Provisional period: the Scholar Council has not yet seated its first three members. Records labelled "verified" in the underlying registry are displayed as provisional until the council ratifies its first verdicts. Submissions still go through scholar review; only the public label downgrades.

Plate TXT · 2C2QAṣṭāṅgasaṃgrahaLatn

URN · urn:vamshanidhi:scripture:01KTK3JXC7XJW255KV5T362C2Q

Scripture · text

Provisional

Aṣṭāṅgasaṃgraha

Aṣṭāṅgasaṃgraha

The Digital Corpus of Sanskrit (DCS), Oliver Hellwig

athāto dvividhauṣadhavijñānīyamadhyāyaṃ vyākhyāsyāma iti ha smāhurātreyādayo maharṣayaḥ dvividhamauṣadhamūrjaskaraṃ rogaghnaṃ ca ubhayamapi cobhayātmakam bāhulyena tu nirdeśaḥ tatrorjaskaraṃ dvividhaṃ rasāyanaṃ vājīkaraṇaṃ ca rogaghnamapi dvividhaṃ rogasya praśamanamapunarbhav…

Provenance ledger

2 entries

  1. AttributionThe Digital Corpus of Sanskrit (DCS), Oliver Hellwigtextual
  2. SourceUpstream TEI document · san · Latnpublished primary

