṃ samāsthitā dhyāyanty ekākinī rudraṃ girau tatra cacāra ha tatas tatrāgato rudro vṛṣārūḍhas trilocanaḥ dṛṣṭvaiva taṃ śivaṃ devī bhaktyā premabhareṇa ca vavande lajjayā caivādhomukhī maunam āsthitā jñātvā sarvaṃ mahādevaḥ sasmāra ca pitāmaham brahmā devagaṇaiḥ sākam ājagāma tadāñjasā gaurīṃ dṛṣṭvātha harṣeṇa brahmā provāca śaṅkaram brahmovāca mahatā tapasā deva tvadarthe nirmitā śubhā tvām eva varayantīyaṃ kalyāṇī jagadīśvaram tasmāt pāṇiṃ gṛhāṇāsyāḥ sarvalokaikamaṅgalam ity uktvā vidhivat tatra dadau gaṅgāṃ pinākine āśvine kṛṣṇapakṣe tu caturdaśyāṃ nṛpottama dadau muhūrte kalyāṇe svātyṛkṣe candravāsare tato brahmā svabhavanaṃ sadevarṣigaṇo yayau tadā prabhṛti rājan sa girir vaivāhiko 'bhavat vivāhas trijagatpitror yatas tatra girāv abhūt tāmrācalasya sambandhāt tāmragaurīti sābhavat evaṃ sā tāmragaurī tu dvidhā lakṣyā nṛpottama ekena divyarūpeṇa tāmragaurīti saṃstutā mahābalasya nikaṭe devī prāṅmukhataḥ sthitā divyarūpadharāṃ devīṃ ye 'rcayantīha bhaktitaḥ teṣām abhīpsitaṃ devī dadāty eva na saṃśayaḥ nadīrūpeṇa cānyena sarvapāpāpanodinī nirgamya tāmrācalato bahutīrthasamanvitā vahantī dakṣiṇām āśāṃ krośārdhaṃ sā supāvanī āvṛtya cottare kiṃcid rudrayoniṃ gatā tataḥ pitṛsthālīsamīpe tu saṅgatā saritāṃ patim pṛthivyāṃ yāni tīrthāni pātālanilayāni ca tāni sarvāṇi tīrthāni tāmragauryāṃ na saṃśayaḥ tasmāt tīrthavarā sā tu nadīnām uttamottamā piṇḍaṃ tilodakaṃ caiva snānaṃ tatra karoti yaḥ pitaras tasya puṇyena narakasthā api dhruvam tṛptāḥ svargaṃ gamiṣyanti pūrṇimāyāṃ viśeṣataḥ paśupakṣimṛgāś cāpi tajjalasparśamātrataḥ sarvapāpavinirmuktās te'pi yānty uttamāṃ gatim atraikāṃ kathayiṣyāmi kathām āścaryakārakām kadācit tāmragaṅgāyās taṭe kaścit kapīśvaraḥ utplavan phalalobhena pramādād apatad drumāt śilātale 'timahati tena mūrchām avāpa saḥ kṣaṇena labdhasaṃjñas tu svayam āśvasya kṛcchrataḥ tāmragaṅgātalabhavaṃ śanair āruhya sa drumam śākhāntare niviṣṭas tu vedanām asahan mṛtaḥ tataḥ katipayāhaḥsu viklinnāt tu kalevarāt śirobhāgo 'patat tasya tāmragaṅgājale 'male tenaiva puṇyayogena vānaraḥ sa nṛpottama saṃbabhūva mahiṣyāṃ tu citrarūpākhyabhūpateḥ mukhamātram abhūt tasya kamanīyaṃ narākṛti śeṣaṃ sarvāṅgam api tu vānarākāram adbhutam vicitram idam ālokya rājā cintākulo 'bhavat dineṣu gacchatsu tataḥ kumāraḥ sa vyavardhata kāraṇaṃ cātra rājarṣiś cintayāmāsa duḥkhitaḥ na mayā vañcitaḥ kaścid vidhātrāhaṃ tu vañcitaḥ īdṛśas tanayo jātaḥ ko vā bhāgyaviparyayaḥ atrāpṛcchad brāhmaṇāṃs tu na śekus te samīritum etasminn antare tatra kaścit siddhavaro 'bhyagāt tam arcayitvā rājā tu putravṛttaṃ vyajijñapat jñātvātha kāraṇaṃ siddhaḥ so 'bravīj jñānacakṣuṣā siddha uvāca eṣa te tanayaḥ pūrvajanmany āsīt tu vānaraḥ kadācit plavamānas tu prāpto gokarṇam uttamam tatrāsti tāmragaurīti nadī puṇyā suviśrutā labhante yajjalasparśāt tiryañco 'py uttamāṃ gatim tatra tīradrume daivād utplavan plavagottamaḥ mṛtas tadvṛkṣaśākhāyāṃ lagnaṃ tasya kalevaram śiraḥ kālena viklinnaṃ tāmragaṅgājale 'patat tatpuṇyajalasaṃsparśān mukham asya narākṛti śeṣāṅgaṃ vānarākāraṃ yathāpūrvam abhūn nṛpa tāmragaṅgāmahimnāsau vānaro 'pi nareśvara putraḥ sann adya te jāto mahiṣyāṃ bhāgyaśālinaḥ rājann adyāpi tac cheṣam aṅgaṃ tad vṛkṣagaṃ kapeḥ pātayet tāmranadyāṃ tu nṛdehaḥ syād ayaṃ tadā iti siddhavacaḥ śrutvā rājā saṃpreṣya kiṅkarān tathaiva vṛkṣasaṃsthaṃ tat kaper aṅgam apātayat sadyaḥ sa rājaputro'bhūd divyamānavadehavān rājalakṣmīnivāsaśca babhau sūrya ivāparaḥ tataḥ sarve 'pi jahṛṣuḥ siddhaś cāgād yathāgatam evaṃ tasyās tāmragauryā māhātmyaṃ paramādbhutam śṛṇvatāṃ paṭhatāṃ cāpi pāpaghnaṃ ca samṛddhidam asthinikṣepaṇaṃ cātra pitṝṇāṃ svargakāraṇam yāvad asthikaṇaṃ tiṣṭhet tāmragauryāḥ śubhe jale tāvat te svarmahīyante divyabhogopabhoginaḥ atrārthe kathayiṣye 'ham itihāsaṃ purātanam unmūcir nāma rājāsīt purā prācetasāntare sa sarvaṃ rājyam akarot prajānāṃ drohakṛtkhalaḥ tena pāpena mahatā prajā hy āsann upadrutāḥ camaso nāma tatputro dharmātmā śaṃsitavrataḥ pitary uparate so 'pi kiṃcic chokasamākulaḥ saṃskāraṃ tu pituḥ kartuṃ vanaṃ prāyāc ca sartvijaḥ tatrāntarikṣe śuśrāva pitṝṇāṃ bhāratīṃ nṛpa pitrā tava mahābhāga nṛśaṃsena durātmanā prāptāḥ smo narakaṃ sarve mahārauravasaṃjñakam tasmād asmān uddidhīrṣuḥ paitṛkaṃ cāsthisañcayam gṛhītvā yāhi gokarṇaṃ mahābalaniketanam tatrāste tāmragaurīti ghorapāpaharā śubhā tatra gatvā tu saṃskāraṃ pituḥ kuru vidhānataḥ asthinikṣepaṇaṃ tatra tāmragauryāṃ kuruṣva bhoḥ iti śrutvā tu camasaḥ pitṝṇāṃ vacanaṃ tadā tūrṇaṃ praviśya gokarṇaṃ tāmragauryāṃ nṛpottamaḥ asthinikṣepaṇaṃ cakre pitṝṇāṃ svargakāmyayā tena pāpavinirmukta unmūcis tatpitā tadā pitṛbhiḥ sahitaḥ sarvaiḥ svargaṃ yātaḥ kurūttama yāvad asthīni jantūnāṃ tāmragauryāṃ vasanti hi tāvat svarge mahīyante divyabhogaiḥ samanvitāḥ iti śrīskānde śrīgokarṇamāhātmye caturtho 'dhyāyaḥ sūta uvāca saṅgame tāmragaṅgāyāḥ samudrasya ca sattama vidhūtapāpasthālīti sthānaṃ trailokya viśrutam tasyādhastād gavāṃ mātā vartate sāmṛtasravā brahmaṇo mānasāttāta jātā pūrvam aninditā yasyāḥ kṣīrād abhūt kṣīravārdhis tasmād abhūt sudhā divyaṃ liṅgaṃ tato jātaṃ tad agṛhṇan divaukasaḥ brahmāṇaṃ sā tadovāca sthānaṃ me saṃpradarśyatām brahmovāca ayi putri mahādevaḥ pātāle tapasi sthitaḥ taṃ prārthayasi cet sthānaṃ sa dadāti tavānaghe ity uktā sā tadā devī pātālaṃ surabhir yayau tatra sarvātmakaṃ dhenur dadarśa parameśvaram dṛṣṭvātha śaṅkaro dhenuṃ praṇatām agrataḥ sthitām kim icchasi varārohe tad dadāmīty uvāca tām dhenur uvāca sṛṣṭā ca brahmaṇāhaṃ tam ayācaṃ sthānakāṅkṣiṇī sa ca tvāṃ darśayāmāsa tad ahaṃ tvām upasthitā sthānaṃ kutrāpi deveśa darśayān uttamaṃ mama śaṅkara uvāca asyopari mama kṣetraṃ gokarṇaṃ surapūjitam vartate tatra bhadre tvaṃ yatheṣṭaṃ vastum arhasi sā tatheti praṇamyeśaṃ gokarṇaṃ samupāgatā saṅgame tāmragaṅgāyāḥ samudrasya ca sattama pāpasthālyāṃ mahābhāgā sthitvā samacarat tapaḥ deveṣu tat sthitaṃ liṅgam amṛtotthaṃ purātanam samādāya pratiṣṭhāpya pūjayantī samāsthitā tataḥ prasannau viṣṇvīśau tasyāḥ pratyakṣatāṃ gatau tau dṛṣṭvātha jagannāthau vavande surabhir nṛpa tau ca tām ūcatur bhadre vṛṇīṣva varam īpsitam dhenur uvāca svadehotthasya payaso devarṣipitṛyogyatām etalliṅgārcakānāṃ tu mahatīṃ śriyam eva ca yuvayor atra sānnidhyaṃ yāce 'haṃ jagadīśvarau hariharāv ūcatuḥ tathāstu bhadre te abhīṣṭaṃ nau prasādād varānane sthānaṃ caitan mahāliṅgaṃ trailokyatilakaṃ bhavet pitṛsthālīti nāmnaitat sthānaṃ bhavatu viśrutam atra dattaṃ hutaṃ vāpi japtaṃ taptaṃ ca nandini akṣayyaṃ tad bhaved bhadre nau prasādād asaṃśayam tām ity uktvātmanas tatra sānnidhyaṃ cakratuś ca tau surabhis tu tataḥ siddhakāmovāsa yathāsukham gobilaṃ nāma tatrāste samudre varuṇālaye bilāt tasmād viniṣkramya sā gacchati divāniśam divā madhyandine rātrau madhyarātre samaiti sā tasyās tv ahorātram etan nṛṇāṃ saṃvatsaraṃ nṛpa madhyaṃdinaṃ ca viṣuvattulā caivārdharātrakam tasmin kāle nṛpaśreṣṭha pitṛsthālyāṃ samāhitaḥ devān pitṝn samuddiśya brāhmaṇebhyo dhanādikam dātavyam atra vidhivat kāmakrodhādikaṃ tyajet sā dhenuḥ kāmadhugbhūtvā dātāram upatiṣṭhate dhenoḥ śvāsānilasparśāt pāpāny apahatāni vai dūraṃ gacchanti rājendra pravātāc chuṣkaparṇavat vidhūtapāpāḥ pāpiṣṭhās tatragāsyuḥ punaḥ punaḥ ato vidhūtapāpā sā sthālī tu nṛpasattama vidhūtapāpasthālīti tasmāt tat sthānam īryate pitṛsthālīti yat tasyāparaṃ nāma suviśrutam tatkāraṇaṃ śṛṇuṣvātha rājan puṇyavivardhanam sūta uvāca brahmā jagatpatiḥ pūrvaṃ sandhyārūpī babhūva ha tena rūpeṇa sa pitṝn sṛṣṭavān abjasaṃbhavaḥ sā sandhyā saha putrais tu tapas taptum upākramat vidhūtapāpasthālyāṃ sā liṅgaṃ tad amṛtodbhavam arcayantī svatanujair aryamādibhir anvitā tasyās tapaḥprabhāveṇa tutoṣa parameśvaraḥ siddhir bhavatu te bhadre saputrāyās tvad īpsitā sthānam etan mahābhāge sarvapāpaharaṃ bhavet pitṛsthālīti vikhyātam adyaprabhṛti śobhane pitṝṇāṃ paramaṃ kṣetraṃ matprasādād bhaviṣyati atra dattaṃ hutaṃ cāpi pitṝn uddiśya bhaktitaḥ akṣayyaṃ tad bhaved bhadre matprasādād asaṃśayam māghakṛṣṇacaturdaśyām amāyāṃ vā viśeṣataḥ piṇḍaṃ tilodakaṃ cātra śraddhayā yaḥ prayacchati tasya vai pitaraḥ sarve pūtā nirvāṇam āpnuyuḥ ye piśācatvam āyānti loke svakṛtakarmaṇā teṣām api vidhānena śrāddhaṃ yaḥ kurute sutaḥ tena puṇyena khalu tatpitaraḥ sapitāmahāḥ piśācatvavinirmuktā gatiṃ gacchanti śāśvatīm iti datvā varaṃ śambhus tasmiṃlliṅge tirodadhe sūta uvāca pitaraḥ pitṛlokasthā vadanty āśāparāyaṇāḥ asmākam anvaye kaścit kadā khalu gamiṣyati pitṛsthālīṃ gayāṃ vāpi gatvā puṇyarucir naraḥ piṇḍaṃ tilodakaṃ tatra yaś cāsmākaṃ prayacchati yenaivaṃ tarpitāḥ sarve muktiṃ vindema śāśvatīm sūta uvāca evaṃ pitṝṇāṃ rājendra yas tv āśāṃ pūrayiṣyati so 'pi yāti paraṃ sthānaṃ punarāvṛttivarjitam evaṃ pitṝṇāṃ rājendra yas tv āśāṃ pūrayed iha sa kulīnaḥ sa codāraḥ sa vaṃśoddhārakaḥ pumān yady ekavatsaraṃ daivāt sandhyā luptā bhavet tadā pitṛsthālyāṃ sakṛtkṛtvā tat sandhyā phalam aśnute ekaṃ vā bhojayed vipraṃ tatrastho yaḥ samantrakam tena tatpitaraḥ sarve tṛptim eṣyanti śāśvatīm tatrastho rudragāyatrīṃ yo japed vidhipūrvakam caturviṃśatisāhasraṃ tūṣṇīṃ dīkṣāsamanvitaḥ ājanma