Jaiminigṛhyasūtra

atha agnim praṇeṣyan prāñc udañcam pravaṇam abhyukṣya sthaṇḍilam lakṣaṇam kuryāt madhye prāñcam rekhām ullikhya udañcam ca saṃhitām paścāt tisraḥ madhye prācyaḥ abhyukṣya agnim pratiṣṭhāpayet bhūḥ bhuvaḥ svar iti lakṣaṇa āvṛt eṣā sarvatra atha atas pākayajñān vyākhyāsyāmaḥ hut…

1. Canonsutratextual
2. AttributionThe Digital Corpus of Sanskrit (DCS), Oliver Hellwigtextual
3. SourceUpstream TEI document · san · Latnpublished primary

atha agnim praṇeṣyan prāñc udañcam pravaṇam abhyukṣya sthaṇḍilam lakṣaṇam kuryāt madhye prāñcam rekhām ullikhya udañcam ca saṃhitām paścāt tisraḥ madhye prācyaḥ abhyukṣya agnim pratiṣṭhāpayet bhūḥ bhuvaḥ svar iti lakṣaṇa āvṛt eṣā sarvatra atha atas pākayajñān vyākhyāsyāmaḥ hutaḥ ahutaḥ prahutaḥ prāśitaḥ iti teṣām eka agnau homaḥ nitye yajñopavīta udaka ācamane darśa pūrṇamāsa tantrāḥ svatantrāḥ _ dakṣiṇatas agneḥ pūrṇa pātram upanidadhāti sruvam ca apām pūrṇam uttaratas agneḥ idhmābarhiḥ devasya tvā savituḥ prasave aśvinoḥ bāhubhyām pūṣṇaḥ hastābhyām prokṣāmi iti prokṣitam upakﾱptam bhavati sakṛt yajuṣā dvis tūṣṇīm khādiraḥ pālāśaḥ vā idhmaḥ tad alābhe vibhītaka tilvaka bādhaka nimba rājavṛkṣa śalmali aralu dadhittha kovidāra śleṣmātaka varjam sarva vanaspatīnām idhmaḥ kuśa alābhe śūkatṛṇa śara śīrya balbaja mutava nala śuṇṭha varjam sarva tṛṇāni śuklāḥ sumanasaḥ tāsām alābhe japā rūpakā kutthā bhaṇḍī kuraṇḍaka varjam gandhavatyaḥ _ sarva varṇāḥ catasraḥ ājya prakṛtayaḥ bhavanti ūdhanyam _ vāhyam _ dadhi _ payaḥ _ paścāt agneḥ ācamanam tris ācāmet dvis parimṛjet sakṛt upaspṛśet pādau abhyukṣya śiraḥ ca śīrṣaṇyān prāṇān upaspṛśet apaḥ upaspṛśya paścāt agneḥ upasamāhitasya upaviśya dakṣiṇena pāṇinā bhūmim ārabhya japati idam bhūmyāḥ bhajāmahe idam bhadram su maṅgalam _ sapatnān bādhasva anyeṣām vinda te dhanam iti vasu antam rātriḥ ced imam stomyena tṛcena agnim parisamūhet ādyayā _ tris prastaram upasaṃgṛhya pratidiśam paristṛṇāti dakṣiṇa purastāt upakramya agraiḥ mūlāni chādayan paścāt _ upastīrya ulapa rājibhyām upaharet dakṣiṇa uttaraḥ saṃdhiḥ prastarāt pavitre gṛhṇāti prādeśamātre same apraśīrṇāgre anantargarbhe aṅguṣṭhenopakaniṣṭhikayā ca dhārayann anakhena chinatti pavitre stho vaiṣṇavyāviti trir ūrdhvam adbhir anumārjayed viṣṇor manasā pūte stha iti sakṛd yajuṣā dvistūṣṇīm pātrasyopariṣṭāt pavitre dhārayann ājyam āsicyottareṇāgnim aṅgārānnirūhya teṣvadhiśrityāvadyotya darbhataruṇābhyāṃ pratyasya triḥ paryagni kṛtvodagudvāsya pratyūhyāṅgārān udagagrābhyāṃ pavitrābhyāṃ trir utpunātyājyaṃ ca haviśca praṇītāśca sruvaṃ ca devastvā savitotpunātvacchidreṇa pavitreṇa vasoḥ sūryasya raśmibhir iti devo va iti praṇītāḥ punar āhāram ājyasya sakṛd yajuṣā dvistūṣṇīm uttarato 'gneḥ praṇītāḥ praṇīya darbhaiḥ pracchādya dakṣiṇato 'gneḥ prastaraṃ nidhāya prastarasyopariṣṭāt pavitre nidhāya virūpākṣaṃ japaty oṃ tapaśca tejaśca satyaṃ cātmā ca dhṛtiśca dharmaśca sattvaṃ ca tyāgaśca brahmā ca brahma ca tāni prapadye tāni mām avantu bhūr bhuvaḥ svar oṃ mahāntam ātmānam adhyārohāmi virūpākṣo 'si dantāñjistasya te śayyā parṇe gṛhā antarikṣe te vimitaṃ hiraṇmayaṃ tad devānāṃ hṛdayānyayasmaye kumbhe antaḥ saṃnihitāni tāni balabhūśca baladhā ca rakṣa ṇo mā pramadaḥ satyaṃ te dvādaśa putrāste tvā saṃvatsare saṃvatsare kāmapreṇa yajñena yājayitvā punar brahmacaryam upayanti tvaṃ devānāṃ brāhmaṇo 'syahaṃ manuṣyāṇāṃ brāhmaṇo vai brāhmaṇam upadhāvati taṃ tvopadhāvāmi japantaṃ mā mā pratijāpsīr juhvantaṃ mā mā pratihauṣīḥ kurvantaṃ mā mā pratikārṣīstvāṃ prapadye tvayā prasūta idaṃ karma kariṣyāmi tanme samṛdhyatāṃ virūpākṣāya dantāñjaye brahmaṇaḥ putrāya jyeṣṭhāya śreṣṭhāyāmoghāya karmādhipataye nama iti sruvam praṇītāsu praṇīya niṣṭapya darbhaiḥ saṃmṛjya sammārgān abhyukṣya agnau ādhāya dakṣiṇam jānu ācya amedhyam _ kiṃcid ājye avapadyeta ghuṇaḥ tryambakā makṣikā pipīlikā iti ā pañcabhyaḥ uddhṛtya abhyukṣya utpūya juhuyāt paridhīn paridadhāti madhyamam sthavīyasam paścāt dīrgham madhyamam dakṣiṇatas kanīyasam uttaratas saṃspṛṣṭān dakṣiṇatas agneḥ apām kośam ninayati adite anumanyasva iti anumate anumanyasva iti paścāt sarasvante anumanyasva iti uttaratas devaiḥ savitar prasuva iti tris pradakṣiṇam agnim pariṣiñcan devaiḥ savitar prasuva yajñam prasuva yajñapatim bhagāya divyaḥ gandharvaḥ keta pūḥ ketam naḥ punātu vācaspatiḥ vācam naḥ svadatu iti sakṛt yajuṣā dvis tūṣṇīm atha idhmam ādāya sruveṇa ājyam gṛhītvā abhighārya agnau abhyādadhāti ayam te idhmaḥ ātmā jātavedaḥ tena vardhasva ca idhyasva ca inddhi vardhaya ca asmān prajayā paśubhiḥ brahmavarcasena annādyena samedhaya _ iti manasā āghārau juhoti saṃtatam akṣṇayā prajāpataye _ iti uttaram paridhi saṃdhim anvavahṛtya sruvam indrāya _ iti dakṣiṇam paridhi saṃdhim anvavahṛtya āghārau hutvā ājya bhāgau juhoti agnaye _ iti uttaratas somāya _ iti dakṣiṇatas tau antareṇa āhuti lokaḥ bhūḥ _ bhuvaḥ _ svar _ bhūḥ bhuvaḥ svar svāhā iti agnaye agnīṣomābhyām iti paurṇamāsyām agnaye indra agnibhyām iti amāvāsyāyām uttarapūrvām āhutim juhoti an abhijuhvat āhuti āhutim pratyañcam sauviṣṭakṛta sthānāt nityaḥ agniḥ purastāt sviṣṭakṛt ante anyatra vapā homa ājya homābhyām na sviṣṭakṛtam pratyabhighārayati sruve sakṛt ājyam upastṛṇāti dvis haviṣaḥ avadyati sakṛt ājyena abhighārya pratyabhighārayati aṅguṣṭhena aṅgulibhyām ca māṃsa saṃhitābhyām dvis haviṣaḥ avadyati dvis ājyena abhighārya pratyabhighārayati jāmadagnyānām tat hi pañcāvattam bhavati aṅgulyā tṛṇa kūrcena _ eṣā homa āvṛt sarvatra sapavitraṃ prastaram ādatte tasyāgrāṇi sruve 'nakti divyaṅkṣveti madhyam ājye 'ntarikṣe 'ṅkṣveti mūlāni haviṣi pṛthivyām aṅkṣveti prastarāt tṛṇaṃ nirasyatyāyuṣe tveti prastaram agnāvanupraharatyagnaye 'numataye svāheti paścāt tṛṇam anupraharati dviṣantaṃ me 'bhidhehi taṃ caiva pradaha svāheti ghṛtenāktāḥ samidha ādadhāti samṛddhyai svāheti bhūmim ārabhya śīrṣaṇyān prāṇān upaspṛśet apa upaspṛśya dvādaśa prāyaścittāhutīr juhotyākūtyai svāhā kāmāya svāhā samṛddhyai svāhā ṛcā stomaṃ samardhaya gāyatreṇa rathaṃtaraṃ bṛhad gāyatravartani svāhā ud u tyaṃ jātavedasaṃ devaṃ vahanti ketavaḥ dṛśe viśvāya sūryaṃ svāhā citraṃ devānām udagād anīkaṃ cakṣur mitrasya varuṇasyāgneḥ āprā dyāvāpṛthivī antarikṣaṃ sūrya ātmā jagatastasthuṣaśca svāhā ud vayaṃ tamasas pari svaḥ paśyanto