Bhāvaprakāśa

dakṣaṃ prajāpatiṃ vastham aśvinau vākyam ūcatuḥ kuto harītakī jātā tasyāstu kati jātayaḥ rasāḥ kati samākhyātāḥ kati coparasāḥ smṛtāḥ nāmāni kati coktāni kiṃvā tāsāṃ ca lakṣaṇam ke ca varṇā guṇāḥ ke ca kā ca kutra prayujyate kena dravyeṇa saṃyuktā kāṃś ca rogān vyapohati praśn…

1. AttributionThe Digital Corpus of Sanskrit (DCS), Oliver Hellwigtextual
2. SourceUpstream TEI document · san · Latnpublished primary

dakṣaṃ prajāpatiṃ vastham aśvinau vākyam ūcatuḥ kuto harītakī jātā tasyāstu kati jātayaḥ rasāḥ kati samākhyātāḥ kati coparasāḥ smṛtāḥ nāmāni kati coktāni kiṃvā tāsāṃ ca lakṣaṇam ke ca varṇā guṇāḥ ke ca kā ca kutra prayujyate kena dravyeṇa saṃyuktā kāṃś ca rogān vyapohati praśnametadyathā pṛṣṭaṃ bhagavanvaktumarhasi aśvinorvacanaṃ śrutvā dakṣo vacanamabravīt papāta bindur medinyāṃ śakrasya pibato'mṛtam tato divyātsamutpannā saptajātirharītakī harītakyabhayā pathyā kāyasthā pūtanāmṛtā haimavatyavyathā cāpi cetakī śreyasī śivā vayaḥsthā vijayā cāpi jīvantī rohiṇīti ca vijayā rohiṇī caiva pūtanā cāmṛtābhayā jīvantī cetakī ceti pathyāyāḥ sapta jātayaḥ vindhyādrau vijayā himācalabhavā syāccetakī pūtanā sindhau syādatha rohiṇī nigaditā jātā pratiṣṭhānake campāyām amṛtābhayā ca janitā deśe surāṣṭrāhvaye jīvantīti harītakī nigaditā sapta prabhedā budhaiḥ alābuvṛttā vijayā vṛttā sā rohiṇī smṛtā pūtanāsthimatī sūkṣmā kathitā māṃsalāmṛtā pañcarekhābhayā proktā jīvantī svarṇavarṇinī trirekhā cetakī jñeyā saptānām iyamākṛtiḥ vijayā sarvarogeṣu rohiṇī vraṇarohiṇī pralepe pūtanā yojyā śodhanārthe 'mṛtā hitā akṣiroge'bhayā śastā jīvantī sarvarogahṛt cūrṇārthe cetakī śastā yathāyuktaṃ prayojayet cetakī dvividhā proktā śvetā kṛṣṇā ca varṇataḥ ṣaḍaṅgulāyatā śuklā kṛṣṇā tv ekāṅgulā smṛtā kācidāsvādamātreṇa kācidgandhena bhedayet kācitsparśena dṛṣṭyānyā caturdhā bhedayecchivā cetakīpādapacchāyāmupasarpanti ye narāḥ bhidyante tatkṣaṇād eva paśupakṣimṛgādayaḥ cetakī tu dhṛtā haste yāvattiṣṭhati dehinaḥ tāvad bhidyeta vegaistu prabhāvānnātra saṃśayaḥ nṛpāṇāṃ sukumārāṇāṃ kṛśānāṃ bheṣajadviṣām cetakī paramā śastā hitā sukhavirecanī saptānām api jātīnāṃ pradhānā vijayā smṛtā sukhaprayogā sulabhā sarvarogeṣu śasyate harītakī pañcarasālavaṇā tuvarā param rūkṣoṣṇā dīpanī medhyā svādupākā rasāyanī cakṣuṣyā laghurāyuṣyā bṛṃhaṇī cānulominī śvāsakāsapramehārśaḥkuṣṭhaśothodarakrimīn vaisvaryagrahaṇīrogavibandhaviṣamajvarān gulmādhmānatṛṣāchardihikkākaṇḍūhṛdāmayān kāmalāṃ śūlamānāhaṃ plīhānaṃ ca yakṛttathā aśmarīṃ mūtrakṛcchraṃ ca mūtrāghātaṃ ca nāśayet svādutiktakaṣāyatvāt pittahṛt kaphahṛttu sā kaṭutiktakaṣāyatvād amlatvādvātahṛcchivā pittakṛt kaṭukāmlatvād vātakṛnna kathaṃ śivā prabhāvād doṣahantṛtvaṃ siddhaṃ yattatprakāśyate hetubhiḥ śiṣyabodhārthaṃ nāpūrvaṃ kriyate'dhunā karmānyatvaṃ guṇaiḥ sāmyaṃ dṛṣṭamāśrayabhedataḥ yatastato neti cintyaṃ dhātrīlakucayoryathā pathyāyā majjani svāduḥ snāyvāmamlo vyavasthitaḥ vṛnte tiktas tvaci kaṭur asthisthas tuvaro rasaḥ snigdhā ghanā vṛttā gurvī kṣiptā ca yāmbhasi nimajjetsā praśastā ca kathitātiguṇapradā navādiguṇayuktatvaṃ tathaikatra dvikarṣatā harītakyāḥ phale yatra dvayaṃ tacchreṣṭhamucyate carvitā vardhayatyagniṃ peṣitā malaśodhinī svinnā saṃgrāhiṇī pathyā bhṛṣṭā proktā tridoṣanut unmīlinī buddhibalendriyāṇāṃ nirmūlinī pittakaphānilānām visraṃsinī mūtraśakṛnmalānāṃ harītakī syātsaha bhojanena annapānakṛtān doṣān vātapittakaphodbhavān harītakī haratyāśu bhuktasyopari yojitā lavaṇena kaphaṃ hanti pittaṃ hanti saśarkarā ghṛtena vātajān rogān sarvarogān guḍānvitā sindhūtthaśarkarāśuṇṭhīkaṇāmadhuguḍaiḥ kramāt varṣādiṣvabhayā prāśyā rasāyanaguṇaiṣiṇā adhvātikhinno balavarjitaś ca rūkṣaḥ kṛśo laṅghanakarśitaśca pittādhiko garbhavatī ca nārī vimuktaraktastvabhayāṃ na khādet vibhītakas triliṅgaḥ syādakṣaḥ karṣaphalastu saḥ kalidrumo bhūtavāsastathā kaliyugālayaḥ vibhītakaṃ svādupākaṃ kaṣāyaṃ kaphapittanut uṣṇavīryaṃ himasparśaṃ bhedanaṃ kāsanāśanam rūkṣaṃ netrahitaṃ keśyaṃ kṛmivaisvaryanāśanam vibhītamajjā tṛṭchardikaphavātaharo laghuḥ kaṣāyo madakṛccātha dhātrīmajjāpi tadguṇaḥ triṣvāmalakamākhyātaṃ dhātrī tiṣyaphalāmṛtā harītakīsamaṃ dhātrīphalaṃ kiṃtu viśeṣataḥ raktapittapramehaghnaṃ paraṃ vṛṣyaṃ rasāyanam hanti vātaṃ tadamlatvātpittaṃ mādhuryaśaityataḥ kaphaṃ rūkṣakaṣāyatvātphalaṃ dhātryāstridoṣajit yasya yasya phalasyeha vīryaṃ bhavati yādṛśam tasya tasyaiva vīryeṇa majjānamapi nirdiśet pathyāvibhītadhātrīṇāṃ phalaiḥ syāttriphalāsamaiḥ phalatrikaṃ ca triphalā sā varā ca prakīrtitā triphalā kaphapittaghnī mehakuṣṭhaharā sarā cakṣuṣyā dīpanī rucyā viṣamajvaranāśinī śuṇṭhī viśvā ca viśvaṃ ca nāgaraṃ viśvabheṣajam ūṣaṇaṃ kaṭubhadraṃ ca śṛṅgaveraṃ mahauṣadham śuṇṭhī rucyāmavātaghnī pācanī kaṭukā laghuḥ snigdhoṣṇā madhurā pāke kaphavātavibandhanut vṛṣyā svaryā vamiśvāsaśūlakāsahṛdāmayān hanti ślīpadaśothārśaānāhodaramārutān āgneyaguṇabhūyiṣṭhāt toyāṃśapariśoṣi yat saṃgṛhṇāti malaṃ tattu grāhi śuṇṭhyādayo yathā vibandhabhedinī yā tu sā kathaṃ grāhiṇī bhavet śaktivibandhabhede