IIText

san
athāto dvividhauṣadhavijñānīyamadhyāyaṃ vyākhyāsyāma iti ha smāhurātreyādayo maharṣayaḥ dvividhamauṣadhamūrjaskaraṃ rogaghnaṃ ca ubhayamapi cobhayātmakam bāhulyena tu nirdeśaḥ tatrorjaskaraṃ dvividhaṃ rasāyanaṃ vājīkaraṇaṃ ca rogaghnamapi dvividhaṃ rogasya praśamanamapunarbhavakaraṃ ca punaśca dvividhaṃ dravyamadravyaṃ ca tatra dravyaṃ trividhaṃ bhaumamaudbhidaṃ jaṅgamamiti teṣu vakṣyamāṇahemādilavaṇāntaṃ prāyeṇa bhaumam audbhidaṃ tu punarvanaspativānaspatyavīrudauṣadhibhedena caturvidhaṃ bhavati tatra phalino vanaspatiḥ puṣpaphalavānvānaspatyaḥ vallīgulmaṃ vīrut phalapākāntā tvauṣadhiriti jaṅgamodbhavaṃ tu madhughṛtādi jaṅgamaṃ dravyamāhuḥ adravyaṃ punar upavāsānilātapachāyāmantrasāntvadānabhayottrāsakṣobhaṇaharṣaṇabhartsanasvapnajāgaraṇasaṃvāhanādi punarapi ca trividhamauṣadhaṃ daivavyapāśrayaṃ yuktivyapāśrayaṃ sattvāvajayaśceti tatra daivavyapāśrayaṃ mantrauṣadhimaṇimaṅgalabalyupahārahomaniyamaprāyaścittopavāsasvastyayanapraṇidhānagamanādi yuktivyapāśrayam āhārauṣadhayojanādi sattvāvajayaḥ punarahitānmanonigrahaḥ punarapi ca trividham apakarṣaṇaṃ prakṛtividhānaṃ nidānatyāgaśca te punarapakarṣaṇādayo dvividhā bāhyābhyantarabhedena tatra bāhyāpakarṣaṇaṃ granthyarbudopapakṣmakṛmiśalyādiṣu śastrahastayantrādibhiḥ ābhyantaraṃ punarvamanavirecanādibhiḥ prakṛtividhānaṃ saṃśamanam tadbāhyam abhyaṅgasvedapradehapariṣekonmardanādi ābhyantaraṃ yadantaram anupraviśyāvikṣobhayaddoṣān śamayati nidānatyāgo yathādoṣaṃ śītoṣṇāsanavyāyāmādīnāṃ varjanam snigdharūkṣādyanabhyavahāraśca tatra śastrādisādhye bheṣajam anukramate na tu bheṣajasādhye śastrādi punarapi trividhaṃ hetuviparītaṃ vyādhiviparītam ubhayārthakāri ca tatra hetuviparītaṃ gurusnigdhaśītādije vyādhau laghurūkṣoṣṇādi tathetarasminnitarat vyādhiviparītaṃ dvau mūlopakramau tau ca snehasvedau laṅghanabṛṃhaṇe pañcakarmāṇi vamanādīni sadhūpadhūmāñjanādīni ca tathā vimlāpanopanāhanapāṭanādīn yacca doṣaśamanatve satyapi jvare viśeṣato'bhihitaṃ mustāparpaṭakaṃ yavāgvaśca pramehe rajanī yavānnaṃ cetyādi raktapitte cordhvage virecanamadhoge vamanam ubhayārthakāri punardaivavyapāśrayamauṣadham tathā chardyāṃ chardanam atīsāre'nulomanaṃ madātyaye madyapānaṃ tucchadagdhe'gnipratapanaṃ pitte'ntargūḍhe vimārgage vā svedaḥ kaṭvamlalavaṇatīkṣṇoṣṇābhyavahāraśca bahiḥpravartanāya svamārgāpādanāya ca śleṣmaṇi cāntarnigūḍhe stabdhe bahiḥ śītopacārastatpīḍitasyoṣmaṇo 'ntaḥpraveśena kaphavilayanāyeti evaṃvidhaṃ hyaviparītameva sadbheṣajaṃ hetuvyādhiviparītamarthaṃ karoti anauṣadhaṃ punardvividhameva bādhanam anubādhanaṃ ca tatra sadyaḥprāṇaharaṃ bādhanaṃ kālāntareṇānubādhanamiti paraṃ cāto rasavīryādibhedena yathāsthūlamauṣadhaikadeśa upadiśyate suvarṇaṃ bṛṃhaṇaṃ snigdhaṃ madhuraṃ rasapākayoḥ viṣadoṣaharaṃ śītaṃ sakaṣāyaṃ rasāyanam rūpyaṃ snigdhaṃ kaṣāyāmlaṃ vipāke madhuraṃ saram vayasaḥ sthāpanaṃ śītaṃ lekhanaṃ vātapittajit tāmraṃ satiktamadhuraṃ kaṣāyaṃ lekhanaṃ laghu kaṭupākarasaṃ śītaṃ ropaṇaṃ kaphapittajit kāṃsyaṃ kaṣāyānurasaṃ viśadaṃ lekhanaṃ laghu dṛṣṭiprasādanaṃ rūkṣaṃ tiktaṃ pittakaphāpaham satiktalavaṇaṃ bhedi pāṇḍutvakṛmivātanut lekhanaṃ pittalaṃ kiṃcittrapu sīsaṃ ca tadguṇam cakṣuṣyaṃ kṛṣṇalohaṃ ca kaṣāyaṃ svādutiktakam lekhanaṃ vātalaṃ śītaṃ kṛmikuṣṭhakaphapraṇut gātraśaithilyapālityapāṇḍughnaṃ śoṣaśophajit tadvattīkṣṇaṃ viśeṣeṇa tad vikāsi sudurjaram padmarāgamahānīlapuṣparāgavidūrakāḥ muktāvidrumavajrendravaiḍūryasphaṭikādikam maṇiratnaṃ saraṃ śītaṃ kaṣāyaṃ svādu lekhanam cakṣuṣyaṃ dhāraṇāttattu pāpālakṣmīviṣāpaham dhanyam āyuṣyamojasyaṃ harṣotsāhakaraṃ śivam sakṣāra uṣṇavīryaśca kāco dṛṣṭikṛdañjanāt śaṃkhodadhimalau śītau kaṣāyāvatilekhanau tutthakaṃ kaṭu sakṣāraṃ kaṣāyaṃ viśadaṃ laghu lekhanaṃ bhedi cakṣuṣyaṃ kaṇḍūkṛmiviṣāpaham viśado gairikaḥ snigdhaḥ kaṣāyamadhuro himaḥ kaphaghnī tiktakaṭukā manohvā lekhanī sarā snigdhaṃ kaṣāyakaṭukaṃ haritālaṃ viṣapraṇut kaṣāyaṃ madhuraṃ śītaṃ lekhanaṃ snigdhamañjanam raktapittaviṣacchardihidhmāghnaṃ dṛkprasādanam srotoñjanaṃ varaṃ tatra tataḥ sauvīrakāñjanam kaphaghnaṃ tiktakaṭukaṃ chedi soṣṇaṃ rasāñjanam svādu hidhmāpraśamanaṃ kāsamehakṣayāpaham kaphaghnamuṣṇaṃ kaṭukaṃ śilājatu rasāyanam tiktaṃ ca chedanaṃ yogavāhi tat sarvarogajit viśeṣāt kṛcchramehārśaḥpāṇḍuśophakaphāpaham kaṣāyā madhurā rūkṣā kāsaghnī vaṃśarocanā tugākṣīrī kṣayaśvāsakāsaghnī madhurā himā viṣyandi lavaṇaṃ sarvaṃ sūkṣmaṃ sṛṣṭamalaṃ mṛdu vātaghnaṃ pāki tīkṣṇoṣṇaṃ rocanaṃ kaphapittakṛt saindhavaṃ tatra sasvādu vṛṣyaṃ hṛdyaṃ tridoṣanut laghvanuṣṇaṃ dṛśaḥ pathyamavidāhyagnidīpanam laghu sauvarcalaṃ hṛdyaṃ sugandhyudgāraśodhanam kaṭupākaṃ vibandhaghnaṃ dīpanīyaṃ rucipradam ūrdhvādhaḥkaphavātānulomanaṃ dīpanaṃ viḍam vibandhānāhaviṣṭambhaśūlagauravanāśanam vipāke svādu sāmudraṃ guru śleṣmavivardhanam satiktakaṭukaṃ kṣāraṃ tīkṣṇamutkledi caudbhidam kṛṣṇe sauvarcalaguṇā lavaṇe gandhavarjitāḥ romakaṃ laghu pāṃsūtthaṃ sakṣāraṃ śleṣmalaṃ guru lavaṇaṃ prayoge tu saindhavādi prayojayet gulmahṛdgrahaṇīpāṇḍuplīhānāhagalāmayān śvāsārśaḥkaphakāsāṃśca śamayedyavaśūkajaḥ svarjikā tadguṇānnyūnā