jyotir uttaram devaṃ devatrā sūryam aganma jyotir uttamaṃ svāhā prajāpate na tvad etānyanyo viśvā jātāni pari tā babhūva yatkāmāste juhumastanno 'stu vayaṃ syāma patayo rayīṇāṃ svāhā bhūḥ svāhā bhuvaḥ svāhā svaḥ svāhā bhūr bhuvaḥ svaḥ svāheti athāstīrṇān darbhān ānīya praṇītānāṃ ca sruvasya copariṣṭāt kṛtvāpasrāvayañ japati sad asi sanme bhūyāḥ sarvam asi sarvaṃ me bhūyāḥ pūrṇam asi pūrṇaṃ me bhūyā akṣitam asi mā me kṣeṣṭhā iti pratidiśam apa utsiñcati prācyāṃ diśi devā ṛtvijo mārjayantām iti prācīnāvītī dakṣiṇasyāṃ diśi māsāḥ pitaro mārjayantām iti yajñopavītī bhūtvāpa upaspṛśya pratīcyāṃ diśi gṛhāḥ paśavo mārjayantām ityudīcyāṃ diśyāpa oṣadhayo vanaspatayo mārjayantām ityūrdhvāyāṃ diśi yajñaḥ saṃvatsaro yajñapatir mārjayantām iti samudraṃ vaḥ prahiṇomīty apo ninīya samudraṃ vaḥ prahiṇomyakṣitāḥ svāṃ yonim api gacchata ariṣṭā asmākaṃ vīrāḥ santu mā parāseci naḥ svam iti yad apsu te sarasvatītyaṅguṣṭhenopakaniṣṭhikayā cākṣiṇī vimṛjed yad apsu te sarasvati goṣvaśveṣu yanmadhu tena me vājinīvati mukham aṅdhi sarasvatīti darbhān paridhīṃścāgnāvādhāya vāmadevyena śāntiṃ kṛtvā triḥ paryukṣet sahaviṣkaṃ pradakṣiṇam anvamaṃsthāḥ prāsāvīr iti mantrān saṃnamayet pūrṇapātram upanihitaṃ sā dakṣiṇā yathāśraddhadakṣiṇāḥ pākayajñāḥ pūrṇapātraṃ vā puṃsavanam tṛtīye māsi anyatra gṛṣṭeḥ ghṛte carum śrapayitvā pṛṣadājyam _ sthālīpāka vat saṃskṛtya puruṣasūktena juhuyāt māṣau ca yavam ca pulliṅgam kṛtvā dadhi drapseṇa enām prāśayet prajāpatiḥ puruṣaḥ parameṣṭhī saḥ me putram dadātu āyuṣmantam yaśasvinam saha patinā jīvasūḥ bhūyāsam iti nyagrodha śuṅgam phalābhyām upahitam śukla raktābhyām sūtrābhyām grathitvā kaṇṭhe dhārayet dhruva kumārāya iti ācakṣate vāsaḥ dakṣiṇā athāto nāndīmukhebhyaḥ pitṛbhyaḥ pūrvedyur vyākhyāsyāmaḥ āpūryamāṇapakṣe puṇye nakṣatre śvaḥ kariṣyāmīti śvo bhūte vānnaṃ saṃskṛtya śucīn śrotriyān brāhmaṇān anumantrayate śuciḥ śuklam anārdram ācchādya yajñopavītī apa ācamya catuḥśuklān balīn harati dadhi taṇḍulāḥ surabhi śuklāḥ sumanasa iti agnyāyatane prāgagrān darbhān saṃstīryāgnaye somāya prajāpataye viśvebhyo devebhya ṛṣibhyo bhūtebhyaḥ pitṛbhyaḥ sarvābhyo devatābhyo nama iti haviṣyam annaṃ brāhmaṇebhyaḥ pradāya dadhnā māṣamatsyamāṃsabhakṣyāśanair ityaparam atha catuṣṭayam ādāya vrīhiyavapuṣpasarṣapāṇīti saha tair evodakumbham ādāya manaḥ samādhīyatāṃ prasīdantu bhavanta ityuktvā sapraṇavaṃ nāndīmukhāḥ pitaraḥ prīyantām ityevam yathārtham itare pratibrūyuḥ sīmantonnayanaṃ caturthe māsi ṣaṣṭhe 'ṣṭame vā pūrvapakṣe puṇye nakṣatre hastottarābhir vā kuryāt tilamudgamiśraṃ sthālīpākaṃ śrapayitvānvārabdhāyāṃ juhuyānmahāvyāhṛtibhir hutvā prājāpatyayā ca athaināṃ paścād agner bhadrapīṭha upaveśyairakāyāṃ vāhatottarāyāṃ tasyai triḥ śuklayā śalalyā prāṇasaṃmitaṃ sīmantaṃ kuryāc chuklenā mūrdhnaḥ prāṇāya tvāpānāya tvā vyānāya tveti athāsyā dakṣiṇaṃ keśāntaṃ sragbhir alaṃkṛtya tathottaraṃ hiraṇyavatīnām apāṃ kāṃsyaṃ pūrayitvā tatrainām avekṣayan pṛccheddhiṃ bhūr bhuvaḥ svaḥ kiṃ paśyasīti parā pratyāha prajāṃ paśūn saubhāgyaṃ mahyaṃ dīrgham āyuḥ patyur iti vāso dakṣiṇā hiraṇyaṃ vā kumāre jāte jātakarma prāk stanaprāśanād vrīhiṃ ca yavaṃ ca jātarūpeṇāvaghṛṣyedam annam iti prāśayed idam annam ayaṃ rasa idaṃ prāṇenāmṛtaṃ saha pṛthivī te mātā dyauḥ pitā jīvāhi śaradaḥ śataṃ paśyāhi śaradaḥ śatam iti athainam abhimantrayate 'ṅgādaṅgāt sambhavasi hṛdayād adhi jāyase ātmā vai putranāmāsi sa jīva śaradaḥ śataṃ paśyāhi śaradaḥ śatam iti athainaṃ paridadātyahne tvā paridadāmy ahastvā rātryai paridadātu rātris tvāhorātrābhyāṃ paridadātv ahorātrau tvārdhamāsebhyaḥ paridattām ardhamāsāstvā māsebhyaḥ paridadatu māsāstvartubhyaḥ paridadatv ṛtavastvā saṃvatsarāya paridadatu saṃvatsarastvā jarāyai mṛtyave paridadātviti ko 'si katamo 'sītyāha saṃ māsaṃ praviśāsāviti athāsya guhyaṃ nāma dadāti vedo 'sīti athāsya mūrdhānam upajighratyaśmā bhava paraśur bhava hiraṇyam astṛtaṃ bhava paśūnāṃ tvā hiṃkāreṇābhijighrāmīti evam eva pravāsād etya putrāṇāṃ mūrdhānam upajighrati phalīkaraṇamiśrān sarṣapān daśarātram agnau juhuyāt śaṇḍāyeti dvābhyāṃ śaṇḍāya markāyopavīrāya śauṇḍikera ulūkhalo malimluco duṇāśi cyavano naśyatād itaḥ svāhā ālikhan vilikhann animiṣan kiṃvadanta upaśrutir aryamṇaḥ kumbhī śatruḥ pātrapāṇir nipuṇahāntrīmukhaḥ sarṣapāruṇo naśyatād itaḥ svāheti daśarātraṃ dampatī sūtakau bhavataḥ tasyānte snātvotthānam athāto nāmakarma pūrvapakṣe puṇye nakṣatre dvādaśyāṃ vā pitā nāma kuryād ācāryo vā tam ahatena vāsasā samanuparigṛhya pitāṅkenāsīta tasya nāmadheyaṃ dadyād dvyakṣaraṃ caturakṣaraṃ vā ghoṣavadādy antarantastham anunakṣatram anudaivatam anunāmātaddhitam ākārāntaṃ striyai yathārthaṃ vā kumārayajñeṣu ca nakṣatraṃ nakṣatradaivataṃ tithim iti yajate aṣṭāvanyā juṣṭā devatā yajate 'gnidhanvantariprajāpatim indraṃ vasūn rudrān ādityān viśvān devān ityetāsu sviṣṭāsu sarvā devatā abhīṣṭā bhavanti athātaḥ prāśanakarma pūrvapakṣe puṇye nakṣatre brāhmaṇān bhojayitvā haviṣyam annaṃ prāśayed annapate 'nnasya no dehy anamīvasya śuṣmiṇaḥ pra pradātāraṃ tāriṣa ūrjaṃ no dhehi dvipade śaṃ catuṣpada iti tṛtīye saṃvatsare jaṭāḥ kurvīta garbhatṛtīya ityeke udagayane pūrvapakṣe puṇye nakṣatre brāhmaṇān svasti vācyāparāhṇe 'gniṃ praṇayitvā dakṣiṇato 'gneścatvāri pūrṇapātrāṇi nidadhyād vrīhiyavānām abhitaḥ madhye tilamāṣāṇām ācāntodake 'nvārabdhe juhuyāt mahāvyāhṛtibhir hutvā virūpākṣeṇātra pañcamīṃ juhoti sarvauṣadhībhi sphāṇṭam udakam ānayanti vrīhiyavāstilamāṣā ityetat sarvauṣadham āyam agāt savitā kṣureṇeti kṣuram ādatta āyam agāt savitā kṣureṇa viśvair devair anumato marudbhiḥ sa naḥ śivo bhavatu viśvakarmā yūyaṃ pāta svastibhiḥ sadā na iti uṣṇena vāya udakenehītyudakam ādatta uṣṇena vāya udakenehyaditiḥ keśān vapatviti āpa undantu jīvasa iti dakṣiṇaṃ keśāntam abhyundyād āpa undantu jīvase dīrghāyuṣṭvāya varcasa iti tasmiṃstisro darbhapiñjūlīr upadadhātyekāṃ vā dhārayatu prajāpatir iti dhārayed dhārayatu prajāpatiḥ punaḥ punaḥ suvaptavā iti ūrdhvaṃ trir ādarśena spṛṣṭvā yena dhāteti kṣureṇa chindyād yena dhātā bṛhaspater agner indrasya cāyuṣe 'vapat tena ta āyuṣe vapāmi suślokyāya svastaya iti yena tat prajāpatir marudbhyo gṛhamedhibhyo 'vapat tena ta āyuṣe vapāmi suślokyāya svastaya iti yena bhūyaś carāty ayaṃ jyok ca paśyāti sūryam tena ta āyuṣe vapāmi