Aṣṭāṅganighaṇṭu

sarvajñāya namaskṛtya dravyāṇāṃ gūḍhavācinām aṣṭāṅgasaṃgrahoktānāṃ nighaṇṭur abhidhīyate vidārīpañcāṅgulavṛścikālīvṛścīvadevāhvayaśūrpaparṇyaḥ kaṇḍūkarī jīvanāhvasvasaṃjñe dve pañcake gopasutā tripādī vidāryādir ayaṃ hṛdyo bṛṃhaṇo vātapittahā śoṣagulmāṅgamardordhvaśvāsakāsahar…

1. AttributionThe Digital Corpus of Sanskrit (DCS), Oliver Hellwigtextual
2. SourceUpstream TEI document · san · Latnpublished primary

sarvajñāya namaskṛtya dravyāṇāṃ gūḍhavācinām aṣṭāṅgasaṃgrahoktānāṃ nighaṇṭur abhidhīyate vidārīpañcāṅgulavṛścikālīvṛścīvadevāhvayaśūrpaparṇyaḥ kaṇḍūkarī jīvanāhvasvasaṃjñe dve pañcake gopasutā tripādī vidāryādir ayaṃ hṛdyo bṛṃhaṇo vātapittahā śoṣagulmāṅgamardordhvaśvāsakāsaharo gaṇaḥ vidārī gajavājīṣṭā vṛṣagandhekṣugandhikā śṛgālikā puṣpavallī śuklakandā palāśikā kṣīrekṣuvallīgandhānyā kṣīraśuklā payasvinī vallīpalāśikā kṣīravidārī śreṣṭhakandakaḥ pañcāṅgulo vardhamānaś citro gandharvahastakaḥ uruvūkas tathairaṇḍa āmaṇḍo vātanāśanaḥ raktairaṇḍo dvitīyas tu vyāghro vyāghratalopamaḥ nakrāhidaṃṣṭrikā kolī vṛścikāly uṣṭradhūmakaḥ kāleyī dhūmrapattroṣṭrā viśalyā sarpadaṃṣṭrikā punarnavā varṣaketuḥ vṛścīvaḥ śvetamūlakaḥ varṣābhūḥ dīrghapattrā ca vikasas tu kaṭhillakaḥ sunāḍiko raktapuṣpo viśākho maṇḍalacchadaḥ sahadevā mahāgandhā devagandhā balāhvayā gāṅgerukī nāgabalā kharabandhā niśāhvayā viśvadevā jhaṣā kālā tathā cāśvagavedhukā mudgaparṇī sahā sūpyaparṇī mārjāragandhikā kākamudgā kṣudrarasā cāsrapittaharā sarā piśācī siṃhavinnā ca māṣaparṇī mahāsahā markaṭī cātmaguptā ca kaṇḍūkṛt kapikacchurā vṛṣyabījā galekaṇḍūkarī śārdulavigrahā phaṇijihvāparṇy abhīruḥ pīvarīndīvarī varī sūkṣmapattrā dvīpiśatruḥ śatamūlī śatāvarī kākolī kavarī vīrā dhvāṅkṣolī kṣīraśuklikā jīvantī jīvanī jīvā śākaśreṣṭhā sumaṅgalā payasyā payasī poṭagalā jñeyārkapuṣpikā jīvakaḥ kūrcanibhas tu vṛṣāṇī vṛṣabho vṛṣaḥ pṛśniparṇī pṛthakparṇī dhāvanī kalaśī guhā śṛgālavinnā lāṅgūlī sthirā kroṣṭukapucchikā vidārigandhāṃśumatī śālaparṇī sthirā dhruvā triparṇy atiguhā saumyā mahākṣī tanvikā matā vyāghrī nidigdhikā kṣudrā drāvaṇī kaṇṭakārikā siṃhā ca kṣudravārttākī bṛhatī bahuputrikā vārttākī hiṅgulī siṃhī bhāṇṭākī duṣpradharṣiṇī gokaṇṭako gokṣurakaḥ śvadaṃṣṭrā ca trikaṇṭakaḥ kanyā gopī kṛṣṇavallī sārivā phāṇijihvikā sugandhimūlā bhadrā ca sugandhā gopavally api haṃsapādī raktapādī tripādī kīṭamārikā dhṛtarāṣṭrapadī caiva mṛtamandātiparṇikā sārivośīrakāśmaryamadhūkaśiśiradvayam yaṣṭī paruṣakaṃ hanti dāhapittāsratṛḍjvarān sārivādigaṇaṃ vakṣye purā proktā tu sārivā vīraṇyābhayalāmajjakośīram amṛṇālakam vīraṃ vīraṇamūlaṃ ca bahumūlaṃ raṇapriyā kāśmaryabhīruḥ śrīparṇī kāśmaryaṃ kaṭphalaṃ tathā ḍolāphalas tīkṣṇasāro madhūko guḍapuṣpakaḥ madhupuṣpo lodhrapuṣpo vānaprastho madhudrumaḥ jñeyo madhūlasaṃjño 'pi madhūko vārisaṃsthitaḥ chade hrasvas tailapuṣpas tulyas tu rasavīryataḥ bhadraśriyaṃ malayajaṃ gośīrṣaṃ śvetacandanam kucandanaṃ tāmravarṇaṃ lohitaṃ raktacandanam yaṣṭī madhukayaṣṭyāhvā madhukaṃ klītakāhvayam paruṣako mṛduphalo roṣajo dhanvanacchadaḥ kṛṣṇāgranthikakākamācicavikāviśvauṣadhājājibhiḥ pāṭhārāmaṭhareṇukāgajakaṇāsiddhārthacitroṣaṇaiḥ spṛkkā jātyajamodahiṅgutruṭibhiḥ bhārṅgīvilaṅgānvitaiḥ ebhir viṃśatibhiḥ kaphāmayaharaḥ kṛṣṇādiko 'yaṃ gaṇaḥ pippalī māgadhī kṛṣṇā vaidehī capalā kaṇā upakulyā kaulanāmā śauṇḍī syāt tīkṣṇataṇḍulā kākamācī gucchaphalā svaryā maricikā phalā kākolī cavikā cavyaṃ granthilā kolavallikā śuṇṭhī mahauṣadhaṃ viśvaṃ nāgaraṃ viśvabheṣajam ajājī jīrakaṃ mātā medhyaṃ syād auttarāpatham kṛṣṇajīreti kākolī kālikodgāraśodhanī jīraṇā kārabhī yoniśūlaghnī copakuñcikā mālavī triśirā pāṭhā prācīnā vṛttaparṇikā ambaṣṭhā sthāpanī vīrā bodhakī ca kucelikā jantughnaṃ jaraṇaṃ hiṅgu bhūtaghnaṃ vastihiṃsakaḥ kapilā reṇukā kauntī rājaputrī hareṇukā śreyasī syād gajakaṇākṛtrimācavikāphalā āsurī sarṣapo rājī nāsāsaṃvedanaḥ kaṭuḥ siddhārthako bhūtanāśo rakṣoghnaḥ śvetasarṣapaḥ tilā kaṭvī matsyapittā kaṭukā śakulādanī vallījaṃ yavaneṣṭaṃ syān maricaṃ tīkṣṇam ūṣaṇam spṛkkā spṛk brāhmaṇī devī piśunā ca latā satī jātīphalaṃ majjasāraṃ jātī madanaśauṇḍikau ajamodā kharāhvā ca bastamodā ca markaṭī elā tu drāviḍī tutthā sūkṣmailā bahulā truṭiḥ bhārṅgī gardabhaśākaṃ ca padmā brāhmaṇayaṣṭikā padmakapuṇḍrau vṛddhitugarddhayaḥ śṛṅgy amṛtā daśa jīvanasaṃjñāḥ stanyakarā ghnantīraṇapittaṃ prīṇanajīvanabṛṃhaṇavṛṣyāḥ padmakādigaṇaṃ vakṣye hemapadmaṃ tu padmakam prapauṇḍarīkaṃ śrīpuṣpaṃ puṇḍrāhvaṃ mūlasādhanam vṛddhis tu śrāvaṇī puṣṭiḥ mahāvṛddhiḥ parocyate tavakṣīrī tuṣā śubhrā vaṃśākhyā vaṃśarocanā śṛṅgī smṛtā mahāghoṣā jñeyā karkaṭaśṛṅgikā guḍūcī kuṇḍalī chinnaruhā kāṇḍodbhavāmṛtā madhuparṇī vayaḥsthā ca maṇḍalī tantrikā smṛtā śalyaparṇī maṇicchidrā medā medaḥsamudbhavā mahāmedā vṛkṣaruhā mahāpuruṣadantikā