kṣāreṇa tu tato'dhikā kṣāraḥ sarvaśca paramaṃ tīkṣṇoṣṇaḥ kṛmijillaghuḥ pittāsradūṣaṇaḥ pākī chedyo hṛdyo vidāraṇaḥ apathyaḥ kaṭulāvaṇyācchukraujaḥkeśacakṣuṣām dīpanī pācanī medhyā vayasaḥ sthāpanī param uṣṇavīryā sarāyuṣyā buddhīndriyabalapradā kuṣṭhavaivarṇyavaisvaryapurāṇaviṣamajvarān śiro'kṣipāṇḍuhṛdrogakāmalāgrahaṇīgadān saśoṣaśophātīsāramehamohavamikṛmīn śvāsakāsaprasekārśaḥplīhānāhagarodaram vibandhaṃ srotasāṃ gulmamūrustambham arocakam harītakī jayed vyādhīṃstāṃstāṃśca kaphavātajān tadvadāmalakaṃ śītaṃ mādhuryātpittajitparam kaphaṃ kaṭuvipākitvād amlatvānmārutaṃ jayet paraṃ ca kaṇṭhyaṃ cakṣuṣyaṃ hṛdyaṃ dāhajvarāpaham ākṣaṃ tu tadguṇānnyūnaṃ kaṣāyamadhuraṃ himam kāsaśvāsagalaśleṣmapittaśukraharaṃ laghu paraṃ keśyastu tanmajjā śukraghnaṃ ca tato'ñjanam iyaṃ rasāyanavarā triphalākṣyāmayāpahā ropaṇī tvaggadakledamedomehakaphāsrajit athāto rogabhedīyamadhyāyaṃ vyākhyāsyāma iti ha smāhurātreyādayo maharṣayaḥ saptavidhāḥ khalu rogā bhavanti sahagarbhajātapīḍākālaprabhāvasvabhāvajāḥ te tu pṛthak dvividhāḥ tatra sahajāḥ śukrārtavadoṣānvayāḥ kuṣṭhārśomehādayaḥ pitṛjā mātṛjāśca garbhajā jananyapacārāt kaubjyapāṅgulyapaiṅgalyakilāsādayo 'nnarasajā dauhṛdavimānajāśca jātajāḥ svāpacārātsaṃtarpaṇajā apatarpaṇajāśca pīḍākṛtāḥ kṣatabhaṅgaprahārakrodhaśokabhayādayaḥ śārīrā mānasāśca kālajāḥ śītādikṛtā jvarādayo vyāpannajā asaṃrakṣaṇajāśca prabhāvajā devagurūllaṅghanaśāpātharvaṇādikṛtā jvarādayaḥ piśācādayaśca svabhāvajāḥ kṣutpipāsājarādayaḥ kālajā akālajāśca tatra kālajā rakṣaṇakṛtāḥ arakṣaṇajā akālajāḥ ta ete samāsataḥ punardvividhā bhavanti pratyutpannakarmajāḥ pūrvakarmajāśca tatra rogotpatti pratyutpannaṃ karma yadanenaiva śarīreṇa dṛṣṭamadṛṣṭaṃ coddiśyāptopadiṣṭānāṃ vihitānāṃ pratiṣiddhānāmananuṣṭhānamanuṣṭhānaṃ vā janmāntarātītena tu pūrvam tattu punardaivākhyamuktaṃ ca niyatāniyatabhedena prāk tasmādadṛṣṭahetavaḥ pratyutpannakarmajāḥ viparītā daivajanmānaḥ alpanidānā mahārujaś cobhayātmakāḥ tatra yathāsvaṃ pratipakṣaśīlanāt pūrveṣāṃ rogāṇāmupaśamaḥ satyeva vipakṣaśīlane'niṣṭakarmakṣayāddaivikānām doṣakarmakṣayādanyeṣām anye tu punaḥ pratyutpannaṃ karma parakṛtamapi varṇayanti tacca parābhisaṃskāram ācakṣate evaṃ cāhuḥ yadi svayaṃ kṛtādeva karmaṇaḥ kāryanirvṛttiḥ syāt na dṛṣṭaṃ puruṣāntarakṛtātkimiti vidvānapi parācaritayor upakārāpakārayoḥ sukhaduḥkhānurodhāt toṣaroṣau pratikartavyacintāṃ vā pratipadyate evamete vyādhayo dvividhāḥ santastrividhā jāyante tataśca doṣaviśeṣato bhūyaḥ saptavidhāḥ sakalo'pi cāyaṃ rogasamūhaḥ pratīkāravān