suślokyāya svastaya ityevaṃ paścāt tathottarataḥ pratimantraṃ keśāṃśca darbhapiñjūlīśeṣāṃścānaḍuhe gomaye 'bhūmispṛṣṭe nidadhyād brāhmaṇasya purastāt paścād itarayor varṇayoḥ yat kṣureṇeti nāpitāya kṣuraṃ prayacched yat kṣureṇa mamlā vaptrā vapasi nāpitāṅgāni śuddhāni kurvāyur varco mā hiṃsīr nāpiteti yathaiṣāṃ gotrakalpaḥ kulakalpo vā āplute prāyaścittīr juhuyāt āvṛtaiva striyāḥ kuryād amantram samantraṃ cet paścājjuhuyāt athāsya mūrdhānam ārabhya japati triyāyuṣaṃ kaśyapasya jamadagnes triyāyuṣaṃ yad devānāṃ triyāyuṣaṃ tat te astu triyāyuṣam iti dhānyapalvale goṣṭhe vā keśānnikhanet kuśalīkartā pūrṇapātrāṇi haret gaur dakṣiṇā saptame brāhmaṇam upanayīta pañcame brahmavarcasakāmaṃ navame tvāyuṣkāmam ekādaśe kṣatriyaṃ dvādaśe vaiśyam nāti ṣoḍaśam upanayīta prasṛṣṭavṛṣaṇo hyeṣa vṛṣalībhūto bhavatīti tata enaṃ snātam alaṃkṛtam āktākṣaṃ kṛtanāpitakṛtyam ānayanti tam ahatena vāsasā paridadhīta parīmaṃ someti yathāvarṇam parīmaṃ soma brahmaṇā mahe śrotrāya dadhmasi yathemaṃ jarimā ṇa yāj jyok śrotre adhi jāgarāj jīvāhi śaradaḥ śataṃ paśyāhi śaradaḥ śatam iti parīmam indra brahmaṇā mahe rāṣṭrāya dadhmasi yathemaṃ jarimā ṇa yāj jyok poṣe adhi jāgarāj jīvāhi śaradaḥ śataṃ paśyāhi śaradaḥ śatam iti athainaṃ paścād agneḥ prāṅmukham upaveśya yajñopavītinam ācārya ācāmayati ācāntam utthāpyottarato 'gneḥ prāco darbhān āstīrya teṣv akṣatam aśmānam atyādhāya tatrainaṃ dakṣiṇena pādenāśmānam adhiṣṭhāpayed imam aśmānam ārohāśmeva tvaṃ sthiro bhava dviṣantam apabādhasva mā ca tvā dviṣato vadhīd iti athainaṃ paścād agneḥ prāṅmukham upaveśyottarata ācāryo 'nvārabdhe juhuyānmahāvyāhṛtibhir hutvā devāhutibhiśca saṃpātam āsye bhūr ṛcaḥ svāheti pratimantram bhūr ṛcaḥ svāhā bhuvo yajūṃṣi svāhā svaḥ sāmāni svāheti prāśitam ācāntam utthāpya namo vātāyetyenaṃ pradakṣiṇam agniṃ pariṇayennamo vātāya namo astvagnaye namaḥ pṛthivyai nama oṣadhībhyo namo vo 'dṛṣṭāya bṛhate karomīti adhigantar adhigaccha pradātaḥ prayacchāsāvamuṣmai vedam iti athainaṃ paścād agneḥ prāṅmukham avasthāpya purastād ācāryaḥ pratyaṅmukhaḥ tāvañjalī kurutaḥ uttarata ācāryaḥ tam anyo 'dbhiḥ pūrayet nisrāveṇetarasya pūraṇam athainaṃ saṃśāsti brahmacaryam agām upa mā nayasveti ko nāmāsīti asāviti nāmadheyaṃ dadyāt tatrācāryo japati hiṃ bhūr bhuvaḥ svar āgantrā samaganmahi pra su martyaṃ yuyotana ariṣṭāḥ saṃcaremahi svasti caratād ayam iti athāsya dakṣiṇena hastena dakṣiṇaṃ hastaṃ gṛhṇātīndraste hastam agrabhīd dhātā hastam agrabhīt pūṣā hastam agrabhīt savitā hastam agrabhīd aryamā hastam agrabhīnmitrastvam asi dharmaṇāgnir ācāryastaveti prāṇānāṃ granthir asīti nābhideśam ārabhya japati prāṇānāṃ granthir asi mā visrasāmṛta mṛtyor antaraṃ kurviti dakṣiṇam aṃsam anvavamṛśya mayi vrata iti hṛdayadeśam ārabhya japati mayi vrate hṛdayaṃ te astu mama cittam anu cittaṃ te astu mama vācam ekavrato juṣasva bṛhaspatistvā niyunaktu mayīti athainaṃ paridadātyagnaye tvā paridadāmi vāyave tvā paridadāmi devāya tvā savitre paridadāmyadbhyastvauṣadhībhyaḥ paridadāmi sarvebhyastvā devebhyaḥ paridadāmi sarvebhyastvā bhūtebhyaḥ paridadāmyariṣṭyā iti athainaṃ saṃśāsti brahmacāryasi samidha ādhehy apo 'śāna karma kuru mā divā svāpsīr iti agnaye samidham āhārṣam iti ghṛtenāktāḥ samidha ādadhāti agnaye samidham āhārṣaṃ bṛhate jātavedase yathā tvam agne samidhā samidhyasa evam aham āyuṣā varcasā tejasā sanyā medhayā prajñayā prajayā paśubhir brahmavarcasenānnādyena dhanena samedhiṣīya svāhā apsarāsu yā medhā gandharveṣu ca yanmanaḥ daivī medhā manuṣyajā sā māṃ medhā surabhir juṣatāṃ svāhā bhūḥ svāhā bhuvaḥ svāhā svaḥ svāhā bhūr bhuvaḥ svaḥ svāheti iyaṃ duruktād iti mekhalām ābadhnīta iyaṃ duruktāt paribādhamānā varṇaṃ pavitraṃ punatī ma āgāt prāṇāpānābhyāṃ balam ābharantī svasā devī subhagā mekhaleyam ṛtasya goptrī tapasaḥ paraspī ghnatī rakṣaḥ sahamānā arātīḥ sā mā samantād abhiparyehi bhadre bhartāraste mekhale mā riṣāmeti mauñjīṃ brāhmaṇasya maurvīṃ rājanyasya muñjamiśrāṃ tāmalīṃ vaiśyasya mauñjīṃ vā sarveṣām atha paridhānāni kṣaumaṃ vā śāṇaṃ vāntaraṃ brāhmaṇasyaiṇeyam uttaraṃ rauravaṃ rājanyasyājaṃ vaiśyasyaiṇeyaṃ vā sarveṣām svastyayano 'sīti daṇḍaṃ prayacchet prāṇasaṃmitam pālāśaṃ brāhmaṇasya bailvaṃ brahmavarcasakāmasya naiyagrodhaṃ rājanyasyaudumbaraṃ vaiśyasya pālāśaṃ vā sarveṣām mātaraṃ prathamaṃ bhikṣetāthānyāḥ suhṛdaḥ bhavatpūrvayā brāhmaṇo bhikṣeta bhavati bhikṣāṃ dehīti bhavanmadhyamayā rājanyo bhikṣāṃ bhavati dehīti bhavadantyayā vaiśyo dehi bhikṣāṃ bhavatīti kṣāṃ ca hiṃ ca na vardhayet bhavatpūrvayā vā sarve prāyaścittaṃ ced utpadyeta jīvā stha jīvayata metyenam apa ācāmayejjīvā stha jīvayata māpo nāma sthāmṛtā nāma stha svadhā nāma stha tāsāṃ vo bhukṣiṣīya sumatau mā dhatta śivā me bhavata namo vo 'stu mā mā hiṃsiṣṭeti bhaikṣam upanyāhṛtam ūrdhvaṃ trirātrāt sāvitrīṃ prabrūyāt tad ahar vā paścād agneḥ paccho 'rdharcaśaḥ sarvām iti anūcya vedam ārabhyāgne vratapata iti ghṛtenāktāḥ samidha ādadhāti agne vratapate vrataṃ cariṣyāmi tacchakeyaṃ tanme rādhyatāṃ svāhā vāyo vratapate vrataṃ cariṣyāmi tacchakeyaṃ tanme rādhyatāṃ svāhā āditya vratapate vrataṃ cariṣyāmi tacchakeyaṃ tanme rādhyatāṃ svāhā vratānāṃ vratapate vrataṃ cariṣyāmi tacchakeyaṃ tanme rādhyatāṃ svāheti tad etad vratādeśanaṃ sarvatra vratasamāptāvagne vratapate vratam acāriṣaṃ tad aśakaṃ tanme 'rādhi svāheti mantrān saṃnamayet athainaṃ saṃśāsti brahmacāryācāryādhīnaḥ praśānto 'dhaḥśāyī daṇḍamekhalājinajaṭādhārī stryanṛtamadhumāṃsagandhamālyavarjī bhaveti trirātram akṣārālavaṇāśī ūrdhvaṃ trirātrāt prācīṃ vodīcīṃ vā diśam upaniṣkramya palāśaṃ gatvā vyāhṛtibhir abhyajya sthālīpākeneṣṭvā yajñopavītaṃ daṇḍam ityudasya pratyeyāt gaur dakṣiṇā sāyaṃ prātar udakānte pūto bhūtvā sapavitro 'dbhir mārjayetāpohiṣṭhīyābhis tisṛbhis tarat sa mandī dhāvatīti catasṛbhir vāmadevyam ante śucau deśe darbheṣvāsīno darbhān dhārayamāṇaḥ pratyaṅmukho vāgyataḥ saṃdhyāṃ manasā dhyāyed ā nakṣatrāṇām udayāt uditeṣu nakṣatreṣu trīn prāṇāyāmān dhārayitvā sāvitrīṃ sahasrakṛtva āvartayet śatakṛtvo vā daśāvaram athāgnim upatiṣṭhate 'gne tvaṃ no antama iti atha varuṇam upatiṣṭhate tvaṃ varuṇa uta mitra iti etayaivāvṛtā prātaḥ prāṅmukhas tiṣṭhann athādityam upatiṣṭhata ud vayaṃ tamasas parīti atha mitram upatiṣṭhate pra mitrāya prāryamṇa iti sa yadi