Please note: every record here is marked provisional — our scholar review has not begun yet. We show sources, never certainty we don't have. Once the Scholar Council is seated, records it approves will carry a verified mark.

Plate TXT · 00XAKauśikasūtradārilabhāṣyaLatn

URN · urn:vamshanidhi:scripture:01KTP5RX6DV3ZE6TM0EE9C00XA

Scripture · sutra

Provisional

Kauśikasūtradārilabhāṣya

Kauśikasūtradārilabhāṣya

The Digital Corpus of Sanskrit (DCS), Oliver Hellwig

vakṣyāma iti śeṣaḥ vaśā gauryā garbhaṃ na gṛhṇāti tasyā doṣaśamanārtham pākayajñikaṃ tantram ājyabhāgānte purastādagneḥ pratīcīṃ dhārayanti tantrāgneḥ paścime deśe upaviśati vaśānayanād upaviśyeti vacanam anvārabdhāyai śāntyudakaṃ karoti dravyāntareṇānvārambhaṇaṃ sāmarthyāt ta…

Provenance ledger

3 entries

  1. Canonsutratextual
  2. AttributionThe Digital Corpus of Sanskrit (DCS), Oliver Hellwigtextual
  3. SourceUpstream TEI document · san · Latnpublished primary

IIText

san
vakṣyāma iti śeṣaḥ vaśā gauryā garbhaṃ na gṛhṇāti tasyā doṣaśamanārtham pākayajñikaṃ tantram ājyabhāgānte purastādagneḥ pratīcīṃ dhārayanti tantrāgneḥ paścime deśe upaviśati vaśānayanād upaviśyeti vacanam anvārabdhāyai śāntyudakaṃ karoti dravyāntareṇānvārambhaṇaṃ sāmarthyāt tasmin śāntyudake etad ya ātmadā iti tena śāntyudakenaitāṃ na kārayitāram ācāmayati samprokṣati ca tāṃ tiṣṭhan ūrdhvo 'vasthitas tiṣṭhantīṃ vaśāṃ kṛtvā mahāśāntim uccaiḥ prakarṣeṇa abhinigadanam ekaśrutyā ya īśe sūktam paśupatigrahaṇam anarthakam ekaviṣayatvāt evaṃ tarhi yajamānaḥ syān mantraliṅgāt tannivṛttyarthaṃ vaśāgrahaṇam ubhayadhārāyāḥ churikāyāḥ anyatarāṃ dhārāṃ pralimpati kimartho 'yaṃ saṃskāraḥ ucyate praliptayā dhārayā vaśāyāḥ vapāmuddharati iha vacanam añjanaprayogakramārtham vaśāṃ dakṣiṇe pārśve darbhābhyām āhanti prajāpataye tvā juṣṭamadhikṣipāmi iti vaśāṃ pariharati prasavyam ātmano vaśāyāś cāntareṇa ulmukaharaṇaṃ niḥsālām iti sūktena iha sarvatra sūktasaṃpratyayāt samānaliṅgatvācca asya vā sūktasya saṃpratyayāt parihārya vaśāṃ saṃskāryatvāt śāmitradeśaṃ nīyamānāṃ paścādavasthito darbhābhyāṃ spṛśati paribhojanīyābhyām paścāduttarata iti koṇābhiprāyam agneḥ paścimottarakoṇe paścimaśirasamudakpādāṃ vaśāṃ pātayanti yābhyāṃ darbhābhyāṃ vaśā anvārabdhā tayoranyataraḥ tena darbhavidhiḥ kāryaḥ vaśāyāḥ adhaḥ kṣipati avaśabdo nivyadhanād ūrdhvaṃ ca pāṭhakramāt athaśabdasya kramārthatvāt darbhāvāsanānantaraṃ prāṇānasyā āsthāpayati prāṇānniruṇaddhi saṃjñaptāyāṃ juhoti iti vacanāt anyasyāsthāpanaṃ na kartuḥ prayogāt prayogasya mantrasaṃbandhaḥ pradhānakartṛtvāt māryamāṇāyā dakṣiṇata ūrdhvaḥ san rakṣohaṇam anuvākaṃ japati anuvākaśca samākhyānāt adhyāyānuvākayor luk iti vacanāt saṃjñapyamānāyām ājyena homaḥ vaśāśabdabhāvāt udapātreṇa na hastena patnī kartā mukham ādir yeṣāṃ gātrāṇāṃ tāni mukhādīni gātrāṇīti ca nābhipradeśasya mā bhūt abhivrajya gatvā gātradeśān prakṣālayati śodhayati mukhaṃ prakṣālayati mukhādīnīti vacanāt prāṇān śundhasva devayajyāyā iti sarvatrodarkaḥ sākāṅkṣatvāt yathārthamudarkān iti vacanāt cakṣuḥ śundhasvetyādi sakṛnmantraḥ yatte krūraṃ yadāsthitaṃ tacchundhasva devayajyāyā iti yattador nityasaṃbandhāt grīvāyā bandhanasthānam samantaṃ sarvata ityarthaḥ caritrāṇi śundhasvetyeva pādānekīkṛtya prakṣālayati sakṛt prakṣālayatīti śeṣaḥ meḍhraṃ prajananam pāyuṃ gudam tacchundhasva devayajyāyā ity anenāvaśiṣṭā apaḥ pārśvadeśe 'vasicya kartā yathāprayojanam avaśyakāryārthaṃ gacchati patnī avaśyakarmā ceha vidhānāt sarve mantrāḥ kartuḥ praiṣatvāt yayoḥ śākhayoḥ sthāpitā vapā śrapyate te vapāśrapaṇyau ghṛtaṃ sruvaṃ svadhitiṃ darbhaṃ cānvārambhaṇārthaṃ sarvān etān gṛhītvā abhi śāmitraṃ vaśām uttānāṃ kṛtvā lomānugatāṃ nābhilakṣite deśe vaśābhimukham āstṛṇāti oṣadhe trāyasvainam ityetāvattvam pūrvatretikaraṇabhāve tu mantraḥ śastrapradānaṃ māraṇārthaṃ mā bhūt śastrapradāne 'rthaliṅgaṃ prayogāt prathamena mantreṇa nābhideśaṃ chinatti saha darbheṇa darbhasyādhareṇa khaṇḍena tallohitaṃ spṛṣṭvā dvitīyena mantreṇa darbhakhaṇḍaṃ lohitaliptaṃ śleṣmaśrapaṇaṃ nihitam āsyasthāne ca itaraśabdasya gativacanāt idam aham akṣabrāhmaṇāyanaputrasya veccikāputrasya prāṇāpānāv apakṛntāmīti evaṃ dvitīyo'pi mantro yojya iti vapāśrapaṇyāv ekaśākhādviśākhe pūrvatra gṛhīte vapayā pracchādya prakṛttiḥ svadhitidhārayāktayā vapādeśasya carmaṇaḥ prakṛtya vapābhāvāt utkṛtya ca paśoḥ vapāśrapaṇyau vapayā pracchādyeti lyababhidhānāt pracchādanaṃ vidhānānte prathamaṃ kasmād viparyayavidhānam padādeśamantrasaṃpratyayārtham iti itarathā hi paśor ācchādanaṃ syāt tatprakaraṇāt vaśāyāś ca samprayogo vākyāntareṇāvacchedanavidhānād viśasya samavattānīti vacanāt na ca kartavyaṃ carmāvacchedanaṃ prayogadarśanāt viśasyeti katham ucyate viśasanaṃ cāṅgacchedanārthaṃ syāt
Cite this

Notice an error, a missing source, or a date that should be revised? Suggest a correction. Every amendment enters the scholar moderation queue with the contributor cited.

URN · urn:vamshanidhi:scripture:01KTP5RX6DV3ZE6TM0EE9C00XA

वंशनिधि

Civilization memory · Federated · Established 2026

Vamshanidhiवंशनिधिvamshanidhi.in

As of 2026-05-24 · Provenance: self-published