sambhṛtaṃ pāpaṃ jānatā 'jānatāpi vā tan naśyati na sandehaḥ prāpnuyāc ca paraṃ padam yaḥ sakṛtsaṅgato veśyāṃ kāmato 'kāmato 'pi vā sa tatra rudragāyatrīṃ japan māsena śuddhyati brahmahā gurutalpī vā surāpī paradāragaḥ tatraiva rudragāyatrīṃ japtvābdena viśuddhyati yāvantaś ca tilā martyair gṛhītāḥ pitṛkarmaṇi tāvad varṣasahasrāṇi pitaraḥ svargavāsinaḥ sadā devāś ca pitaraḥ pitṛsthālyāṃ vasanti hi nātas tatrāsti yat teṣām āvāhanavisarjanam pitṛsthālīṃ samāsādya yaḥ pitṝn uddhariṣyati sa kulīnaḥ sa codāraḥ sa budhaḥ sa ca buddhimān atrārthe kathayiṣye 'ham itihāsaṃ purātanam candrikānagare pūrvam āste vaiśyaḥ sabāndhavaḥ dharmagupta iti khyāto dhanāḍhyaḥ kṛpaṇaś ca saḥ putradārasamāyukto na dharmaṃ kṛtavān asau pitror mṛtadine cāpi vai dhṛtyādidineṣu vā ardhodayādiyogeṣu manvādiṣu yugādiṣu na dattaṃ kāñcanaṃ kiṃcid vastradhānyādikaṃ tu vā dravyalobhena mahatā na vyayaṃ kṛtavān asau āgatyātithayaḥ kāle nirāśā bhojanecchayā śapanti taṃ divārātraṃ piśāco 'yaṃ bhavatv iti evaṃ bahutithe kāle gṛhaṃ dagdhaṃ hutāśanāt vyādhitaḥ putradārādyāḥ sarve pañcatvam āgatāḥ kuṣṭhavyādhiyutaḥ so 'pi coraiḥ sarvam apāhṛtam tato 'tiduḥkhād babhrāma kṣuttṛḍbhyāṃ paripīḍitaḥ kadācid vipine ghore vṛkṣamūlam upāśritaḥ rātrau tatra mahāvyāghro bhakṣayāmāsa taṃ nṛpa tena doṣeṇa mahatā piśācatvam avāpya saḥ sa hy āraṇye mahāghore vijane hy avasan nṛpa tatra sthitān bhūtasaṅghān bhakṣayāmāsa nityaśaḥ kadācit paryaṭan tīrthān kutsas tatrāgato hy abhūt dharmaguptas tu taṃ dṛṣṭvā jighāṃsur bhakṣaṇecchayā jagṛhe balavaddorbhyāṃ kutsam abhyarṇam āgatam atha kutsasparśamātrān naṣṭapāpo 'bhavad vaṇik prāptapūrvasmṛtiś cāpi tyaktvā taṃ viprapuṃgavam nanāma daṇḍavad bhūmau trāhi trāhīti ca bruvan kṛpaṇaṃ pāpinaṃ krūraṃ paiśācaṃ yonim āgatam ity āścaryakaraṃ dṛṣṭvā kutsaḥ prāha piśācinam brūhi kas tvaṃ ghorarūpī kim arthaṃ ceha tiṣṭhasi kiṃ kṛtaṃ tādṛśaṃ pāpaṃ yenaivaṃ durgatiṃ gataḥ dharmagupta uvāca ahaṃ vaiśyo dharmaguptaḥ pāpāl lobhasya mūlataḥ paiśācīṃ yonim āpannas taduddhara kṛpānidhe bhavataḥ sparśamātrān me jātā janmāntarasmṛtiḥ ato māṃ dayayā brahman trāhi te śaraṇāgatam kutsa uvāca mā bhaiṣīr dharmagupta tvām uddhariṣyāmy ahaṃ dhruvam ehi sārdhaṃ mayā vaiśya gokarṇaṃ kṣetrasattamam tatra śrāddhaṃ pitṛsthālyāṃ vidhivat tvatkṛte tv aham kṛtvāśu prāpayiṣye 'dya gatiṃ vaiśya tavottamām ity uktvā tena sahitaḥ kutso gokarṇam āyayau snānaṃ kṛtvā pitṛsthālyāṃ vaiśyena sahito dvijaḥ vaiśyanāmnā kuśagranthiṃ kṛtvā śrāddhaṃ vidhānataḥ uddhārayāmāsa ca taṃ piśācatvād dvijottamaḥ yathākāmaṃ gataḥ kutso vaiśyo'pi svargam āptavān sūta uvāca pitṛsthālī mahāpuṇyā sarvapāpaharā śubhā kathā caiṣā puṇyatamā paṭhatāṃ śṛṇvatāṃ nṛpa iti śrīskānde śrīgokarṇamāhātmye pañcamo 'dhyāyaḥ sūta uvāca bhṛgoḥ khyātyāṃ samutpanno mṛkaṇḍur nāma vai muniḥ sumitrā nāma tasyāsīd bhāryā paramaśobhanā tayor jajñe suto dhīmān mārkaṇḍeya iti śrutaḥ tadā santoṣavelāyāṃ vāg uvācāśarīriṇī mṛkaṇḍo tava putro 'yaṃ ṣoḍaśābde mariṣyati iti śrutvātha tadvākyaṃ dampatī duḥkhitau bhṛśam cakratus tasya putrasya jātakarmādikāḥ kriyāḥ kāle gurukulaṃ nītaḥ pitrā tena mahātmanā guroḥ prasādād vedānāṃ pāragaḥ sa babhūva ha svagṛhaṃ punar āyāto vavande pitarau svakau dṛṣṭvā nanandatuḥ putraṃ duḥkhitau ca babhūvatuḥ duḥkhitau pitarau dṛṣṭvā papraccha sa kutūhalāt mārkaṇḍeya uvāca harṣakāle kim arthaṃ vāṃ duḥkham atyadbhutaṃ pitaḥ mṛkaṇḍur uvāca tvayi jāte tadā vatsa vāg uvācāśarīriṇī mṛkaṇḍo tava putro 'yaṃ ṣoḍaśe 'bde mariṣyati tac chrutvāvāṃ hṛdi hatau vajreṇeva suduḥkhitau idānīṃ dvādaśo varṣo vartate tava vai suta āvāṃ tad anusaṃsmṛtya duḥkhitau svaḥ sutādhunā mārkaṇḍeya uvāca duḥkhaṃ te vyapaneṣyāmi tathā mātur na saṃśayaḥ ity uktvā tau samāśvāsya nirgataḥ svagṛhāt tataḥ bhṛgor āśramam āsādya sarvaṃ tasmai nyavedayat tenoktena vidhānena tapas tepe suduścaram caturthe vatsare kāśīṃ gatvā gaṅgātaṭe śubhe śivam eva paraṃ dhyāyann āste vītabhayo muniḥ śaucopaviṣṭam aśucim ekadā taṃ mṛkaṇḍujam abhyadravad ghorarūpas tv antaraṃ prepsur antakaḥ mārkaṇḍeyas tadodvigno ghaṭaṃ gaṅgāmbupūritaṃ svakarasthaṃ śivadhiyā tam eva pariṣasvaje gatāyuṣaṃ api hy enaṃ kālo hantuṃ na cāśakat tatas tasmād ghaṭāt sadyaḥ śivaḥ pratyakṣatāṃ gataḥ āvirbhūtaṃ munir dṛṣṭvā 'bhayaṃ tuṣṭāva śaṃkaram āyur me nāsti bhagavan nāyur me samprakalpaya tato 'bravīn mahādevo mṛkaṇḍutanayaṃ munim madbhaktir dhriyatāṃ vipra cara tvaṃ tapa āyuṣe gokarṇaṃ kṣetram āsādya paritoṣaya keśavam sa te dadāti bhagavān āyur vai manasepsitam tadāhaṃ tatra yāsyāmi brahmaṇā saha putraka ity uktvāntardadhe śambhur mārkaṇḍeyas tataḥ svayam jagāma siddhamārgeṇa gokarṇaṃ kṣetram uttamam tatrāśramapadaṃ kṛtvā dharmāśramasamīpataḥ liṅgaṃ tatra pratiṣṭhāpya tapas tepe suduścaram prasannas tapasā tasya pratyakṣo 'bhūddhariḥ svayam taṃ dṛṣṭvā devadeveśaṃ mārkaṇḍeyo 'bravīd vacaḥ nārāyaṇa namas te 'stu namas te bhaktavatsala namas te lokakartre ca bhartre hartre namo namaḥ atha prīto hariḥ prāha varaṃ vṛṇu dvijepsitam athāyayau śivas tatra brahmā cāyāc chivecchayā brahmovāca mahāviṣṇo munir ayaṃ gatāyur api bhaktitaḥ rudrasyālokanād eva jīvayukto babhūva ha janmāyutaṃ devadeva tvām ārādhitavān purā rudreṇāyur dattam eva tvam apy asmai prasādaya viṣṇur uvāca ajarāmaratā vipra matprasādād bhaviṣyati dattaṃ mayā pūrvam eva śivabhaktyā na saṃśayaḥ āśramas te dvijaśreṣṭha loke khyātiṃ gamiṣyati mārkaṇḍeyahrade puṇye snānaṃ kṛtvā yathāvidhi tasya trijanmācaritaṃ svalpaṃ vā ?di vā bahu pāpaṃ praśamam āyāti viṣṇuyāgaphalaṃ labhet iti tasmai varaṃ datvā tatraivāntardadhuḥ surāḥ mārkaṇḍeyo 'pi bhagavān yathākāmaṃ jagāma ha sūta uvāca prajāḥ sisṛkṣan brahmā tu sṛṣṭavān dharmam uttamam catuṣpādayutaṃ dāntaṃ lokarakṣaṇahetave sa cāha dharmaṃ rakṣa tvaṃ sarvā vai māmakāḥ prajāḥ tac chrutvā brahmaṇo vākyaṃ tathāstv iti tato 'bravīt dadhāra dharmo bhagavān prajāḥ sarvās tadā nṛpa dharmo 'pi bhagavān devaḥ svāṃ yoniṃ samacintayat jñātvā sūryaṃ viśeṣāc ca vāyubhūtaḥ sanātanaḥ tasmin kāle sa bhagavān vivasvān lokapāvanaḥ tapas tepe sa gokarṇe liṅgaṃ saṃsthāpya śāmbhavam tataḥ śivaḥ prasannātmā sūryaṃ prāha kṛpānidhiḥ siddhir bhavatu te sūrya matprasādād asaṃśayam liṅgam etat pūjakānāṃ sarvasiddhikaraṃ bhavet iti tasmai varaṃ datvā talliṅge 'ntaradhāt prabhuḥ antarhite bhagavati sūryaḥ svastriyam āptavān saṃjñayā saha saṃgamya tasyāṃ dharmam ajījanat utpādya dharmaṃ sūryaś ca yathāsthānam agāt prabhuḥ dharmo 'pi tatra bhagavān sūryāśramasamīpataḥ kṛtvāśramapadaṃ rājaṃstapas tepe suduścaram tasya tuṣṭās tadā devā brahmaviṣṇumaheśvarāḥ devā ūcuḥ varaṃ varaya bhadraṃ te yate manasi vartate ity uktaḥ prāha dharmo 'pi brahmaviṣṇumaheśvarān dharma uvāca yadi prasannā yūyaṃ me lokapālāś ca sādaram tīrtham etat suraśreṣṭhā hy āśramo liṅgam eva ca loke śreṣṭhatamaṃ bhūyāt sarvapāpapraṇāśanam tathety uktvā tato devās tatraivāntardadhuḥ surāḥ sūta uvāca śivād anujñāṃ samprāpya ṣaṇmukho bharatarṣabha gokarṇaṃ kṣetram āsādya kumāreśvaram abhyagāt trayodaśakumārā vai tasmin siddhim upāgatāḥ tīrthe guhodake snātvā ṣaṇmukho liṅgam arcayan tapas tepe nirāhāraḥ śivadhyānaparāyaṇaḥ kārtike kṛttikāyuktapaurṇamāsyāṃ nṛpottama tasmil liṅge hy āvirabhūt pārvatyā sahitaḥ śivaḥ brahmaviṣṇvādibhiḥ sārdham idam ūce nṛpottama śaṃkara uvāca varaṃ varaya putra tvaṃ yat te 'bhilaṣitaṃ hṛdi ṣaṇmukha uvāca siddhim icchāmi bhagavan tīrthaṃ liṅgaṃ mayā śritam bahupuṇyapradaṃ cāstu tvatprasādān maheśvara śiva uvāca siddho 'si pūrvam eva tvaṃ devasenāpatir bhava tārakāsuranāśāya senānī tvadṛte na hi śaktiṃ cāpi dadau tasmai sarvaśatruniṣūdinīm iti tasmai varaṃ datvā tatraivāntardadhe śivaḥ sūta uvāca tīrthe guhodake snātvā kumāreśvaram arcayet triḥsaptakulajaiḥ sārdhaṃ śivaloke mahīyate purā hi dāruṇo nāma pārthivo vaṅgadeśajaḥ prajāḥ pālayatas tasya babhūvuḥ śatravo nṛpa ruddhvā purīṃ tena guptāṃ saptāṅgaṃ jahrur ojasā tatas tu dāruṇo nāma ekākī vanam āśritaḥ bahudhā kṣuttṛṣāviṣṭo nyagrodhatalam āśritaḥ upaspṛśya jalaṃ tatra bhāryayā samupāviśat saṃcintayan sa bahudhā tasmin kāle samāhitaḥ sanako nāma yogīndras trailokyāṭanatatparaḥ tam āgatam abhiprekṣya tatpadau praṇipatya ca uvāca sāñjalir bhūtvā sanakaṃ yoginaṃ tadā yogin praśāsataḥ pṛthvīṃ dharmeṇa sakalāḥ prajāḥ śatravaś ca balāt kṛtya saptāṅgaṃ jahrur ojasā mama rājyaṃ yathā prāpsye tathā kuru mahāmate sanaka uvāca sarvasiddhipradaṃ kṣetraṃ gaccha gokarṇam uttamam kumāreśvarasaṃjñaṃ tu liṅgaṃ tatrāsti siddhidam tvaṃ tatra gatvā rājendra snātvā tīrthe guhodake kumāreśaṃ samabhyarcya tapas tīvraṃ samācara tataḥ prasanno bhavati pārvatyā sahitaḥ śivaḥ tavābhīṣṭaṃ dadāty eva svaṃ rājyaṃ prāpsyase punaḥ iti tadbhāṣitaṃ śrutvā praṇipatya mahāmunim gokarṇaṃ kṣetram āsādya kumāreśvaram abhyagāt snātvā guhodake tīrthe kumāreśam apūjayat āvirbabhūva puratas tasmāl liṅgād umāpatiḥ rājānaṃ prāha rājendra vākyam etan maheśvaraḥ śiva uvāca tavābhīṣṭaṃ pradāsyāmi rājan brūhi manogatam dāruṇa uvāca śatrubhir hṛtarājyaḥ ahaṃ prāpsye rājyaṃ svakaṃ yathā tathā kuru mahādeva tvayi bhaktir bhaven mama śaṅkara uvāca tathā astu nṛpaśārdūla svaṃ rājyaṃ prāpsyase acirāt idaṃ śaktyā yudhaṃ dṛṣṭvā śatravas tava bhūpate palāyante daśadiśaḥ ity uktvāntardadhe haraḥ rājā tu dāruṇo nāma bhāryayā saha pārthiva varaṃ labdhvā maheśāt tu śatrūn jitvā svakāṃ purīm samprāpya sakalāṃ pṛthvīṃ pālayāmāsa pūrvavat sūta uvāca brahmā jagatpatiḥ pūrvaṃ sraṣṭukāmaḥ prajā nṛpa dhyāyatas tasya devasya jihvāgrād agalad rasaḥ gṛhītvā tadrasaṃ brahmā pātukāmo dadhāra ca na śaśāka dṛḍhīkartuṃ vaktrākāśaṃ vyadārayat tasmān mukhād babhūvāśu śuddhavarṇā sarasvatī tāṃ dṛṣṭvā cakame devaḥ provācedaṃ caturmukhaḥ sarasād rasanād evaṃ jātāsi mama mānade sarasvatīti te nāma loke khyātiṃ gamiṣyati dvidhā tvaṃ bhava kalyāṇi hy ekāṃśena nadī bhava divyastrīrūpiṇī bhūtvā bhaja māmeva bhāmini vyaktāvyaktasvarūpeṇa bhūteṣu vasa sarvadā ity uktā sā tathety uktvā tyaktā dehaṃ varānanā dakṣasya duhitā bhūtvā gokarṇe vyacarat tapaḥ tīrthaṃ sunirmalaṃ kṛtvā liṅgaṃ saṃsthāpya śāmbhavam tasyās tapaḥprabhāveṇa brahmā pratyakṣatāṃ gataḥ brahmovāca dātāsmi te varaṃ bhadre kim icchasi śubhe vada siddhāhaṃ sarvabhūteṣu cariṣye śāśvatīḥ samāḥ tīrthe snātvā madīye tu malliṅgaṃ pūjayec ca yaḥ vākpaṭutvaṃ sa labhatu tvatprasādāt sureśvara siddhāsi pūrvam eva tvaṃ jihvāyāṃ vasa sarvadā sarasvatīkuṇḍam iti loke khyātiṃ gamiṣyati iti datvā varaṃ brahmā tatraivāntardadhe nṛpa sarasvatī ca brahmāṇam upatasthe samāhitā iti śrīskānde śrīgokarṇamāhātmye ṣaṣṭho 'dhyāyaḥ sṛṣṭyarthaṃ dhātṛvaktrebhyo jajñire bhārate tadā vedāś caturbhyaś catvāraḥ sarahasyāḥ saśākhakāḥ ekībhūtāḥ punas tān vai lolayāmāsa padmabhūḥ vedarāśau mathyamāne gāyatrī samajāyata vedeṣu sārabhūtatvāt sāvitrīty api kathyate gāyantaṃ trāyate yasmād gāyatrī ceti tāṃ viduḥ uvāca padmabhūr devīṃ gokarṇe tapa ācara manniyogakarī paścān madvaśe tiṣṭha bhāmini evaṃ kariṣye deveśety uktvā sāntaradhīyata tenaiva hetunā brahmā sāvitrīm aśapad ruṣā śarīraṃ nāśam āyātu tava śīghraṃ varānane tyaktvā śarīraṃ sā devī vāyubhūtā cacāra ha tato gokarṇam āsādya cacāra tapa uttamam tīrthaṃ kṛtvā suvimalaṃ brahmā pratyakṣatāṃ gataḥ gāyatrīṃ cāpi sāvitrīṃ varaṃ brūhīty uvāca ha gāyatry uvāca siddhim icchāmi bhagavan tīrthaṃ śreṣṭhatamaṃ bhavet brahmovāca siddhir bhavatu te bhadre tīrthe ye snānti bhāmini teṣāṃ trijanmacaritaṃ pāpaṃ naśyaty asaṃśayam sāvitry uvāca śarīraṃ prārthaye deva tvatprasādāj jagadguro iti tasya vacaḥ śrutvā brahmā datvā śubhaṃ vapuḥ gāyatryā caiva sāvitryā sahitaḥ svapadaṃ yayau sūta uvāca mātrā śaptāḥ purā nāgā uccaiḥ śravasakāraṇāt gokarṇaṃ kṣetram āsādya tapaś cakruḥ samāhitāḥ tīrthaṃ sunirmalaṃ kṛtvā liṅgaṃ saṃsthāpya śāmbhavam evaṃ tapasyatāṃ teṣāṃ brahmā pratyakṣatāṃ gataḥ brahmovāca nāgā vṛṇīdhvaṃ dāsyāmi yuṣmākaṃ yad abhīpsitam nāgā ūcuḥ mātrā śaptā vayaṃ brahmaṃs tanmokṣaṃ naḥ prasādaya iti teṣāṃ vacaḥ śrutvā brahmā nāgān uvāca ha mātṛśāpo na bhavitā matprasādān na saṃśayaḥ tīrtham etan mahābhāgā liṅgaṃ yuṣmābhir arcitam sarvasiddhikaraṃ cāstu pitṛśāpavimokṣadam sūta uvāca iti teṣāṃ varaṃ datvā brahmā cāntaradhīyata śrāvaṇe māsi śukle tu pañcamyāṃ nāgatīrthake snātvā tu vidhinā devaṃ sarpasūktena cārcayet mātṛśāpo na bhavitā sarpaśāpo vinaśyati ubhayoḥ pakṣayoś caiva pañcamyāṃ nāgatīrthake snānaṃ vidhāya tal liṅgaṃ nāgasūktena cārcayet purā tu bhārgavo rāmo hatvā kṣatriyasantatim kaśyapaṃ muniśārdūlaṃ yajñārthaṃ ca samāhvayat yajñaṃ kṛtvā tadā rāmas tasmai prādād vasundharāṃ tāṃ bhūmiṃ kaśyapo rājan brāhmaṇebhyaḥ pradattavān arājakā tadā cāsīt sarvā bhūmir mahīpate babhūvātitarāṃ loke hy adharmo lokanāśakaḥ tato bhūmir adharmaṃ taṃ soḍhuṃ na kṣamate 'nagha tato gokarṇam āsādya śataśṛṅgasya mūrdhani adhobhāgaṃ praviśyāśu tapas tīvram atapyata bhūmiś ca kāśyapī cakre divyavarṣasahasrakam tatas tuṣṭo mahādevo varaṃ brūhīty abhāṣata bhūmir uvāca arājakam idaṃ viśvaṃ yathāpūrvaṃ kuru prabho śaṅkara uvāca rājanvatī bhava śubhe kāśyapīti prathā bhavet idaṃ tava tapasthānaṃ gogarbham iti viśrutam atra praviśatāṃ nṝṇāṃ na bhaved garbhasaṃsthitiḥ iti datvā varaṃ bhūmyai śaṅkaro 'ntaradhīyata bhūmitvaṃ prāpya sā devī yathāpūrvam atiṣṭhata sūta uvāca brahmaṇo mānasaḥ putro vasiṣṭho munipuṅgavaḥ himavatparvate ramye tapaḥ kurvann uvāsa ha ikṣvākur nāma nṛpatir varayāmāsa taṃ guruṃ śuśrūṣayā svavaṃśasya tathāstv ity avadan muniḥ tadanvaye hy abhūd bhūpo nimiḥ paramadhārmikaḥ kadācin mṛgayāṃ kṛtvā gṛhe supto mahīpatiḥ tadā vasiṣṭho hy agamat tadgṛhadvāradeśataḥ suptaṃ dvāḥsthamukhāc chrutvā dadau śāpaṃ nṛpāya saḥ śarīraṃ te vinaśyeta rājan madavamānataḥ iti śaptvā yayau so 'pi svāśramaṃ prati bhūpate tataḥ prabuddho rājāpi śrutvā śāpaṃ guros tadā svaguruṃ śaptavān so 'pi rājā paramadhārmikaḥ anāgasaṃ māṃ viprendra yasmāt tvaṃ śaptavān asi tasmāt tavāpi dehas tu naśyaty eva na saṃśayaḥ sūta uvāca brahmalokaṃ gatau rājann ubhau tau vāyurūpiṇau cintayāmāsa tau dṛṣṭvā brahmā munim uvāca ha mune tvaṃ gaccha gokarṇe tapovanam anuttamam mitrāvaruṇanāmānau munī tatra tapasyataḥ tatra gatvā tu ruvaṇāc charīraṃ punar āpnuhi tato nimim uvācedaṃ kim icchasi nṛpādhunā nimir uvāca śarīraṃ nāśasahitaṃ necchāmi surasattama cakṣuṣoḥ sarvamartyānāṃ vasāmi tatprasādataḥ tatheti brahmaṇā proktaḥ so 'vasac cakṣuṣor nṛṇāṃ tad ārabhya narāḥ sarve sanimeṣā nṛpābhavan tato vasiṣṭhaḥ samprāpya śarīraṃ varuṇān nṛpa tapaś cakāra suciraṃ gokarṇe tu tapovane liṅgaṃ tatra pratiṣṭhāpya tīrthaṃ kṛtvā sunirmalam tato maheśvarāt prāpya yogasiddhiṃ tadā muniḥ icchāvāsaṃ bhūtale ca yathākāmaṃ jagāma ha sūta uvāca brahmaṇo mānasaḥ putraḥ kuśiko nāma pārthivaḥ kuśanābhis tasya suto gādhis tasya hy abhūt sutaḥ so 'pi durvāsastuṣṭāt kanyāratnaṃ ca labdhavān bhṛguputra ṛcīkas tu hy upayeme ca kanyakām tato bhṛgus tan niśamya yayau putraniketanam sapatnīkaṃ sutaṃ dṛṣṭvā uvāca svasnuṣāṃ muniḥ putras te bhavitā bhadre mātus te 'pi na saṃśayaḥ āliṅgetaṃ pṛthag vṛkṣaṃ sāśvatthaṃ tvam udumbaram ity uktvā sa yathākāmaṃ jagāma svāśramaṃ prati athaitad anyathā te tu cakrāte varayoṣitau tato garbhaḥ samabhavat tayor api nṛpottama tato bhṛgur agād bhūyaḥ snuṣām evam uvāca ca āliṅgane 'nyathā bhadre yuvābhyāṃ hi kṛtaṃ hy abhūt tasmāt tava suto bhadre kṣatrācāro bhaviṣyati kṣatriyo 'pi tava bhrātā tapasā brāhmaṇo bhavet satyavaty uvāca putro me muniśārdūla brāhmaṇācāravān bhavet bhṛgur uvāca tathāstu bhadre pautras te kṣatrācāro bhavet dhruvam ity uktvā prayayau so 'pi yathākāmaṃ svam āśramam tato gādheḥ suto jāto viśvāmitraḥ pratāpavān dharmeṇa pālayāmāsa medinīṃ sa nṛpottamaḥ kadācin mṛgayāsakto himavatkānanaṃ yayau nānāvidhān mṛgān hatvā vasiṣṭhasyāśramaṃ yayau suśrāntaṃ nṛpatiṃ jñātvā vasiṣṭho vākyam abravīt sthīyatām atra nṛpate bhojayiṣyāmy ahaṃ kṣaṇāt ity uktvāhūya surabhiṃ nandinīm idam abravīt sabalasya nṛpasyāsya dehi bhojanam uttamam tathety uktvā ca sā devī vicitrāṇi gṛhāṇi ca hastiśālādīni tathā cānnaṃ bahuvidhaṃ nṛpa pānāni vastrābharaṇaṃ dudoha surabhiḥ kṣaṇāt tatas tu sabalo rājā snātvā pītvā mumoda ha bhuktvovāsa sukhaṃ rājā svarge sukṛtino yathā vyapanīya niśāṃ tāṃ tu vasiṣṭhaṃ vākyam abravīt kāmadhenur iyaṃ rājño mama yogyā munīśvara ayutena gavāṃ tasmād imāṃ me dātum arhasi vasiṣṭha uvāca na deyā gaur nṛpaśreṣṭha homadhenur iyaṃ mama ity uktas tena rājā sa kopād āha munīśvaram neṣyāmi gāṃ balād vipra ratnārhaḥ kṣatriyo 'smy aham ity uktvā kauśikaḥ krauryād gṛhītvā tāṃ payasvinīm yayau svanagarīṃ gantuṃ dhenur āha muniṃ tadā upekṣase kim arthaṃ māṃ duṣṭair ebhiḥ prakarṣitām vasiṣṭha uvāca kṣamādhanā vayaṃ krūrair balāt tvaṃ nīyase śubhe ity uktā sā tu muninā kopād ākāśagābhavat yodhān sasarja vividhān nānā praharaṇodyatān kṣaṇāt te nāśayāmāsur viśvāmitrasya vāhinīm nirjitaḥ kauśikas tv īrṣyād rudram ārādhya yatnataḥ labdhvā tasmād rudradaṇḍaṃ vasiṣṭhaṃ punar abhyagāt jagrāsa rudradaṇḍaṃ taṃ vasiṣṭho munipuṅgavaḥ nirbhidya munidehaṃ sa rudradaṇḍas tv agāc chivam rarakṣa taṃ muniṃ brahmā viśvāmitro'pi pārthiva brāhmaṃ balaṃ balaṃ matvā dhikkṛtvā kṣatriyaṃ balam gokarṇaṃ kṣetram āsādya śataśṛṅgasya mūrdhani liṅgaṃ tatra pratiṣṭhāpya tīrthaṃ kṛtvā hy adhas tataḥ tapaś cakāra suciraṃ varṣāṇām ayutaṃ prabhuḥ āvirbabhūva talliṅgād brahmaviṣṇumaheśvarāḥ viśvāmitraṃ tadā vākyam abruvaṃs te narottama varaṃ varaya bhadraṃ te prasannāḥ smo vayaṃ mune viśvāmitra uvāca yadi prasannā yūyaṃ me brāhmaṇyaṃ prārthayāmy aham tīrthaṃ liṅgaṃ suraśreṣṭhās trailokye cottamaṃ bhavet iti tasya vacaḥ śrutvā brahmaviṣṇumaheśvarāḥ brāhmaṇyaṃ ca dadus tasmai brahmadaṇḍaṃ ca pūjyatām tasya liṅgasyāśramasya śreṣṭhatvam cāpi pārthiva iti datvā varaṃ tasmai tatraivāntardadhuḥ surāḥ viśvāmitro 'pi brāhmaṇyaṃ gokarṇe prāpya pārthiva loke śreṣṭhatamo bhūtvā cacāra sa mahāmuniḥ tasya tīrthe naraḥ snātvā talliṅgaṃ paripūjya ca japed yo brāhmaṇo loke gāyatrīṃ lakṣasaṅkhyayā saptajanma bhaved vipro vedavedāṅgapāragaḥ sūta uvāca sumitro nāma viprendraḥ paulastyakulasaṃbhavaḥ gokarṇaṃ kṣetram āsādya liṅgaṃ saṃsthāpya śāmbhavam tapasā mahatā tatra toṣayāmāsa śaṅkaram śivaḥ sānnidhyam akarot tasmin liṅge śivānvitaḥ tajjñātvā munayaḥ sarve hy ānetuṃ jāhnavīṃ nṛpa parasparaṃ samālocya koṭitīrthāgnidiktaṭe vighneśvaraṃ pūjayitvā sumitraṃ munim āgaman munaya ūcuḥ siddhaḥ asi tapasā brahmañchavasānnidhyakāraṇāt asmanmanoratham imaṃ kartum arhasi suvrata gaṅgāṃ tripathagāṃ vipra pātālatalavāsinīṃ sarvalokahitārthāya tapasoddhartum arhasi iti teṣāṃ vacaḥ śrutvā muniḥ sampūjya śāmbhavam pratyakṣīkṛtya sa śivam idam ūce maheśvaram dehi gaṅgāṃ mahādevīṃ hitārthaṃ jagato 'sya vai iti tasya vacaḥ śrutvā gaṅgāṃ sasmāra śaṅkaraḥ tat tasya cintitaṃ jñātvā gaṅgā yātā nṛpottama śataśṛṅgagirer mūrdhni hrādinī paryavartata gaṅgādhāreti tām āhur munayas tattvadarśinaḥ dṛśyādṛśyeva sā devī plāvayāmāsa gośrutim saptajanmakṛtaṃ pāpaṃ tatra snānād vinaśyati iti śrīskānde mahāpurāṇe gokarṇakhaṇḍe gokarṇamāhātmye sāroddhāre saptamo 'dhyāyaḥ purā kharāsuro gatvā śataśṛṅgaṃ mahāgirim krīḍāvanagatāṃ tatra pārvatīṃ sa dadarśa ha prāptukāmas tu tāṃ pāpas tapo ghoram atapyata tatas tuṣṭaṃ maheśānam uvācāsurapuṅgavaḥ khara uvāca yasya mūrdhni kṣipe hastaṃ bhasmasāt sa bhaved vibho tathāstv iti śivenokto hastaṃ tasyaiva mūrdhani nikṣeptum udyato duṣṭaḥ śivas tasmād adhāvata viṣṇum etyāha tad vṛttaṃ viṣṇur māyāṃ prasṛṣṭavān ekāṃśenānugaḥ śambhor aindrīṃ diśam adhāvata pareṇāṃśena dhṛtavān strīrūpāṃ mohinīṃ tanum dṛṣṭvā tāṃ cakame daityas tadā vismṛtya pārvatīm uvāca subhage kāsi kasyāsi varavarṇini hiraṇyakaśiporvaṃśe jāto 'haṃ lokaviśrutaḥ tapasā śivam ārādhya varaṃ labdhvānyadurlabham yanmūrdhni nikṣipe hastaṃ sa bhaved bhasmasāt dhruvam śivaṃ hatvā tu tāṃ gaurīṃ rameyam iti me matiḥ paraṃ madanurūpā tvaṃ tava cāham anindite ehi sārdhaṃ mayā subhrūḥ suciraṃ ramayasva māṃ mohiny uvāca vivāho vā vivādo vā praśastas tulyayoḥ kila balī labdhavaraś ca tvam eṣā labdhavarābalā ato me tadvaraṃ datvā labhasva upayamaṃ sukham tathety uktvā kharas tasyai īśāl labdhavaraṃ dadau kāmāndhas tāṃ copasṛtya parirambhodyato 'bhavat tāvat sā vāmahastena tasya kaṇṭhe nipīḍya ca mūrdhni dakṣakaraṃ nyasyāśapad bhasmī bhaveti tam kharāsuraḥ sadya eva bhasmaśeṣo babhūva ha tato devāḥ puṣpavṛṣṭiṃ vavṛṣus tatra pārthiva sūta uvāca upasaṃhṛtya bhagavān strīrūpaṃ garuḍadhvajaḥ uvāca śaṅkaraṃ viṣṇus tava śatrur hato mayā ity ukto viṣṇunā sārdhaṃ vaitaraṇyāḥ samutthitaḥ yasmād deśād upākrāmat tad unmajjanam ucyate tīrthānām uttamaṃ tīrthaṃ nadī vaitaraṇīti sā unmajjanapurobhāge sarvatīrthasamanvitā dṛśyādṛśyā nadī bhūtvā koṭitīrthaṃ samāviśat sambhūya tāmragauryā sā samudraṃ praviveśa ha vaitaraṇyāṃ naraḥ snātvā sarvapāpaiḥ pramucyate unmajjane naraḥ snāto rājate khe yathoḍurāṭ tasmin siddhaḥ purā nāga elāpatro mahābalaḥ elāvanam iti khyātam abhitonmajjanān nṛpa tato hariharau yātau nārāyaṇapuraṃ śubham uvāca śaṅkaraḥ śauriṃ strīrūpaṃ tat pradarśaya darśayitvā tu tad rūpaṃ śaṅkarāya tadā hariḥ ācaṣṭa sarvavṛttāntaṃ kharāsuravadhe kṛtam dṛṣṭvātisundaraṃ rūpaṃ śaṅkaro vismito 'bhavat śaṅkara uvāca rūpeṇānena tiṣṭhātra mayā saha janārdana ity uktvāliṅgya tāṃ devo naranārīśvaro 'bhavat tasminn eva pure devāv ekamūrtidharau smṛtau puraṃ hariharaṃ nāma gokarṇe surapūjitam tasmin dānāni dattāni devabhogyāni sattama triḥsaptakulajaiḥ sārdhaṃ dātā svargam avāpnuyāt pure harihare cāsti maṇḍapatritayaṃ nṛpa vairāgyadaṃ jñānadaṃ ca muktidaṃ ca nṛpottama uttarasyāṃ sthitaṃ yat tu vairāgyaṃ maṇḍapaṃ smṛtam tatra māsam uṣitvā tu gāyatrījapam ācaret devayoḥ purato yat tu maṇḍapaṃ jñānadaṃ viduḥ aṣṭākṣaraṃ japen mantraṃ tatra māsaṃ nṛpottama sa jñānaṃ sulabhaṃ labdhvā viṣṇusāyujyam āpnuyāt tatra nairṛtyadigbhāge sthitaṃ vai muktimaṇḍapam tasmin mṛtāś ca ye kecit pāpātmāno 'pi mānavāḥ sarvapāpavinirmuktāḥ prāpnuvanti parāṃ gatim prayāṇasamaye yas tu tatra śete hariṃ smaran nāmasaṃkīrtanaṃ kurvant samīpaṃ puruṣottamaḥ āgatya dayayā tasya svakaraṃ mūrdhni nikṣipan brahmopadeśaṃ kurute sa brahmā jāyate dhruvam sūta uvāca dharmarājasya duhitā nadī vaitaraṇī nṛpa svabhartur varuṇasyaiṣā saṃketaṃ na yayau yataḥ tataḥ śaśāpa tāṃ bhartā śoṇitodā nadī bhava tataḥ prasādayāmāsa bhartāraṃ sā śucismitā tataḥ prasannas tām āha bhartā hariharau śubhe yadā pātālalokasthau tadā yāhi rasātalam dṛṣṭvā hariharau tatra tapaś cara suduścaram tatas tayoḥ prasādena śāpamokṣo bhavet dhruvam ity uktā patinā sā tu rudhirodā nadī hy abhūt tataḥ pātālam āgatya dṛṣṭvā hariharau nṛpa tapasā toṣya tau devau śāpān muktā babhūva sā vaitaraṇyā samaṃ devau pātālād ūrdhvam āgatau bhartṛśāpād vimuktā sā patyā ca saha saṃsthitā tasyāṃ snātaḥ sarvatīrthe snāto bhavati mānavaḥ tasmād unmajjanītīrthād āgneyyāṃ diśi pārthiva durgādevī yaśodāyāṃ prādurbhūtāntarikṣagā gokarṇaṃ kṣetram āsādya vaitaraṇyāḥ samīpataḥ tīrthaṃ sunirmalaṃ kṛtvā tapaḥ kṛtvā suniścalā viṣṇuvākyāt tato devī vindhyācalam agān nṛpa ekāṃśenāvasat tatra śataśṛṅgataṭe śubhe sūta uvāca purā pāṇḍusuto rājā dharmaputro yudhiṣṭhiraḥ bhuvaṃ pradakṣiṇīkurvan gokarṇaṃ kṣetram āgamat ādau snātvā koṭitīrthe pūjayitvā mahābalam śataśṛṅgataṭe ramye tīrthaṃ kṛtvā sunirmalam vārṣikāṃś caturo māsān uṣitvā tatra pāṇḍavaḥ tato dvaitavanaṃ prāyād bhrātṛbhiḥ saha pārthiva tad etat pāṇḍavaṃ tīrthaṃ yatrovāsa yudhiṣṭhiraḥ sūta uvāca rāvaṇādīn raṇe hatvā rāmo rākṣasapuṅgavān kṛtābhiṣeko rājendra ayodhyām adhyatiṣṭhata tato 'gastyamukhācchrutvā rāvaṇaṃ brahmavaṃśajam brahmahatyābhayād bhīto vasiṣṭhoktyā tato 'gamat sītālakṣmaṇasaṃyuktas tathā vāyusutena ca gokarṇaṃ kṣetram āsādya tapaḥ kṛtvā suniścalam pratyakṣīkṛtya giriśaṃ hatyāpāpād vimuktavān kṣetrayātrāṃ tataḥ kṛtvā pūjayitvā mahābalam ayodhyāṃ svāṃ purīṃ gatvā yathāpūrvam atiṣṭhata rāmatīrthe snānamātrād brahmahatyā vinaśyati sūta uvāca purā kṛtiyuge tāta vaidarbhaḥ pṛthivīpatiḥ bhīmo nāma svatanaye rājyaṃ nyasya vanaṃ yayau patnyā saha viraktaḥ san śataśṛṅgaṃ mahāgirim tapas tepe nirāhāro ghoram uddiśya śaṅkaram pratyakṣīkṛtya giriśaṃ śāśvataṃ svargam āptavān tīrthaṃ tad etan nṛpate sarvapāpaharaṃ param bhīmakuṇḍam iti khyātaṃ sarvalokeṣu viśrutam sūta uvāca bhṛguvaṃśodbhavaḥ pūrvam aurvo nāma mahāmuniḥ krodhāviṣṭas tapas tepe dagdhukāmaś carācaram gokarṇe śataśṛṅge tu rudram ārādhayan ciram pratyakṣīkṛtya sa śivaṃ trilokīdāhano hy abhūt jvālāmālī vivṛddhaś ca dṛṣṭvā brahmā vibhāvasum devaiḥ samaṃ prārthayitvā viṣṇur gokarṇaṃ āgamat cakreṇa veṣṭayāmāsa taṃ vahniṃ madhusūdanaḥ ūrdhvaṃ tu candraṃ saṃsthāpya aurvam āha janārdanaḥ kopaḥ saṃhriyatāṃ vipra saṃhāro nocito 'dhunā ante saṃhārakas tvaṃ vai bhava vipra madājñayā tīrtham aurvākhyam iti tat khyātaṃ bhavatu sarvataḥ ity uktvā bhagavān viṣṇur devaiḥ sārdhaṃ tirodadhe sūta uvāca mātṛdāsyavimokṣārthaṃ garuḍaḥ patatāṃ varaḥ jitvā devāsurān yuddhe sudhām āhṛtavān purā garuḍena nṛpaśreṣṭha nikṣiptaṃ yatra cāmṛtam tatrābhavac cāndratīrthaṃ sarvarogavināśakaṃ tatra cauṣadhajātāni jajñire trīṇi pārthiva somamālī sumālī ca samālī ceti ca trayam mahatā tapasā labhyāny alabhyāni ca pāpinām sūta uvāca candrāya pradadau dakṣaḥ saptaviṃśati kanyakāḥ tāsāṃ madhye surūpaikā caturthī rohiṇī śubhā sarvāḥ striyaḥ parityajya tām eva ramayaty ayam tato dakṣaḥ prakupitaś cāśapac candram añjasā kṣayarogī bhava tvaṃ hi strīṇāṃ bhedakaro yataḥ tataḥ kṣayābhibhūtas tu candramāḥ pitṛvākyataḥ nirvṛtiṃ tapasānvicchan gokarṇaṃ kṣetram āgamat somatīrthaṃ samāsādya toṣayāmāsa śaṅkaram tadā śāpād vimukto 'bhūt siddhiṃ prāpya maheśvarāt mūrdhni sthānam avāpāgryaṃ śivasya dvijarāṭ tadā sūta uvāca tvaṣṭuḥ prajāpateḥ kanyā bhāryā sūryasya cābhavat sā 'sahantī bhartṛtejaḥ pitṛveśma jagāma ha taj jñātvā savitā cāpi tvaṣṭur geham upāgamat tatas tvaṣṭā sahāmantrya tridaśaiḥ saha pārthiva tejo viśātayāmāsa yantram āropya taṃ śanaiḥ yat tadaṃśo 'patad rājan śataśṛṅgataṭe śubhe tat saṃgṛhya śivaś cakre raudraṃ cakraṃ sudarśanam tat sūryatīrthaṃ vikhyātaṃ yatra kīrṇaṃ maho raveḥ tatra snātaḥ sarvatīrthe snāto bhavati mānavaḥ sūta uvāca nāgarājaḥ api siddhyarthaṃ tapas tepe atidāruṇam tasya tattapasā rājan śivaḥ pratyakṣatāṃ gataḥ śiva uvāca varaṃ varaya bhadraṃ te nāgarāja dadāmi te ananta uvāca bale dhairye tathā dhurye na matto hy adhiko bhavet jñānaṃ dehi mahādeva tīrthaṃ śreṣṭhaṃ bhaved idam śiva uvāca tathāstv iti śivo 'py uktvā tatraivāntaradhīyata tato 'nantaḥ praviśyābdhiṃ jalamārgeṇa pārthiva svasthānam agamat so 'pi nāgendraiḥ saṃstutaḥ svayam tato 'nantadṛṣad rājan pāṣāṇo lokaviśrutaḥ śilāyāṃ dṛśyate mārgaḥ samudre ca narādhipa śilāyāṃ vartate tīrthaṃ nāgarājasya pārthiva tasmint snātaḥ sarvatīrthe snāto bhavati mānavaḥ dṛṣṭvā tac ca śilāmārgaṃ sarvapāpakṣayo bhavet sarvadevamayaḥ sākṣāc chiṃśumāraḥ prajāpatiḥ tapas tepe nirāhāraḥ siddhim icchan purā nṛpa ghoreṇa tapasā tasya tutoṣa bhagavān haraḥ pratyakṣam agamat tasya varaṃ brūhīti cābravīt śiśumāra uvāca siddhim icchāmi bhagavan parāṃ siddhiṃ pradehi me tīrthaṃ mannāmakaṃ bhūyāt snātāḥ siddhā bhavantu vai īśvara uvāca siddhir bhavatu te cātra snātāḥ siddhā bhavantu vai tīrtham etac chiṃśumāra tvannāmnā khyātim eṣyati ity uktvā bhagavāñśambhus tatraivāntaradhīyata tattīrthasnānamātreṇa sarvān kāmān avāpnuyāt prāṇināṃ kṣetrabhūtaṃ tad gokarṇaṃ kṣetram uttamam iti śrīskānde gokarṇakhaṇḍe śrīgokarṇamāhātmye aṣṭamo 'dhyāyaḥ sūta uvāca sanatkumāro bhagavān gokarṇāt krośamātrataḥ kṛtvāśramapadaṃ tatra tapas tepe suduścaraṃ tatas tasyāpi bhagavān āvirāsīt sadāśivaḥ sanatkumāraṃ bhagavāṃs tuṣṭo 'smīty āha taṃ nṛpa sanatkumāra uvāca liṅgam etan narāḥ spṛṣṭvā svargaṃ gacchanty avāritāḥ yogeśvarābhidhānena trailokye viśrutaṃ bhavet tathāstv iti hareṇoktvā liṅge tasmin vyalīyata sanatkumāro nṛpate yathākāmaṃ jagāma ha tat spṛṣṭvā sarvabhūtāni svargaṃ gacchanty aharniśam mahāpātakayuktāś ca hy upapātakinas tathā tiryagyonigatāś cāpi sarve 'pi nṛpasattama pūrṇa āsīn nākaloko nāvakāśo hy abhūn nṛpa tato brahmā samāgamya devaiś ca ṛṣibhiḥ saha pratyakṣīkṛtya lakṣmīśam idaṃ vacanam abravīt sanatkumāreṇa vibho gokarṇe sthāpitaṃ śubham yogeśvarābhidhaṃ liṅgaṃ tat spṛṣṭvā prāṇino dhruvam saśarīrā divaṃ prāptās tair vayaṃ bādhitā bhṛśam tac chrutvā bhagavān viṣṇuś cakraṃ saṃgṛhya pāṇinā devair brahmādibhiḥ sākam etya tal liṅgam ācchinat adhobhāgaḥ sthito bhūmau cakropari tathā paraḥ magnam āsīt tadā cakraṃ bhāreṇa mahatā nṛpa tatas tu viṣṇunā sārdhaṃ devā gokarṇasaṃsthitam rudram ārādhayāmāsuḥ cakrārthaṃ te divaukasaḥ śivo 'vatārayāmāsa pātāle tacchiro mahat tatas tasmāt punaś cakram uttatāra dvijottama tac cakratīrthaṃ vikhyātaṃ sarvapāpapraṇāśanam cakreṇa khaṇḍitatvāc ca cakrakhaṇḍeśvaro hy abhūt pūjayitvā tu tal liṅgaṃ dehānte svargam āpnuyāt sūta uvāca purā kṛtayuge rājan grahaṇe bhāskarasya ca puṣyamāse tadā lokāḥ sarve gokarṇam āyayuḥ tāṃ dṛṣṭvā samitiṃ gaurī khe sthitā śaṅkaraṃ jagau kimarthaṃ tu mahādeva atrāgacchanti vai prajāḥ śiva uvāca adyāparāhṇe grahaṇaṃ bhaviṣyati varānane tadā saṃpūjya māṃ bhaktyā sarve yānti triviṣṭapam devy uvāca sarve yadi divaṃ yānti nāvakāśo bhaved divi tataḥ prahasya bhagavān śaṅkaras tām uvāca ha śiva uvāca eṣāṃ madhye gamiṣyanti trayo nirvāṇam eva hi kriyate yādṛśaṃ karma phalaṃ bhavati tādṛśam darśayiṣye tava śive kiṃcid atra nidarśanam sūta uvāca tataḥ śivo bhavānī ca dhṛtvā gorūpam añjasā yātrikāṇāṃ dṛṣṭipathe paṅkamagnau sthitau nṛpa dṛṣṭvā dṛṣṭvā gatāḥ sarve purukutso dvijottamaḥ tad goyugmaṃ samuddhartuṃ prayatnaṃ kṛtavān bahu ātreyo nāma vipro 'pi tatsahāya upāgamat ubhāv api na śaktau tau suhotras tatra cāgamat te ca gomithunaṃ yatnād uddhṛtyātha siṣevire jalair bālatṛṇair aṅgamardanair vividhair nṛpa tatas tadbhaktisaṃtuṣṭaḥ pratyakṣībhūya śaṅkaraḥ uddadhāra bhavāmbhodhipaṅkamagnān dvijottamān aho yal labhyate bhaktyā na tat karmaśatair api sūta uvāca yatra gomithunaṃ magnaṃ tīrthaṃ tat kapilaṃ viduḥ māsi bhādrapade kṛṣṇaṣaṣṭhī bhaumārkasaṃyutā rohiṇīpātayuktā cet sā ṣaṣṭhī kapilā smṛtā tadā tatra tu ye snānti bhavābdhiṃ te taranti vai sūta uvāca araṇyo nāma rājā tu rājyaṃ tyaktvā viraktimān putre rājyadhuraṃ nyasya gokarṇakṣetram āgamat tīrthaṃ kṛtvā vidhānena tapas tepe nirāmayam prasannīkṛtya deveśaṃ siddhiṃ prāpya maheśvarāt tatrovāsa yathākāmaṃ gokarṇe kṣetrasattame tattīrthasnānamātreṇa rājasūyaphalaṃ labhet sūta uvāca sunādo nāma viprendraḥ pātālatalam āgamat maṇināgān nāgarājād gṛhītvā liṅgam uttamam gokarṇaṃ kṣetram āsādyāsthāpya liṅgaṃ manoramam tadarcanaprabhāveṇa sāyujyam agamad ṛṣiḥ nādeśvaram iti khyātaṃ talliṅgaṃ bharatarṣabha adhastād avane rājann idānīṃ tatra vartate tāḍyamāne padā tatra nādayaty avanītalam tīrthaṃ tatra tu tasyaiva nādatīrtham iti śrutam dṛṣṭamātre tu talliṅge svargaṃ gacchanti dehinaḥ sūta uvāca aśoko nāma rājāsīt plakṣadvīpādhipaḥ purā tasya cāsīt putraśataṃ tathā pautrādisantatiḥ kanyāśataṃ ca tasyāsīt svaṃ rājyaṃ paryapālayat tataḥ śatrur abhūt tasya sumatir nāma pārthivaḥ aśokasya purīṃ ruddhvā yuddhaṃ kṛtvā sudāruṇam aśokaṃ nṛpatiṃ jitvā putrādīn avadhīt tataḥ tataḥ sa rājā saptāṅgaṃ hitvā vahneḥ prasādataḥ labdhaṃ turagam āruhya jambudvīpaṃ yayau kṣaṇāt gokarṇe śataśṛṅgādrau dṛṣṭvā svasya pitāmahān agnidyutiṃ cāgnibāhuṃ medhāśvaṃ purum eva ca teṣāṃ caivopadeśena taiḥ sākaṃ tapa ācarat āvirbabhūva puratas tuṣṭo 'smīty āha tān śivaḥ aśoka uvāca śatruṇāpahṛtaṃ rājyaṃ putrapautrādi yad dhanam tatsarvaṃ tvatprasādena labheya karuṇānidhe śiva uvāca na śokas te bhaved bhūyaḥ sarvaṃ prāpsyasi cintitam iti datvā varaṃ śambhus tatraivāntaradhīyata aśokaḥ svāṃ purīṃ prāpya yathāpūrvam atiṣṭhata aśokapañcakam iti tīrthānāṃ pañcakaṃ viduḥ snātvā vaiśākhapūrṇāyāṃ duṣṭasaṅgād vimucyate kāmāghanāśinī nadyāś cotpattiṃ kathayāmi te harabhālāgninā dagdhaḥ pūrvaṃ kāmaḥ śucānvitaḥ śive kṛtasvāghaśāntyai triḥ parītya dharām imām anarho 'pi praveṣṭuṃ sa gokarṇaṃ kṣetram uttamam tasmāt kṣetrād bahiḥ sthitvā tapas tīvram atapyata divyavarṣasahasraṃ tu liṅgaṃ saṃsthāpya śāṅkaram tatas tuṣṭo mahādevo varayety āha taṃ nṛpa stutvā taṃ manmatho vavre varān abhimatāṃs tadā manmatha uvāca devānāṃ vacanāt pūrvaṃ tvayi droham akāriṣam taddoṣaśāntir me bhūyāc charīraṃ ca vṛṇe prabho kṣetrasyāntaḥ praveśaś ca tvayi bhaktiṃ ca śāśvatīm śiva uvāca vasudevagṛhe sākṣād bhagavān kamalāpatiḥ yadāvataraṇaṃ kuryāt tasya putratvam āpnuhi gokarṇe tvatpraveśārthaṃ prāyaścittaṃ karomy aham ity uktvā bhagavān śambhus triśūlena tadā nṛpa cakhāna bhūtalaṃ gaṅgā pātālād ūrdhvam āgatā anujñātas tv īśvareṇa snānaṃ tatra yathāvidhi kṛtvā kāmo viśuddhātmā varaṃ vavre kṛpānidhim kāma uvāca liṅgam etat pūjakānāṃ kāmadaṃ syāt sadāśiva aghanāśananāmnīyaṃ nadīnāṃ pravarā bhavet śaṅkara uvāca yad uktaṃ tu tvayā kāma tat sarvaṃ bhavati dhruvam brahmahā gurutalpī vā svarṇasteyī ca mānavaḥ surāpānarato vāpi saṃyukto hy upapātakaiḥ snātvā sampūjya kāmeśaṃ sarvapāpaiḥ pramucyate ity uktvā bhagavāñchambhus tatraivāntaradhīyata kāmo gokarṇam āsādya koṭitīrthasya pūrvataḥ liṅgaṃ saṃsthāpya vidhinā pūjayitvā ca bhaktitaḥ kṛtakṛtyatvam āpanno yathākāmam uvāsa ha śṛṇu rājan pravakṣyāmi itihāsaṃ purātanam purā kaliṅgadeśīyo brāhmaṇaḥ śambhunāmakaḥ sadā durjanasaṃyuktaḥ kāmacārī dvijādhamaḥ vimārganirato nityaṃ dyūtacauryaviśāradaḥ svakarmaṇaḥ parityāgī śūdravṛttirataḥ sadā kadācid ardharātrau tu mātṛsaṅgam athākarot tena pāpena mahatā lokadūṣyo 'bhavan nṛpa paścāt tāpābhibhūtaḥ san babhrāma jagatītale tiraskṛtaḥ sa sarvaiś ca munibhir bhāvitātmabhiḥ tato durvāsasaṃ dṛṣṭvā praṇamya prāñjalir nṛpa prasādyovāca vipraḥ saḥ durvāsās tu taponidhiḥ prāha tvatkṛtapāpasya niṣkṛtir nāsti kutracit tathāpi vakṣye pāpasya niṣkṛtiṃ śṛṇu bho dvija gokarṇākhyaṃ mahākṣetram asti pāpavināśanam tatrāsti sarvapāpaghnī nadī kāmāghanāśinī śivatriśūlajanitā manmathasyāghaśāntaye mātrā sahaiva tvaṃ gaccha tatra sthitvā vidhānataḥ snātvā kāmāghanāśinyāṃ japan pañcākṣarīṃ manum tatra kāmeśvaraṃ liṅgaṃ pūjayasva vidhānataḥ iti durvāsaso vākyaṃ śrutvā taṃ praṇipatya ca kāmāghanāśinīṃ prāpya tatrovāsa ciraṃ dvijaḥ snātvā kāmāghanāśinyāṃ kāmeśaṃ paripūjayan japan pañcākṣarīṃ vidyāṃ dvādaśābdam uvāsa ha tato gokarṇam āsādya koṭitīrthādiṣu kramāt snātvā sarveṣu tīrtheṣu talliṅgaṃ paripūjya ca kṛtakṛtyas tato bhūtvā yayau svabhavanaṃ dvijaḥ svācāranirataḥ śānto babhūva dvijasattamaḥ mahāpātakayukto vā saṃyukto hy upapātakaiḥ snātvā kāmāghanāśinyāṃ naro mucyeta pātakaiḥ sūta uvāca paulastyaputrā rājendra bahavaḥ siddhim āgatāḥ gokarṇe rāvaṇaś caiva kumbhakarṇo vibhīṣaṇaḥ tapas tepur nirāhārā brahmadhyānaparāyaṇāḥ śirāṃsi svāni saṃchidya juhāva daśakandharaḥ dadau teṣāṃ varaṃ brahmā yathābhilaṣitaṃ nṛpa aṇimādimahāsiddhim āyuryogaṃ ca rāvaṇaḥ avadhyatvaṃ sarvabhūtaiḥ ṛte mānuṣamātrataḥ kumbhakarṇo mahānidrāṃ kanīyāṃs tu vibhīṣaṇaḥ dharme ratiṃ viṣṇubhaktim amaratvaṃ ca labdhavān rāvaṇenārcitaṃ liṅgaṃ kumbhakarṇena pūjitam vibhīṣaṇeśvaraṃ liṅgaṃ pūjayanti narā bhuvi dīrghāyuṣo bhavanty addhā gokarṇe tadvane nṛpa śleṣmātakam iti śreṣṭhaṃ sarvasiddhaniṣevitam hetir nāma prahetiś ca viśvacittir vidūrathaḥ ete cānye ca bahavas tatra siddhim upāgatāḥ rāvaṇādyā varaṃ labdhvā aiśvaryabaladarpitāḥ mātṛvākyāt tadā yuddhe jitvā vaiśravaṇaṃ nṛpa apahṛtya purīṃ laṅkāṃ vimānam api puṣpakam cakre laṅkāṃ rājadhānīṃ rākṣasaiḥ saha rāvaṇaḥ kuberas tu pitur vākyāt tapas taptuṃ suduścaram gokarṇaṃ kṣetram āsādya śleṣmātakavane śubhe liṅgaṃ tatra pratiṣṭhāpya tīrthaṃ kṛtvā tu bhaktitaḥ tapas taptvā vidhānena pratyakṣīkṛtya śaṅkaram alakākhyāṃ purīṃ ramyāṃ nidhīn aṣṭau śriyaṃ tathā udagdigādhipatyaṃ ca haramaitrīṃ tathā nṛpa labdhvā vaiśravaṇaḥ paścād adhyuvāsālakāṃ purīṃ snātvā vaiśravaṇe tīrthe kubereśvaram arcayet kārtike tu trayodaśyāṃ tasya lakṣmīḥ sthirā bhavet iti śrīskānde gokarṇakhaṇḍe śrīgokarṇamāhātmye navamo 'dhyāyaḥ sūta uvāca purā vivādo hy abhavad brahmaviṣṇvor nṛpottama ahaṃ śreṣṭhaś cāham iti tayor yuddham abhūt tadā tatra hy āvirabhūl liṅgam īśvaraś cāyayau nṛpa śivo 'py uvāca tau devau mābhūd vāṃ kalaho mithaḥ asya liṅgasya mūrdhānaṃ mūlaṃ vā yo 'bhipaśyati sa śreṣṭha iti manye 'haṃ gacchataṃ śīghram eva hi ity ukte haṃsarūpeṇa brahmā draṣṭuṃ śiro yayau viṣṇur varāharūpo 'dhaḥ mūlaṃ draṣṭum agān nṛpa dhāvann ūrdhvamukho brahmā madhye dṛṣṭvā tu ketakīṃ liṅgāt tuṅgād vigalitāṃ tāṃ kṛtvā sākṣiṇīṃ vidhiḥ śivasya sannidhiṃ prāpa viṣṇuḥ kūrmāvadhiṃ gataḥ liṅgamūlam adṛṣṭvaiva harasyāntikam āyayau tataḥ śivena pṛṣṭas tu brahmā provāca