sūryābhyuditaḥ sūryābhinimrukto vā taccheṣaṃ sāvitrīṃ manasā dhyāyet saiva tatra prāyaścittiḥ śrāvaṇyām upākaraṇam prauṣṭhapadyām _ hastena trīn prāṇāyāmān āyamya ācamya sarve purastājjapam japanti saha naḥ astu saha naḥ bhunaktu saha naḥ vīryavat astu mā vidviṣāmahe sarveṣām naḥ vīryavat astu iti tebhyaḥ sāvitrīm prabrūyāt yathā upanayane manasā sāmasāvitrīm ca somam rājānam iti āditas chandāṃsi adhītya yathārtham akṣata dhānānām dadhinas ca nava āhutīḥ juhoti ṛṣīn devān chandāṃsi ṛcaḥ yajūṃṣi sāmāni ṛcam sām yajāmahe sadasaspatim adbhutam medhā kāram iti etāsām eva pūrvābhiḥ ṣaḍbhiḥ pūrvam tarpayet ācāryam ācāryān ca jaiminim talavakāram sātyamugram rāṇāyanam durvāsasam ca bhāgurim gauruṇḍim gaurgulavim bhagavantam aupamanyavam kāraḍim sāvarṇim gārgyam vārṣagaṇyam daivantyam iti etān trayodaśa dhānāvantam dadhikrāvṇaḥ iti etābhyām abhimantrya havis śeṣam prāśya prāhṇe pradhīyate āgneye samāpte ajaḥ aindre meṣaḥ gauḥ pāvamāne parvadakṣiṇā sabrahmacāriṇaḥ ca upasametān bhojayet sāvitram ahar kāṅkṣante utsarge ca pakṣiṇīm rātrim na māṃsam aśnīyāt na śrāddham na lomāni saṃhārayet na striyam upeyāt ṛtau jāyām upeyāt varṣāśaradikam etat vratam ardha māsam iti eke taiṣīm utsargaḥ vedeṣu yathāsvam viśramantām chandāṃsi catur uttarāṇi śivena naḥ dhyāyantu iti utsṛjya adhyāya anadhyāyau vratāni ca anupālayantaḥ yathāsvam vedam adhīyīran atas ūrdhvam abhreṣu na adhīyate gaudānika vrātika aupaniṣadāḥ saṃvatsarāḥ teṣu sāyam prātar udaka upasparśanam na an upaspṛśya bhojanam prātar sāyam upaspṛśya ā samidh ādhānāt araṇyāt samidham āhṛtya ādadhyāt āditya vrātikaḥ saṃvatsaraḥ eka vāsāḥ na yuktam ārohet ādityam na antardadhīta chattreṇa mahīm āsana śayanābhyām upānadbhyām ca na ūrdhvam jānuvoḥ apaḥ prasnāyāt anyatra ācārya vacanāt vrātike vrata parva āditya vrātike śukriyāṇi aupaniṣade upaniṣadam śrāvayet dvādaśa mahānāmnikāḥ saṃvatsarāḥ nava ṣaṣ trayaḥ iti vikalpāḥ saṃvatsaram iti eke pitrā _ śrutāḥ mahānāmnyaḥ saṃvatsaram brahmacaryam caret śukla eka vāsāḥ vratam tu bhūyaḥ tiṣṭhet divā atha āsīta naktam tasya kṛṣṇe bhojana ācchādane bhavate iti eke śuklam ca eva paridadhyāt rāga doṣāt na kṛṣṇam sarvāsu apsu upaspṛśet ap uktāḥ śakvaryaḥ iti nāvā na prasnāyāt prāṇa saṃśaye tu upaspṛśet ubhayatas api _ gāḥ pāyayet paśu uktāḥ śakvaryaḥ iti varṣam na antardadhīta chattreṇa _ varṣam niṣkrāmet evam asya carataḥ kāma varṣī parjanyaḥ bhavati brahmacarya ante eka rātram upoṣitaḥ araṇyam gatvā śaivala miśrāṇām apām kāṃsam pūrayitvā tam upaveśya samanuparigṛhya nimīlitam tisraḥ stotriyāḥ upagāyet sa purīṣāḥ ahatena vāsasā mukham asya pariṇahyet pradakṣiṇam uda pātram dhārayan tiṣṭhet ahar śeṣam rātrim āsīta vāgyataḥ śvas bhūte araṇyam gatvā agnim upasamādhāya vatsam upānvānīya vāsaḥ udveṣṭayet udyamya kāṃsam apaḥ abhivīkṣe iti vīkṣet svar abhivīkṣe iti ādityam jyotiḥ abhivīkṣe iti agnim paśum abhivīkṣe iti vatsam _ anyāḥ yanti iti apaḥ prasicya vāsaḥ kāṃsam vatsam iti ācāryāya upaharet sthālīpākāt viśvāmitra indrau mahānāmnīḥ ca yajate iti ācāryam sa pariṣaṭkam bhojayet gauḥ dakṣiṇā dvādaśa varṣāṇi vedabrahmacaryam jananāt prabhṛtītyeke yāvadadhyayanaṃ vā sadā sāye samidādhānam sāyaṃ prātar bhaikṣacaraṇam dve trivṛtī varjayet trivṛtaṃ ca maṇiṃ triguṇe copānahau ṣoḍaśe godānakaraṇam tat keśāntakaraṇam ityācakṣate cauḍakaraṇena mantrā vyākhyātāḥ upanayanena vratadeśanam na tviha niyuktam ahataṃ vāsaḥ sarvāṇi lomanakhāni vāpayet śikhāvarjam ityaudgāhamanir uptakeśaḥ snāyāt vanaspater iti vanaspatīnāṃ snānīyena tvacam unmṛdnīte vanaspatestvag asi śodhani śodhaya mā tāṃ tvābhihare dīrghāyuṣṭvāya varcasa iti vanaspatīnāṃ gandho 'sīti snātvānulepanena kurute vanaspatīnāṃ gandho 'si puṇyagandha puṇyaṃ me gandhaṃ kuru devamanuṣyeṣu taṃ tvābhihare dīrghāyuṣṭvāya varcasa iti vanaspatīnāṃ puṣpam asīti srajam ābadhnīte vanaspatīnāṃ puṣpam asi puṇyagandha puṇyaṃ me gandhaṃ kuru devamanuṣyeṣu taṃ tvābhihare dīrghāyuṣṭvāya varcasa iti ādarśo 'sītyādarśa ātmānaṃ vīkṣetādarśo 'sy ā mā dṛśyāsan devamanuṣyā ubhaye śobho 'si śobhāsam ahaṃ devamanuṣyeṣu roco 'si rocāsam ahaṃ devamanuṣyeṣviti apoddhṛtya srajam ādeśayeta uktā dharmāḥ saṃvatsareṣu gaur dakṣiṇā vedam adhītya vratāni caritvā brāhmaṇaḥ snāsyan sambhārān upakalpayate ahatam vāsaḥ erakām snānam anulepanam sumanasaḥ āñjanam ādarśam ahate vāsasī trivṛtam maṇim vaiṇavam daṇḍam śukle upānahau nāpitaḥ upakﾱptaḥ uttaratas upatiṣṭhati erakām āstīrya ahatena vāsasā udañc daśena pracchādya tatra enam prāc mukham upaveśya daṇḍam apsu pādayet dviṣatām vajraḥ asi iti mekhalām visraṃsayet ud uttamam iti tām ca eva apsu pādayet keśāntakaraṇena mantrāḥ vyākhyātāḥ parivāpanam ca śiraḥ agre vapate tatas śmaśrūṇi tatas itarāṇi aṅgāni anupūrveṇa keśa śmaśru loma nakhāni aśvatthasya mūle nikhanet udumbarasya _ apahataḥ mama pāpmā iti śīta uṣṇābhiḥ adbhiḥ hiraṇya antarhitābhiḥ enam snāpayet śivā naḥ śaṃtamā bhava su mṛḍīkā sarasvati mā te vyom saṃdṛśi iti rohiṇyām snāyāt prajāpateḥ vai etat nakṣatram prajāvān bhūyāsam iti mṛgaśirasi snāyāt somasya vai etat nakṣatram soma ijyā mām upanamet iti tiṣye snāyāt bṛhaspateḥ vai etat nakṣatram brahma bṛhaspatiḥ brahmavarcasī bhūyāsam iti haste snāyāt savituḥ vai etat nakṣatram savitṛ prasūtaḥ bhūyāsam iti anūrādhāsu snāyāt mitrasya vai etat nakṣatram mitrāṇām priyaḥ bhūyāsam iti śravaṇe snāyāt viṣṇoḥ vai etat nakṣatram yajñaḥ vai viṣṇuḥ yajñaḥ mām upanamet iti tam ahatena vāsasā paridadhīta _ imam somaiḥ iti savyam agre akṣi añjīta yaśasā mā iti atha dakṣiṇam trivṛtam maṇim kaṇṭhe pratimuñcate pālāśam svastyayana kāmaḥ svastyayanaḥ asi iti bailvam brahmavarcasa kāmaḥ brahmavarcasī bhūyāsam iti arkam annādya kāmaḥ arkavān anna ādaḥ bhūyāsam iti gandharvaḥ asi viśvāvasuḥ saḥ mām pāhi saḥ mām gopāya iti vaiṇavam daṇḍam upādatte upānahau ādadhīta netre sthaḥ nayatam mām iti dakṣiṇam agre pratimuñcate tasya vratāni bhavanti na a jāta lomnyā upahāsam icchet varṣati na dhāvet na upānahau svayam haret na phalāni svayam pracinvīta na pratisāyam grāma antaram vrajet na ekaḥ vṛṣalaiḥ saha na udapānam avekṣet na vṛkṣam ārohet na saṃkramam ārohet na an antardhāya āsīta na aparayā dvārā prapannam annam aśnīyāt na śuktam na dvis pakvam na paryuṣitam anyatra śāka māṃsa yava piṣṭa anna pṛthuka