syādyato na malapātane ārdrakaṃ śṛṅgaveraṃ syātkaṭubhadraṃ tathārdrikā ārdrikā bhedinī gurvī tīkṣṇoṣṇā dīpanī matā kaṭukā madhurā pāke rūkṣā vātakaphāpahā ye guṇāḥ kathitāḥ śuṇṭhyāste'pi santyārdrake'khilāḥ bhojanāgre sadā pathyaṃ lavaṇārdrakabhakṣaṇam agnisaṃdīpanaṃ rucyaṃ jihvākaṇṭhaviśodhanam kuṣṭhaṣāṇḍvāmaye kṛcchre raktapitte vraṇe jvare dāhe nidāghaśarador naiva pūjitam ārdrakam pippalī māgadhī kṛṣṇā vaidehī capalā kaṇā upakulyoṣaṇā śauṇḍī kolā syāt tīkṣṇataṇḍulā pippalī dīpanī vṛṣyā svādupākā rasāyanī anuṣṇā kaṭukā snigdhā vātaśleṣmaharī laghuḥ pippalī recanī hanti śvāsakāsodarajvarān kuṣṭhapramehagulmārśaḥplīhaśūlāmamārutān ārdrā kaphapradā snigdhā śītalā madhurā guruḥ pittapraśamanī sā tu śuṣkā pittaprakopiṇī pippalī madhusaṃyuktā medaḥkaphavināśinī śvāsakāsajvaraharā vṛṣyā medhyāgnivardhinī jīrṇajvare'gnimāndye ca śasyate guḍapippalī kāsājīrṇāruciśvāsahṛtpāṇḍukṛmiroganut dviguṇaḥ pippalīcūrṇād guḍo'tra bhiṣajāṃ mataḥ maricaṃ vellajaṃ kṛṣṇamūṣaṇaṃ dharmapattanam maricaṃ kaṭukaṃ tīkṣṇaṃ dīpanaṃ kaphavātajit uṣṇaṃ pittakaraṃ rūkṣaṃ śvāsaśūlakṛmīnharet tadārdraṃ madhuraṃ pāke nātyuṣṇaṃ kaṭukaṃ guru kiṃcit tīkṣṇaguṇaṃ śleṣmapraseki syād apittalam viśvopakulyā maricaṃ trayaṃ trikaṭu kathyate kaṭutrikaṃ tu trikaṭu tryūṣaṇaṃ vyoṣa ucyate tryūṣaṇaṃ dīpanaṃ hanti śvāsakāsatvagāmayān gulmamehakaphasthaulyamedaḥślīpadapīnasān granthikaṃ pippalīmūlamūṣaṇaṃ caṭakāśiraḥ dīpanaṃ pippalīmūlaṃ kaṭūṣṇaṃ pācanaṃ laghu rūkṣaṃ pittakaraṃ bhedi kaphavātodarāpaham ānāhaplīhagulmaghnaṃ kṛmiśvāsakṣayāpaham tryūṣaṇaṃ sakaṇāmūlaṃ kathitaṃ caturūṣaṇam vyoṣasyeva guṇāḥ proktā adhikāścaturūṣaṇe bhaveccavyaṃ tu cavikā kathitā sā tathoṣaṇā kaṇāmūlaguṇaṃ cavyaṃ viśeṣād gudajāpaham cavikāyāḥ phalaṃ prājñaiḥ kathitā gajapippalī kapivallī kolavallī śreyasī vaśiraśca sā gajakṛṣṇā kaṭurvātaśleṣmahṛdvahnivardhinī uṣṇā nihantyatīsāraṃ śvāsakaṇṭhāmayakrimīn citrako 'nalanāmā ca pīṭho vyālas tathoṣaṇaḥ citrakaḥ kaṭukaḥ pāke vahnikṛt pācano laghuḥ rūkṣoṣṇo grahaṇīkuṣṭhaśothārśaḥkṛmikāsanut vātaśleṣmaharo grāhī vātaghnaḥ śleṣmapittahṛt pippalī pippalīmūlaṃ cavyacitrakanāgaraiḥ pañcabhiḥ kolamātraṃ yatpañcakolaṃ taducyate pañcakolaṃ rase pāke kaṭukaṃ rucikṛnmatam tīkṣṇoṣṇaṃ pācanaṃ śreṣṭhaṃ dīpanaṃ kaphavātanut gulmaplīhodarānāhaśūlaghnaṃ pittakopanam pañcakolaṃ samaricaṃ ṣaḍūṣaṇamudāhṛtam pañcakolaguṇaṃ tattu rūkṣamuṣṇaṃ viṣāpaham yavānikogragandhā ca brahmadarbhājamodikā saivoktā dīpyakā dīpyā tathā syād yavasāhvayā yavānī pācanī rucyā tīkṣṇoṣṇā kaṭukā laghuḥ dīpanī ca tathā tiktā pittalā śukraśūlahṛt vātaśleṣmodarānāhagulmaplīhakṛmipraṇut ajamodā kharāśvā ca māyūrī dīpyakas tathā tathā brahmakuśā proktā kāravī locamastakā ajamodā kaṭustīkṣṇā dīpanī kaphavātanut uṣṇā vidāhinī hṛdyā vṛṣyā balakarī laghuḥ netrāmayakṛmicchardihikkāvastirujo haret pārasīkayavānī tu yavānīsadṛśī guṇaiḥ viśeṣātpācanī rucyā grāhiṇī mādinī guruḥ jīrako jaraṇo'jājī kaṇā syāddīrghajīrakaḥ kṛṣṇajīraḥ sugandhaśca tathaivodgāraśodhanaḥ kālājājī tu suṣavī kālikā copakālikā pṛthvīkā kāravī pṛthvī pṛthukṛṣṇopakuñcikā upakuñcī ca kuñcī ca bṛhajjīraka ityapi jīrakatritayaṃ rūkṣaṃ kaṭūṣṇaṃ dīpanaṃ laghu saṃgrāhi pittalaṃ medhyaṃ garbhāśayaviśuddhikṛt jvaraghnaṃ pāvanaṃ vṛṣyaṃ balyaṃ rucyaṃ kaphāpaham cakṣuṣyaṃ pavanādhmānagulmacchardyatisārahṛt dhānyakaṃ dhānakaṃ dhānyaṃ dhānā dhāneyakaṃ tathā kunaṭī dhenukā chattrā kustumburu vitunnakam dhānyakaṃ tuvaraṃ snigdhamavṛṣyaṃ mūtralaṃ laghu tiktaṃ kaṭūṣṇavīryaṃ ca dīpanaṃ pācanaṃ smṛtam jvaraghnaṃ rocakaṃ grāhi svādupāki tridoṣanut tṛṣṇādāhavamiśvāsakāsakārśyakrimipraṇut ārdraṃ tu tadguṇaṃ svādu viśeṣātpittanāśanam śatapuṣpā śatāhvā ca madhurā kāravī misiḥ atilambī sitacchattrā saṃhitachattrikāpi ca chattrā śāleyaśālīnau miśreyā madhurā misiḥ śatapuṣpā laghustīkṣṇā pittakṛddīpanī kaṭuḥ uṣṇā jvarānilaśleṣmavraṇaśūlākṣirogahṛt miśreyā tadguṇā proktā viśeṣād yoniśūlanut agnimāndyaharī hṛdyā baddhaviṭkṛmiśukrahṛt rūkṣoṣṇā pācanī kāsavamiśleṣmānilān haret methikā methinī methī dīpanī bahupattrikā bodhinī bahubījā ca jyotirgandhaphalā tathā vallarī cakrikā manthā miśrapuṣpā ca kairavī kuñcikā bahuparṇī ca pītabījā municchadā methikā vātaśamanī śleṣmaghnī jvaranāśinī tataḥ svalpaguṇā vanyā vājināṃ sā tu pūjitā candrikā carmahantrī ca paśumehanakārikā nandinī kāravī bhadrā vāsapuṣpā suvāsarā candraśūraṃ hitaṃ hikkāvātaśleṣmātisāriṇām asṛgvātagadadveṣi balapuṣṭivivardhanam methikā candraśūraś ca kālājājī yavānikā etaccatuṣṭayaṃ yuktaṃ caturbījam iti smṛtam taccūrṇaṃ bhakṣitaṃ nityaṃ nihanti pavanāmayam ajīrṇaṃ śūlamādhmānaṃ pārśvaśūlaṃ kaṭivyathām sahasravedhi jatukaṃ vāhlīkaṃ hiṅgu rāmaṭham hiṅgūṣṇaṃ pācanaṃ rucyaṃ tīkṣṇaṃ vātabalāsanut śūlagulmodarānāhakṛmighnaṃ pittavardhanam vacogragandhā ṣaḍgranthā golomī śataparvikā kṣudrapattrī ca maṅgalyā jaṭilogrā ca lomaśā vacogragandhā kaṭukā tiktoṣṇā vāntivahnikṛt vibandhādhmānaśūlaghnī śakṛnmūtraviśodhinī apasmārakaphonmādabhūtajantvanilān haret pārasīkavacā śuklā proktā haimavatīti sā haimavatyuditā tadvadvātaṃ hanti viśeṣataḥ sugandhāpyugragandhā ca viśeṣātkaphakāsanut susvaratvakarī rucyā hṛtkaṇṭhamukhaśodhinī sthūlagranthiḥ sugandhā syāttato hīnaguṇā smṛtā dvīpāntaravacā kiṃcit tiktoṣṇā vahnidīptikṛt vibandhādhmānaśūlaghnī śakṛnmūtraviśodhinī vātavyādhīnapasmāramunmādaṃ tanuvedanām vyapohati viśeṣeṇa phiraṅgāmayanāśinī havuṣā vapuṣā visrā parāśvatthaphalā matā matsyagandhā plīhahantrī viṣaghnī dhvāṅkṣanāśinī havuṣā dīpanī tiktā mṛdūṣṇā tuvarā guruḥ pittodarasamīrārśograhaṇīgulmaśūlahṛt parāpyetadguṇā proktā rūpabhedo dvayor api puṃsi klībe viḍaṅgaḥ syātkṛmighno jantunāśanaḥ taṇḍulāśca tathā vellam amoghā citrataṇḍulā viḍaṅgaṃ kaṭu tīkṣṇoṣṇaṃ rūkṣaṃ vahnikaraṃ laghu śūlādhmānodaraśleṣmakṛmivātavibandhanut tumburuḥ saurabhaḥ sauro vanajaḥ sānujo 'ndhakaḥ tumburu prathitaṃ tiktaṃ kaṭupāke'pi tatkaṭu rūkṣoṣṇaṃ dīpanaṃ tīkṣṇaṃ rucyaṃ laghu vidāhi ca kuṣṭhaśūlāruciśvāsaplīhakṛcchrāṇi nāśayet syādvaṃśarocanā vāṃśī tugākṣīrī tugā śubhā tvakkṣīrī vaṃśajā śubhrā vaṃśakṣīrī ca vaiṇavī vaṃśajā bṛṃhaṇī vṛṣyā balyā svādvī ca śītalā tṛṣṇākāsajvaraśvāsakṣayapittāsrakāmalāḥ haretkuṣṭhaṃ vraṇaṃ pāṇḍuṃ kaṣāyā vātakṛcchrajit samudraphenaḥ phenaśca ḍiṇḍīro 'bdhikaphas tathā samudraphenaścakṣuṣyo lekhanaḥ śītalaśca saḥ kaṣāyo viṣapittaghnaḥ karṇarukkaphahṛt saraḥ jīvakarṣabhakau mede kākolyau ṛddhivṛddhike aṣṭavargo 'ṣṭabhir dravyaiḥ kathitaścarakādibhiḥ aṣṭavargo himaḥ svādur bṛṃhaṇaḥ śukralo guruḥ bhagnasaṃdhānakṛt kāmabalāsabalavardhanaḥ vātapittāsratṛḍdāhajvaramehakṣayapraṇut jīvakarṣabhakau jñeyau himādriśikharodbhavau rasonakandavatkandau niḥsārau sūkṣmapattrakau jīvakaḥ kūrcakākāra ṛṣabho vṛṣaśṛṅgavat jīvako madhuraḥ śṛṅgo hrasvāṅgaḥ kūrcaśīrṣakaḥ ṛṣabho vṛṣabho dhīro viṣāṇī drākṣa ityapi jīvakarṣabhakau balyau śītau śukrakaphapradau madhurau pittadāhāsrakārśyavātakṣayāpahau mahāmedābhidhaḥ kando moraṅgādau prajāyate mahāmedā khanīmedā syād ityuktaṃ munīśvaraiḥ śuklārdrakanibhaḥ kando latājātaḥ supāṇḍuraḥ mahāmedābhidho jñeyo medālakṣaṇamucyate śuklakando nakhacchedyo medodhātumiva sravet yaḥ sa medeti vijñeyo jijñāsātatparairjanaiḥ śalyaparṇī maṇicchidrā medā medobhavādhvarā mahāmedā vasucchidrā tridantī devatāmaṇiḥ medāyugaṃ guru svādu vṛṣyaṃ stanyakaphāvaham bṛṃhaṇaṃ śītalaṃ pittaraktavātajvarapraṇut jāyate kṣīrakākolī mahāmedodbhavasthale yatra syāt kṣīrakākolī kākolī atra jāyate pīvarīsadṛśaḥ kandaḥ sakṣīraḥ priyagandhavān sa proktaḥ kṣīrakākolī kākolīliṅgamucyate yathā syāt kṣīrakākolī kākolyapi tathā bhavet eṣā kiṃcid bhavet kṛṣṇā bhedo 'yam ubhayor api kākolī vāyasolī ca vīrā kāyasthikā tathā sā śuklā kṣīrakākolī vayaḥsthā kṣīravallikā kathitā kṣīriṇī dhīrā kṣīraśuklā payasvinī kākolīyugalaṃ śītaṃ śukralaṃ madhuraṃ guru bṛṃhaṇaṃ vātadāhāsrapittaśoṣajvarāpaham ṛddhirvṛddhiśca kandau dvau bhavataḥ kośale 'cale śvetalomānvitaḥ kando latājātaḥ sarandhrakaḥ sa eva ṛddhirvṛddhiśca bhedam apyetayor bruve tūlagranthisamā ṛddhir vāmāvartaphalā ca sā vṛddhistu dakṣiṇāvartaphalā proktā maharṣibhiḥ ṛddhir yogyaṃ siddhilakṣmyau vṛddher apyāhvayā ime ṛddhir balyā tridoṣaghnī śukralā madhurā guruḥ prāṇaiśvaryakarī mūrchāraktapittavināśinī vṛddhir garbhapradā śītā bṛṃhaṇī madhurā smṛtā vṛṣyā pittāsraśamanī kṣatakāsakṣayāpahā rājñāmapyaṣṭavargastu yato'yam atidurlabhaḥ tasmādasya pratinidhiṃ gṛhṇīyāttadguṇaṃ bhiṣak mukhyasadṛśaḥ pratinidhiḥ medājīvakakākolyṛddhidvaṃdve 'pi cāsati varīvidāryaśvagandhāvārāhīś ca kramāt kṣipet medāmahāmedāsthāne śatāvarīmūlam jīvakarṣabhakasthāne vidārīmūlam kākolīkṣīrakākolīsthāne aśvagandhāmūlam ṛddhivṛddhisthāne vārāhīkandaṃ guṇaistattulyaṃ kṣipet yaṣṭīmadhu tathā yaṣṭīmadhukaṃ klītakaṃ tathā anyat klītanakaṃ tattu bhavettoye madhūlikā yaṣṭī himā guruḥ svādvī cakṣuṣyā balavarṇakṛt susnigdhā śukralā keśyā svaryā pittānilāsrajit vraṇaśothaviṣaccharditṛṣṇāglānikṣayāpahā kāmpillaḥ karkaśaś candro raktāṅgo rocano 'pi ca kāmpillaḥ kaphapittāsrakṛmigulmodaravraṇān hanti recī kaṭūṣṇaśca mehānāhaviṣāśmanut āragvadho rājavṛkṣaḥ śamyākaścaturaṅgulaḥ ārevato vyādhighātaḥ kṛtamālaḥ suvarṇakaḥ karṇikāro dīrghaphalaḥ svarṇāṅgaḥ svarṇabhūṣaṇaḥ āragvadho guruḥ svāduḥ śītalaḥ sraṃsanottamaḥ jvarahṛdrogapittāsravātodāvartaśūlanut tatphalaṃ sraṃsanaṃ rucyaṃ kuṣṭhapittakaphāpaham jvare tu satataṃ pathyaṃ koṣṭhaśuddhikaraṃ param kaṭvī tu kaṭukā tiktā kṛṣṇabhedā kaṭaṃbharā aśokā matsyaśakalā cakrāṅgī śakulādanī matsyapittā kāṇḍaruhā rohiṇī kaṭurohiṇī kaṭvī tu kaṭukā pāke tiktā rūkṣā himā laghuḥ bhedinī dīpanī hṛdyā kaphapittajvarāpahā pramehaśvāsakāsāsradāhakuṣṭhakrimipraṇut kirātatiktaḥ kairātaḥ kaṭutiktaḥ kirātakaḥ kāṇḍatikto 'nāryatikto bhūnimbo rāmasenakaḥ kirātako'nyo naipālaḥ so 'rdhatikto jvarāntakaḥ kirātaḥ sārako rūkṣaḥ śītalas tiktako laghuḥ saṃnipātajvaraśvāsakaphapittāsradāhanut kāsaśothatṛṣākuṣṭhajvaravraṇakṛmipraṇut uktaṃ kuṭajabījaṃ tu yavamindrayavaṃ tathā kaliṅgaṃ cāpi kāliṅgaṃ tathā bhadrayavā api kvacidindrasya nāmaiva bhavettadabhidhāyakam phalānīndrayavās