daśānāṃ jīvanīyānāṃ saṃjñā tu parikīrtitā paruṣakaṃ varā drākṣā kaṭphalaṃ katakāt phalāt rājāhvaṃ dāḍimaṃ śākaṃ tṛṇmūtrāmayavātajit paruṣādigaṇaṃ vakṣye purā proktaṃ paruṣakam varottamā ca triphalā śreṣṭhā cāpi phalatrayam prāṇadā pūtanāmoghā harītaky abhayā jayā pathyāmṛtā haimavatī kāyasthā rohiṇī smṛtā akṣaḥ kaliḥ karṣaphalo vindhyajāto vibhītakaḥ koraṅgako mṛduphalo dhātrī cāmalakī śivā rohiṇī khaṭvalā proktā drākṣā mṛduphalā tathā mṛdvīkā tūttamaphalā gostanī cauttarāpathā hemavalko mahāvalko bhadravṛkṣaś ca kīrtitaḥ katakasya phalaṃ kātyaṃ jñeyaṃ vāriprasādanam rājādanaṃ kṣīraśuklaṃ rājāhvaṃ vānarapriyam śukeṣṭaṃ dāḍimaṃ caiva raktabījaphalāhvayam svādvamlaṃ rocanaṃ caiva dvitīyam amladāḍimam bṛhacchadas tathā śāko varadāruḥ kharacchadaḥ añjanaṃ phalinī māṃsī padmotpalarasāñjanam sailāmadhukanāgāhvaṃ viṣāntardāhapittanut smṛtaṃ srotoñjanaṃ vīram añjanaṃ yāmunaṃ tathā srotodbhavam atho nādyaṃ sauvīraṃ netrabhūṣaṇam phalinī kolagirikā śyāmā kāntā priyaṅgukā piśācī naladaṃ māṃsī jaṭilā bhūtakeśinī nalinaṃ puṣkaraṃ padmam aravindaṃ kuśeśayam paṅkeruhaṃ tāmarasaṃ sārasaṃ sarasīruham bisaprasūnarājīvajalajāmbhoruhāṇi ca indīvaraṃ kuvalayaṃ nīlaṃ nīlotpalaṃ tathā saugandhikaṃ tu kalhāraṃ raktotpalasugandhike dravāhvam amṛtāsaṅgakṛtaṃ tārkṣyo rasāñjanam elā tu drāviḍī proktā bahulā truṭisaṃjñakā hemapuṣpaṃ tu nāgāhvaṃ kesaraṃ nāgakesaram paṭolakaṭurohiṇīcandanaṃ madhusravaguḍūcīpāṭhānvitam nihanti kaphapittakuṣṭhajvarān viṣaṃ vamim arocakaṃ kāmalām paṭolādis tu rājīmat kulakaṃ ca paṭolakam kharacchadaḥ pāṇḍuphalo rājamānyo 'mṛtāphalaḥ pīluparṇī madhurasā mūrvā cātirasā smṛtā madhusravā pīlupattrā moraṭī kṣīramoraṭam guḍūcīpadmakāriṣṭadhānakāraktacandanam pittaśleṣmajvaracchardidāhatṛṣṇāghnam agnikṛt nimbo 'riṣṭo guḍūcyādau picumāndaḥ śukapriyaḥ dhānyā kustumburuḥ dhānyaṃ dhanikā dhānyakaṃ tathā āragvadhendrayavapāṭalikākatiktānimbāmṛtāmadhurasāsruvavṛkṣapāṭhāḥ bhūnimbasairyakapaṭolakarañjayugmasaptacchadāgnisuṣavīphalabāṇaghoṇṭāḥ āragvadhādir jayati chardikuṣṭhaviṣajvarān kaphaṃ kaṇḍūṃ pramehaṃ ca duṣṭavraṇaviśodhanaḥ āragvadho rājavṛkṣaḥ śamyākaś caturaṅgulaḥ ārevato vyādhighātaḥ pragrahaḥ kṛtamālakaḥ kaliṅgakas tv indrayavo vatsakaḥ kauṭajaṃ phalam pāṭalī dīrghavṛttā ca sthalyāmoghāmbuvāsinī vṛttatuṇḍā kākatiktā śārṅgeṣṭāṅgāravallikā vyāghrapādaḥ sruvataruḥ svādukaṇṭo vikaṅkataḥ kirātatikto bhūnimbaḥ kattṛṇaḥ kāṇḍatiktakaḥ sairyakas tu sahacaraḥ saryako mṛdupuṣpakaḥ bāṇaḥ smṛto nīlapuṣpaḥ dhīraśauryakaghośvarāḥ pūtikarañjaḥ kaiḍaryaḥ prakīryaś cirabilvakaḥ udakīryo naktamālaḥ karañjo lājapuṣpakaḥ saptacchado 'yugmapattraḥ saptāhvo gucchapuṣpakaḥ citrako dvīpisaṃjñas tu vahniparyāyavācakaḥ raktacitras tathānyas tu mahāṅgaḥ kālamūlakaḥ pānīyavallī suṣavī bṛhadvally utpalacchadā gālo rāṭho 'tha madanaḥ piṇḍītaḥ karahāṭakaḥ śalyakaiḍaryavṛkṣaḥ syāc chardanas tagaraḥ phalam ghoṇṭo muṇṭhagopaghoṇṭau padmakī markaṭāhvayā asanatiniśabhūrjaśvetavāhaprakīryā khadirakadarabhaṇḍīśiṃśapāmeṣaśṛṅgyaḥ trihimatalapalāśāḥ joṅgakaḥ śākaśālau kramukadhavakaliṅgacchāgakarṇāśvakarṇāḥ asanādir vijayate śvitrakuṣṭhakaphakrimīn pāṇḍurogaṃ pramehaṃ ca medodoṣanibarhaṇaḥ asanādau pītasāraḥ priyako bījako 'sanaḥ syandanaḥ stimito nemiḥ rathadruḥ sarvasādhakaḥ bhūrjo bhurjo bahupuṭo mṛdutvak cāsthiracchadaḥ pārtho 'rjunaḥ śvetavāhaḥ kakubhaḥ phālgunāhvayaḥ gāyatrī khadiro gītā kuṣṭhaghno bālapattrakaḥ kadaraḥ khadiraḥ sāraḥ koṭarī śyāmasārakaḥ bhaṇḍī śukadruḥ plavaṃgaḥ śirīṣo mṛdupuṣpakaḥ kapilā śiṃśapā kṛṣṇasāro maṇḍalapattrakaḥ bastāntrī meṣaśṛṅgī ca cakṣuṣyā bahulāṅgikā kāleyakaṃ pītasāraṃ tṛtīyaṃ varṇakṛddhimam tāḍas tālo dīrghatarus tṛṇarājas tribījakaḥ palāśaḥ kiṃśuko vātarodho brahmataruḥ paṭuḥ joṅgakaḥ śītaśamano lohanāmāgaruḥ smṛtaḥ sajahviḥ śrīkaraḥ śālo raso niryāsarālakau dhavo dṛḍhatarur gauraḥ śakaṭākṣo marūdbhavaḥ kramukaṃ kaivukaṃ pūgaṃ kaṣāyaṃ madhurāhvayam śvetaghnaḥ śītaśamanaḥ bastakarṇo 'jakarṇakaḥ śasyasaṃvaraṇaḥ śūraḥ kuśikaś cāśvakarṇakaḥ varuṇasairyakayugmaśatāvarīdahanamoraṭabilvaviṣāṇikāḥ dvibṛhatīdvikarañjajayādvayaṃ bahalapallavadarbharujākarāḥ varuṇādiḥ kaphaṃ medo mandāgnitvaṃ niyacchati āḍhyavātaṃ śiraḥśūlaṃ gulmaṃ cāntaḥ savidradhim varuṇādau śvetapuṣpo varuṇo varaṇaḥ smṛtaḥ śaṭālavṛkṣo bilvo 'strī pūtivāto mahāphalaḥ mālūraḥ śrīphalaḥ śaivaḥ śāṇḍilyaḥ śrīnivāsakaḥ mahākālyajaśṛṅgī ca kūrcaparṇī viṣāṇikā jayāgnimantho 'raṇikā takkārī vaijayantikā śigruḥ śobhāñjanas tīkṣṇagandho bahalapallavaḥ muraṅgī śigruko raktapuṣpo madhuraśigrukaḥ tṛtīyo madhuraḥ siṃśakesaro madhuśigrukaḥ sitaṃ tīkṣṇaṃ śigrubījaṃ śvetāṅgaṃ maricāhvayam darbhaḥ kuśo lavaḥ sthūlaḥ sūkṣmo vedapavitrakaḥ rujākaras tv ārtagalo huṃkāro bhīṣaṇāhvayaḥ jālavṛkṣo duṣpradharṣaḥ svādutiktaphalaḥ smṛtaḥ ūṣakas tutthakaṃ hiṅgu kāsīsadvayasaindhavam saśilājatu kṛcchrāśmagulmamedaḥkaphāpaham ūṣakādau tu vṛṣako vūṣako rucakāhvayaḥ ūṣo niḥsārakaḥ siṃho mūtravṛddhikaraḥ smṛtaḥ kaṭhinaṃ tutthakaṃ dvedhā karparaṃ barhikaṇṭakam jantughnaṃ jaraṇaṃ hiṅgu rāmaṭhaṃ bhūtanāśanam kāsīsaṃ pāṃśudhāvākhyaṃ dvitīyaṃ puṣpasaṃjñakam saindhavaṃ māṇimanthaṃ ca nādeyaṃ lavaṇottamam śilājaṃ dhātujaṃ jñeyaṃ mandarotthaṃ śilājatu pārvataṃ śailaniryāsaḥ girijaṃ ca śilāhvayam vṛkṣādanīnalakuśadvayaguṇṭhagundrābhallūkamoraṭakuraṇṭakarambhapārthāḥ vargo vīratarādyo 'yaṃ hanti vātakṛtān gadān aśmarīśarkarāmūtrakṛcchrāghātarujāharaḥ vellantaro vīratarur gaṇe vīratarādike vasukaḥ sthūlapuṣpaś ca bukaś ceśvaramallikā siṃhāsyaḥ karkaṭaś caiva vṛṣakaś cāṭarūṣakaḥ veṇupattrī vṛṣā pārvī parvaṇī vaṃśapattrikā aśmabhedī śilābhedī jñeyā pāṣāṇabhedikā utkaṭā sūkṣmapattrā ca dīrghalohitayaṣṭikā śarekṣukusumau bāṇaḥ sa kāṇḍekṣunibhāṅghrikaḥ śvetacāmarakaḥ kāśo gundrā syād gucchapuṣpikā vṛkṣādanī tu śikharo vandākaḥ kāmavṛkṣakaḥ mṛdupuṣpo 'tha suṣiro nadīstho nalako nalaḥ guṇṭho vṛttatṛṇaḥ śuṇṭhaḥ śṛṅgaverābhamūlakaḥ bhallūko bhūtavṛkṣaś ca śyonākaś caiva ṭuṇṭukaḥ śrīhastinī kuraṭakā picukaḥ śitivārakaḥ kṛṣṇasūkṣmaphalā yuktapuṣpā mastakamañjarī karambhaḥ karkaśo yugmaphalā cottamakanyakā kapotavaṅkā varadā ravibhaktā suvarcalā rodhraśābarakarodhrapalāśāḥ jiṅgiṇīsaralakaṭphalayuktāḥ kutsitāmbakadalīgataśokāḥ sailavāluparipelavamocāḥ eṣa rodhrādiko nāma medaḥkaphaharo gaṇaḥ yonidoṣaharaḥ stambhī varṇyo viṣavināśanaḥ lodhrādau tilvako lodhras tirīṭaḥ paṭṭikāhvayaḥ dvitīyaḥ śābaraḥ śveto ghanatvak cākṣibheṣajaḥ jiṅgiṇī jhiṅgiṇī jñeyā mocakī guḍamañjarī pūtikāṣṭhaṃ devavṛkṣaḥ saralo devadārukaḥ surakāṣṭhaṃ bhadradāruḥ devaparyāyavācakaḥ sugandhā suvahā rāsnā yuktāhvā gandhanākulī surabhiś ca kadambaś ca kuñcitāṅgo haripriyaḥ rambhā tu kadalī mocā vṛttapuṣpāṃśumatphalā aśoko vigataśokaḥ subhagas tāmrapallavaḥ elavālukam aileyaṃ bāleyaṃ harivālukam kuṭannaṭaṃ plavaṃgaṃ ca vitunnaṃ paripelavam surabhiḥ sallakī mocā mahārambhā gajapriyā arkālarkau nāgadantī viśalyā bhārṅgī rāsnā vṛścikālī prakīryā pratyakpuṣpī pītatailodakīryā śvetāyugmaṃ tāpasānāṃ ca vṛkṣaḥ ayam arkādiko vargaḥ kaphamedoviṣāpahaḥ kṛmikuṣṭhapraśamano viśeṣād vraṇaśodhanaḥ arkādau tu sadāpuṣpā sūryāhvārkas tu rūpikā mandāraḥ śvetakusumo 'larko vikaraṇaḥ smṛtaḥ nāgadantī śvetaghaṇṭā nāginī pūrvapuṣpikā viśalyā halinī vahmijihvā lāṅgalikā smṛtā bhārṅgī phañjī ca pālindī dvijayaṣṭiḥ sugandhikā apāmārgaḥ śaikharikaḥ pratyakpuṣpī mayūrakaḥ kākādanī pītatailā vegā kākāṇḍakī tathā jyotiṣmatī pītatailā vegā kaṅguṇikā smṛtā śvetā sunābhiḥ kaṭabhī kiṇihī madhureṇukā kaṭaṃbharā mahāśvetā kālindī kaṭabhī sitā kumāryākhyā mahāśvetā vandhyā karkoṭakī tathā iṅgudas tiktamañjā ca pīlukas tāpasadrumaḥ surasayugaphaṇijjaṃ kālamālā viḍaṅgaṃ kharabusavṛṣakarṇī kaṭphalaṃ kāsamardaḥ kṣavakasarasibhārṅgīkārmukāḥ kākamācī kulahalaviṣamuṣṭī bhūstṛṇo bhūtaveśī surasādir gaṇaḥ śleṣmamedaḥkṛminiṣūdanaḥ pratiśyāyāruciśvāsakāsaghno vraṇaśodhanaḥ surasādau gaṇe dvedhā surā kṛṣṇagaurataḥ svādugandhicchadā caiva kāyasthā tulasī tathā phaṇijjako mañjarīkas tīkṣṇagandhaḥ sugandhikaḥ kṛṣṇasarjakaḥ kālamālaḥ vaṭhiñjarakuṭherakau viḍaṅgaṃ kṛmijid balyaṃ kirīṭaṃ śvetataṇḍulam śūkātmakaḥ kharabusau maruvaḥ kharapattrakaḥ vṛṣakarṇyākhukarṇī ca tathā bhūmipariśrayā rājakṣavaḥ pītapuṣpaḥ kāsaghnaṃ kāsamardakaḥ udvegajananas tīkṣṇaḥ kṣavakaḥ kṣudvibodhakaḥ kapitthapattrī jharasī nirjharā jharapattrikā prācīnā bodhakī kāntā kāmukā raktamañjarī mādhavī syād amuktaś ca suvasanto 'timuktakaḥ kākamācī gūḍhaphalā kākāhvā mācikāpi ca volo vṛddhaḥ kulahalo jambūlo bhūkadambakaḥ viṣamuṣṭiś ca karkoṭī kṣayāhvā keśamuṣṭikā putrāñjaliḥ bhūtakeśī bhūstṛṇo guhyabījakaḥ bhūtāveśī bhūtakeśī nirguṇḍī tinduvārakaḥ śephālikā śvetapuṣpā śvetanirguṇḍikā smṛtā muṣkakasnugvarādvīpipalāśadhavaśiṃśapāḥ gulmamehāśmarīpāṇḍumedo'rśaḥkaphaśukrajit muṣkakādau tu śikharī muṣkako mokṣakas tathā kālamuṣkaḥ kṣāravṛkṣaḥ kṣīṇavāriphalaḥ smṛtaḥ sudhā vajrī mahāvṛkṣo granthilā snug guḍā snuhī samantadugdhā śvajihvapatraś ca yugmakaṇṭakaḥ vatsakamūrvābhārṅgīkaṭukā marīcaṃ ghuṇapriyā ca gaṇḍīram elā pāṭhā jājī kaṭvaṅgaphalājamodasiddhārthavacāḥ jīrakahiṅguviḍaṅgaṃ paśugandhā pañcakolakaṃ hanti calakaphamedaḥpīnasagulmajvaraśūladurnāmnaḥ vanatikto vatsakādau kuṭajo girimallikā vṛkṣakaḥ śakravṛkṣaś ca vatsakaḥ kuṭajas tathā bhaṅgurātiviṣā mādrī śuklakandā ghuṇapriyā dvitīyā tu prativiṣā śvetaraktaviṣā matā dīrghavṛnto mahānimbaḥ kaṭvaṅgo 'ralutiktakaḥ dīpyakaṃ tv ajamodas tu yavānī jaraṇāhvayā vacogragandhā jaṭilā ṣaḍgranthā haimavatyapi śuklā yā sā svādukandā suvāsā himasaṃbhavā vacājaladadevāhvanāgarātiviṣāmayāḥ haridrādvayayaṣṭyāhvakalaśīkuṭajodbhavāḥ vacāharidrādigaṇāv āmātīsāranāśanau medaḥkaphāḍhyapavanastanyadoṣanibarhaṇau vacādau prāg vacā proktā mustā tu jaladāhvayā gāṅgeyī kuruvindā ca devāhvā bhadramustakam haridrādigaṇaṃ vakṣye gaurī śyāmā ca nirviṣā niśā kṣapā ca rātriś ca varā lomaśamūlikā svarṇavarṇā haridrā tu niśāhvā rajanī tathā dārvī kaṭaṃkaṭerī ca parjanyā ca pacampacā priyaṅgupuṣpāñjanayugmapadmāḥ padmādrajo yojanavallyanantā mānadrumo mocarasaḥ samaṅgā punnāgaśītaṃ madanīyahetuḥ ambaṣṭhā madhukaṃ namaskarī nandīvṛkṣapalāśakacchurā rodhraṃ dhātakibilvapeśike kaṭvaṅgaṃ kamalodbhavaṃ rajaḥ gaṇau priyaṅgvambaṣṭhādī pakvātīsāranāśanau sandhānīyau hitau pitte vraṇānām api ropaṇau priyaṅgvādigaṇe pūrvaṃ priyaṅguḥ samudāhṛtā padmāsitāravindā ca cāraṭī padmacāriṇī rajaḥ parāgaṃ kiñjalkaṃ kesaraṃ padmasaṃbhavam mañjiṣṭhā vijayā raktā samaṅgā vikasāruṇā mañjukā raktayaṣṭī ca tāmrā yojanavally api anantā dīrghamūlā ca samudrānto yavāsakaḥ sāradruḥ śālmalī mocā purāṇī raktapuṣpikā niryāso yas tu śālmalyāḥ sa mocarasasaṃjñakaḥ samaṅgā śatapattrā ca tathaivāñjalikārikā namaskārī raktamūlā tathā puṣpāvarodhikā puṃnāgaḥ puruṣāhvaś ca tuṅgākhyo raktakesaraḥ namerur devapuṃnāgaḥ skandhapuṣpaḥ surāhvayaḥ madahetuḥ sindhupuṣpī dhātakī madayantikā kuñjarā harisārā ca madavīryā madapriyā ambaṣṭhādau smṛtāmbaṣṭhā sahasrī bahumūlakaḥ madhuparṇī kekiśikhā mayūrāhvā śikhī tathā nandīvṛkṣaḥ prarohī ca jayavṛkṣendravṛkṣakau kacchurā paṇihārī ca tīkṣṇapattrā marudbhavā mustāvacāgnidviniśādvitiktābhallātapāṭhātriphalīviṣākhyāḥ kuṣṭhaṃ kuṭī haimavatī ca yonistanyāmayaghnā malapācanāś ca mustādike gaṇe mustā pūrvam eva prakīrtitā tiktā ca kaṭukā jñeyā rohiṇī kaṭurohiṇī sphoṭaśophakṣatakaraṃ bhallātakam aruṣkaram pākalaṃ vāri bhāvyaṃ ca vāpyaṃ kuṣṭhaṃ gadāhvayam nyāgrodhapappalasadāphalarodhrayugmaṃ jambudvayārjunakapītanasomavalkāḥ plakṣāmravañjulapiyālapalāśanandīkolīkadambaviralāmadhukaṃ madhūkam nyagrodhādir gaṇo vraṇyaḥ saṃgrāhī bhagnasādhanaḥ medaḥpittāsratṛḍdāhayoniroganibarhaṇaḥ nyagrodhādau yakṣavāso nyagrodho bahupād vaṭaḥ aśvatthaḥ pippalo bodhiś caityadruś calapattrakaḥ udumbaraḥ kṛmiphalaḥ supratiṣṭhaḥ sadāphalaḥ bṛhatphalā rājajambūḥ kākajambvalpasasyakā phalaśreṇī varaḥ proktaḥ kapicūtaḥ kapītanaḥ plakṣaḥ kupippalaḥ plāvo gardabhāṇḍaḥ kapītanaḥ āmraś cūtaś cāvatalaḥ kāntaḥ piṇḍaphalas tathā vasantadūtī mākandā bhṛṅgeṣṭā kokilapriyā rasāladruḥ sahakāraḥ saurabhaḥ kokilapriyaḥ nādeyo vañjulaḥ prokto vidulo vetaso 'paraḥ priyālas tu kharaskandhaś cāro drākṣārasapriyaḥ karkandhūḥ kāṣṭhakṛt kolī badarī yugmakaṇṭakaḥ visphūrjanī vikaraṇī tindukī viralā smṛtā kālaskandho nīlasāro dvitīyaḥ kākatindukaḥ vakraśalyā kṛṣṇaphalā viralā gṛdhranakhy api gandhayuktā sāravastrā durdharṣā kuṇḍalī smṛtā elāyugmaturuṣkakuṣṭhaphalinīmāṃsījaladhyāmakaṃ spṛkkācorakacocapattratagarasthauṇeyajātīrasāḥ śuktivyāghrinakho 'marāhvamaguruḥ śrīvāsakaḥ kuṅkumaṃ caṇḍāgugguladevadhūpakhapurāḥ puṃnāganāgāhvayam elādiko vātakaphau viṣaṃ viniyacchati varṇaprasādanaḥ kaṇḍūpiṭikākoṭhanāśanaḥ elādike pūrvam uktā sūkṣmailānyā tu kathyate bhadrailā bṛhadelā tu sthūlailā tripuṭodbhavā suhelā ca suṣeṇī ca reṇukā kāntanāmikā piṇḍī turuṣkajaṃ tailaṃ pirāyākaṃ kṛtrimaṃ kapiḥ hrīveraṃ vāri keśāhvam udīcyaṃ bālakaṃ jalam dhyāmakaṃ śabalaṃ gandhaṃ spṛkkā devī latā satī corako granthiparṇī syāt śaṭī somasamudbhavā varāṅgaṃ carmanāmā ca cocaṃ tvak ca varāṅgakam romaśaṃ chadanaṃ pattraṃ tamālaṃ romaśīphalam bahiṣṭhaṃ tagaraṃ vakraṃ nataṃ kālānusāri ca cāraṭī śukabarhākhyaṃ sthauṇeyaṃ tailapītakam jātīraso raso bolaṃ śuktiḥ kararuho nakhaḥ badarīpattrakaṃ caiva jñeyo nāgahanus tathā samudrajo vyāghranakho vijñeyo vyāghranāmakaḥ śrīveṣṭako vāyasako dadhināmā ca kīrtitaḥ kāśmīraṃ kuṅkumaṃ raktaṃ vāhlīkaṃ ghusṛṇaṃ varam krodhanā piśunā caṇḍā caurī śaṅkhinikā matā mahiṣākṣo niśācārī kauśiko gugguluḥ puraḥ rālas tu devadhūpaḥ syāt śālaḥ sarjarasāhvayaḥ kundurur medakaḥ kundro vijñeyaḥ khapuras tathā śyāmādantīdravantīkramukakuṭaraṇāśaṃkhinī carmasāhvā svarṇakṣīrīgavākṣīśikharirajanakacchinnarohākarañjāḥ bastāntrī vyādhighāto bahalabahurasas tīkṣṇavṛkṣāt phalāni śyāmādyo hanti gulmaṃ viṣamarucikaphau hṛdrujaṃ mūtrakṛcchram masūravidalā śyāmā śyāmādo kālameṣikā suṣeṇikā śaśāhvā ca kālindī kālikā smṛtā citrā mukūlako dantī nikumbhaḥ śambaras tathā udumbaracchadā hastidantī syād upacitrakā nyagrodhāhvā sutatreṇī dravanty undurukarṇikā kumbhastrī bhaṭṭinī sūtrā śyāmā kuṭaraṇā trivṛt śaṅkhinī tiktalā vakrī yavatiktā kiśorikā śaṅkhāvartā śaṅkhapuṣpī viśikhā nāhikā smṛtā sātalā saptalā carmakaṣāhvāvartakī smṛtā anyeṣāṃ tu tathā brāhmī brahmanāmā tu kīrtitā svarṇakṣīrī haimavatī kaṅkuṣṭhas tīkṣṇadugdhikā indravāruṇikā caindrī gavākṣī gajacirbhiṭī viśālā ca viśalyā ca saiva proktā gavādanī girikarṇy aśvakṣurakaḥ sthāṇukarṇī gavādanī nīlasyandā nīlapuṣpī nīlākhyā girikarṇikā tilvakaḥ śikharī śvetatvak tirīṭo bṛhacchadaḥ kampillako rañjanako recano raktacūrṇakaḥ bastāntrī vṛṣagandhākhyā meṣāntrī vṛṣapattrikā ghanabhūrirasas tv ikṣuḥ guḍamūlo 'sipattrakaḥ tīkṣṇavṛkṣaḥ śaṇaḥ pīluḥ prokto 'nyaḥ sthāṇukas tathā gaṇeṣu yāni dravyāṇi saṃgrahe vālpasaṃgrahe tāny uktāny abhidhīyante viprakīrṇāny ataḥ param pavitrapattrā maṅgalyā śamī lakṣmī ca keśanut sohalā rudatī tanvī sūkṣmamūlāparājitā pānīyo bījavṛkṣas tu jīvavṛkṣas tu pāśikaḥ śuklapuṣpā bhūmilagnā hrasvāṅgā śaṅkhapuṣpikā sūkṣmapattrā sarpagandhā sarpākṣī raktapuṣpikā anyā tu sumahākandā nākulī nakulapriyā viṣṇukrāntā nīlapuṣpī satīnā chardikā tathā vāṭyālakaḥ pītapuṣpo vāṭyā bhadraudanī balā mahābalā varṣapuṣpī śītapākī subījakaḥ vāṭyāyanī tv atibalā bhāradvājī suparṇikā rāmānyācchādanaphalā vāṭyā kārpāsasaṃjñakā ajaṭā bahupattrā ca bhūdhātrī tāmalaky api śītavīryaḥ parpaṭakaḥ tṛṣṇāghnaḥ sūkṣmapattrakaḥ trāyantī trāyamāṇā ca pālinī bhayanāśinī durālabhā dhanvayāso yāso duḥsparśakas tathā kalyāṇalocano jñeyo nādeyo jalajambukaḥ mahākadambo niculo 'napāyī jalanūpuraḥ kiṅkirātaḥ karṇikāro gauraḥ kanakapuṣpakaḥ mandāraḥ pāribhadrāhvo jñeyaḥ kaṇṭakīkiṃśukaḥ pārijātaś ca rohītaḥ plīhaghno raktapuṣpakaḥ śukanāsā tu nalikā śukaghrāṇo 'lpanālikā śākarājo bhūtavāso gojihvā karkaśacchadā ajākṣī vraṇanāśinī kuṣṭhaghnī phalguvāṭikā siṃhāsyaḥ karkaṭaś caiva vṛṣo vāsāṭarūṣakaḥ aśmantako 'mlayoniś ca jñeyo yamalapattrakaḥ vaṃśo veṇur yavaphalaḥ suparvā ca tṛṇadhvajaḥ karīraḥ kīcako mṛtyuphalāṅkura iti smṛtaḥ vāraṇas taralī kumbhikarañjas tīravṛkṣakaḥ sindhuraḥ sindhuvāraś ca śvetapuṣpāvarohitaḥ kākodumbarikā phalguḥ bhadrodumbaravāyasī kālāntradārī kanthārī phaṇī khadiravally api sitā kumārikā mallī mohinī vaṭapattrikā phenilo hastikarkoṭaḥ kāṇḍo bāṇaḥ śaṇaḥ smṛtaḥ śleṣmāntako bahuphalaḥ śailūṣaḥ kāntavṛkṣakaḥ kuddālakaḥ kovidāras tāmrapuṣpo yugacchadaḥ kālakarṇī bhūtavallī balyā gandhāśvagandhikā tintiḍīkas tu vṛkṣāmlo badarī kolasaṃjñakaḥ karkandhūḥ hrasvabadarī vasuvṛkṣas tu dhanvanaḥ sahasravīryas tīkṣṇāmlo varāmlas tv amlavetasaḥ godhāpadī godhavallī paṭvamlādityanāmikā pattrabhaṅgo mahāśyāmā kharāśvā vṛddhadārukaḥ dāvāgnidamanī mātā kṣudrakaṇṭarikā tathā barhiśikhāhvayā guñjā raktikā kākaṇantikā śvetakāmbhojikā dhvāṅkṣī śvetapākī śikhaṇḍikā tṛtīyā kṛṣṇakāmbhojī kuṇapokaḥ susādanī jyotiṣmatī kaṅguṇikā pārāvatapadī ca sā īśvarī nāgadamanī kīṭāriḥ sarpagandhikā adhomukhā tv avākpuṣpī vārāhī vanamālikā ārāmaśītalo devo gandhāḍhyaḥ kurumardakaḥ nāgajihvā śvetaphalā kṣīriṇī cārkapuṣpikā nimbacchadendravallī ca karabhī rucirā smṛtā likhikā bhaktikā bhūrī navanītā prakīrtitā jñeyā badarikāparṇī parṇakaḥ pūtikarṇakaḥ malayūḥ vākucī caiva candrarekhā tv avalgujaḥ cakṣuṣyā cāraṭī jñeyā tathāraṇyakulatthikā ahimāro 'rimedas tu pītadārur haridrumaḥ śvetatvak tīkṣṇasāraś ca vibudhas tīkṣṇasārakaḥ vāpyāhvaṃ pauṣkaraṃ śūlaharaṃ bījāhvayaṃ matam śarī tu suvratā jñeyā gandhāhvā somasambhavā sahasravīryā golomī sitā dūrvā ca śādvalaḥ kṣudravārī dugdhayutā ghaṭikā chatrapattrakā āghoṭako brahmaphalo raktabindus tilacchadaḥ ajākṣī lomaparṇī ca jñeyo meṣavilocanaḥ mahāvṛkṣo mahānīlo bhṛṅgāhvo mārkavaḥ smṛtaḥ keśarañjanako jñeyo bhṛṅgarāḍ bhṛṅgareṇukaḥ rāmāhvārkalatārāmā taruṇī puṣpavaty api sūryabhaktā sukhodbhāvā sūryāvartā ravipriyā hiraṇyapuṣpī kharjūrī tāḍapattrī musaly api ikṣvālikā tu kākekṣuḥ kāṇḍekṣur vāyasekṣukaḥ śvetacāmarakaḥ kāśas tathekṣukusumaś ca saḥ adhyaṇḍekṣurakaḥ sthūlakaṇṭakaḥ kokilākṣakaḥ uccaṭā caṭakā jñeyā śikhaṇḍy āsphotakaḥ smṛtaḥ unmattako mātulako dhuttūro hemanāmakaḥ tripuṣpaḥ kṛṣṇadhuttūraḥ kṛṣṇapuṣpī ca mohinī devadālī ca karkoṭī veṇī jīmūtakaḥ smṛtaḥ dhāmārgavaḥ kośaphalo rājakośātakī smṛtā kaṭukośātakī kṣveḍā jālinī kṛtavedhanaḥ kaṭukālāmbunī tumbālāmbur ikṣvākusaṃjñikā nīlinī cāraṭī jñeyā nīlinī nīlapuṣpikā sūkṣmapādas tāmracūḍo jñeyaḥ kukkuṭapādikaḥ godhūlikā ca gojihvā gojī kroṣṭukamūlakaḥ aṅkolo girikolaś ca pītasāro nikocakaḥ jālārir mehaśatruś ca bakulī talapoṭakaḥ svarṇavarṇākaraḥ pītapuṣpako dohakāhvayaḥ śaṇapuṣpī bṛhatpuṣpī śaṇaḥ ghaṇṭaśaṇaḥ smṛtaḥ ubhātasī rudrapattrī gopikā bāṇakaḥ smṛtaḥ saumyā suvarcalā brāhmī somā brahmasuvarcalā maṇḍūkaparṇī vikrāntā cānyā brāhmī vanauṣadhiḥ sutajīvaḥ putrajīvaḥ pavitraḥ putrasiddhikṛt āvartakī carmaraṅgā mahājālī vibhāṇḍikā prasāraṇī suprasarā sāraṇī supratānikā hiṅgupattrī tu pṛthvīkā bāṣpikā kavarī smṛtā tumburus tīkṣṇavalkaś ca tīkṣṇapattraḥ kutumburuḥ akṣoḍaḥ parvatīyaś ca phalasneho guḍāśrayaḥ kīreṣṭaḥ karparālaś ca svādumañjā pṛthucchadaḥ agastiko munināmā kumbhayoniś ca sa smṛtaḥ adhicchattrā kumbhayoniḥ droṇapuṣpī kutumbikā kauṇḍinyaś ca mahādroṇaḥ smṛto devakutumbakaḥ adhicchattrā gautamasthā bālagranthiḥ prakīrtitā vatsādanī sudaśākhyā cakrāṅgī jalaśoṣakaḥ prapunnāṭas tv eḍagajo dadrughnaś cakramardakaḥ lakṣmaṇā putrajananī raktabinducchadā tathā nāginī śūlinī nāgavallī matsyārjakaḥ smṛtaḥ śṛgālaghaṇṭā vajrākṣī vajravallī tu śṛṅkhalā palaṃkaṣā mūlakaṃ ca hiṃgunā puṣkaracchadaḥ dadhipuṣpī tu khaṭvāṅgī khaṭvā paryaṅkapādikā bimbī go hā tuṇḍikerī tilākhyā phalanābhikā urvāruḥ karkaṭī proktā lomaśā ca prakīrtitā khūrjarikas tu kāliṅgaḥ mūtralaṃ trapusaṃ smṛtam kūṣmāṇḍakī puṣpalatā kakubhāṇḍā phalottamā gorakṣatumbī gorakṣī kumbhālāmbur ghaṭābhidhā cirbhiṭikā citraphalā cīnāraṃ cirbhaṭaṃ smṛtam lambā piṇḍaphalekṣvākuḥ kaṭukā kṣatriyātmajā mahāphalekṣurā caiva tumbikā tiktabījakā cukrikā cāmlikā ciñcā jīvantī tintiḍī smṛtā cukrikā tv amlacāṅgerī suniṣaṇṇadalā tathā upodakam upodī ca kṣudrakā podakī tathā jīvantiko raktaśākaḥ kalambī vallyupodakaḥ taṇḍulīyo meghanādaḥ cillī tu lomaśā smṛtā śitivāraḥ sūcipattraḥ svastikaḥ suniṣaṇṇakaḥ matsyākṣikas tu matsīraḥ pattūraḥ priyasaty api śīghraśākhā śākhinī ca mahāśākaś ca vāstukī śrāvaṇī syāt muṇḍitikā bhikṣuḥ śravaṇaśīrṣakā saumyagandhā barbarikā tilaparṇī ca sā smṛtā sarpaś citras tu nīlābho bhūśāko bhūmikandakaḥ rasono laśuno jñeyaḥ palāṇḍur mukhadūṣaṇaḥ śatapuṣpā śatacchattrā miśiḥ ghoṣā śatāhvayā miśreyā śālinī śītaśivāraṇyā miśiḥ smṛtā pṛthvīkā vāripattrā tu bāṣpikā ca sthalodbhavā kapittho 'tha dadhitthaś ca durmadaḥ surabhicchadaḥ toyakṣobhakaraḥ kumbhī vāruṇo vṛkṣadhūmakaḥ mūṣikāriś citraphalaḥ karaṇḍaphalakaś ca saḥ cocaṃ ciṣu nārikelaḥ tuṅgadruḥ kūrcaśekharaḥ nīrapūrṇaphalaḥ śṛṅgī mocaṃ tu kadalīphalam rambhā tu kadalī mocā vṛttapuṣpāṃśumatphalā karamardī kṣīraphalā śvetapuṣpaphaleti ca kṛṣṇapākaphalāvignakarāmlāḥ karamardakaḥ mātuluṅgo bījapūro luṅgaś ca phalapūrakaḥ jambīro jambhalo jambhaḥ jambo dantaśaṭhaḥ smṛtaḥ nāraṅgas tvaksugandhākhya airāvatamukhapriyau bhavyaṃ bhaviṣyaṃ cāmlaṃ ca bhavaṃ romaphalaṃ matam pārāvataṃ raivatakaṃ likuco lakuco ḍahuḥ panasaḥ kaṇṭakiphalaḥ coco dīrghaphalaḥ smṛtaḥ nalikā suṣirā śūnyā kapotacaraṇā naṭī snigdhavṛkṣastu sakṣīraḥ plakṣaḥ syād guḍabījakaḥ kālavṛntā kuberākṣī kuliṅgākṣī ca yakṣadṛk ugrakāṇḍaḥ kāravallī toyavallī sukāṇḍakā pañcāṅgulī liṅgabījā rājikā piṇḍavatphalā turyatuṇḍī śilācchedī pūtikā nityapuṣpikā parvamañjarikā kīṭahantrī vṛścikahāriṇī kumārī vyāghracaraṇā kanyā sthūladalā ca sā bandhūko bandhujīvaśca pārvako vṛkadhūmakaḥ kṛṣṇanīlaḥ kālaśākhaḥ kaiḍaryaḥ surabhicchadaḥ viśvarūpā rūpyagaṇḍā rūpyo haritatumbilī arśoghnaś cākhukandaśca vanyakandaś ca śūraṇaḥ raktapādī śamīpattrā lajjā lohitayaṣṭikā durārohā kharaskandhā kharjūrī svādumastakā hintālī tu mahātālī kutālī tilapuṣpikā bahuskandhā mṛtyuphalā gūḍhapākī śilāphalā jatuvṛkṣo ghanaskandhaḥ krimivṛkṣaḥ kuśāmrakaḥ nīlapattrī kālanīlī nīlinī nīlapuṣpikā kākajaṅghā dhvāṅkṣajaṅghā dāsī kāntā pracībalā śarapuṅkhā bāṇapuṅkhā maṇikā cekṣupuṅkhikā putradātrī vṛttapattrā vātāriḥ śvetapuṣpikā tālīśapattraṃ tālīśaṃ tālamāmalakīdalam śvāsadrumaḥ kākataruḥ rugyogyo vyāghraparṇyapi kubjapuṣpā kṛṣṇavallī mahānīlā pratānikā mṛdukāntiḥ mahāśvetā śvetā tu khaṭikā smṛtā raktapāṣāṇako dhātuḥ girimṛd gairikaḥ smṛtaḥ stanyākhyo dugdhapāṣāṇaḥ saudhaḥ pāṣāṇako lavaḥ saugandhiko gandhakastu vaigandho gandhako baliḥ manaḥśilā manoguptā manohvā kunaṭī śilā haritālamālaṃ tālaṃ godantaṃ naṭabhūṣaṇam pārado rasadhātuśca rudraretā mahārasaḥ rasendraścapalaḥ sūto harayonī rasottamaḥ abhrakaṃ pārvatībījaṃ śailodbhūtaṃ tathāmbaram mayūragrīvikaṃ tu syāt śikhikaṇṭhaṃ ca tutthakam anyat karparikā tutthaṃ vāmanaṃ tutthameva tu hiṅgulaṃ daradaṃ mlecchaṃ rasabhūḥ carmarañjanam sindūraṃ raktareṇu śrībhūṣaṇaṃ nāgasambhavam sauvarcalaṃ tu rucakam akṣāhvaṃ kṛṣṇasaṃjñakam viḍaṃ tu kṛtrimaṃ proktaṃ pṛthvīsaṃbhavam audbhidam samudrajaṃ ca sāmudraṃ lavaṇaṃ paṭunāmakam yāvaśūko yavakṣāraḥ srotoghnastu suvarcikaḥ saubhāgyaṃ ṭaṅkaṇaṃ kṣāraḥ mālatīrasasambhavaḥ tāpīsamudbhavaṃ tāpyaṃ mākṣikaṃ haimamākṣikam jatvaśmajaṃ dhātujaṃ ca śilākarpūrasaṃjñakam gorocanā badarikā saurāṣṭrī rocanā śivā lākṣā dīptirdrumavyādhiḥ krimijā lohitā jatu padamauttaraṃ tālakumbho yāvako'laktakaḥ smṛtaḥ mṛganābhirmṛgamadaḥ kastūrī darpasaṃjñakaḥ latākastūrikā rālī gandhaveṇī mukhapriyā ghanasāro himarājaḥ karpūraṃ himanāmakam mṛgasvedo mṛgajalaṃ pūtiḥ pūtyaṇḍajaḥ smṛtaḥ jātīphalaṃ majjasāraṃ jātikā jātipattrakaḥ kakkolakaṃ kośaphalaṃ kolakaṃ bahubījakam phalaṃ dvīpamarīcaṃ ca kaṭukaṃ kaṭukīphalam lavaṃgaṃ devakusumaṃ kusumaṃ śekharaṃ lavam niṣpattraṃ ca mahāpuṣpaṃ svargapuṣpaṃ varālakam śilāpuṣpaṃ tu śaileyaṃ śilājaṃ sthaviraṃ tathā puṣpāñjanaṃ rītipuṣpaṃ puṣpaketuśca rītijam samudraphenaṃ śuṣkaṃ ca phenaṃ vāridhijaṃ malam śaṅkho vāribhavaḥ kambuḥ jalajo