āyurvedavihitam upadeśam apekṣate yasmānniyatahetuko'pyāmayaḥ samyagbhiṣagādeśānuṣṭhānād upāttāyuḥsaṃskārāparikṣaye sati sahyavedanatāṃ pratipadyate anupakramyamāṇastu sarva eva prāyaśo bhanaktyakāṇḍe svayamapi ca daivānnidānālpatayā vā nivartamānaḥ ṣoḍaśaguṇasamuditakriyopalambhād āśutaram aparikliṣṭasya cāpagacchati aniyataphaladāyini tu daive hitābhyāsaratasyāvakāśameva na labhate vyādhiḥ tasmānna kasyāṃcid avasthāyām ātmavān hitāhitayos tulyadarśī syāt trividhāśca punarvyādhayo mṛdumadhyātimātrabhedena tatrālpalakṣaṇā mṛdavo madhyalakṣaṇā madhyāḥ sampūrṇalakṣaṇāstvadhimātrāḥ te punaḥ sukhasādhyādiviśeṣeṇa caturvidhāḥ prāgupadiṣṭāḥ subahuśo 'pi ca bhidyamānā vyādhayo nijāgantutāṃ na vyabhicaranti tatra nijāstu doṣotthāsteṣu pūrvaṃ vātādayo vaiṣamyamāpadyante tato vyathābhinirvartate bāhyahetujāstvāgantavasteṣu vyathā pūrvamupajāyate tato doṣavaiṣamyam doṣavaiṣamyeṇaiva ca bahurūpā ruganubadhyate pravardhate ca evaṃ ca kṛtvā na doṣavyatirekeṇa rogānubandhaḥ kevalaṃ paurvāparye viśeṣaḥ tasmādekākārā eva rogāstathā ruksāmānyādasaṃkhyabhedā vā pratyekaṃ samutthānasthānasaṃsthānadharmanāmavedanā prabhāvopakramaviśeṣātte yathāsthūlaṃ yathāsvamevopadekṣyante asaṃkhyeyatvācca doṣaliṅgaireva rogānupakramaṃ ca vibhajet doṣā eva hi sarvarogaikakāraṇam yathaiva śakuniḥ sarvataḥ paripatan divasaṃ svāṃ chāyāṃ nātivartate yathā vā kṛtsnaṃ vikārajātaṃ vaiśvarūpyeṇa vyavasthitaṃ guṇatrayam avyatiricya vartate tathaivedamapi kṛtsnaṃ vikārajātaṃ doṣatrayamiti yathā ca vidyudvarṣādayo nabhasi bhavanti na tvavaśyaṃ nimittatastvavaśyamapi taraṅgabudbudādayaś cāmbhasi tathā doṣeṣu rogāḥ trividhaṃ tu nimittameṣām asātmyendriyārthasaṃyogaḥ prajñāparādhaḥ pariṇāmaśca te punaḥ pratyekam atiyogāyogamithyāyogabhedāt tridhā bhidyante tatra yathāsvaṃ cakṣurādīndriyāṇāṃ rūpādibhirarthairatisaṃsargo'tiyogaḥ alpaśo naiva vā saṃsargastvayogaḥ sūkṣmātidūrāntikasthātibhāsvadbhairavāpriyavikṛtādidarśanam dviṣṭātyuccaparuṣabhīṣaṇādiśravaṇam pūtyamedhyātitīkṣṇograpratikūlādyāghrāṇam svabhāvādibhir āhārakalpanāviśeṣāyatanair apathyānāṃ rasānāmabhyavahārastathā snānādīnāṃ śītoṣṇādīnāṃ ca spṛśyānām ayathāvadupasevanam aśucibhūtābhighrātaviṣavātādisaṃsparśaśca mithyāyogaḥ kāyavāṅmanobhedena tu trividhamapyahitaṃ karma prajñāparādhaḥ tatra kāyādikarmaṇo'tipravṛttiratiyogaḥ alpaśo naiva vā pravṛttirayogaḥ vegodīraṇadhāraṇaviṣamāṅgaceṣṭanaskhalanakaṇḍūyanaprahāraprāṇāyāmādi tathā kṣutpipāsārdhabhuktabhāṣaṇādi bhayaśokerṣyāmātsaryādi daśadhiyaṃ cākuśalaṃ karma yathāsvaṃ mithyāyogaḥ pariṇāmaḥ punaḥ kāla ucyate so'pi śītoṣṇavarṣabhedāttridhā tatrātimātrasvalakṣaṇaḥ kālo'tiyogaḥ hīnasvalakṣaṇastvayogaḥ viparīto mithyāyogaḥ ta ete'tiyogādayaḥ sāmānyato'nupaśayalakṣaṇāḥ sarvo vā prajñāparādha evāyaṃ yadeṣām avivarjanam arthakarmakālāḥ punaḥ samyagyogenopaśayād bhūyiṣṭhaṃ svāsthyahetavaḥ tatrāpi rasavarjā viṣayā yathāyathamindriyaṃ bādhante'nugṛhṇanti ca śeṣā rasakarmakālāstu sarvaṃ deham api ca sarvabhāvānāṃ bhāvābhāvau nāntareṇa yogātiyogādīn vyavasyet sarveṣāṃ punarvikārāṇāṃ nidānadoṣadūṣyaviśeṣebhyo bhāvābhāvaviśeṣā bhavanti yadā hyete trayo nidānādiviśeṣānnānyo 'nyam anubadhnantīṣad vānubadhnantyabalā vā na tadābhinirvartante vyādhayaścirād vābhinirvartante tanavo vā bhavantyasaṃpūrṇaliṅgā vā viparīte tu viparītāḥ trayaśca rogāṇāṃ mārgā bāhyamadhyābhyantarāstatra bāhyo raktādidhātavastvakca sa punaḥ śākhākhyaḥ tadāśrayā gaṇḍapiṭikālajyapacīcarmakīlārbudādhimāṃsamaṣavyaṅgādayo bahirbhāgāśca śothārśogulmavisarpavidradhyādayaḥ madhyo mūrdhahṛdayavastyādīni marmāṇyasthisandhayaḥ tatropanibaddhāśca snāyusirākaṇḍarādayaḥ tadāśrayāḥ pakṣavadhagrahāpatānakāditarājayakṣmāsthisandhiśgudabhraṃśādayo mūrdhādirogāśca ābhyantaro mahāsrotaḥ śarīramadhyaṃ mahānimnamāmapakvāśayāśrayaḥ koṣṭho'ntariti paryāyāḥ tadāśrayā jvarātisārachardyalasakavisūcikāśvāsakāsahidhmānāhodaraplīhādayo 'ntarbhāgāśca śophārśovidradhigulmādayaḥ te ca rogāḥ svapradhānā bhavantyanyaparivārā vā kramād ananubandhānubandhākhyāḥ tatrādyāḥ svatantrāḥ spaṣṭākṛtayo yathāsvaṃ samutthānopaśayāśca itare tu tadviparītāḥ tadvacca doṣā api tatrānyaparivārā vyādhayo dvividhāḥ purogāmino'nugāminaśca teṣvādyāḥ pūrvarūpasaṃjñā upadravāstvitare tān yathāyathameva vakṣyamāṇān upalakṣayet pradhānapraśame praśamo bhavati teṣām anupaśāmyato vā paścāttānupakramet tvaritaṃ vā balavantam upadravaṃ pradhānāvirodhena sa hi pīḍākarataro bhavati vyādhiparikliṣṭadehatvāt pramehapiḍikādivat tathānyaḥ pradhāna eva rogo'nyasya heturbhavati yathā jvaro raktapittasya raktapittaṃ vā jvarasya tau śvāsasya plīhā jaṭharasya tacchvayathoḥ arśāṃsi gulmodarātisāragrahaṇīnām pratiśyāyaḥ kāsajvarayoḥ tau kṣayasya kṣayaḥ śoṣasya ekaścāpacāro nimittamekasya vyādheḥ bahūnāṃ ca tathā bahavaḥ tadvadekaṃ liṅgam evameva praśame'bhyupāyastathā sa evānyasya prakope tasmāttānavahitaḥ samyagāgamādibhiḥ parīkṣeta tatrāgamato rogamevamevaṃ prakopanamevaṃ yonimevamātmānam evam adhiṣṭhānamevaṃ vedanamevaṃ rūpaśabdagandharasasparśam evaṃ pūrvarūpamevamupadravamevaṃ vṛddhisthānakṣayānvitamevam udarkam evaṃnāmānam tasminniyaṃ pratīkārasya pravṛttiranyathā nivṛttiḥ pratyakṣatastvāturasya yathāsvamindriyair varṇasaṃsthānapramāṇopacayachāyāviṇmūtracharditādhikyamantrakūjanamaṅgulyādisaṃdhisphuṭanaṃ dehaśakṛdvraṇādigandhaṃ suptaśītoṣṇastambhasaṃspandaślakṣṇakharasparśaṃ ca prakṛtivikṛtibhuktam āsyarasaṃ tu praśnena tathā suchardaduśchardatvaṃ mṛdukrūrakoṣṭhatāṃ svapnadarśanamabhiprāyaṃ janmāmayapravṛttinakṣatradviṣṭeṣṭasukhaduḥkhāni ca tathā vayaḥ pratyakṣeṇa ca anumānatastu yūkāpasarpaṇena śarīrasya vairasyaṃ makṣikopasarpaṇena mādhuryaṃ tathāgniṃ jaraṇaśaktyā balaṃ vyāyāmaśaktyā gūḍhaliṅgaṃ vyādhimupaśayānupaśayato doṣapramāṇam upacāraviśeṣeṇāyuṣaḥ kṣayaṃ riṣṭaiḥ prakṛtisattvasārasātmyabalāny anuśīlaneneti jñānabuddhipradīpena yo nāviśati yogivat āturasyāntarātmānaṃ na sa rogāṃścikitsati dvāvimau vyādhitau vyādhisvarūpasyāprakāśakau tadyathaiko guruvyādhiḥ sattvadehabalāśrayāt laghuvyādhivadābhāti laghuvyādhistato'nyathā bāhyāvayavamātreṇa tayormuhyati bāliśaḥ tato'lpamalpavīryaṃ vā viparītamato'thavā pathyaṃ viparyaye yuñjan prāṇānmuṣṇāti rogiṇām jñānāṃśena na hi jñānaṃ kṛtsne jñeye pravartate bubhutseta bhiṣak tasmāttattvaṃ tantrānuśīlanāt abhiyuktastu satataṃ sarvamālocya sarvathā na jātu skhalati prājño viṣame'pi kriyāpathe āganturanveti nijaṃ vikāraṃ nijastathāgantumatipravṛddham tatrānubandhaṃ prakṛtiṃ ca samyak jñātvā tataḥ karma samārabheta athāto bheṣajāvacāraṇīyamadhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ iti smāhurātreyādayo maharṣayaḥ bheṣajamavacārayan prāgeva tāvadāturaṃ parīkṣeta kasminnayaṃ deśe jātaḥ saṃvṛddho vyādhito vā tasmiṃśca deśe manuṣyāṇāmidamāhārajātamidaṃ vihārajātametāvadbalam evaṃvidhaṃ sattvamevaṃvidhaṃ sātmyamiyaṃ bhaktirime vyādhayo hitamidamahitamidamiti prāyograhaṇena kena vā nidānaviśeṣeṇāsya kupito doṣo doṣasya hyekasyāpi bahavaḥ prakope hetavaḥ tasmādyathāsvalakṣaṇaiḥ karmabhiśca buddhyāpi doṣamevamavagamayet tadyathā kimāhāreṇa kupito vāyuḥ kiṃ vihāreṇa tathā rūkṣeṇa laghunā śiśireṇa vā sāhasena vegarodhena vā bhayena śokena veti
Cite this

Notice an error, a missing source, or a date that should be revised? Suggest a correction. Every amendment enters the scholar moderation queue with the contributor cited.

URN · urn:vamshanidhi:scripture:01KTK3JXC7XJW255KV5T362C2Q

वंशनिधि

Civilization memory · Federated · Established 2026

Vamshanidhiवंशनिधिvamshanidhi.in

As of 2026-05-24 · Provenance: self-published

Aṣṭāṅgasaṃgraha · Manuscript · Vamshanidhi