tasya tathā bhadrayavā api indrayavaṃ tridoṣaghnaṃ saṃgrāhi kaṭu śītalam jvarātīsāraraktārśovamivīsarpakuṣṭhanut dīpanaṃ gudakīlāsravātāsraśleṣmaśūlajit madanaśchardanaḥ piṇḍo naṭaḥ piṇḍītakastathā karahāṭo maruvakaḥ śalyako viṣapuṣpakaḥ madano madhurastikto vīryoṣṇo lekhano laghuḥ vāntikṛdvidradhiharaḥ pratiśyāyavraṇāntakaḥ rūkṣaḥ kuṣṭhakaphānāhaśothagulmavraṇāpahaḥ rāsnā yuktarasā rasyā suvahā rasanā rasā elāparṇī ca surasā sugandhā śreyasī tathā rāsnāmapācinī tiktā gurūṣṇā kaphavātajit śothaśvāsasamīrāsravātaśūlodarāpahā kāsajvaraviṣāśītivātikāmayasidhmahṛt nākulī surasā nāgasugandhā gandhanākulī nakuleṣṭā bhujaṃgākṣī sarpāṅgī viṣanāśinī nākulī tuvarā tiktā kaṭukoṣṇā vināśayet bhogilūtāvṛścikākhuviṣajvarakṛmivraṇān mācikā prasthikāmbaṣṭhā tathā cāmbālikāmbikā mayūravidalā keśī sahasrā bālamūlikā mācikāmlā rase pāke kaṣāyā śītalā laghuḥ pakvātisārapittāsrakaphakaṇṭhāmayāpahā tejasvinī tejavatī tejohvā tejanī tathā tejasvinī kaphaśvāsakāsāsyāmayavātahṛt pācanyuṣṇā kaṭustiktā rucivahnipradīpinī jyotiṣmatī syātkaṭabhī jyotiṣkā kaṅgunīti ca pārāvatapadī piṇyā latā proktā kakundanī jyotiṣmatī kaṭus tiktā sarā kaphasamīrajit atyuṣṇā vāmanī tīkṣṇā vahnibuddhismṛtipradā kuṣṭhaṃ rogāhvayaṃ vāpyaṃ pāribhavyaṃ tathotpalam kuṣṭhamuṣṇaṃ kaṭu svādu śukralaṃ tiktakaṃ laghu hanti vātāsravīsarpakāsakuṣṭhamarutkaphān uktaṃ puṣkaramūlaṃ tu pauṣkaraṃ puṣkaraṃ ca tat padmapattraṃ ca kāśmīraṃ kuṣṭhabhedamimaṃ jaguḥ pauṣkaraṃ kaṭukaṃ tiktam uṣṇaṃ vātakaphajvarān hanti śothāruciśvāsān viśeṣāt pārśvaśūlanut kaṭuparṇī haimavatī hemakṣīrī himāvatī hemāhvā pītadugdhā ca tanmūlaṃ cokamucyate hemāhvā recanī tiktā bhedinyutkleśakāriṇī kṛmikaṇḍūviṣānāhakaphapittāsrakuṣṭhanut śṛṅgī karkaṭaśṛṅgī ca syātkulīraviṣāṇikā ajaśṛṅgī tu cakrā ca karkaṭākhyā ca kīrtitā śṛṅgī kaṣāyā tiktoṣṇā kaphavātakṣayajvarān śvāsordhvavātatṛṭkāsahikkārucivamīnharet kaṭphalaḥ somavalkaś ca kaiṭaryaḥ kumbhikāpi ca śrīparṇikā kumudikā bhadrā bhadravatīti ca kaṭphalastuvarastiktaḥ kaṭurvātakaphajvarān hanti śvāsapramehārśaḥkāsakaṇṭhāmayārucīḥ bhārgī bhṛgubhavā padmā phañjī brāhmaṇayaṣṭikā brāhmaṇyaṅgāravallī ca kharaśākaśca hañjikā bhārgī rūkṣā kaṭustiktā rucyoṣṇā pācanī laghuḥ dīpanī tuvarā gulmaraktanunnāśayed dhruvam śothakāsakaphaśvāsapīnasajvaramārutān pāṣāṇabhedako'śmaghno giribhidbhinnayojinī aśmabhedo himas tiktaḥ kaṣāyo vastiśodhanaḥ bhedano hanti doṣārśogulmakṛcchrāśmahṛdrujaḥ yonirogānpramehāṃśca plīhaśūlavraṇāni ca dhātakī dhātupuṣpī ca tāmrapuṣpī ca kuñjarā subhikṣā bahupuṣpī ca vahnijvālā ca sā smṛtā dhātakī kaṭukā śītā mṛdukṛttuvarā laghuḥ tṛṣṇātīsārapittāsraviṣakrimivisarpajit mañjiṣṭhā vikasā jiṅgī samaṅgā kālameṣikā maṇḍūkaparṇī bhaṇḍīrī bhaṇḍī yojanavallyapi rasāyanyaruṇā kālā raktāṅgī raktayaṣṭikā bhaṇḍītakī ca gambhīrī mañjūṣā vastrarañjinī mañjiṣṭhā madhurā tiktā kaṣāyā svaravarṇakṛt gururuṣṇā viṣaśleṣmaśothayonyakṣikarṇaruk raktātīsārakuṣṭhāsravisarpavraṇamehanut syāt kusumbhaṃ vahniśikhaṃ vastrarañjakamityapi kusumbhaṃ vātalaṃ kṛcchraraktapittakaphāpaham lākṣā palaṃkaṣālakto yāvo vṛkṣāmayo jatuḥ lākṣā varṇyā himā balyā snigdhā ca tuvarā laghuḥ anuṣṇā kaphapittāsrahikkākāsajvarapraṇut vraṇoraḥkṣatavīsarpakṛmikuṣṭhagadāpahā alaktako guṇais tadvad viśeṣād vyaṅganāśanaḥ haridrā kāñcanī pītā niśākhyā varavarṇinī kṛmighnī haladī yoṣitpriyā haṭṭavilāsinī haridrā kaṭukā tiktā rūkṣoṣṇā kaphapittanut varṇyā tvagdoṣamehāsraśothapāṇḍuvraṇāpahā dārvībhedāmragandhā ca surabhīdāru dāru ca karpūrā padmapattrā syāt surīmat suratārakā āmragandhir haridrā yā sā śītā vātalā matā pittahṛnmadhurā tiktā sarvakaṇḍūvināśinī araṇyahaladīkandaḥ kuṣṭhavātāsranāśanaḥ dārvī dāruharidrā ca parjanyā parjanīti ca kaṭaṃkaṭerī pītā ca bhavetsaiva pacampacā saiva kālīyakaḥ proktastathā kāleyako'pi ca pītadruśca haridraśca pītadāru ca pītakam dārvī niśāguṇā kiṃtu netrakarṇāsyaroganut dārvīkvāthasamaṃ kṣīraṃ pādaṃ paktvā yadā ghanam tadā rasāñjanākhyaṃ tannetrayoḥ paramaṃ hitam rasāñjanaṃ tārkṣyaśailaṃ rasagarbhaṃ ca tārkṣyajam rasāñjanaṃ kaṭu śleṣmaviṣanetravikāranut uṣṇaṃ rasāyanaṃ tiktaṃ chedanaṃ vraṇadoṣahṛt avalgujo vākucī syāt somarājī suparṇikā śaśilekhā kṛṣṇaphalā somā pūtiphalīti ca somavallī kālameṣī kuṣṭhaghnī ca prakīrtitā vākucī madhurā tiktā kaṭupākā rasāyanī viṣṭambhahṛddhimā rucyā sarā śleṣmāsrapittanut rūkṣā hṛdyā śvāsakuṣṭhamehajvarakṛmipraṇut tatphalaṃ pittalaṃ kuṣṭhakaphānilaharaṃ kaṭu keśyaṃ tvacyaṃ kṛmiśvāsakāsaśothāmapāṇḍunut cakramardaḥ prapunnāṭī dadrughno meṣalocanaḥ padmāṭaḥ syādeḍagajaścakrī puṃnāṭa ityapi cakramardo laghuḥ svādū rūkṣaḥ pittānilāpahaḥ hṛdyo himaḥ kaphaśvāsakuṣṭhadadrukrimīn haret hantyuṣṇaṃ tatphalaṃ kuṣṭhakaṇḍūdadruviṣānilān gulmakāsakṛmiśvāsanāśanaṃ kaṭukaṃ smṛtam viṣā tv ativiṣā viśvā śṛṅgī prativiṣāruṇā śuklakandā copaviṣā bhaṅgurā ghuṇavallabhā viṣā soṣṇā kaṭustiktā pācanī dīpanī haret kaphapittātisārāmaviṣakāsavamikrimīn lodhras tilvas tirīṭaśca śāvaro gālavastathā dvitīyaḥ paṭṭikālodhraḥ kramukaḥ sthūlavalkalaḥ jīrṇapattro bṛhatpattraḥ paṭṭī lākṣāprasādanaḥ lodhro grāhī laghuḥ śītaścakṣuṣyaḥ kaphapittanut kaṣāyo raktapittāsṛgjvarātīsāraśothahṛt laśunastu rasonaḥ syādugragandho mahauṣadham ariṣṭo mlecchakandaśca yavaneṣṭo rasonakaḥ yadāmṛtaṃ vainateyo jahāra surasattamāt tadā tato'patad binduḥ sa rasono'bhavadbhuvi pañcabhiś ca rasair yukto rasenāmlena varjitaḥ tasmādrasona ityukto dravyāṇāṃ guṇavedibhiḥ kaścāpi mūleṣu tiktaḥ pattreṣu saṃsthitaḥ nāle kaṣāya uddiṣṭo nālāgre lavaṇaḥ smṛtaḥ bīje tu madhuraḥ prokto rasas tadguṇavedibhiḥ rasono bṛṃhaṇo vṛṣyaḥ snigdhoṣṇaḥ pācanaḥ saraḥ rase pāke ca kaṭukastīkṣṇo madhurako mataḥ bhagnasaṃdhānakṛt kaṇṭhyo guruḥ pittāsravṛddhidaḥ balavarṇakaro medhāhito netryo rasāyanaḥ hṛdrogajīrṇajvarakukṣiśūlavibandhagulmārucikāsaśophān durnāmakuṣṭhānalasādajantusamīraṇaśvāsakaphāṃśca hanti madyaṃ māṃsaṃ tathāmlaṃ ca hitaṃ laśunasevinām vyāyāmamātapaṃ roṣam atinīraṃ payo guḍam rasonamaśnanpuruṣastyajedetānnirantaram palāṇḍur yavaneṣṭaśca durgandho mukhadūṣakaḥ palāṇḍustu budhairjñeyo rasonasadṛśo guṇaiḥ svāduḥ pāke rase'nuṣṇaḥ kaphakṛnnātipittalaḥ harate kevalaṃ vātaṃ balavīryakaro guruḥ bhallātakaṃ triṣu proktam aruṣko 'ruṣkaro 'gnikaḥ tathaivāgnimukhī bhallī vīravṛkṣaśca śophakṛt bhallātakaphalaṃ pakvaṃ svādupākarasaṃ laghu kaṣāyaṃ pācanaṃ snigdhaṃ tīkṣṇoṣṇaṃ chedi bhedanam medhyaṃ vahnikaraṃ hanti kaphavātavraṇodaram kuṣṭhārśograhaṇīgulmaśophānāhajvarakrimīn tanmajjā madhuro vṛṣyo bṛṃhaṇo vātapittahā vṛntamāruṣkaraṃ svādu pittaghnaṃ keśyamagnikṛt bhallātakaḥ kaṣāyoṣṇaḥ śukralo madhuro laghuḥ vātaśleṣmodarānāhakuṣṭhārśograhaṇīgadān hanti gulmajvaraśvitravahnimāndyakṛmivraṇān bhaṅgā gañjāmātulānī mādinī vijayā jayā bhaṅgā kaphaharī tiktā grāhiṇī pācanī laghuḥ tīkṣṇoṣṇā pittalā mohamandavāgvahnivardhinī tilabhedaḥ khasatilaḥ khākhasaścāpi sa smṛtaḥ syāt khākhasaphalādbhūtaṃ valkalaṃ śītalaṃ laghu grāhi tiktaṃ kaṣāyaṃ ca vātakṛt kaphakāsahṛt dhātūnāṃ śoṣakaṃ rūkṣaṃ madakṛdvāgvivardhanam muhurmohakaraṃ rucyaṃ sevanāt puṃstvanāśanam uktaṃ khasaphalakṣīramāphūkamahiphenakam āphūkaṃ śoṣaṇaṃ grāhi śleṣmaghnaṃ vātapittalam tathā khasaphalodbhūtavalkalaprāyamityapi ucyante khasabījāni te khākhasatilā api khasabījāni balyāni vṛṣyāṇi sugurūṇi ca janayanti kaphaṃ tāni śamayanti samīraṇam saindhavo'strī śītaśivaṃ māṇimanthaṃ ca sindhujam saindhavaṃ lavaṇaṃ svādu dīpanaṃ pācanaṃ laghu snigdhaṃ rucyaṃ himaṃ vṛṣyaṃ sūkṣmaṃ netryaṃ tridoṣahṛt śākambharīyaṃ kathitaṃ guḍākhyaṃ raumakaṃ tathā guḍākhyaṃ laghu vātaghnam atyuṣṇaṃ bhedi pittalam tīkṣṇoṣṇaṃ cāpi sūkṣmaṃ cābhiṣyandi kaṭupāki ca sāmudraṃ yattu lavaṇam akṣībaṃ vaśiraṃ ca tat samudrajaṃ sāgarajaṃ lavaṇodadhisambhavam sāmudraṃ madhuraṃ pāke satiktaṃ madhuraṃ guru nātyuṣṇaṃ dīpanaṃ bhedi sakṣāram avidāhi ca śleṣmalaṃ vātanuttīkṣṇamarūkṣaṃ nātiśītalam viḍaṃ pākaṃ ca kṛtakaṃ tathā drāviḍamāsuram viḍaṃ sakṣāram ūrdhvādhaḥkaphavātānulomanam ūrdhvaṃ kaphamadho vātaṃ saṃcārayedityarthaḥ dīpanaṃ laghu tīkṣṇoṣṇaṃ rūkṣaṃ rucyaṃ vyavāyi ca vibandhānāhaviṣṭambhahṛdruggauravaśūlanut sauvarcalaṃ syād rucakaṃ manthapākaṃ ca tanmatam rucakaṃ rocanaṃ bhedi dīpanaṃ pācanaṃ param susnehaṃ vātanunnātipittalaṃ viśadaṃ laghu udgāraśuddhidaṃ sūkṣmaṃ vibandhānāhaśūlajit audbhidaṃ pāṃśulavaṇaṃ yajjātaṃ bhūmitaḥ svayam kṣāraṃ guru kaṭu snigdhaṃ śītalaṃ vātanāśanam caṇakāmlakamatyuṣṇaṃ dīpanaṃ dantaharṣaṇam lavaṇānurasaṃ rucyaṃ śūlājīrṇavibandhanut pākyaṃ kṣāro yavakṣāro yāvaśūko yavāgrajaḥ svarjikāpi smṛtaḥ kṣāraḥ kāpotaḥ sukhavarcakaḥ kathitaḥ svarjikābhedo viśeṣajñaiḥ suvarcikā yavakṣāro laghuḥ snigdhaḥ susūkṣmo vahnidīpanaḥ nihanti śūlavātāmaśleṣmaśvāsagalāmayān pāṇḍvarśograhaṇīgulmānāhaplīhahṛdāmayān svarjikālpaguṇā tasmādvijñeyā gulmaśūlahṛt suvarcikā svarjikāvad boddhavyā guṇato janaiḥ saubhāgyaṃ ṭaṅkaṇaṃ kṣāro dhātudrāvakamucyate ṭaṅkaṇaṃ vahnikṛdrūkṣaṃ kaphahṛd vātapittakṛt svarjikā yāvaśūkaśca kṣāradvayamudāhṛtam ṭaṅkaṇena yutaṃ tattu kṣāratrayamudīritam militaṃ tūktaguṇakṛd viśeṣād gulmahṛt param palāśavajriśikhariciñcārkatilanālajāḥ yavajaḥ svarjikā ceti kṣārāṣṭakam udāhṛtam kṣārā ete'gninā tulyā gulmaśūlaharā bhṛśam bhuktaṃ sahasravedhi syādrasāmlaṃ śuklamityapi cukramatyamlamuṣṇaṃ ca dīpanaṃ pācanaṃ param śūlagulmavibandhāmavātaśleṣmaharaṃ saram vamitṛṣṇāsyavairasyahṛtpīḍāvahnimāndyahṛt puṃsi klībe ca karpūraḥ sitābhro himavālukaḥ ghanasāraś candrasaṃjño himanāmāpi sa smṛtaḥ karpūraḥ śītalo vṛṣyaścakṣuṣyo lekhano laghuḥ surabhir madhuras tiktaḥ kaphapittaviṣāpahaḥ tṛṣṇāsyavairasyamedodaurgandhyanāśanaḥ karpūro dvividhaḥ proktaḥ pakvāpakvaprabhedataḥ pakvāt karpūrataḥ prāhurapakvaṃ guṇavattaram cīnākasaṃjñaḥ karpūraḥ kaphakṣayakaraḥ smṛtaḥ kuṣṭhakaṇḍūvamiharas tathā tiktarasaśca saḥ mṛganābhir mṛgamadaḥ kathitastu sahasrabhit kastūrikā ca kastūrī vedhamukhyā ca sā smṛtā kāmarūpodbhavā kṛṣṇā naipālī nīlavarṇayuk kāśmīrī kapilacchāyā kastūrī trividhā smṛtā kāmarūpodbhavā śreṣṭhā naipālī madhyamā bhavet kāśmīradeśasambhūtā kastūrī hy adhamā matā kastūrikā