madhu ghṛtebhyaḥ na a narmaṇi haset na nagnaḥ snāyāt śuktāḥ vācaḥ na bhāṣeta janavādam kalahān ca varjayet trayaḥ snātakāḥ bhavanti iti ha sma āha aruṇiḥ gautamaḥ vidyāsnātakaḥ vratasnātakaḥ vidyāvratasnātakaḥ iti teṣām uttamaḥ śreṣṭhaḥ tulyau pūrvau snātvā ācāryam brūyāt madhuparkam me bhavān ānayatu iti ācārya kalpaḥ vai tasmai prāc mukhāya āsīnāya madhuparkam āharet viṣṭara pādya arghya ācamanīyāni ekaikam anupūrveṇa viṣṭaram adhyāste pādyena pādau prakṣālayate mayi śrīḥ śrayatām iti savyam pādam agre śūdrā _ mayi padyā virāj iti atha dakṣiṇam mayi varcaḥ iti arghyam pratigṛhṇīyāt ācamanīyābhiḥ ācāmet pātra camasam viṣṭara upahitam adhastāt viṣṭarau saṃhita agrau bhavataḥ eka viṣṭaraḥ uttaratas tayoḥ madhye dadhi madhu saṃnihite bhavataḥ dadhinā _ dadhimanthaḥ adbhiḥ ced udamanthaḥ payasā _ payasyaḥ tam pratigṛhṇīyāt devasya tvā iti tam pratigṛhya bhūmau pratiṣṭhāpya avaghṛṣya aṅguṣṭhena upakaniṣṭhikayā ca me tvā yaśase annādyāya brahmavarcasāya iti tris prāśnīyāt śeṣam uttaratas pratigṛhya brāhmaṇāya dadyāt abhyukṣya _ abrāhmaṇāya garte _ nikhanet paras svadhiti pāṇiḥ gām dṛṣṭvā ha gauḥ gauḥ iti tām abhimantrayate gauḥ dhenuḥ iti _ utsṛjata iti brūyāt kartavyā _ kuruta iti brūyāt gauḥ dhenuḥ havyā mātā rudrāṇām duhitrī vasūnām svasā ādityānām amṛtasya nābhiḥ pra nu vocam cikituṣe janāya mā gām anāgām aditim vadhiṣṭa pibatu udakam tṛṇāni attu iti atha ṣaṣ arghya arhāḥ bhavanti ṛtvijaḥ ācāryaḥ snātakaḥ rājā abhiṣiktaḥ priyaḥ sakhiḥ śrotriyaḥ ca iti tebhyaḥ ātithyam gām kuryāt tām atithaye iti prokṣet snātvā mātāpitarau paricaret tadadhīnaḥ syāt tābhyām anujñāto jāyāṃ vindetānagnikāṃ samānajātīyām asagotrāṃ mātur asapiṇḍāṃ jyāyasaḥ kanīyasīm dūtam anumantrayate 'nṛkṣarā ṛjavaḥ santu panthā ebhiḥ sakhāyo yanti no vareyam sam aryamā saṃ bhago no 'nunīyāt saṃ jāspatyaṃ suyamam astu devā iti pāṇigrahaṇe 'gnim āhriyamāṇam anumantrayate 'gnir aitu prathamo devatānāṃ so 'syai prajāṃ muñcatu mṛtyupāśāt tad ayaṃ rājā varuṇo 'numanyatāṃ yatheyaṃ strī pautram aghaṃ na rodād iti prajvalitam upatiṣṭhata imām agnistrāyatāṃ gārhapatyaḥ prajām asyai nayatu dīrgham āyuḥ aśūnyopasthā jīvatām astu mātā pautram ānandam abhi prabudhyatām iyam iti purastād agner brāhmaṇo vāgyataḥ pratyaṅmukha udakumbhaṃ dhārayaṃstiṣṭhet dakṣiṇato 'gneḥ śamīpalāśamiśrān lājāñchūrpe mātā dhārayet mātur abhāve tanmātrī pratyag agner erakāṃ tejanīṃ vānyad vaivaṃjātīyaṃ saṃveṣṭya nidadhyād yathā prasāryamāṇaṃ paścārdhaṃ barhiṣaḥ prāpnoti athāsyai vāsasī prokṣyānumantrya dadāti yā akṛntann avayan yā atanvata yāśca devīr antām abhito 'dadanta tāstvā devīr jarasā saṃvyayantv āyuṣmatīdaṃ paridhatsva vāsa iti tāṃ brūyād imām erakāṃ dakṣiṇena pādenābhijahīti pra me patiyānaḥ panthāḥ kalpatām iti ajapatyāṃ svayaṃ japet prāsyā iti dakṣiṇata erakāyāṃ bhāryām upaveśyottarataḥ patiḥ ubhāvanvārabheyātām svayam uccair juhuyājjāyāyām anvārabdhāyām mahāvyāhṛtibhir hutvā yā tiraścīti saptabhir juhoti saṃpātaṃ prathamayā mūrdhanyāsiñcet yā tiraścī nipadyase 'haṃ vidharaṇīti tāṃ tvā ghṛtasya dhārayā saṃrādhā rādhayāmasi saṃrādhāyai svāhā mā te gṛhe niśi ghoṣa utthād anyatra tvad rudatyaḥ saṃviśantu mā tvaṃ vikeśyura āvadhiṣṭhā jīvapatnī patiloke virāja prajāṃ paśyantī sumanasyamānā svāhā anvadya no 'numatir yajñaṃ deveṣu manyatām agniśca havyavāhanastat karotu samṛdhyatāṃ svāhā dyauste pṛṣṭhaṃ rakṣatu vāyur ūrū aśvinau ca stanaṃ dhayataste putrān savitābhirakṣatu ā vāsasaḥ paridhānād bṛhaspatir viśve devā abhirakṣantu paścāt svāhā aprajastāṃ pautramṛtyuṃ pāpmānam uta vāgham śīrṣṇaḥ srajam ivonmucya dviṣadbhyaḥ pratimuñcāmi pāśaṃ svāhā yāni kāni ca pāpāni sarvāṅgeṣu tavābhavan pūrṇāhutibhir ājyasya sarvāṇi tānyaśīśamaṃ svāhā prajāpata ityekā athāsyā dakṣiṇena pāṇinā dakṣiṇaṃ pāṇiṃ gṛhṇāti prahastaṃ puṃsaḥ aṅgulī striyaḥ sāṅguṣṭhaṃ mithunakāmaḥ gṛhṇāmi te saubhagatvāya hastaṃ mayā patyā jaradaṣṭir yathāsat bhago 'ryamā savitā puraṃdhir mahyaṃ tvādur gārhapatyāya devāḥ somo 'dadad gandharvāya gandharvo 'dadad agnaye rayiṃ ca putrāṃścādād agnir mahyam atho imām somaḥ prathamo vivide gandharvo vivida uttaraḥ tṛtīyo 'gniṣṭe patisturīyo 'haṃ manuṣyajā iti upanayanāvṛtāśmānam adhiṣṭhāpayet strīvat uttarapurastād agner bhāryayā samprekṣyamāṇo japatyaghoracakṣur apatighnī ma edhi śivā paśubhyaḥ sumanāḥ suvarcāḥ jīvasūr devakāmā syonā śaṃ no bhava dvipade śaṃ catuṣpade ā naḥ prajāṃ janayatu prajāpatir ājarasāya samanaktvaryamā adurmaṅgalīḥ patilokam āviśa śaṃ na edhi dvipade śaṃ catuṣpade tāṃ pūṣañchivatamām erayasva yasyāṃ bījaṃ manuṣyā vapanti yā na ūrū uśatī visrayātai yasyām uśantaḥ praharema śepham amo 'ham asmi sā tvaṃ sāmāham asmy ṛk tvaṃ mano 'ham asmi vāk tvaṃ dyaur ahaṃ pṛthivī tvaṃ tāvehi saṃbhavāva saha reto dadhāvahai puṃse putrāya vettavai mām anuvratā bhava sahaśayyā mayā bhavāsāviti athāsyā nāma gṛhītvāgniṃ parikrameyātām īrtvam asyūrk te mātā nāma sā mām ehi saha prajayā saha rāyaspoṣeṇeti tasyāṃ pratyāvrajitāyāṃ bhrātānyo vā suhṛd abhighāritān lājāñchūrpād añjalinopaghātam añjalāvāvapet upastīrṇābhighāritān kṛtvā tān itarāgnau juhuyāt kanyaleyaṃ nāryaryamṇam iti kanyalā pitṛbhyaḥ patilokaṃ yatīyam ava dīkṣām ayakṣata svāhā iyaṃ nāryupabrūte 'gnau lājān āvapantī dīrghāyur astu me patir edhantāṃ jñātayo mama svāhā aryamṇaṃ nu devaṃ kanyāgnim ayakṣata sa imāṃ devo aryamā preto muñcātu māmutaḥ svāheti homānteṣu japati catur viśvā uta tvayā vayaṃ dhārā udanyā iva atigāhemahi dviṣa iti tūṣṇīṃ dhārikā kāmāyāvapeccaturtham dakṣiṇaṃ śūrpapuṭaṃ kāma ityācakṣate uttarapurastād agneḥ sapta padānyabhyutkramayed ekam iṣa iti pratimantram ekam iṣe viṣṇustvānvetu dve ūrje viṣṇustvānvetu trīṇi rāyaspoṣāya viṣṇustvānvetu catvāri mayobhavāya viṣṇustvānvetu pañca prajābhyo viṣṇustvānvetu ṣaḍ ṛtubhyo viṣṇustvānvetu sakhā saptapadī bhaveti saptame prācīm avasthāpyodakumbhena mārjayerann āpohiṣṭhīyābhistisṛbhiḥ prekṣakān anumantrayate sumaṅgalīr iyaṃ vadhūr imāṃ sameta paśyata saubhāgyam asyai dattvāyāthāstaṃ viparetaneti prekṣayed dhruvam arundhatīṃ sapta ṛṣīn paśyānīti pratijānānām dhruvo 'sīti dhruvam upatiṣṭhate dhruvo 'si dhruvāhaṃ patikule bhūyāsam amuṣyeti patināma gṛhṇīyād asāvity ātmanaḥ arundhatīm arundhatyaruddhāhaṃ patyā bhūyāsam amuneti patināma gṛhṇīyād asāvityātmanaḥ pūṣā