śaṅkaram dṛṣṭaṃ mayā śira iti sākṣiṇī ketakī yataḥ ketaky api tathety āha viṣṇuṃ papraccha śaṅkaraḥ tato harir haraṃ prāha mayā mūlaṃ na lokitam kruddhaś cāsatyavacanāt ketakīm aśapat tadā kūṭasākṣyāparādhena ayogyā bhava me 'rcane brahmāṇaṃ cāśapad rudro hy apūjyo bhava viṣṭape tena prīto hariṃ prāha bhava tvaṃ lokapūjitaḥ tata utpādayāmāsa kopād utkaṭabhairavam uvāca bhairavaṃ śambhuḥ sraṣṭur ūrdhvaṃ śiro hara tac chrutvā bhairavaḥ śīghraṃ sraṣṭur ūrdhvaṃ śiro 'hanat sa brahmahatyāgrastaḥ san babhrāma jagatītalam tato brahmā cintayitvā gokarṇaṃ prāpya tatra hi śataśṛṅgagirau liṅgaṃ tīrthaṃ kṛtvā girer adhaḥ tapaḥ kṛtvā ca suciraṃ pratyakṣīkṛtya śaṅkaram yajñe pūjām avāpya svāṃ mūrtiṃ saṃsthāpya tatra tu satyalokaṃ yayau brahmā yathākāmaṃ kurūdvaha brahmakuṇḍe naraḥ snātvā brahmeśaṃ paripūjya ca tanmūrtiṃ pūjayed rājan dīrghāyuṣmān bhavet dhruvam sūta uvāca ketaky apy āśramaṃ kṛtvā tīrthaṃ kṛtvā tu nirmalam haraṃ saṃtoṣya tapasā bhaktyā cānanyapūrvayā śivarātrau puṇyadine pūjāyogyā babhūva sā taddine tāṃ samādāya bhaktyā yaś cārcayec chivam sarvakratuphalaṃ tasya bhavaty eva na saṃśayaḥ kūṭasākṣyabhavaṃ pāpaṃ tatra snānād vinaśyati sūta uvāca bhairavo 'pi tataḥ prāpya gokarṇaṃ kṣatram uttamam tatrāśramapadaṃ kṛtvā cacāra sumahat tapaḥ ghaṇṭākarṇena sahito divyavarṣasahasrakam tatas tattapasā śambhus tuṣṭa āgatya cābravīt kālabhairava tuṣṭo 'smi varaṃ varaya kāṅkṣitam bhairava uvāca brahmahatyā tv iyaṃ deva bādhate māṃ divāniśam tanmokṣaṃ me kuru vibho yadi tuṣṭo 'si śaṅkara śaṅkara uvāca matprasādād bhairavādya brahmahatyā vināśitā pātā sukṛtināṃ tvaṃ hi śāstā duṣkṛtināṃ bhava gaccha śīghraṃ kurukṣetraṃ viṣṇur mokṣyati tatra tu ghaṇṭākarṇo 'pi samprāpya kṣetrapālatvam añjasā tatrovāsa yathākāmaṃ tatraivāntardadhe śivaḥ tataḥ sa bhairavo brahmakapālena samanvitaḥ kurukṣetraṃ samāsādya tatra dṛṣṭvā janārdanam tatra kṣiptvā kapālaṃ tu gokarṇaṃ punar āgamat tatraiva vasatiṃ cakre ghaṇṭākarṇena saṃyutaḥ śikṣakaḥ pāpināṃ nityaṃ rakṣant sukṛtiśālinām sūta uvāca haranetrāgninā dagdhe manmathe munayo nṛpa śivasya nikaṭaṃ gatvā kāmaṃ dehīti cābruvan hara uvāca itaḥ paraṃ na tasyāṅgaṃ cittajanmā bhaviṣyati vaivasvate 'ntare viprāḥ kṛṣṇe putratvam āpnuyāt ity ukte śambhunā kāmaḥ śivacetasy abhūt tataḥ aikṣiṣṭa pārvatīṃ śambhur lalāṭāt teja āpatat svasyākṛtiḥ kumāro 'bhūd gauryai taṃ pradadau śivaḥ vināyakākhyāṃ gamitaḥ kadācit pārvatī nṛpa taṃ dṛṣṭvā tanayaṃ devī taṃ bhartāram amanyata tato jñātvātmajaṃ krodhād aśapad vikṛto bhava gajānano daśabhujaḥ kharvapādāmbujadvayaḥ lambodaraḥ śūrpakarṇaḥ so 'bhūn mātuś ca śāpataḥ śaṅkaraḥ sthātmajaṃ dṛṣṭvā pṛṣṭaḥ ka iti pārvatīm vināyakas tava suta iti sarvaṃ jagāda ha śivaḥ svaputram ādāya idaṃ vacanam abravīt mātṛśāpāt tu vairūpyaṃ tava prāptaṃ gajānana idam eva yathā bhūyāt punaḥ saurūpyam ātmanaḥ tathā gokarṇam āsādya tapaḥ kuru vināyaka so 'pi gokarṇam āsādya tīrthaṃ kṛtvā sunirmalam tapaś cacāra suciraṃ prasanno 'bhūn maheśvaraḥ devair brahmādibhiḥ sārdhaṃ varaṃ brūhīty abhāṣata vināyaka uvāca mātṛśāpavimokṣaṃ ca dehi me parameśvara śiva uvāca vairūpyaṃ tava saurūpyaṃ bhavaty eva gajānana gaṇānām adhipaś caiva vighnānām adhipo bhava tato devāḥ svāyudhāni dadus tasmai mudānvitāḥ viṣṇuḥ svatanayāṃ śaktiṃ dadau tasmai narādhipa iti dattvā varaṃ tasmai rudrādyā devatāgaṇāḥ vināyakena sahitās tatraivāntardadhuḥ surāḥ tīrthe vaināyake snātvā gaṇānāntveti mantrataḥ pūjayec ca gaṇādhyakṣaṃ sarvān kāmān avāpnuyāt sūta uvāca hiraṇyakaśipoḥ putraḥ prahlādākhyo mahāsuraḥ pitṛdrohaṃ samādhāya tato nāradavākyataḥ gokarṇaṃ kṣetram āsādya koṭitīrthasya dakṣiṇe nṛsiṃhamūrtiṃ saṃsthāpya tapas tepe yatātmavān tataḥ prasanno bhagavān narasiṃhaḥ samāgamat tvaṃ varaṃ varayety āha prahlādo vākyam abravīt mayā kṛtaḥ pitṛdrohas tanmokṣaṃ me prasādaya śrībhagavān uvāca pitṛdrohād vimuktas tvaṃ lokapūjyo bhavādhunā vaiśākhe śuklabhūte tu māṃ pūjayati yo naraḥ pitṛdrohādikaṃ pāpaṃ vilayaṃ yāti tatkṣaṇāt ity uktvā nṛharis tatra tasyāṃ mūrtau vyalīyata iti labdhvā varaṃ so 'pi prahlādaḥ svapuraṃ yayau sūta uvāca uṣā bāṇāsurasutā kṛṣṇapautraṃ jahāra ca adṛṣṭvā svasya pautraṃ tu kṛṣṇaś cintāparo 'bhavat tato nāradavākyena gokarṇaṃ kṣetram āgamat sa snātvā koṭitīrthe tu pūjayitvā mahābalam vārṣikāṃś caturo māsāṃś cacāra sumahat tapaḥ śivaḥ pratyakṣatāṃ prāpta uvāca madhusūdanam kṛṣṇaviṣṇo mahābāho māṃ jitvā samare 'dhunā bāṇasya darpahananaṃ kṛtvāpnuhi svapautrakam ity uktvāntardadhe śambhuḥ kṛṣṇo dvāravatīṃ yayau bāṇāsuraṃ vijitvā tu svapautraṃ labdhavān nṛpa tāṃ kṛṣṇamūrtiṃ saṃpūjya naraḥ kāmān avāpnuyāt durvāsā vai muniśreṣṭho dattātreyeṇa saṃyutaḥ tapaḥ kṛtvā tu gokarṇe yogasiddho babhūva ha śaṅkhāsureṇāpahṛtā vedāḥ śāstrāṇi pārthiva gokarṇaṃ kṣetram āsādya liṅgaṃ kṛtvā pṛthak pṛthak tapaś cakruś ca niyatāḥ prasanno viṣṇur abravīt tuṣṭo 'smi nitarāṃ vedāḥ śāstrāṇi tapasā ca vaḥ vedaśāstrāṇy ūcuḥ śaṅkhāsureṇāpahṛtā vayaṃ sarve janārdana asmān uddhara liṅgāni loke pūjyāni santu vai śrībhagavān uvāca vyāsāvatāraṃ kṛtvā tu tīrthayātrāpadeśataḥ atrāgatya tapaḥ kṛtvā hy uddhariṣyāmi vai dhruvam ye pūjayanti liṅgāni vedaśāstrayutā bhuvi saptajanma bhaveyur vai tadante mokṣam āpnuyuḥ iti tebhyo varaṃ datvā tatraivāntardadhe hariḥ vyāsaḥ parāśarasutas tīrthayātrāṃ kramāc caran gokarṇaṃ kṣetram āsādya tapas tepe yatātmavān śukam utpādayāmāsa tathāpi tapa ācarat evaṃ tapasyatas tasya prasanno 'bhūn maheśvaraḥ uvāca vyāsaṃ nṛpate vyāsa te 'dyāśramaḥ śubhaḥ tamo 'sureṇa pāpena vedāḥ śāstrāṇi khaṇḍitāḥ vibhājayasva tānt sarvān adhīyīran dvijā bhuvi ity uktvāntardadhe śambhur vyāsas tu tadanantaram vedāñchāstrāṇi ca tadā vibhāgaṃ kṛtavān nṛpa śuko 'pi tapa āsthāya yogasiddhim avāptavān sūta uvāca viśvakarmā tapas taptvā gokarṇe liṅgam uttamam pūjayitvā vidhānena brahmāṇaṃ paryatoṣayat prasādād brahmaṇo rājan manaḥ śilpaṃ sa labdhavān sūta uvāca gautamena purā śakraḥ śapto 'bhūt kāmalolupaḥ liṅgaṃ saṃsthāpya gokarṇe tapa ādhāya bhaktitaḥ paritoṣya maheśānaṃ tapasā siddhim āptavān gautamo 'pi muniśreṣṭhas tyaktvāhalyāṃ tato vane bhuvaḥ pradakṣiṇaṃ kurvan gokarṇaṃ kṣetram āgamat liṅgaṃ tatra pratiṣṭhāpya tapasā siddhim āptavān tṛṇāgnir api viprendras tapasā siddhim āptavān kāśyapo 'pi muniśreṣṭhaḥ kapotākhyo mahāmuniḥ surasā nāgamātā ca kesarī hanumatpitā viśvedevāś ca vasavo grahendrāś ca bhṛgur muniḥ jamadagniḥ kratuś caiva tathaivāpsarasāṃ gaṇaḥ śataśṛṅge tapaḥ kṛtvā siddhiṃ prāptāḥ purā nṛpa atrer aṅgirasaś caiva tathā bhaumasya cāśramaḥ eteṣām āśramaṃ puṇyaṃ tīrthaṃ caiva yathākramam darśanād eva pāpāni jñānājñānakṛtāni ca naśyanty eva na saṃdeho nṛṇāṃ bharatasattama viśvāvasos tumburoś ca citrasenasya pārthiva gandharvāṇāṃ tathānyeṣāṃ siddhānāṃ marutām api kinnarāṇāṃ ca sādhyānāṃ guhyakānāṃ ca rakṣasām vidyādharāṇāṃ rājan kimpuruṣāṇāṃ tathaiva ca āśramāś ca bahūny atra tīrthāni nṛpasattama vālmīkir api gokarṇe tapaḥ kṛtvā vidhānataḥ siddhiṃ prāpya mahādevād yathākāmam atiṣṭhata hanūmāṃs tatra rājendra vāyuputro mahābalaḥ tapaś cacāra suciraṃ ghoram uddiśya śaṅkaram tapasā tasya vīrasya śivaḥ pratyakṣatāṃ gataḥ śiva uvāca tuṣṭo 'smi te harivara tapasā kim abhīpsitam hanūmān uvāca yudhyamānasya me deva jayo bhavatu sarvadā tathāstv iti varaṃ datvā tatraivāntardadhe haraḥ hanūmeśaṃ pūjayitvā sarvaśatrujayaṃ labhet sūta uvāca āryā śṛṅgāt samāgamya durgādevī nṛpottama durgākuṇḍam iti khyātaṃ tīrthaṃ kṛtvā sunirmalam tapaḥ kṛtvā tu niyatā siddhim āpa sudurlabhām śumbhādirākṣasān hatvā mahākālī nṛpottama svāyudhāni ca saṃkṣālya śataśṛṅgataṭe śubhe tapase kṛtasaṅkalpā āste sā dakṣiṇāmukhā āyudhāni kṣālitāni yatra tattīrtham uttamam tatkālīhradam ākhyātaṃ taṃ dṛṣṭvā pūjayen nṛpa mahākālīṃ samabhyarcya sarvān kāmān avāpnuyāt gokarṇakṣetrarakṣārthaṃ niyuktā śambhunā hi sā sūta uvāca atrivaṃśodbhavā viprāś catvāro bindunāmakāḥ adṛśyāḥ sarvabhūtānāṃ durgādeśaṃ samāśritāḥ tapas taptvā tu niyataṃ kāṣṭhabhūtā vane 'vasan devānāṃ vacanāc chambhus teṣāṃ pratyakṣatāṃ gataḥ kāṣṭhabhūtānt samālokya candro 'mṛtam asiñcata śaṅkara uvāca yuṣmābhir amṛtaṃ pītaṃ siddhiṃ prāptāḥ sudurlabhām adhigamya paraṃ brahma brahmabhūtāś cariṣyatha tīrthāni vo mahābhāgāḥ sarvapāpaharāṇi vai ā svarlokād dvijaśreṣṭhāḥ pātālāvadhi sattamāḥ dhārāś cāndryas tu nityā vai santu pāpaharā bhuvi iti dattvā varaṃ śambhus tatraivāntaradhīyata dharmarājānujo bhīmas tīrthayātrāpadeśataḥ mātaraṃ svāṃ samādāya gokarṇaṃ kṣetram āgamat tadā tatratya ṛṣibhir bodhito 'gāt tadantikam pāṣāṇenāvṛtaṃ dṛṣṭvā tīrthaṃ taddeśabindukam gadayā tāḍayāmāsa pāṣāṇaṃ mārgam ātanot tadā bhīmagadātīrtham iti khyātam abhūn nṛpa iti śrīskānde śrīgokarṇamāhātmye daśamo 'dhyāyaḥ sūta uvāca rudrapādasya māhātmyaṃ vakṣyāmi śṛṇu pārthiva mathurāyāṃ dvijaḥ kaścit suhotra iti viśrutaḥ brahmakṣatraviśaḥ śūdrān yājayan paravañcakaḥ mahādānagrahī parvakāle duṣṭapratigrahī candrasūryagrahe caiva śrāddhe dānagrahī sadā liṅgārcanādi na kṛtaṃ tathā māsavratādikam na vyayaṃ kṛtavān so 'pi deśād deśaṃ vrajann api dravyanyāsāya sa yayāv ekadā sahyakānane dṛṣṭavān ucchritaṃ tatra niṣpatraṃ śālmalītarum tacchākhālambamānāṃś ca ūrdhvapādān atikṛśān bhayānakān ūrdhvaromṇaḥ śuṣkakaṇṭhoṣṭhatālukān krandamānān sa dṛṣṭvā tu vegena mahatā yayau dhāvamānaṃ samālokya jñātvā taṃ ca svavaṃśajam āhūya taṃ piśācās te procuḥ prītiyutaṃ vacaḥ piśācā ūcuḥ suhotrāgaccha bhadraṃ te mā bhaiṣīḥ putra sāmpratam pālayāsmān pitṝṃs te 'dya prāktanena tu karmaṇā tvayā kṛtena pāpena paiśācīṃ yonim āgatān patamānāṃs tu narake tvam uddhartum ihārhasi svapitṝṇāṃ vacaḥ śrutvā suhotro 'tīva vihvalaḥ sāṣṭāṅgaṃ praṇipatyāha hy ātmānaṃ nindayan bahu aparādhaḥ kṛto yo vai sa kṣantavyo hi sāmpratam kena puṇyena bhavatāṃ svargaloko bhavet dhruvam pitara ūcuḥ śṛṇu rājan mahatpuṇyaṃ gokarṇaṃ gaccha sāmpratam rudrapādaṃ nāma suta vartate tacchilātale purā mitrasaho rājā rakṣo 'bhūd guruśāpataḥ tataḥ sa bhakṣayāmāsa vasiṣṭhasyātmajāñchatān durmukhatvaṃ tadā prāptā vasiṣṭhasya sutās tataḥ vasiṣṭhena samājñaptaḥ śaktiputraḥ parāśaraḥ gokarṇaṃ kṣetram āsādya gatvā rudrapadaṃ śubham cakre śrāddhaṃ vidhānena piṇḍaṃ dattvā tilodakam tataḥ śaktyādayaḥ sarve brahmalokaṃ yayuḥ suta tasmāt putra tvam api vai gatvā rudrapadaṃ śubham tatpādaṃ samyag abhyarcya śrāddhaṃ kuru vidhānataḥ dānaṃ vittānusāreṇa yāvac chambhuḥ prasīdati iti śrutvā pitṛvaco rudrapādaṃ tato 'gamat nityaṃ samudre snātvā tu śrāddhaṃ kurvan samāhitaḥ tapaś cacāra suciraṃ kurvan dānāni pārthiva svayaṃ bhuñjan haviṣyānnaṃ pitṝṇāṃ muktaye nṛpa tato bahutithe kāle śivaḥ pratyakṣatāṃ gataḥ śiva uvāca tuṣṭo 'smi nitarāṃ brahman varaṃ varaya kāṅkṣitam suhotra uvāca yadi tuṣṭaḥ asi deveśa pitṝṇāṃ muktido bhava śiva uvāca pitṝṇāṃ tava viprendra svargaloko bhavet dhruvam kanyāmāse tu kutupe atrāgatya narottamaḥ śrāddhaṃ kurvan rudrapāde uddharet svapitṝnt svayam mama lokaṃ samāsādya amṛtatvaṃ sa gacchati ity uktvā brāhmaṇaṃ rājaṃs tatraivāntardadhe haraḥ tatas tatpitaro jagmur brahmalokaṃ mudānvitāḥ suhotro 'pi dvijaśreṣṭho dehānte svargatiṃ yayau sūta uvāca dharmeṇa nirjito 'dharmo dharmaṃ jeṣya iti dhruvaṃ gokarṇaṃ kṣetram āsādya tapas taptvā samāhitaḥ prasannīkṛtya deveśaṃ varaṃ labdhvā maheśvarāt kalau yuge hy adharmas tu dharmaṃ jigye nṛpottama kārtikyāṃ somavāre tu tīrthe snātvā samāhitaḥ adharmaṃ nāpnuyāt ko 'pi agniṣṭomaphalaṃ labhet sūta uvāca asūyā matsarī caṇḍī krodhā dveṣākṣamā tathā īrṣyālakṣmīś ca ghorā ca mohanā ca nṛpottama nirjitā dharmaputrais tu satyādyair duḥkhitā bhṛśam gokarṇaṃ kṣetram āsādya tapas taptvā yathāvidhi prasannīkṛtya viśveśaṃ samprāpte hy antime yuge dharmasya tanayān hatvā svayaṃ ca balino 'bhavan tīrtheṣu teṣu snātānāṃ tattajjātaṃ bhayaṃ na hi sūta uvāca kṣamā satyaṃ damaḥ kīrtir ahiṃsānanda eva ca buddhir mānas tathā rājan lakṣmīr lajjā śrutiḥ smṛtiḥ tathā medhādharmasutair asūyādyaiḥ parājitāḥ brahmaṇo vacanād rājan gokarṇaṃ kṣetram āgaman śālūkinyās taṭe ramye tapas taptvā ciraṃ nṛpa tīrtheṣu teṣu snātānāṃ guṇās teṣāṃ bhavet dhruvam sūta uvāca vindhyena nirjito meru putrābhyāṃ saha duḥkhitaḥ gokarṇaṃ kṣetram āsādya tapaḥ kṛtvātidāruṇam pratyakṣīkṛtya deveśaṃ varaṃ prāpya manogatam meruṃ vijitya svastho 'bhūt putrābhyāṃ saha pārthiva ramyo ramaṇakaś caivaṃ meruputrau nṛpottama sūta uvāca kṛtatretau dvāparaś ca kaliś ceti caturyugāḥ gokarṇaṃ kṣetram āsādya siddhiṃ prāptā maheśvarāt tīrtheṣu teṣu snātānāṃ svargaloko bhaved dhruvam sūta uvāca diśaś cāpi tapas taptvā siddhās tatra kurūdvaha gālavaś ca kaholaś ca tapas taptvātidāruṇam bhaktyā śivaṃ samārādhya siddhiṃ prāptau dvijottamau kanakākhyo rājaputras tatra sampūjya śaṅkaram pitrā tyaktaṃ svakaṃ rājyaṃ prāptaḥ śambhor anugrahāt kapaś ca romaśaś caiva parāṃ siddhim upāgatau sūta uvāca śṛṇu rājan pravakṣyāmi śālūkinyāḥ kathāṃ śubhām purā bhagīratho rājā gaṅgām āhṛtavān divaḥ mārge tu jahnunā pītā sevayitvā tu taṃ munim tasmād ānīya gaṅgāṃ tu pātāle bhasmaśeṣitān uddhārayāmāsa pitṝn samudraṃ praviveśa sā muniḥ satyatapā nāma jahnor āśramam āgamat pūjayāmāsa taṃ jahnuḥ pṛṣṭaḥ kṣemādikaṃ nṛpa satyatapā uvāca puṣpabhadrānadītīre sthitaḥ ahaṃ jāhnavīṃ gataḥ tatra snātvā tv ihāyātaḥ śṛṇuṣvedaṃ vaco mama tvayā pītā hi gaṅgeti lokavādo 'bhavan mune kaśyapādyair munivarair gaditaṃ tatra vai śrutam tadvādadoṣaśāntyarthaṃ gaccha gokarṇam adya vai tatra śālūkinī nāma nadī hy āste malāpahā taṭe tatrāsthāpya gaṅgāmūrtiṃ pūjaya nityaśaḥ evaṃ kṛte lokavādo naśyaty eva na saṃśayaḥ tatra snātvā purā jahno brāhmaṇau kūṭasākṣiṇau romapādapṛthugrīvau muktau svakṛtapātakāt jahnur uvāca kiṃ kāraṇaṃ kūṭasākṣyam ūcatus tau mahāmune śālūkinyāṃ kathaṃ snātau vimuktau kutra saṃsthitau śālūkinyās tathotpattiṃ nāmadheyaṃ ca śaṃsa me satyatapā uvāca romapādapṛthugrīvau matsamīpe sthitāv ubhau vedābhyāsāṃ prakurvantau brahmacaryaparāyaṇau kadācid bhṛguvaṃśyaś ca kaṇḍur nāmāgataś ca mām vedam abhyastavān so 'pi matsevātatparo hy abhūt ekadā māṃ pṛthugrīvas tūvāca śṛṇu me vacaḥ kaṇḍunā vai surā pītā guro dṛṣṭaṃ na saṃśayaḥ romapādena tat sarvam uktaṃ sa tu vicāryatām tac chrutvā romapādākhyam āhūya paripṛṣṭavān so 'pi tathyam iti prāha tato 'haṃ kupito bhṛśam kaṇḍo madbhavanāc chīghraṃ gaccha tvaṃ brāhmaṇādhama ity ukte so 'pi sāṣṭāṅgaṃ praṇipatyābravīc ca mām dūrvārasaṃ nityam eva pibāmi pitṛvākyataḥ ity ukte 'pi kulāt so 'pi bahiṣkārya itīritaḥ etasminn antare kāle vāguvācāśarīriṇī niṣpāpo 'yaṃ satyatapāḥ śiṣyas te bhṛgunandana pṛthugrīveṇa mātsaryād romapādena vai tathā apavādaṃ kūṭasākṣyam uktaṃ ca na vicārataḥ tasmāt tvam api viprarṣe kiṃcid duṣkṛtavān abhūḥ etatpāpaviśuddhyarthaṃ gaccha gokarṇam adya vai tatrāśramapadaṃ kṛtvā tapaḥ kuru vidhānataḥ mahādevaprasādena tava doṣo vinaśyati romapādasya kaṇḍoś ca pṛthugrīvasya vai tathā ity uktvā māṃ nabhovāṇī virarāma dvijottama āvirbabhūva purato hy asmākaṃ parameśvaraḥ stuto 'tha bahubhiḥ stotraiḥ svakapardāj jahau tadā gaṅgāṃ trailokyajananīṃ nadī bhūtvā tu sāgatā samudraṃ prāviśac chīghram athovāca sadāśivaḥ eṣā nadī puṇyatamā śālmalī nāma nāmataḥ mahāpātakino ye ca kūṭasākṣiṣu saṃsthitāḥ teṣāṃ putrā yadi snāyuḥ pitṝn uddiśya bhaktitaḥ sarvapāpavinirmuktāḥ prāpnuyuḥ paramāṃ gatim tasmāc chālūkinīty evaṃ vadiṣyanti janā bhuvi ity uktvā bhagavāñchambhus tatraivāntaradhīyata tato 'haṃ śiṣyasahitaḥ snātvā nadyāṃ samāhitaḥ gokarṇeṣu ca tīrtheṣu snātvā pūjya mahābalam yathāsthānaṃ gato'haṃ vai tasmāt tvaṃ dvijapuṅgava snānaṃ kṛtvā tu gaṅgāyāṃ snātvārcaya mahābalam evam uktvā satyatapā jahnuṃ svairagatir yayau tato jahnus tu gokarṇe śālmalītīram āgamat śālmalyāṃ snānam ādhāya gaṅgāmūrtim apūjayat evaṃ pūjayatas tasya gaṅgā pratyakṣatāṃ gatā varaṃ varaya bhadraṃ te tuṣṭāsmīty āha taṃ nṛpa jahnur uvāca kṛto mayāparādhas te gaṅge 'jñānāc ca mohataḥ tat pāpaṃ śamayādya tvaṃ varam etaṃ vṛṇomy aham gaṅgovāca jahno nāsti tvayi droho matprasādān na saṃśayaḥ āśvayujy asite pakṣe hy aṣṭamyām aruṇodaye nadīnadaiḥ sarvatīrthaiḥ siddhaiḥ suragaṇaiḥ saha āvirbhavāmy atra nadyāṃ sarvapāpaharā nṛṇām tasmād gaṅgāvalī nāmnā nadī khyātā bhaviṣyati tasmin kāle 'tra yaḥ snātvā manmūrtiṃ pūjayen mune stotreṇa tvatkṛtenaiva mama nāma sahasrakaiḥ iha datvā sarvabhogāṃstasmai dāsyāmi matpadam evam uktvā tadā gaṅgā tatraivāntaradhīyata evaṃ labdhvā varaṃ jahnuḥ koṭitīrthodake nṛpa snātvā tatratyatīrtheṣu svāśramaṃ punar āyayau sūta uvāca purā hiḍimbabhaginī hiḍimbā nāma rākṣasī gokarṇe tapa ādhāya bhartṛdrohodbhavādikāt pāpād vimuktā vyāsoktayā hy āśramaḥ sa vimuktidaḥ sūta uvāca vājimedhaśataṃ kṛtvā nahuṣo nṛpasattamaḥ prāpya śakrapadaṃ rājā cyuto 'gastyāvamānataḥ vyālo bhūtvā tato mukto gokarṇe tapa ācarat tato rudraprasādena punaḥ svargam avāptavān sūta uvāca ambarīṣo nalo rājā nimir nābhāga eva ca ikṣvākuś ca yayātiś ca bāṇo nāma mahāsuraḥ ete cānye ca bahavas tapasā siddhim āgatāḥ iti śrīskānde śrīgokarṇamāhātmye ekādaśo 'dhyāyaḥ sūta uvāca purā kailāsaśikhare samāsīno vṛṣadhvajaḥ pṛṣṭaḥ provāca pārvatyai skandāya ca maheśvaraḥ gokarṇakṣetramāhātmyaṃ pramathās tatra śuśruvuḥ maṇibhadras tataḥ siddho bhūtanāthaś ca bhārata namaskṛtya haraṃ procus tatkṣetrasya ca darśanam yātrāṃ kṛtvā vidhānena kṣipraṃ yāsyāma te 'ntikam rudra uvāca śīghraṃ gacchata gokarṇaṃ dṛṣṭvāyāta madantikam śambhunaivam anujñātā yayur gokarṇam añjasā sarvadevātmakaṃ matvā gokarṇaṃ te kurūdvaha prācyāṃ tatkṣetrasīmāyāṃ kṛtvāśramapadaṃ śubham siddhas tapaś carann āsīd dhyāyan viśveśvaraṃ prabhum prasannas tu haraḥ prāha varaṃ brūhīti taṃ nṛpa siddha uvāca sthitvā kṣetre tava vibho tvatsevāṃ kartum utsahe śaṅkara uvāca atraiva vasa siddha tvaṃ rakṣan prācīṃ diśaṃ sadā siddhakuṇḍam iti khyātam aṣṭasiddhipradaṃ bhavet iti datvā varaṃ tasmai tasmiṃl liṅge 'vasat tataḥ maṇibhadro 'py adhaḥśīrṣaḥ pādābhyāṃ bhūmim aspṛśan ūrdhvapādo nirālambaś cacāra suciraṃ tapaḥ śataśṛṅgataṭe ramye dhyāyañchivapadāmbujam tato rudro 'py uvācedaṃ varaṃ varaya kāṅkṣitam maṇibhadra uvāca atraiva vastum icchāmi kṣetre asmiṃs tava śaṅkara śaṅkara uvāca atraiva vasa bhadra tvaṃ pratīcīsīmni rakṣakaḥ iti datvā varaṃ tasmai tatraivāntardadhe haraḥ bhūtanāthas tapas taptvā pratyakṣīkṛtya śaṅkaram tasmāt siddhim anuprāpya