kaṭus tiktā kṣāroṣṇā śukralā guruḥ kaphavātaviṣacchardiśītadaurgandhyaśoṣahṛt latā kastūrikā tiktā svādvī vṛṣyā himā laghuḥ cakṣuṣyā chedinī śleṣmatṛṣṇāvastyāsyarogahṛt gandhamārjāravīryaṃ tu vīryakṛt kaphavātahṛt kaṇḍūkuṣṭhaharaṃ netryaṃ sugandhaṃ svedagandhanut śrīkhaṇḍaṃ candanaṃ na strī bhadraśrīstailaparṇikaḥ gandhasāro malayajastathā candradyutiśca saḥ svāde tiktaṃ kaṣe pītaṃ chede raktaṃ tanau sitam granthikoṭarasaṃyuktaṃ candanaṃ śreṣṭham ucyate candanaṃ śītalaṃ rūkṣaṃ tiktam āhlādanaṃ laghu śramaśoṣaviṣaśleṣmatṛṣṇāpittāsradāhanut kālīyakaṃ tu kālīyaṃ pītābhaṃ haricandanam haripriyaṃ kālasāraṃ tathā kālānusāryakam kālīyakaṃ raktaguṇaṃ viśeṣād vyaṅganāśanam raktacandanam ākhyātaṃ raktāṅgaṃ kṣudracandanam tilaparṇaṃ raktasāraṃ tatpravālaphalaṃ smṛtam raktaṃ śītaṃ guru svādu charditṛṣṇāsrapittahṛt tiktaṃ netrāhataṃ vṛṣyaṃ jvaravraṇaviṣāpaham pataṃgaṃ raktasāraṃ ca suraṅgaṃ rañjanaṃ tathā paṭṭarañjakamākhyātaṃ pattūraṃ ca kucandanam pataṃgaṃ madhuraṃ śītaṃ pittaśleṣmavraṇāsranut haricandanavad vedyaṃ viśeṣāddāhanāśanam candanāni tu sarvāṇi sadṛśāni rasādibhiḥ gandhena tu viśeṣo'sti pūrvaḥ śreṣṭhatamo guṇaiḥ aguru pravaraṃ lohaṃ rājārhaṃ yogajaṃ tathā vaṃśikaṃ kṛmijaṃ vāpi kṛmijagdham anāryakam agurūṣṇaṃ kaṭu tvacyaṃ tiktaṃ tīkṣṇaṃ ca pittalam laghu karṇākṣirogaghnaṃ śītavātakaphapraṇut kṛṣṇaṃ guṇādhikaṃ tattu lohavadvāri majjati aguruprabhavaḥ snehaḥ kṛṣṇāgurusamaḥ smṛtaḥ devadāru smṛtaṃ dārubhadraṃ dārv indradāru ca mastadāru drukilimaṃ kilimaṃ surabhūruhaḥ devadāru laghu snigdhaṃ tiktoṣṇaṃ kaṭupāki ca vibandhādhmānaśothāmatandrāhikkājvarāsrajit pramehapīnasaśleṣmakāsakaṇḍūsamīranut saralaḥ pītavṛkṣaḥ syāttathā surabhidārukaḥ saralo madhuras tiktaḥ kaṭupākaraso laghuḥ snigdhoṣṇaḥ karṇakaṇṭhākṣirogarakṣoharaḥ smṛtaḥ kaphānilasvedadāhakāsamūrchāvraṇāpahaḥ kālānusāryaṃ tagaraṃ kuṭilaṃ nahuṣaṃ natam aparaṃ piṇḍatagaraṃ daṇḍahastī ca barhiṇam tagaradvayamuṣṇaṃ syātsvādu snigdhaṃ laghu smṛtam viṣāpasmāraśūlākṣirogadoṣatrayāpaham padmakaṃ padmagandhi syāttathā padmāhvayaṃ smṛtam padmakaṃ tuvaraṃ tiktaṃ śītalaṃ vātalaṃ laghu vīsarpadāhavisphoṭakuṣṭhaśleṣmāsrapittanut garbhasaṃsthāpanaṃ rucyaṃ vamivraṇatṛṣāpraṇut guggulur devadhūpaś ca jaṭāyuḥ kauśikaḥ puraḥ kumbholūkhalakaṃ klībe mahiṣākṣaḥ palaṃkaṣaḥ mahiṣākṣo mahānīlaḥ kumudaḥ padma ityapi hiraṇyaḥ pañcamo jñeyo gugguloḥ pañca jātayaḥ bhṛṅgāñjanasavarṇastu mahiṣākṣa iti smṛtaḥ mahānīlas tu vijñeyaḥ svanāmasamalakṣaṇaḥ kumudaḥ kumudābhaḥ syātpadmo māṇikyasaṃnibhaḥ hiraṇyākṣas tu hemābhaḥ pañcānāṃ liṅgamīritam mahiṣākṣo mahānīlo gajendrāṇāṃ hitāv ubhau hayānāṃ kumudaḥ padmaḥ svastyārogyakarau parau viśeṣeṇa manuṣyāṇāṃ kanakaḥ parikīrtitaḥ kadācinmahiṣākṣaśca mataḥ kaiścinnṛṇāmapi guggulur viśadas tikto vīryoṣṇaḥ pittalaḥ saraḥ kaṣāyaḥ kaṭukaḥ pāke kaṭū rūkṣo laghuḥ paraḥ bhagnasaṃdhānakṛd vṛṣyaḥ sūkṣmaḥ svaryo rasāyanaḥ dīpanaḥ picchilo balyaḥ kaphavātavraṇāpacīḥ medomehāśmavātāṃś ca kledakuṣṭhāmamārutān piṭikāgranthiśophārśogaṇḍamālākṛmīñ jayet mādhuryācchamayedvātaṃ kaṣāyatvācca pittahā tiktatvātkaphajittena gugguluḥ sarvadoṣahā sa navo bṛṃhaṇo vṛṣyaḥ purāṇas tv atilekhanaḥ snigdhaḥ kāñcanasaṃkāśaḥ pakvajambūphalopamaḥ nūtano gugguluḥ proktaḥ sugandhiryastu picchilaḥ śuṣko durgandhakaś caiva tyaktaprakṛtivarṇakaḥ purāṇaḥ sa tu vijñeyo guggulur vīryavarjitaḥ amlaṃ tīkṣṇamajīrṇaṃ ca vyavāyaṃ śramamātapam madyaṃ roṣaṃ tyajetsamyag guṇārthī purasevakaḥ śrīvāsaḥ saralasrāvaḥ śrīveṣṭo vṛkṣadhūpakaḥ śrīvāso madhurastiktaḥ snigdhoṣṇastuvaraḥ saraḥ pittalo vātamūrdhākṣisvarogakaphāpahaḥ rakṣoghnaḥ svedadaurgandhyayūkākaṇḍūvraṇapraṇut rālastu śālaniryāsastathā sarjarasaḥ smṛtaḥ devadhūpo yakṣadhūpastathā sarvarasaśca saḥ rālo himo gurus tiktaḥ kaṣāyo grāhako haret doṣāsrasvedavīsarpajvaravraṇavipādikāḥ grahabhagnāgnidagdhāṃśca śūlātīsāranāśanaḥ kundurustu mukundaḥ syātsugandhaḥ kunda ityapi kundurur madhurastiktas tīkṣṇas tvacyaḥ kaṭurharet jvarasvedagrahālakṣmīmukharogakaphānilān sihlakastu turuṣkaḥ syādyato yavanadeśajaḥ kapitailaṃ ca saṃkhyātastathā ca kapināmakaḥ sihlakaḥ kaṭukaḥ svāduḥ snigdhoṣṇaḥ śukrakāntikṛt vṛṣyaḥ kaṇṭhyaḥ svedakuṣṭhajvaradāhagrahāpahaḥ jātīphalaṃ jātikośaṃ mālatīphalamityapi jātīphalaṃ rase tiktaṃ tīkṣṇoṣṇaṃ rocanaṃ laghu kaṭukaṃ dīpanaṃ grāhi svaryaṃ śleṣmānilāpaham nihanti mukhavairasyaṃ maladaurgandhyakṛṣṇatāḥ kṛmikāsavamiśvāsaśoṣapīnasahṛdrujaḥ jātīphalasya tvak proktā jātīpattrī bhiṣagvaraiḥ jātīpattrī laghuḥ svāduḥ kaṭūṣṇā rucivarṇakṛt kaphakāsavamiśvāsatṛṣṇākṛmiviṣāpahā lavaṃgaṃ devakusumaṃ śrīsaṃjñaṃ śrīprasūnakam lavaṃgaṃ kaṭukaṃ tiktaṃ laghu netrahitaṃ himam dīpanaṃ pācanaṃ rucyaṃ kaphapittāsranāśakṛt tṛṣṇāṃ chardiṃ tathādhmānaṃ śūlamāśu vināśayet kāsaṃ śvāsaṃ ca hikkāṃ ca kṣayaṃ kṣapayati dhruvam elā sthūlā ca bahulā pṛthvīkā tripuṭāpi ca bhadrailā bṛhadelā ca candrabālā ca niṣkuṭiḥ sthūlailā kaṭukā pāke rase cānalakṛllaghuḥ rūkṣoṣṇā śleṣmapittāsrakaṇḍūśvāsatṛṣāpahā sūkṣmopakuñcikā tutthā koraṅgī drāviḍī truṭiḥ elā sūkṣmā kaphaśvāsakāsārśomūtrakṛcchrahṛt rase tu kaṭukā śītā laghvī vātaharī matā tvakpattraṃ ca varāṅgaṃ syad bhṛṅgaṃ cocaṃ tathotkaṭam tvacaṃ laghūṣṇaṃ kaṭukaṃ svādu tiktaṃ ca rūkṣakam pittalaṃ kaphavātaghnaṃ kaṇḍvāmārucināśanam hṛdvastirogavātārśaḥkṛmipīnasaśukrahṛt tvaksvādvī tu tanutvaksyāttathā dārusitā matā uktā dārusitā svādvī tiktā cānilapittahṛt surabhiḥ śukralā varṇyā mukhaśoṣatṛṣāpahā pattrakaṃ tamālapattraṃ ca tathā syāt pattranāmakam pattrakaṃ madhuraṃ kiṃcit tīkṣṇoṣṇaṃ picchilaṃ laghu nihanti kaphavātārśohṛllāsārucipīnasān nāgapuṣpaḥ smṛto nāgaḥ kesaro nāgakesaraḥ cāmpeyo nāgakiñjalkaḥ kathitaḥ kāñcanāhvayaḥ nāgapuṣpaṃ kaṣāyoṣṇaṃ rūkṣaṃ laghvāmapāvanam jvarakaṇḍūtṛṣāsvedacchardihṛllāsanāśanam daurgandhyakuṣṭhavīsarpakaphapittaviṣāpaham tvagelāpattrakais tulyais trisugandhi trijātakam nāgakesarasaṃyuktaṃ cāturjātakam ucyate taddvayaṃ rocanaṃ rūkṣaṃ tīkṣṇoṣṇaṃ mukhagandhahṛt laghu pittāgnikṛd varṇyaṃ kaphavātaviṣāpaham kuṅkumaṃ ghusṛṇaṃ raktaṃ kāśmīraṃ pītakaṃ varam saṃkocaṃ piśunaṃ dhīraṃ vāhlīkaṃ śoṇitābhidham kāśmīradeśaje kṣetre kuṅkumaṃ yadbhaveddhi tat sūkṣmakesaram āraktaṃ padmagandhi taduttamam vāhlīkadeśasaṃjātaṃ kuṅkumaṃ pāṇḍuraṃ smṛtam ketakīgandhayuktaṃ tanmadhyamaṃ sūkṣmakesaram kuṅkumaṃ pārasīkaṃ tanmadhugandhi tadīritam īṣat pāṇḍuravarṇaṃ tadadhamaṃ sthūlakesaram kuṅkumaṃ kaṭukaṃ snigdhaṃ śirorugvraṇajantujit tiktaṃ vamiharaṃ varṇyaṃ vyaṅgadoṣatrayāpaham gorocanā tu maṅgalyā vandyā gaurī ca rocanā gorocanā himā tiktā varṇyā maṅgalakāntidā viṣālakṣmīgrahonmādagarbhasrāvakṣatāsrahṛt nakhaṃ vyāghranakhaṃ vyāghrāyudhaṃ taccakrakārakam nakhaṃ svalpaṃ nakhī proktā hanuhaṭṭavilāsinī nakhadravyaṃ grahaśleṣmāvātāsrajvarakuṣṭhahṛt laghūṣṇaṃ śukralaṃ varṇyaṃ svādu vraṇaviṣāpaham alakṣmīmukhadaurgandhyahṛt pākarasayoḥ kaṭu bālaṃ hrīverabarhiṣṭhodīcyaṃ keśāmbunāma ca bālakaṃ śītalaṃ rūkṣaṃ laghu dīpanapācanam hṛllāsārucivīsarpahṛdrogāmātisārajit syādvīraṇaṃ vīratarur vīraṃ ca bahumūlakam vīraṇaṃ pācanaṃ śītaṃ vāntihṛllaghu tiktakam stambhanaṃ jvaranud bhrāntimadajit kaphapittahṛt tṛṣṇāsraviṣavīsarpakṛcchradāhavraṇāpaham vīraṇasya tu mūlaṃ syāduśīraṃ naladaṃ ca tat amṛṇālaṃ ca sevyaṃ ca samagandhikam ityapi uśīraṃ pācanaṃ śītaṃ stambhanaṃ laghu tiktakam madhuraṃ jvarahṛd vāntimadanut kaphapittahṛt tṛṣṇāsraviṣavīsarpadāhakṛcchravraṇāpaham jaṭāmāṃsī bhūtajaṭā jaṭilā ca tapasvinī māṃsī tiktā kaṣāyā ca medhyā kāntibalapradā svādvī himā tridoṣāsradāhavīsarpakuṣṭhanut śaileyaṃ tu śilāpuṣpaṃ vṛddhaṃ kālānusāryakam śaileyaṃ śītalaṃ hṛdyaṃ kaphapittaharaṃ laghu kaṇḍūkuṣṭhāśmarīdāhaviṣahṛd gudaraktahṛt mustakaṃ na striyāṃ mustaṃ triṣu vāridanāmakam kuruvindaśca saṃkhyāto 'paraḥ kroḍakaserukaḥ bhadramustaṃ ca gundrā ca tathā nāgaramustakaḥ mustaṃ kaṭu himaṃ grāhi tiktaṃ dīpanapācanam kaṣāyaṃ kaphapittāsratṛḍjvarārucijantuhṛt anūpadeśe yajjātaṃ mustakaṃ tatpraśasyate tatrāpi munibhiḥ proktaṃ varaṃ nāgaramustakam karcūro vedhamukhyaśca drāviḍaḥ kalpakaḥ śaṭī karcūro dīpano rucyaḥ kaṭukastikta eva ca sugandhiḥ kaṭupākaḥ syāt kuṣṭhārśovraṇakāsanut uṣṇo laghur harecchvāsaṃ gulmavātakaphakrimīn murā gandhakuṭī daityā surabhiḥ śālaparṇikā murā tiktā himā svādvī laghvī pittānilāpahā jvarāsṛgbhūtarakṣoghnī kuṣṭhakāsavināśinī śaṭhī palāśī ṣaḍgranthā suvratā gandhamūlikā gāndhārikā gandhavadhūr vadhūḥ palāśikā bhavedgandhapalāśī tu kaṣāyā grāhiṇī laghuḥ tiktā tīkṣṇā ca kaṭukānuṣṇāsyamalanāśinī śothakāsavraṇaśvāsaśūlasidhmagrahāpahā priyaṅguḥ phalinī kāntā latā ca mahilāhvayā gundrā gandhaphalā śyāmā viṣvaksenāṅganāpriyā priyaṅguḥ śītalā tiktā tuvarānilapittahṛt raktātiyogadaurgandhyasvedadāhajvarāpahā gulmatṛḍviṣamohaghnī tadvad gandhapriyaṅgukā tatphalaṃ madhu rūkṣaṃ kaṣāyaṃ śītalaṃ guru vibandhādhmānabalakṛt saṃgrāhi kaphapittajit reṇukā rājaputrī ca nandinī kapilā dvijā bhasmagandhā pāṇḍuputrī smṛtā kauntī hareṇukā reṇukā kaṭukā pāke tiktānuṣṇā kaṭur laghuḥ pittalā dīpanī medhyā pācinī garbhapātinī balāsavātakṛccaiva tṛṭkaṇḍūviṣadāhanut granthiparṇaṃ granthikaṃ ca kākapucchaṃ ca gucchakam nīlapuṣpaṃ sugandhaṃ ca kathitaṃ tailaparṇakam granthiparṇaṃ tiktatīkṣṇaṃ kaṭūṣṇaṃ dīpanaṃ laghu kaphavātaviṣaśvāsakaṇḍūdaurgandhyanāśanam sthauṇeyakaṃ barhibarhaṃ śukabarhaṃ ca kukkuram śīrṇaromaśukaṃ cāpi śukapuṣpaṃ śukacchadam sthauṇeyakaṃ kaṭu svādu tiktaṃ snigdhaṃ tridoṣanut medhāśukrakaraṃ rucyaṃ rakṣoghnaṃ jvarajantujit hanti kuṣṭhāsratṛḍdāhadaurgandhyatilakālakān niśācaro dhanaharaḥ kitavo gaṇahāsaḥ corakaḥ śaṅkitaś caṇḍo duṣpattraḥ kṣemako ripuḥ rocako madhurastiktaḥ kaṭuḥ pāke kaṭur laghuḥ tīkṣṇo hṛdyo himo hanti kuṣṭhakaṇḍūkaphānilān rakṣo'śrīsvedamedo'srajvaragandhaviṣavraṇān tālīśam uktaṃ pattrāḍhyaṃ dhātrīpattraṃ ca tatsmṛtam tālīśaṃ laghu tīkṣṇoṣṇaṃ śvāsakāsakaphānilān nihanty arucigulmāmavahnimāndyakṣayāmayān kaṅkolaṃ kolaṃ proktaṃ cātha kośaphalaṃ smṛtam kaṅkolaṃ laghu tīkṣṇoṣṇaṃ tiktaṃ hṛdyaṃ rucipradam āsyadaurgandhyahṛdrogakaphavātāmayāndhyahṛt snigdhoṣṇā kaphahṛt tiktā sugandhā gandhakokilā