tveta iti prasthitām anumantrayate pūṣā tveto nayatu hastagṛhyāśvinau tvā pravahatāṃ rathena gṛhān gaccha gṛhapatnī yathāso vaśinī tvaṃ vidatham āvadāsīti svaṃ kulaṃ prāptāṃ kalyāṇaśīlāḥ kalyāṇaprajāḥ samavajīrṇāḥ pratyavaropayantīha priyaṃ prajayā te samṛdhyatām asmin gṛhe gārhapatyāya jāgṛhi enā patyā tanvaṃ saṃsṛjasvāthājīvrī vidatham āvadāsīti pratyavaropyānaḍuhe carmaṇyuttaralomanyupaveśayed iha gāvo niṣīdantvihāśvā iha puruṣāḥ iho sahasradakṣiṇo 'bhi pūṣā niṣīdatviti kumāram upastha ādhāya śakaloṭān āvapet phalāni vā utthāpya kumāram anvārabdhāyāṃ juhuyād iha dhṛtir ityaṣṭābhiḥ svāhākārāntaiḥ iha dhṛtir iha svadhṛtir iha rantir iha ramasva mayi dhṛtir mayi svadhṛtir mayi ramo mayi ramasveti trirātram akṣārālavaṇāśinau brahmacāriṇāvadhaḥ saṃveśināv asaṃvartamānau saha śayātām ūrdhvaṃ trirātrāt saṃbhavaḥ niśāyāṃ jāyāpatikarmaṇyam prāyaścittīr juhuyād agne prāyaścitte tvaṃ devānāṃ prāyaścittir asi brāhmaṇastvā nāthakāma upadhāvāmi yāsyai prajāghnī tanūstām asyā upajahi svāhā vāyo prāyaścitte tvaṃ devānāṃ prāyaścittir asi brāhmaṇastvā nāthakāma upadhāvāmi yāsyai paśughnī tanūstām asyā upajahi svāhā sūrya prāyaścitte tvaṃ devānāṃ prāyaścittir asi brāhmaṇastvā nāthakāma upadhāvāmi yāsyai patighnī tanūstām asyā upajahi svāhā candra prāyaścitte tvaṃ devānāṃ prāyaścittir asi brāhmaṇastvā nāthakāma upadhāvāmi yāsyai gṛhaghnī tanūstām asyā upajahi svāhā agne vāyo sūrya candra prāyaścittayo yūyaṃ devānāṃ prāyaścittaya stha brāhmaṇo vo nāthakāma upadhāvāmi yāsyai yaśoghnī tanūstām asyā upahata svāheti sthālīpākād agniṃ prajāpatiṃ ceṣṭvā saṃpātāṃścamasa ānīya srotāṃsyāṅkṣvetyenāṃ brūyāt nābhiṃ prathamam tato yāny ūrdhvam tato yānyarvāñci ūrdhvam ardharātrāt saṃveśanaṃ viṣṇur yoniṃ kalpayatvityetena tṛcena viṣṇur yoniṃ kalpayatu tvaṣṭā rūpāṇi piṃśatu āsiñcatu prajāpatir dhātā garbhaṃ dadhātu te garbhaṃ dhehi sinīvāli garbhaṃ dhehi sarasvati garbhaṃ te aśvinau devāvādhattāṃ puṣkarasrajau hiraṇyayī araṇī yaṃ nirmanthatām aśvinau taṃ te garbhaṃ dadhāmyahaṃ daśame māsi sūtavā iti ṛtāvṛtāvevam eva saṃveśane hutvācāryāya gāṃ dadyāt adarśane brāhmaṇebhyo gāṃ dadyāt sāyaṃprātarhome agnaya iti prathamām āhutiṃ juhoti prajāpataya ityuttarām evaṃ prātar agnisthāne sūryaḥ sāyaṃprātaraśanasya balī vardhayitvā pūrvasmād agnau juhoty agnaye svāhā somāya svāhā dhanvantaraye svāhā dyāvāpṛthivībhyāṃ svāhā viśvebhyo devebhyaḥ svāhā sarvābhyo devatābhyaḥ svāhā prajāpataye svāheti manasottarām tata evottarato 'gner baliṃ harati ye harṣaṇā vepanā sphātim āharā vātasya bhrājam anusaṃcaranti tebhyo balim annakāmo harāmyannaṃ payasvad bahulaṃ me astviti evam aśanāyati āyasthāne mṛtyor adhiṣṭhānāya svāheti śeṣasya baliharaṇaṃ pradakṣiṇaṃ gṛhyābhyo devatābhyo baliṃ nayāmi tanme juṣantāṃ tā mā pāntu tā mā gopāyantu tā mā rakṣantu tābhyo namastābhyaḥ svāhetyudadhāne madhye 'gārasyottarapūrvārdhe śayane dehalyāṃ saṃvaraṇe brahmāyatana eteṣvāyataneṣu śeṣaṃ dhanvantaraye ninayet sadā gṛheṣu svastivācanam sā mahāśāntir ityācakṣate navena yakṣyamāṇaḥ purāṇenāgre yajetāgnidhanvantarī prajāpatim indram tisraśca navāhutīr navena yajeta śaradi vrīhīṇām vasante yavānām varṣāsu śyāmākānām aindrāgno vaiśvadevo dyāvāpṛthivyaś caravaḥ ekacarur vā ukte evopastaraṇābhighāraṇe dvir haviṣo 'vadyati atha prāśnīyād bhadrānnaḥ śreyaḥ samanaiṣṭa devās tvayāvasena samaśīmahi tvā sa no mayobhūḥ pito āviśasva śaṃ tokāya tanuve syona iti etam u tyaṃ madhunā saṃyutaṃ yavaṃ sarasvatyā adhi manāvacarkṛṣuḥ indra āsīt sīrapatiḥ śatakratuḥ kīnāśā āsanmarutaḥ sudānava iti yavasya prāśnīyāt agniḥ prathamaḥ prāśnātu sa hi veda yathā haviḥ śivā asmabhyam oṣadhīḥ kṛṇotu viśvacarṣaṇīr iti śyāmākasya prāśnīyāt śrāddham kariṣyantaḥ snātāḥ śuci vāsasaḥ tilaiḥ vāstu avakīrya savyam ācarantaḥ annam upasādhayeran haviṣyaiḥ upasicya eva evam dadyāt yat yat dadyāt tat tat haviṣyaiḥ upasicya eva haviṣyāḥ iti tilānām ākhyā dantadhāvanam snānīyāni pādyam ānīya prathama uddhṛtam brāhmaṇān tri avadātān upaveśayati ā me gacchantu pitaraḥ bhāgadheyam virājā āhūtāḥ salilāt samudriyāt a kṣīyamāṇam upajīvata enat mayā prattam svadhayā madadhvam iti upa mūla lūnān darbhān viṣṭarān prasavyān kṛtvā brāhmaṇebhyaḥ pradadyāt etat te pitar āsanam asau ye ca tvā atra anu tebhyaḥ ca āsanam iti evam pitāmahāya evam prapitāmahāya haviṣya udakam tiras pavitram gandhān sumanasaḥ ca dadyāt annam avattvā ghṛtena abhighārya darbhān paristaraṇīyān iti tat ādāya agnau kariṣyāmi iti brāhmaṇān anujñāpya prāc dakṣiṇā mukhaḥ agnim praṇayitvā tris dhūnvan pradakṣiṇam agnim paristṛṇāti prācīnāvītī tris prasavyam tris paryukṣet pradakṣiṇam prācīnāvītī tris prasavyam audumbaraḥ idhmaḥ paridhayaḥ bhavanti mekṣaṇam ca pavitram saṃskṛtya annam utpūya agnau pavitram prāsya mekṣaṇena juhoti agnaye kavyavāhanāya svadhā namaḥ svāhā somāya pitṛmate svadhā namaḥ svāhā iti yajña upavītī bhūtvā apaḥ upaspṛśya yamāya aṅgirasvate svāhā iti mekṣaṇam agnau anupraharati namaskārān kṛtvā yathādaivatam tris paryukṣet pradakṣiṇam prācīnāvītī tris prasavyam sa vyañjanam annam pātreṣu vardhayitvā āmāsu pakvam iti kṣīram ghṛtam vā āsiñcati āmāsu pakvam amṛtam niviṣṭam mayā prattam svadhayā madadhvam iti vardhitānyādiśaty etad vaḥ pitaro bhāgadheyaṃ pātreṣu dattam amṛtaṃ svadhāvat akṣīyamāṇam upajīvatainan mayā prattaṃ svadhayā madadhvam amṛtā vāg amṛtā vāco agne vāco 'mṛtatvaṃ trivṛtaikadhāmā ebhir matprattaiḥ svadhayā madadhvam ihāsmabhyaṃ vasīyo 'stu devāḥ ayaṃ yajñaḥ paramo yaḥ pitṝṇāṃ pātradeyaṃ pitṛdaivatyam agne vāk ca manaś ca pitaro naḥ prajānīmāśvibhyāṃ prattaṃ svadhayā madadhvam ya iha pitaraḥ pārthivāso ye antarikṣa uta ye samudriyāḥ ye vācam āptvā amṛtā babhūvus te 'smin sarve haviṣi mādayantām eṣā va ūrg eṣā vaḥ svadhā cāmatta ca pibata ca mā ca vaḥ kṣeṣṭa svadhāṃ vahadhvam amṛtasya yoniṃ yātra svadhā pitaras tāṃ bhajadhvam yeha pitara ūrg devatā ca tasyai jīvema śaradaḥ śataṃ vayam jyotiṣmad dhattājaraṃ ma āyur iti atha etāni brāhmaṇebhyaḥ upanikṣipya sva aṅguṣṭhena anudiśati amuṣmai svadhā amuṣmai svadhā iti yat me a prakāmāḥ iti bhuñjataḥ anumantrayate yat me a prakāmāḥ uta vā prakāmāḥ samṛddhe brāhmaṇe a brāhmaṇe vā yaḥ skandati nirṛtim vātaḥ ugrām yena naḥ prīyante pitaraḥ devatāḥ ca vāyuḥ tat sarvam śundhatu tena śuddhena devatāḥ mādayantām tasmin śuddhe pitaraḥ mādayantām iti akrān samudraḥ iti āśvam gītvā sampannam pṛṣṭvā atha ācāmayet yajña upavītī bhūtvā abhiramantām bhavantaḥ iti uktvā pradakṣiṇam kṛtvā yat me rāmā iti gacchataḥ anumantrayate yat me rāmā śakuniḥ śvāpadaḥ ca yat me aśuciḥ mantra kṛtasya prāśat vaiśvānaraḥ savitā tat punātu tena pūtena devatāḥ mādayantām tasmin pūte pitaraḥ mādayantām iti śeṣam anujñāpya pratyetya prāgdakṣiṇāyataṃ caturaśraṃ gomayenopalipyāpahatā asurā rakṣāṃsi piśācāḥ pitṛṣada iti madhye rekhāṃ kāṣṭhenollikhya ye rūpāni pratimuñcamānā asurāḥ santaḥ svadhayā caranti parāpuro nipuro ye bharantyagniṣṭāṃllokāt praṇunottv asmād ityulmukaṃ dakṣiṇato nidadhāti anulekhaṃ darbhān āstīryodapātreṇācāmayaty ācāma pitar asau ye ca tvātrānu te cācāmantv iti evaṃ pitāmahāyaivaṃ prapitāmahāya teṣu piṇḍān nidadhāty anunāmāpahastenaitat te pitar asau ye ca tvātrānu tebhyaś ca svadhā nama iti evaṃ pitāmahāyaivaṃ prapitāmahāya nāmāny ajānataḥ pitar etat te pitāmahaitat te prapitāmahaitat te iti bandhv ajānata idaṃ pitṛbhyaḥ pṛthivīṣadbhya idaṃ pitāmahebhyo 'ntarikṣasadbhya idaṃ prapitāmahebhyo diviṣadbhya iti atra pitaro mādayadhvaṃ yathābhāgam āvṛṣāyadhvam ity udag āvṛtyā tamitor āsīta amīmadanta pitaro yathābhāgam āvṛṣāyiṣateti japitvā pūrvavad ācāmayya nīvīṃ visraṃsya namaskārān kṛtvā yathādaivatam etad vaḥ pitara iti vastrāṇy ādiśaty ūrṇāstukāṃ daśāmbaraṃ vā etad vaḥ pitaro vāso gṛhān naḥ pitaro dattādhatta pitaro garbhaṃ kumāraṃ puṣkarasrajaṃ yatheha puruṣo 'sad iti añjanābhyañjane dadāty āṅkṣvāsāv ityabhyaṅkṣvāsāv iti gandhān sumanasaś ca dadyāt namo vaḥ pitara iti ṣaḍbhir namaskārair upatiṣṭhate namo vaḥ pitaro rasāya namo vaḥ pitaraḥ śuṣmāya namo vaḥ pitaro jīvāya namo vaḥ pitaro ghorāya namo vaḥ pitaro balāya namo vaḥ pitaro manyave svadhāyai ca pitaro namo va ityūrjaṃ vahantīr amṛtaṃ ghṛtaṃ payaḥ kīlālaṃ parisrutaṃ svadhā stha tarpayata me pitṝn ityapaḥ prasicya mā me kṣeṣṭety abhimantrya mā me kṣeṣṭa bahu me pūrtam astu brahmāṇo me juṣantām annam annam sahasradhāram amṛtodakaṃ me pūrtam astv etat parame vyoman devāś ca pitaraś caitat pūrtaṃ me atropajīvantām akṣīyamāṇam upajīvatainan mayā prattaṃ svadhayā madadhvam iti ye samānāḥ sumanasa iti pradakṣiṇaṃ kṛtvā ye samānāḥ sumanaso jīvā jīveṣu māmakāḥ teṣāṃ śrīr mayi kalpatām asmiṃlloke śataṃ samā iti āmayāvī piṇḍān prāśnīyād annādyakāmo vāgnau vā saṃkṣepayed apsu vābhyavahareyur ajaṃ gāṃ brāhmaṇaṃ vā prāśayeyuḥ śeṣasya prāśnīyān na cānnatṛptiṃ gacchet ūrdhvam āgrahāyaṇyās trayo 'parapakṣāsteṣām ekaikasminn ekaikāṣṭakā bhavati śākāṣṭakā māṃsāṣṭakāpūpāṣṭaketi tatra śākamāṃsāpūpāni havīṃṣy odanaṃ ca teṣāṃ haviṣāṃ sthālīpākāvṛtāgnau juhuyād aṣṭakāyai svāhā ekāṣṭakāyai svāhā aṣṭakāyai surādhase svāhā saṃvatsarāya parivatsarāyedāvatsarāyedvatsarāyāvatsarāya kṛṇuta namobhiḥ tvayā vayaṃ sumatau yajñiyānāṃ jyog ajītā ahatāḥ syāma svāheti hutvopatiṣṭhata ehi bhagaihi bhagaihi bhageti madhyamāyāṃ gāṃ kārayet tām aṣṭakāyai prokṣet tasyās trīṇi savyāny upoddharati pārśvam apaghanīṃ śroṇīm iti śvo bhūte śrāddham anvaṣṭakyaṃ tad ahar vā brāhmaṇān havirarhān upaveśya tāṃstarpayitvā tasmād agner dakṣiṇataḥ ṣaḍagnīn praṇīya teṣām ekaikasminn ekaikāṃ karṣūṃ khānayed āyāmena prādeśamātrīṃ pārthivena tryaṅgulām avāgvaikāṅgulām iti tāsu piṇḍān nidadhāty anunāmāpahastena majjāḥ pitṛbhya upakarṣati pārśvāni strīṇām tatrādhvaryavaḥ kecid adhīyate madhyamaṃ piṇḍaṃ patnī prāśnīyāt prajākāmasya tathā śrāddhasya sthālīpākaṃ vā āhitāgneḥ śarīranāśe trīṇi ṣaṣṭiśatāni palāśatsarūṇām āhṛtya taiḥ pratikṛtiṃ kuryāt kṛṣṇājine aśītyardhaṃ śirasi dadhyād grīvāyāṃ tu daśaiva tu bāhvoś caiva śataṃ dadhyāt aṅgulīṣu punar daśa urasi triṃśataṃ dadhyāt jaṭhare viṃśatiṃ tathā ūrvoś caiva śataṃ dadhyāt meḍhre cāpi daśaiva tu jānujaṅghayos triṃśataṃ dadhyāt daśa pādāṅgulīṣv api iti etāvantīha puruṣasya śarīrāṇi bhavantīti vijñāyate madhye śarīram satīśarīram uptakeśaṃ nikṛttanakhaṃ prakṣālitaṃ citām āropayanti atra pātrāṇyapi cinoti tasyām enam ādadhāti tasya nāsikayoḥ sruvau nidadhyād ity etenānuvākena ya evaṃvit syāt sa yadopatāpī syād iti pūrvam eva caturgṛhītaṃ gṛhītvānyaṃ yathāsaṃbhavam āsye hiraṇyaśakalam ādhāyāgnīn upohya sāmabhir upatiṣṭhate nāke suparṇam iti grāmyaṃ geyam udite dhūme tveṣas te dhūma ṛṇvatīti agnau samārūḍhe 'gne mṛḍa mahaṁ asīty etayor anyatareṇa parāk parāg vā asau loka iti brāhmaṇam āhitāgneś cet pūrvaṃ jāyā mriyeta tāṃ nirmanthyena dahet sāṃtapanena vā śmaśānakṛtaṃ svakṛtam aniriṇam apasalavakrodakaṃ kṛtvā yatra vauṣadhayo jāyante tatra śarīraṃ dagdhvodakakaraṇāya yānty anavekṣamāṇāḥ na vāhinīṣu kurvanti teṣāṃ yo yaḥ paścāj jātaḥ sa so 'graṃ kuryāt upakūlam akūle kūpaṃ khātvā savyahastasyānāmikayā sakṛd udakaṃ prohati pretasya nāmakaraṇena vāhinīṣu ced udgrathya keśān nimajyaikāñjaliṃ dattvopasaṃgṛhya keśān ulmukasyāgnim ārabhetāgne śūkāhe pāpaṃ me 'pahateti śamīm ārabheta śamy asi śamaya me pāpam iti aśmānam ārabhetāśmāsi sthiro 'sy ahaṃ sthiro bhūyāsam iti tūṣṇīṃ gomayam kṛtodakaṃ dakṣiṇāmukham āsīnaṃ tam anugantāra upaviśanti tān itaraḥ kalyāṇībhir vāgbhiḥ pratyāha upāstamanavelāyāṃ grāmaṃ praviśanti tāṃ rātrim ekamāṣeṇa vasanti śāntyā vā śvo bhūte kṣīrodake saṃsṛjya śarīrāṇy avasiñcaty ajaśṛṅgeṇa gośṛṅgeṇa mṛṇmayena kośena vā tṛtīyāyāṃ gandhauṣadhībhiḥ saṃsṛjya śamīśākhayā palāśaśākhayā vāsaṃhlādayan kumbhyām avadadhyāt strī ced ghaṭa eva dadhyāt catuṣpatham atītya mahāvṛkṣaṃ nadīṃ vā tīrtheṣu nikhanet pretasya tṛtīyāyāṃ snāpayanty apāmārgeṇa mṛdā gomayena ca vāsāṃsi prakṣālya daśarātram āsate caturthyāṃ bhikṣām āvartayeran tasya siddham agnaukaraṇam kālaṃ ca yāvad ākāṅkṣeyur bhikṣayānusaṃtareyuḥ ūrdhvaṃ daśarātrācchrāddhaṃ dadyuḥ na dadyur ā śrāddhasya pradānāt nakṣatreṣu niyamaḥ maghāsv ekatāreṣu bharaṇīṣu ca pūrvasamayeṣu na rohiṇyām uttareṣu dhruveṣu brāhmaṇān havirarhān upaveśya tāṃstarpayitvaikavat piṇḍaṃ dadyāt na cānv iti brūyāt sarvaiḥ kāmais tarpayet anugamanaṃ kṛtvā śeṣam anujñāpya pratyetya śeṣaṃ na prāśnīyāt brāhmaṇān svasti vācya prāśnīyāt atha atas gṛhakarmaṇaḥ gṛha vṛddhim icchan māsi māsi ṛtau ṛtau saṃvatsare saṃvatsare vā pūrvapakṣe puṇye nakṣatre gṛha śāntim ārabheta apāmārga palāśa śirīṣa audumbara sadābhadrā amṛta tṛṇam indravallībhiḥ baddhvā gṛhān parimārjya parisamūhya apaḥ abhyukṣya pañcagavyaiḥ darbha muṣṭinā samprokṣya siddhārthakān saṃprakīrya vāstu balim kṛtvā vāstoḥ madhye vāstoṣpatim hutvā sāvitryā sahasram juhuyāt tatas dakṣiṇa purastāt tatas dakṣiṇapaścāt tatas uttarapurastāt tatas uttara paścāt madhye vā gauḥ vāsaḥ hiraṇyam dakṣiṇā brāhmaṇān annena pariviṣya puṇya aham svasti ṛddhim iti vācayitvā evam prayuñjānaḥ anantam mahāntam poṣam puṣyati bahavaḥ putrāḥ bhavanti na ca bālāḥ pramīyante nā agniḥ dahati na daṃṣṭriṇaḥ khādayeyuḥ na taskarāḥ sapatnāḥ rakṣāṃsi piśācāḥ api bādhante yadi gāvaḥ pratapyeran gavām madhye āhuti sahasram juhuyāt iti etena eva kalpena aśva uṣṭra khara aja avika mahiṣa hasti kulam anyatarat dvipadām catuṣpadām ca vyākhyātam athāto 'dbhutaśāntiṃ vyākhyāsyāmaḥ atha yady agāre sthūṇā virohet kapoto vāgāraṃ gacched gaur vā gāṃ dhayed anaḍvān vā divam ullikhed anagnau vā dhūmo jāyetānagnau vā dīpyeta madhu vā jāyeta valmīkaṃ vopajāyeta maṇḍūko vāmbhṛṇe vāśyecchvāno vā gṛhe paryaṭeyur ity etān anyāṃśca yata indra bhayāmahe sadasaspatim adbhutam sanād agne yad vā u viśpatiḥ śitaḥ praty agne yaṃ rakṣanti prājāpatyayarcā purastāccopariṣṭācca mahāvyāhṛtibhir juhoti etāny ṛksāmāni gāyet athāto 'naśnatsaṃhitāyāḥ kalpaṃ vyākhyāsyāmaḥ śucivāsāḥ syāccīravāsā vā haviṣyam annam aśanam icched apaḥ phalāni vā brāhmaṇastveva pratyāharet prāṅ vodaṅ vā grāmān niṣkramya śucau deśa udakānte vā gomayena gocarmamātraṃ sthaṇḍilam upalipya prokṣya lakṣaṇam ullikhyādbhir abhyukṣyāgnim upasamādhāyāghārāv ājyabhāgau hutvājyāhutīr juhoty agnaye somāya rudrāyendrāya brahmaṇe prajāpataye bṛhaspataye viśvebhyo devebhyo ṛṣibhya ṛgbhyo yajurbhyaḥ sāmabhyaḥ śraddhāyai prajñāyai medhāyai sāvitryai sadasaspataye 'numataye ca hutvā darbheṣv āsīnaḥ prāktūleṣūdaktūleṣu vā dakṣiṇena pāṇinā darbhān dhārayann oṃpūrvā vyāhṛtīḥ sāvitrīṃ ca catur anudrutya manasā sāmasāvitrīṃ ca somaṃ rājānaṃ brahmajajñānīye cobhe vedādim ārabheta saṃtatam adhīyīta maunī na cāntarā viramet athāntarā vyāhared athāntarā viramet trīn prāṇān āyamyātamyācamya vṛttāntād evārabheta apratibhāyāṃ yāvatā kālena vedam adhīyīta tāvatkālam adhīyīta yaj jānīyād ṛkto yajuṣṭaḥ sāmatas tad avāpnuyāt tadbrāhmaṇaṃ tacchāndasaṃ taddaivataṃ sāma vā akrān ity etad eva vābhyasyet tiṣṭhann āsīnaḥ śayānaś caṅkramyamāṇo vā saṃhitāṃ prayuñjyāt samṛddhir evāsya bhavati ādyaṃ trivargaṃ vā sahasrakṛtva iti jaiminiś ca vāryamantaṃ vā yathākāmī vā dvādaśa saṃhitā adhītya yad anenānadhyāyeṣv adhītaṃ yad guravaḥ kopitā yāny akāryāṇi kṛtāni tābhiḥ pavate śuddham asya pūtaṃ brahma bhavati athāparā dvādaśa saṃhitā adhītya tābhiḥ prajāpater lokam avāpnoti athāparā dvādaśa saṃhitā adhītya tābhir uśanaso lokam avāpnoti anaśnatsaṃhitāsahasram adhītya brahmabhūto virajo bhavati kāmacārī sarvān kāmān avāpnoti saṃvatsaraṃ bhaikṣabhakṣaḥ prayuñjānaś cakṣur labhate ṣaṇ māsān yāvakabhakṣaś caturo māsān udakasaktubhakṣo dvau māsau phalabhakṣo māsam abbhakṣo dvādaśarātraṃ vānaśnan kṣipram antardhīyate jñātīn punāti saptātītān saptānāgatān ātmānaṃ ca pañcadaśaṃ tārayate tām etāṃ devaniśreṇīty ācakṣate etayā vai devā devatvam agacchann ṛṣaya ṛṣitvam tasya ha vā etasya brahmasattrasya trividha evārambho bhavati prātaḥsavane mādhyaṃdine savane brāhme vāpararātre tasya ha vā etasya dvāv evānadhyāyau yad ātmāśucir yad deśaḥ tad vā etat prajāpatiḥ saptaṛṣibhyaḥ provāca saptaṛṣayo mahājahnave mahājahnur brāhmaṇebhyaḥ atha grahāṇām ātithyaṃ balikarmoparutaṃ vyākhyāsyāmaḥ aśraddadhānam aśucikaraṇam ajāpyaṃ tyaktamaṅgalaṃ suvyaktaṃ grahā nayanti puruṣaṃ yamasādanam grahāṇāṃ dīpraceṣṭānāṃ nakṣatrapathacāriṇām grahātithyaṃ pravakṣyāmi śāntikarmaṇi kārayet bhāskarāṅgārakau raktau śvetau śukraniśākarau somaputro guruś caiva tāv ubhau pītakau smṛtau kṛṣṇaṃ śanaiścaraṃ vidyād rāhuṃ ketuṃ tathaiva ca grahavarṇāni puṣpāṇi prājñas tatropakalpayet gomayena gocarmamātraṃ sthaṇḍilam upalipya prokṣya lakṣaṇam ullikhyādbhir abhyukṣyāgnim upasamādhāyāghārāv ājyabhāgau hutvā grahān āvāhayanty ādityaṃ madhye lohitaṃ pūrvadakṣiṇataḥ somam pūrvottarato budham uttareṇa guruṃ pūrveṇa bhārgavam paścime śanaiścaraṃ vidyād rāhuṃ dakṣiṇapaścime paścimottarataḥ ketuṃ vṛttam ādityāya trikoṇam aṅgārakasya caturaśraṃ somāya bāṇaṃ budhāya dīrghacaturaśraṃ bṛhaspataye pañcakoṇaṃ śukrāya dhanuḥ śanaiścarāya rāhoḥ śūrpaṃ ketor dhvajam iti īśvaraṃ bhāskaraṃ vidyāt umāṃ somaṃ tathaiva ca skandam aṅgārakaṃ caiva budho nārāyaṇaṃ sthitaḥ bṛhaspatiḥ svayaṃ brahma śukraḥ śakras tathaiva ca yamaṃ śanaiścaraṃ vidyād rāhoḥ kāladūtinaḥ ketoś citraguptaś cetyete grahadevatāḥ agnir āpo bhūmir viṣṇur indrāṇī prajāpatiḥ sarpo brahmety ete pratyadhidevatāḥ jātamarka kaliṅgeṣu yāmuneṣu ca candramāḥ vindhya aṅgārakadeśo madhyadeśo budhaḥ smṛtaḥ bṛhaspatiḥ sindhudeśaḥ śukradeśo ghaṭeṣu ca śanaiścaras tu saurāṣṭro rāhus tu pūrvadeśikaḥ ketuḥ parvata ity ete deśānāṃ grahajāta iti arkasamidham ādityāya pradeśamātrābhighāritānām yādibhir juhuyāt khādiram aṅgārakāya pālāśaṃ somāyāpāmārgaṃ budhāyāśvatthaṃ bṛhaspataya audumbaraṃ śukrāya śamīṃ śanaiścarāya rāhor dūrvāḥ ketoḥ kuśāgram ity aṣṭāviṃśatim ājyāhutīr juhoti etābhiḥ pakvāgner juhoty ādityāya ilodanaṃ haviṣyam annam aṅgārakāya somāya ghṛtapāyasaṃ payodanaṃ bṛhaspataye kṣīrodanaṃ śukrāya dadhyodanaṃ budhāya tilapiṣṭamāṣodanaṃ śanaiścarāya rāhor māṃsodanaṃ ketoś citrodanam iti ā satyenety ādityāya agnir mūrdhā diva ity aṅgārakāya āpyāyasva sametu iti somāya brahma jajñānam iti budhāya bṛhaspate ati yad arya iti bṛhaspataye asya pratnām anu dyutam iti śukrāya śaṃ no devīr abhiṣṭaya iti śanaiścarāya kayā naś citra ābhuvad iti rāhoḥ ketuṃ kṛṇvann aketava iti ketoḥ raktāṃ dhenum ādityāya raktam anaḍvāham aṅgārakāya somāya śaṅkham budhāya kāñcanam bṛhaspataye vāsaḥ śukrāya hayaṃ nīlāṃ gāṃ śanaiścarāya rāhoḥ kṛṣṇāyasaṃ ketoḥ kuñjaram iti sarveṣām api hiraṇyaṃ vā yena vā tuṣyaty ācāryas tad dadāti yathā samutthitaṃ yantraṃ yantreṇa pratihanyate tathā grahopaspṛṣṭānāṃ śāntir bhavati dāruṇam nādiśet tapasā yuktaṃ nādiśed divamāśritam na ca devāntakaṃ vipraṃ vṛttāntāṃ nārīṃ parivṛtām ahiṃsakasya dāntasya dharmajitadhanasya ca nityaṃ ca niyamasthasya sadānugrahā grahāḥ grahā gāvo narendrāś ca brāhmaṇāś ca viśeṣataḥ pūjitāḥ pūjayanty ete nirdahanty avamānitāḥ