tatrovāsa yathāsukham gokarṇaṃ rakṣamāṇās te tatra hy āsan gaṇānvitāḥ sūta uvāca tato gokarṇamāhātmyaṃ śrutvā devī mudānvitā athovāca svabhartāraṃ tat kṣetraṃ darśaya prabho tac chrutvā vacanaṃ devyāḥ śaṅkaraḥ pramathaiḥ saha vṛṣārūḍhaḥ sa ca yayau gokarṇaṃ siddhasevitam darśayāmāsa pārvatyai dṛṣṭvā sā vismayaṃ yayau pārvaty uvāca vastum icchāmy ahaṃ cātra kṣetre 'smin śaṅkarādhunā ity ukte priyayā sārdham uvāsa parameśvaraḥ umāvanam iti khyātam āśramaḥ so 'py abhūn mahān tadāśramaḥ puṇyatamo gokarṇe bharatarṣabha śilā tu kuṇḍikākārā samudropari vartate darśanād eva tasyās tu sarvapāpaṃ vyapohati pṛthivyāṃ yāni tīrthāni yāni svarge vasanti vai tāni sarvāṇi śuddhyarthaṃ devyās tatra gatāni vai teṣāṃ hradād abhūt tīrtham umāhradam iti prabho umāmaheśvaraṃ nāma sthāpitaṃ liṅgam uttamam tattīrtheṣu naraḥ snātvā talliṅgaṃ paripūjayet sarvān kāmān avāpnoti sarvapāpaiḥ pramucyate tasmin vane kalpataruś chāyāpādapanāmakaḥ sadā puṣpaphalopetaḥ saptahastocchritaś ca saḥ mṛtyuṃ jayanti taṃ prāpya jantavo nātra saṃśayaḥ krīḍāgirer adho bhāge mālinī nāma nimnagā āste puṇyodakā rājan nṝṇāṃ puṇyavivardhinī svāyambhuve 'ntare cāsīc candradeva iti śrutaḥ mālinī nāma tasyāsīd bhāryā paramaśobhanā tayā sārdhaṃ nṛpavaraḥ siddhim icchaṃs tapo 'carat krīḍāśailād adhobhāge haram ārādhayan svayaṃ tataḥ prasanno bhagavān umayā sahitaḥ śivaḥ śaṅkara uvāca tuṣṭo 'smi tapasā te 'dya sapatnīkasya pārthiva varaṃ varaya bho rājann ity ukte śambhunābravīt candradeva uvāca tvayi sāyujyam icchāmi tad dehi bhagavan mama mālinī cāpi pārvatyāṃ vavre sāyujyam añjasā tathāstv iti haraḥ proce devīṃ tām api pārthiva vāyubhūtau viviśatur devaṃ devīṃ kurūdvaha candradevāśramo nāma khyāto muktiprado nṛṇām tataḥ śivaḥ pārvatī ca tatra krīḍāṃ pracakratuḥ suciraṃ rājaśārdūla yathākāmaṃ yathāsukhaṃ tayoḥ sambhogajanitā śuklībhūtā mahānadī śuddhasphaṭikasaṅkāśā nirmalā pāpahāriṇī mālinī nāma vikhyātā nadī sarvarasānvitā dvādaśe dvādaśe varṣe phālgune māsi dṛśyate phālgunarkṣe kṛtaghnās tāṃ na paśyanti kurūdvaha tasmin kāle naro yas tu tatra snānaṃ karoti ca so 'maratvam avāpnoti satyaṃ satyaṃ mayoditam sūta uvāca purā vyādhas tu duṣṭātmā sahyādriśikhare nṛpa durmukho nāma tatrāste nirghṛṇaḥ pāpacetanaḥ paśupakṣidvijān hanti māṃsagṛdhnur durātmavān sakuṭumbā hatā viprā hatā gāvaḥ savatsakāḥ tadbhītyā sarvabhūtāni taṃ deśaṃ nopacakramuḥ evaṃ kālo mahān rājann atyagāt tasya durmateḥ tato 'bhyagāt kauśikākhyas tīrthasevī dvijottamaḥ gokarṇasthāni tīrthāni snātvā pūrya kamaṇḍalum sahyādrim agamat so 'pi taṃ dṛṣṭvābhyadravat khalaḥ gṛhītvā carmakhaḍge ca tiṣṭha tiṣṭheti cābravīt tam āpatantam ālokya kauśiko bhayavihvalaḥ tasyopari vicikṣepa bhrāmayitvā kamaṇḍalum kamaṇḍalos tīrthajalasparśamātrāt tadā nṛpa pāpahānir abhūt tasya lubdhakasya durātmanaḥ daivavān abhavat sadyas tyaktvā svābhāvikīṃ matim nirasya carmakhaḍgaṃ ca pratijajñe tadā ca saḥ adya prabhṛti bhūtānāṃ svastyas tv abhayado 'smy aham mattas tava bhayaṃ māstu naivāśnāmi dvijottama ity uktvā lubdhako rājan nanāma dvijapādayoḥ utthāya prāñjalir bhūtvā idaṃ vacanam abravīt pāpo 'haṃ pāpakarmāhaṃ mām uddhara namo 'stu te ity uktaḥ kauśikas taṃ vai dṛṣṭvā bhayam apāsya ca uvāca madhuraṃ vipraḥ kim idaṃ tava ceṣṭitam tac chrutvā lubdhakaḥ prāha prasādaṃ kuru bho mayi mayā bahūni pāpāni kṛtāni dvijapuṅgava tvāṃ dṛṣṭvāhaṃ hantum agāṃ bhayāt tvaṃ kṣiptavān abhūḥ mantrapūtaṃ jalaṃ vipra pāpahānir abhūt tataḥ tapaś caritum icchāmi upadeśaṃ kuru prabho iti tadvacanaṃ śrutvā kauśiko brāhmaṇo 'bravīt yady evaṃ niścitaṃ vīra tvayādya vyādhasattama vrataṃ niraśanaṃ kṛtvā gokarṇaṃ yāhi sāmpratam tatrāśramapadaṃ kṛtvā yaja viśveśvaraṃ haram yāvaj jīvaṃ mahābāho hy ante svargam avāpsyasi evam uktvā tato vipro yathākāmaṃ jagāma ha vyādhas tyaktvā tu tat sarvaṃ gokarṇaṃ pratijagmivān vṛkṣamūlam upāśritya nirāhāro 'carat tapaḥ śivasaṃkīrtanāt tasya pāpahānir ajāyata tataḥ pañcatvam āpanno gokarṇe bharatarṣabha tena puṇyena mahatā vyādhaḥ kailāsam āptavān vyādhāśramaḥ puṇyatamaḥ pavitraḥ pāpanāśanaḥ divyaṃ vimānam āruhya divyastrīgaṇasevitaḥ vyādhaḥ kailāsam agamat kiṃ tato 'dhikam ucyate svargamokṣapradaṃ rājan gokarṇaṃ nātra saṃśayaḥ tad āśritya purā sarve siddhāḥ siddhim upāgatāḥ na tasya mahimā śakyo vaktuṃ varṣaśatair api śilāṃ gṛhītvā tatra sthāṃ ye yajanti kurūdvaha te rudralokaṃ gacchanti kimu liṅgārcanān nṛpa sūta uvāca saṃvartakaḥ api viprendro nāradān munipuṅgavāt śrutvā gokarṇamāhātmyaṃ tīrthe snātvā svanirmite talliṅgaṃ pūjayitvā tu nāradāt siddhim āptavān tapas taptvā tu suciraṃ yathākāmam uvāsa ha sūta uvāca vaivasvatamanoḥ kāle dvāpare munipuṅgava mathurāyāṃ dvijavaro hy atrigotrasamudbhavaḥ alijaṅgha iti khyāto hy āsīd devavivarjitaḥ tasyāsīj jāriṇī bhāryā sadā niṣṭhurabhāṣiṇī nāmnā cānaṅgalatikā patibhaktivivarjitā alijaṅgho 'pi durmedhā nityaṃ durjanasaṅgataḥ pānāsakto dyūtakārī parastrīgamane rataḥ devabrāhmaṇavidveṣī pitṛbhaktivivarjitaḥ asaṅkhyātāni pāpāni kṛtavān sa dine dine tathaiva tasya patnī ca svadharmaparivarjitā sāpi pāpāny anekāni cakāra ca dine dine evaṃ dineṣu gacchatsu keṣucid dvijadampatī jagmatuḥ karmavaśataḥ śrīraṅgaṃ kṣetram uttamam tulāsaṃsthe dinakare kārtike māsi puṇyade bahavas tatra gacchanti yātrārthaṃ bharatarṣabha yātrāvyājena tau cāpi taiḥ sākaṃ cāgatau nṛpa tatra snātvā ca kāveryām uṣaḥkāle samāhitau tatra sthitvā māsam ekaṃ chadmanā dhanakāṅkṣayā raṅganāthaṃ ca sampūjya śrutvā harikathāṃ niśi māsānte devatādravyaṃ muṣitvā prayayau dvijaḥ patnyā sahaiva śanakair mārgamadhye gato dvijaḥ cārā mārgayituṃ jagmū raṅgakṣetrād drutaṃ bhaṭāḥ dadṛśur mārgamadhye taṃ sadevadravyakaṃ dvijam baddhvā rājāntikaṃ dūtā ninyus taṃ vai dvijādhamam rājānam ūcus te dūtāś coro 'yaṃ brāhmaṇādhamaḥ dṛṣṭvā tau dampatī rājā tayoḥ śikṣām akārayat tatas tenaiva duḥkhena pīḍitau dvijadampatī kiṃcit kālāntare rājaṃs tatraiva maraṇaṃ gatau tato yamabhaṭā baddhvā ninyur vaivasvataṃ puram yamas tayor vicāryātha kṛtaṃ karma śubhāśubham dūtān ājñāpayāmāsa pātyetāṃ narake tv imau tato yamājñayā dūtāḥ pecus tau narakāgniṣu paścāt sānaṅgalekhā tu babhūva nakulī dvija alijaṅghaś ca bhaṣakaḥ gokarṇe janim āpatuḥ vyājenāpi ca kāverīsnānād ūrjavratādikāt jātismaratvaṃ samprāpya gokarṇe suciraṃ sthitau tataḥ karmavaśād eva saṃvartasyāśrame śubhe gokarṇakṣetramāhātmyaṃ nāradena prabhāṣitam saṃvartakāya rājendra sarvaṃ tābhyāṃ śrutaṃ hy abhūt tato viyonijād duḥkhād vimuktau tau babhūvatuḥ devalokāt tato dūtāḥ pākaśāsanaśāsanāt divyaṃ vimānam ādāya tayor nikaṭam āyayuḥ tābhyāṃ datvā kuruśreṣṭha divyaṃ dehaṃ vibhāsvaram vimānavaram āropya gokarṇān niryayur divam devaiḥ sākaṃ devapure bhuktvā bhogān anekaśaḥ uvāsa suciraṃ kālaṃ patnyā sākaṃ dvijottamaḥ tataḥ puṇyāvaśeṣeṇa punar bhūlokam āgatau aṅgadeśādhipaḥ so 'bhūt kanakāṅgadanāmavān tatpatnī cāpi sañjātā gorāṣṭrādhipateḥ sutā nāmnā kalāvatī rājaṃs tam eva kanakāṅgadam patim āpa ca cārvaṅgī mudā paramayā yutā kanakāṅgadabhūpālaḥ prāpya patnīṃ kalāvatīm rājyaṃ cakāra suciraṃ prajā dharmeṇa pālayan putrān utpādayāmāsa trīn devasadṛśān nṛpa vivṛddhim agaman sarve te bālāḥ piturantike aśvamedhādibhir yāgair bahubhir dakṣiṇāyutaiḥ kṛtvā vratāni sarvāṇi datvā dānāni sarvaśaḥ bhuktvā bhogān yathākāmaṃ putrapautrādibhir yutaḥ tato vairāgyam āpanno rājyabhogeṣu bhūmipaḥ tīrthayātrāprasaṅgena prayayau bhāryayā saha gokarṇaṃ kṣetram āsādya patnyā saha kurūdvaha tatra sthiteṣu tīrtheṣu snātvā rājā yathākramam mahābalaṃ ca sampūjya tatra sthitvācarat tapaḥ suciraṃ rājaśārdūla hy ante nirvāṇam āptavān sūta uvāca sakṛc chrutvā cālijaṅgho dvijendrāḥ san māhātmyaṃ gośruteḥ strīsametaḥ duryonitvān muktim āsādya bhūyo gatvā puṇyaṃ devalokaṃ yatheṣṭam bhogān bhuktvā devavat tatra labhyān kṣīṇe puṇye martyalokaṃ prapadya rājā bhūtvā hy aṅgadeśe dvijendrāḥ patnyā sārdhaṃ bhūtale bhūri bhogān bhuktvā putre rājyabhāraṃ samarpya kṛtvā yāgān aśvamedhādikāṃś ca kṛtvā dānaṃ brāhmaṇebhyaś ca sarvaṃ vrataṃ tadvad vividhaṃ caiva kṛtvā paścāt sarvakṣetrayātrāṃ samāpya patnyā sārdhaṃ gośrutikṣetravaryam gatvā tatra kṣetrayātrāṃ ca kṛtvā tapas taptvā hy acirāt siddhim āpa idaṃ yaḥ kṣetramāhātmyaṃ śṛṇoti paṭhati dvija ekavāraṃ dvivāraṃ vā trivāram atha vā naraḥ tasya puṇyaphalaṃ vaktuṃ nālaṃ varṣaśatair api yaṃ yaṃ kāmayate kāmaṃ taṃ taṃ prāpnoty asaṃśayam sarvatīrtheṣu yat puṇyaṃ sarvayajñeṣu yat phalam sarvavrateṣu yat puṇyaṃ tat sarvaṃ labhate dhruvam sarvāmayavināśaḥ syāt sarvabhūtādināśanam putrakāmo labhet putraṃ kīrtikāmo labhed yaśaḥ rājyakāmo labhed rājyaṃ dhanakāmo labhed dhanam vidyākāmo labhed vidyāṃ baddho mucyeta bandhanāt āyuṣkāmo labhed āyuḥ strīkāmaḥ strīm avāpnuyāt svargakāmo labhet svargaṃ mokṣārthī mokṣam āpnuyāt idaṃ rahasyam atyantaṃ nābhaktāya vadet kvacit satyaṃ satyaṃ punaḥ satyam uddhṛtya bhujam ucyate gokarṇakṣetranilayaḥ siddhido dvibhujānvitaḥ bhaktānām iṣṭado nityaṃ pātu vo gaṇanāyakaḥ cintāmaṇiḥ praṇamatāṃ niśāmaṇiśiromaṇiḥ kapālī lokapālī vaḥ pātu nityaṃ mahābalaḥ iti śrīskānde gokarṇakhaṇḍe śrīgokarṇamāhātmye sāroddhāre dvādaśo 'dhyāyaḥ