dīrghaniḥsvanaḥ pravālaṃ vallijaṃ raktaṃ vidrumaṃ ca prakīrtitam rūpyakaṃ rajataṃ tāraṃ suvarṇaṃ kanakaṃ smṛtam jātarūpaṃ tathā hema śātakumbhaṃ ca hāṭakam jāmbūnadaṃ hiraṇyaṃ ca tapanīyaṃ ca kāñcanam tāmramaudumbaraṃ śulbaṃ mihiraṃ harināmakam rītikā pittalaṃ pūti pītalohaṃ ca saiṃhalam trapusaṃ trapusaṃjñaṃ ca tagaraṃ rūpyaśatrukaḥ sīsakaṃ nāgamuragaṃ kāṃsyaṃ kāśaṃ ca ghoṣakam vārttālohaṃ vartalohaṃ trilohaṃ pañcalohakam kṛṣṇalohamayaḥ sāramāyasaṃ ca śilodbhavam ayorajo loharajas tat kiṭṭaṃ syād ayomalam cipiṭaṃ cippaṭaṃ ciṭṭaṃ vālukā sikatā smṛtā lohakāntamayaskāntaṃ kāntaṃ bhrāmaracumbakam mṛdulohaṃ tīkṣṇalohaṃ tīkṣṇākhyaṃ sūkṣmalohakam kālakūṭo mahāmusto vatsanābho halāhalaḥ vatsadantī mahāśṛṅgī lelihas tālapattrakaḥ viṣaṃ ca mūlakaṃ śṛṅgī garaṃ kṛtrimasaṃjñakam toyacchadā vāriparṇī kumbhikā jalakumbhikā dīrghamūlaṃ jalāvāsaṃ śaivālaṃ jalasambhavam paṅkajaṃ puṇḍarīkaṃ ca śatapattraṃ kuśeśayam bisaprasūnarājīvajalajāmbhoruhāṇi ca śaśipriyaṃ ca gandhāḍhyaṃ kumudaṃ kokanandanam kākotpalaṃ tu kākotthaṃ kākākhyaṃ hrasvamutpalam teṣāṃ phalaṃ tu kumbhīkaṃ mūlaṃ śālūkakandakam kaśerukaḥ sugandhiśca sukando mustakandakaḥ śṛṅgāṭako jalaphalaṃ jalakandas trikoṇakaḥ karavīro 'śvamārastu bakulaṃ madyakesaram alaktā mālyaśephālī rūpikā tāmrapuṣpikā raktapuṣpī jayā rudrāmlāyanī vanamālikā āmlāyano rājasairyaḥ koraṇḍo nakharañjanaḥ tilakaḥ pūrṇakaḥ śrīmān sudyutiḥ śuklapuṣpakaḥ mālatī sumanā jātī yūthikā gandhanāmikā mallikoktā vicakilā dvipuṣpī puṣpaṭī tathā kuñjaraḥ śatapattraśca kaṇṭakāḍhyaśca kubjakaḥ aṭṭahāsaḥ śaṅkhaśuklā nāmnā sā śaṅkhayūthikā ṛṣir damanako dānto vinītaḥ kulapattrakaḥ damanaḥ pāṇḍurāgaḥ syāttathā gandhotkaṭo muniḥ pānīyamambu salilaṃ toyaṃ codakavāriṇī payaḥ kīlālamamṛtaṃ jīvanaṃ bhuvanaṃ vanam kṣīraṃ svādu payo dugdhaṃ stanyaṃ vāri stanodbhavam dadhi māṅgalyakaṃ caiva saṃtānaṃ stanikā smṛtā ghoṣaṃ daṇḍāhataṃ takraṃ kālaśeyamudāhṛtam ghṛtamājyaṃ haviḥ sarpiḥ navanītaṃ ghṛtālayaḥ guḍastvikṣuvikāraḥ syāt khaṇḍaṃ phullamiti smṛtam sitopalā śarkarā ca sitā matsyaṇḍikā smṛtā mākṣikaṃ sāraghaṃ kṣaudraṃ madhu puṣparasodbhavam madhūcchiṣṭaṃ ca madanaṃ sikthakaṃ makṣikāmalam tailam abhyañjanavaraṃ tilajaṃ tilasambhavam prasannā vāruṇī jñeyā parisvinnā ca sā smṛtā kādambarī ghanā surā maireyo hy āsavo madaḥ mārdvīkaṃ madhu vijñeyaṃ mādhvīkaṃ madhunā kṛtam guḍena gauḍaṃ sitayā śārkaraṃ saindham aikṣavam khaṇḍena khaṇḍavāsaḥ syāt paiṣṭakaṃ piṣṭasambhavam avantisomo dhānyāmlam āranālaṃ ca kāñjikam śuktaṃ sauvīrakaṃ ceti tuṣodaṃ tu tuṣodakam yavotthaṃ taṇḍulodaṃ ca rasāmlaṃ śuktakāñjikam brahmāmbu gombu gomūtraṃ gomalaṃ gomayaṃ smṛtam śālir vrīhir varaścaiva dhānyakaṃ raktaśūkaraḥ yavaśca sthūlamadhyaśca varuṇo munibhikṣitaḥ akṛṣṭapacyo nīvāraḥ śakuntamunibhojanam caṇakastu kalāyaḥ syād godhūmo mlecchabhojanaḥ camasī cātibījā syāt koradūṣastu kodravaḥ kaṅguḥ saṃdhyanthisaṃbandhī priyaṅguḥ pītataṇḍulaḥ gavedhukā ca gojihvā karśanīyā sitā tathā uddālakastu jūrṇāhvo yāvanālaḥ śukapriyaḥ vāsantaḥ kṛṣṇamudgastu mādhavaśca surāṣṭrajaḥ makuṣṭho vanamudgaśca masūraḥ pittabheṣajam harimanthāḥ sugandhāśca caṇakāḥ kṛṣṇakañcukāḥ kulatthaḥ kālavṛttaśca tāmravarṇo 'nilāpahā māṣastu picchilarasaḥ kuruvindo vṛṣākaraḥ rājamāṣo 'lasāndraḥ syāt khañjakākhyaḥ kalāyakaḥ āḍhakī tuvarī proktā niṣpāvā śimbikā smṛtā tilaḥ snehaphalaḥ snehapūrṇaśca kṛṣṇatailakaḥ phalatrayaṃ tu triphalā varā śreṣṭhā tathottamā dvipaṃ ca mūlaṃ daśakaṃ daśamūlaṃ daśāṅghrikam trikaṭu tryūṣaṇaṃ vyoṣaṃ kaṭutrayam ihocyate pañcakolaṃ pañcakaṭu trisugandhi trijātakam auṣadhaṃ bheṣajaṃ pathyam agadaṃ ca bhiṣagjitam kalabho vāraṇo dantī mātaṃgo dvirado dvipaḥ gajo hastī karībhaś ca kareṇur hastinī smṛtā hayo 'śvas turago vājī saptir vāhas tu bāḍavaḥ bāleyo rāsabho jñeyo dhūsaro gardabhaḥ kharaḥ karabho dīrghagaś coṣṭraḥ kṣamī vesarako balī śārdūlaś citrakāyastu vyāghraḥ syāt puṇḍarīkaḥ pañcāsyo mṛgarāṭ siṃho haryakṣaḥ kesarī hariḥ kaṇṭhīravaśca vijñeyaḥ piṅgadṛṣṭir mṛgādanaḥ mṛge kuraṅgavātāyuhariṇājinayonayaḥ tāmrābho hariṇaḥ kṛṣṇas tv eṇas tvakkomalaḥ smṛtaḥ kṛṣṇasāraścitramṛgaḥ romaśā camarī smṛtā varāhaḥ śūkaraḥ kīṭī daṃṣṭrī ghoṇī ca romaśaḥ stabdharomā pṛthuskandhaḥ kroḍaḥ kolastathā kiriḥ kapiḥ plavaṃgaplavagaśākhāmṛgavalīmukhāḥ markaṭo vānaraḥ kīśaḥ vanaukāḥ phalabhakṣakaḥ śṛgālo jambukaḥ kroṣṭā gomāyur mṛgadhūrtakaḥ pārāvataḥ kalaravo gehapakṣī kapotakaḥ kṛkavākus tāmracūḍaḥ kukkuṭaścaraṇāyudhaḥ mayūro barhiṇo barhī nīlakaṇṭho bhujaṃgabhuk śikhāvalaḥ śikhī kekī kalāpī meghanādinī ulūko vāyasāristu kauśiko rajanīcaraḥ kākastu karaṭo'riṣṭaḥ balipuṣṭaḥ sakṛtprajaḥ parabhūr balibhug dhvāṅkṣaścirajīvī ca vāyasaḥ ekadṛṣṭiś cātmaghoṣaḥ droṇakākastu kṛṣṭalaḥ caṭakaḥ kalaviṅkaśca kuliṅgaś caṭakāpi ca vijñeyaś carmapathikaḥ jātuṣaś carmasāhvayaḥ bharadvājo dvijo brāhmo vyāghrāṭaḥ khañjarīṭakaḥ sāraṅgaḥ khañjanaścaiva meghavṛttistu cātakaḥ vanapriyaḥ parabhṛtaḥ kokilaḥ susvaraḥ pikaḥ gūḍhapāt kacchapaḥ kūrmaḥ kulīraḥ karkaṭaḥ smṛtaḥ śambūko vṛttaśaṅkhaśca śaṅkhako mātṛgehakaḥ mīno matsyo 'ṇḍajaścaiva jalaukā jalaśāyanaḥ maṇḍūko darduro bhekaḥ kākāhis toyasarpakaḥ sarpaḥ pṛdākurbhujago bhujaṃgo 'hir bhujaṃgamaḥ āśīviṣo viṣadharaścakrī vyālaḥ sarīsṛpaḥ kuṇḍalī gūḍapāc cakṣuḥśravāḥ kākodaraḥ phaṇī darvīkaro dīrghapṛṣṭho jihmagaḥ pavanāśanaḥ lelihāno dandaśūko dvijihvaśca bileśayaḥ kṛkalāso mayūrādī kāleyo bahupannagaḥ śatapāt saraṭā cakrī nakulaḥ sarpabhakṣakaḥ nālinī nālahūlīkā talāṭā sthūladantikā ākhūndurur mūṣakaśca vṛkaśca dūṣakaḥ smṛtaḥ chuchundarī rājaputrī vijñeyā gandhamūṣikā purohitā kuḍyamatsyā gaurī ca gṛhagodhikā gaudherakākṛtirgodhā prāgbāhur yugmajihvakaḥ otur biḍālo mārjāro vṛṣadaṃśaka ākhubhuk udaṅghā kapijaṅghā tu lohitāṅgaḥ pipīlakaḥ gaṇḍūpadā bhūmilatā bhūnāgo varṣajālakaḥ madhuyuto madhukaro madhuliṭ madhupastathā dvirephaḥ puṣpaliḍ bhṛṅgaḥ ṣaṭpadabhramarāvaliḥ indindiraś cañcarīkaḥ saraghā madhumakṣikā lambaromā makṣikā ca parā dīpanivāraṇī pataṃgikā puttikā syāt daṃśastu vanamakṣikā bhṛṅgārī cīrukā cīrī jhillikā ghargharasvanā pataṃgaḥ śalabho jñeyaḥ svadyoto jyotiriṅgaṇaḥ lulāyo mahiṣo vāhadveṣī kāsarasairibhau vanyastu gavayo jñeyaḥ kakudmān gopatirvṛṣaḥ ukṣān aḍvān balīvardaḥ surabhirgopakaḥ smṛtaḥ sakṛtprasūtā gṛṣṭiḥ syāt baṣkayaṇy ekahāyanī annasāro raso raktayoniḥ syād dṛḍhadhātukaḥ raktaṃ śoṇaṃ māṃsakaraṃ śoṇitaṃ kṣatajam asṛk palaṃ māṃsaṃ śoṇitotthaṃ piśitaṃ kravyam āmiṣam picchā māṃsodbhavaṃ medo vasā medaḥsamudbhavā medaḥsambhavam asthi syāddehasaṃdhānadhāraṇam asthisārastathā majjā snehasāro 'sthisambhavaḥ śuklaṃ tejo bījapuṃstve reto vīryāntyadhātuke ojastu dhātusāraḥ syāt saumyo hṛdayadīpanaḥ anilo māruto vāyuḥ marutprāṇaḥ prabhañjanaḥ samīraṇo mātariśvā pavanaśca sadāgatiḥ māyuḥ pittaṃ vahnikāntaṃ kaphaḥ śleṣmā ca picchilaḥ kardamaḥ paṅkajambālau mṛtsā mṛtsnā ca mṛttikā hasantikāṅgāradhānī tailapātraṃ kutūḥ smṛtā pāṣāṇaprastaragrāvopalāśmānaḥ śilā dṛṣat pṛthvī vasuṃdharākhyā ca gaur bhūmir medinī mahī dharā dharitrī dharaṇī kṣoṇī jyā kāśyapī kṣitiḥ sarvaṃsahā vasumatī vasudhorvyacalā smṛtā viśvambharā rasānantā gotrā kuḥ pṛthivī kṣamā avanī bhūtadhātrī ca vipulā sāgarāmbarā sūro haṃso ravirbhānuḥ pataṃgo'rko divākaraḥ pradyotano dinamaṇiḥ khadyoto dyumaṇistathā bradhnaḥ prabhākaro bhāsvān dvādaśātmā divākaraḥ savitā ca sahasrāṃśur mārtaṇḍaśca vikartanaḥ karmasākṣī jagaccakṣuraṃśumālī trayītanuḥ vibhāvasurgrahapatis tviṣāṃpatir aharpatiḥ śītāṃśurinduścandramāḥ śaśī candro niśākaraḥ vidhuḥ sudhāṃśuḥ śubhrāṃśur oṣadhīśo niśāpatiḥ abjo jaivātṛkaḥ somo glaur mṛgāṅkaḥ kalānidhiḥ dvijarājaḥ śaśadharo nakṣatreśaḥ kṣapākaraḥ aṅgārakaḥ kujo bhaumo rauhiṇeyo budho dvijaḥ gururbṛhaspatirmantrī cośanā bhārgavaḥ kaviḥ śaniḥ paṅguḥ sūryaputraḥ saiṃhikeyo vidhuṃtudaḥ tamastu rāhuḥ svarbhānuḥ ketustu dhvajanāmakaḥ uḍu nakṣatramṛkṣaṃ bhaṃ doṣā naktaṃ niśā kṣapā kṣaṇadā yāminī rātristriyāmā coravallabhā dināhanī vāsaraśca ghasro bhāskaravallabhaḥ śambhur īśaḥ paśupatiḥ śivaḥ śūlī maheśvaraḥ īśvaraḥ śarvaḥ īśānaḥ śaṃkaraś candraśekharaḥ bhūteśaḥ khaṇḍaparaśurgirīśo giriśo mṛḍaḥ mṛtyuṃjayaḥ kṛttivāsāḥ pinākī pramathādhipaḥ ugraḥ kapardī śrīkaṇṭhaḥ śitikaṇṭhaḥ kapālabhṛt vāmadevo mahādevo virūpākṣastrilocanaḥ kṛśānuretāḥ sarvajño dhūrjaṭir nīlalohitaḥ haraḥ smaraharo bhargas tryambakastripurāntakaḥ gaṅgādharo'ndhakaripuḥ kratudhvaṃsī vṛṣadhvajaḥ vyomakeśo bhavo bhīmaḥ sthāṇū rudra umāpatiḥ umā kātyāyanī gaurī kālī haimavatīśvarī śivāparṇā bhavānī ca pārvatī caṇḍikāmbikā ajo harirvāsudevo daityāriḥ puruṣottamaḥ viṣṇurnārāyaṇaḥ kṛṣṇo vaikuṇṭho viṣṭaraśravāḥ dāmodaro hṛṣīkeśaḥ keśavo mādhavaḥ svabhūḥ pītāmbaro'cyutaḥ śārṅgī viṣvakseno janārdanaḥ upendra indrāvarajaścakrapāṇiścaturbhujaḥ lakṣmī padmālayā padmā kamalā śrīr haripriyā indirā lokamātā mā kṣīrābdhitanayā ramā netraṃ pādaḥ śiphā cāṅghriḥ mūlaṃ śālūkakandakau tvak carma valkalaṃ proktaṃ viṭapaḥ śikharaṃ śiraḥ pattraṃ dalaṃ chadaḥ parṇaṃ palāśaśchadanaṃ tathā pallavastu pravālaḥ syāt mukulaṃ korakaṃ smṛtam kalikā jālakaścaiva korakakṣārakuḍmalāḥ prasūnaṃ sumanaḥ sūnaṃ puṣpaṃ ca kusumaṃ smṛtam āmaṃ śalāṭusaṃjñaṃ tu pakvaṃ phalamudāhṛtam makarandaḥ puṣparasaḥ dalottho dalajo rasaḥ auṣadhaṃ bheṣajaṃ pathyamagadaṃ ca bhiṣagjitam kriyā cikitsitaṃ śastraṃ prāyaścittaṃ samāhitam rogahāro 'gadaṃkāro bhiṣag vaidyaścikitsakaḥ rogajño jīvano vidvānāyurvedī gadāntakaḥ śītāṃśvamṛtalakṣmībhir juṣṭo'sau dhanasaṃyutaḥ kṣīrodhijaś cābjayoniḥ pāyād dhanvantaristathā nāsatyāv aśvinau dasrāv āśvineyau ca tāv ubhau rakṣatāṃ devabhiṣajau vaidyaputrān svarociṣā