gandhakokilayā tulyā vijñeyā gandhamālatī lāmajjakaṃ sunālaṃ syādamṛṇālaṃ lavaṃ laghu iṣṭakāpathakaṃ savyaṃ naladaṃ ca vidātakam lāmajjakaṃ himaṃ tiktaṃ laghu doṣatrayāsrajit tvagāmayasvedakṛcchradāhapittāsraroganut elavālukam aileyaṃ sugandhi harivālukam ailavālukam elālu kapitthaṃ pattram īritam elālu kaṭukaṃ pāke kaṣāyaṃ śītalaṃ laghu hanti kaṇḍūvraṇaccharditṛṭkāsārucihṛdrujaḥ balāsaviṣapittāsrakuṣṭhamūtragadakrimīn kuṭannaṭaṃ dāsapuraṃ bāleyaṃ paripelavam plavagopuragonardakaivartīmustakāni ca mustāvat pelavapuṭaṃ śukābhaṃ syād vitunnakam vitunnakaṃ himaṃ tiktaṃ kaṣāyaṃ kaṭu kāntidam kaphapittāsravīsarpakuṣṭhakaṇḍūviṣapraṇut spṛkkāsṛg brāhmaṇo devo marunmālā latā laghuḥ samudrāntā vadhūḥ koṭivarṣā laṅkopiketyapi spṛkkā svādvī himā vṛṣyā tiktā nikhiladoṣanut kuṣṭhakaṇḍūviṣasvedadāhāśrījvararaktahṛt parpaṭī rañjanī kṛṣṇā jatukā jananī janī jatukṛṣṇāgnisaṃsparśā jatukṛccakravartinī parpaṭī tuvarā tiktā śiśirā varṇakṛllaghuḥ viṣavraṇaharā kaṇḍūkaphapittāsrakuṣṭhanut nalikā vidrumalatā kapotacaraṇā naṭī dhamanyañjanakeśī ca nirmedhyā suṣirā nalī nalikā śītalā laghvī cakṣuṣyā kaphapittahṛt kṛcchrāśmavātatṛṣṇāsrakuṣṭhakaṇḍūjvarāpahā prapauṇḍarīkaṃ pauṇḍaryaṃ cakṣuṣyaṃ pauṇḍarīyakam pauṇḍaryaṃ madhuraṃ tiktaṃ kaṣāyaṃ śukralaṃ himam cakṣuṣyaṃ madhuraṃ pāke varṇyaṃ pittakaphapraṇut atha laṅkeśvaro mānī rāvaṇo rākṣasādhipaḥ rāmapatnīṃ balātsītāṃ jahāra madanāturaḥ tatastaṃ balavānrāmo ripuṃ jāyāpahāriṇam hṛto vānarasainyena jaghāna raṇamūrdhani hate tasminsurārātau rāvaṇe balagarvite devarājaḥ sahasrākṣaḥ parituṣṭaś ca rāghave tatra ye vānarāḥ kecid rākṣasair nihatā raṇe tānindro jīvayāmāsa saṃsicyāmṛtavṛṣṭibhiḥ tato yeṣu pradeśeṣu kapigātrātparicyutāḥ pīyūṣabindavaḥ petus tebhyo jātā guḍūcikā guḍūcī madhuparṇī syād amṛtāmṛtavallarī chinnā chinnaruhā chinnodbhavā vatsādanīti ca jīvantī tantrikā somā somavallī ca kuṇḍalī cakralakṣaṇikā dhīrā viśalyā ca rasāyanī candrahāsā vayaḥsthā ca maṇḍalī devanirmitā guḍūcī kaṭukā tiktā svādupākā rasāyanī saṃgrāhiṇī kaṣāyoṣṇā laghvī balyāgnidīpinī doṣatrayāmatṛḍdāhamehakāsāṃśca pāṇḍutām kāmalākuṣṭhavātāsrajvarakrimivamīn haret pramehaśvāsakāsārśaḥkṛcchrahṛdrogavātanut tāmbūlavallī tāmbūlī nāginī nāgavallarī tāmbūlaṃ viśadaṃ rucyaṃ tīkṣṇoṣṇaṃ tuvaraṃ saram vaśyaṃ tiktaṃ kaṭu kṣāraṃ raktapittakaraṃ laghu balyaṃ śleṣmāsyadaurgandhyamalavātaśramāpaham bilvaḥ śāṇḍilyaśailūṣau mālūraśrīphalāv api śrīphalastuvarastikto grāhī rūkṣo'gnipittakṛt vātaśleṣmaharo balyo laghuruṣṇaśca pācanaḥ gāmbhārī bhadraparṇī ca śrīparṇī madhuparṇikā kāśmīrī kāśmarī hīrā kāśmaryaḥ pītarohiṇī kṛṣṇavṛntā madhurasā mahākusumikāpi ca kāśmarī tuvarā tiktā vīryoṣṇā madhurā guruḥ dīpanī pācanī medhyā bhedinī bhramaśoṣajit doṣatṛṣṇāmaśūlārśoviṣadāhajvarāpahā tatphalaṃ bṛṃhaṇaṃ vṛṣyaṃ guru keśyaṃ rasāyanam vātapittatṛṣāraktakṣayamūtravibandhanut svādu pāke himaṃ snigdhaṃ tuvarāmlaṃ viśuddhikṛt hanyāddāhatṛṣāvātaraktapittakṣatakṣayān pāṭaliḥ pāṭalāmoghā madhudūtī phaleruhā kṛṣṇavṛntā kuberākṣī kālasthālyalivallabhā tāmrapuṣpī ca kathitāparā syātpāṭalā sitā muṣkako mokṣako ghaṇṭāpāṭaliḥ kāṣṭhapāṭalā pāṭalā tuvarā tiktānuṣṇā doṣatrayāpahā aruciśvāsaśothāsracchardihikkātṛṣāharī puṣpaṃ kaṣāyaṃ madhuraṃ himaṃ hṛdyaṃ kaphāsranut pittātisārahṛtkaṇṭhyaṃ phalaṃ hikkāsrapittahṛt agnimantho jayaḥ sa syāc chrīparṇī gaṇikārikā jayā jayantī tarkārī nādeyī vaijayantikā agnimanthaḥ śvayathunud vīryoṣṇaḥ kaphavātahṛt pāṇḍunut kaṭukastiktastuvaro madhuro'gnidaḥ śyonākaḥ śoṣaṇaśca syānnaṭakaṭvaṅgaṭuṇṭukāḥ maṇḍūkaparṇapattrorṇaśukanāsakuṭannaṭāḥ dīrghavṛnto 'raluścāpi pṛthuśimbaḥ kaṭaṃbharaḥ śyonāko dīpanaḥ pāke kaṭukastuvaro himaḥ grāhī tikto'nilaśleṣmapittakāsapraṇāśanaḥ ṭuṇṭukasya phalaṃ bālaṃ rūkṣaṃ vātakaphāpaham hṛdyaṃ kaṣāyaṃ madhuraṃ rocanaṃ laghu dīpanam gulmārśaḥkṛmihṛtprauḍhaṃ guru vātaprakopaṇam śrīphalaḥ sarvatobhadrā pāṭalā gaṇikārikā śyonākaḥ pañcabhiścaitaiḥ pañcamūlaṃ mahanmatam pañcamūlaṃ mahattiktaṃ kaṣāyaṃ kaphavātanut madhuraṃ śvāsakāsaghnamuṣṇaṃ laghvagnidīpanam śāliparṇī sthirā saumyā triparṇī pīvarī guhā vidārigandhā dīrghāṅgī dīrghapattrāṃśumatyapi śāliparṇī guruśchardijvaraśvāsātisārajit śoṣadoṣatrayaharī bṛṃhaṇyuktā rasāyanī tiktā viṣaharī svāduḥ kṣatakāsakrimipraṇut pṛśniparṇī pṛthakparṇī citraparṇyahiparṇyapi kroṣṭuvinnā siṃhapucchī kalaśī dhāvanirguhā pṛśniparṇī tridoṣaghnī vṛṣyoṣṇā madhurā sarā hanti dāhajvaraśvāsaraktātīsāratṛḍvamīḥ vārttākī kṣudrabhaṇṭākī mahatī bṛhatī kulī hiṅgulī rāṣṭrikā siṃhī mahoṣṭrī duṣpradharṣiṇī bṛhatī grāhiṇī hṛdyā pācanī kaphavātakṛt kaṭutiktāsyavairasyamalārocakanāśinī uṣṇā kuṣṭhajvaraśvāsaśūlakāsāgnimāndyajit kaṇṭakārī tu duḥsparśā kṣudrā vyāghrī nidigdhikā kaṇṭālikā kaṇṭakinī dhāvanī bṛhatī tathā śvetā kṣudrā candrahāsā lakṣmaṇā kṣetradūtikā garbhadā candramā candrī candrapuṣpā priyaṃkarī kaṇṭakārī sarā tiktā kaṭukā dīpanī laghuḥ rūkṣoṣṇā pācanī kāsaśvāsajvarakaphānilān nihanti pīnasaṃ pārśvapīḍākṛmihṛdāmayān tayoḥ phalaṃ kaṭu rase pāke ca kaṭukaṃ bhavet śukrasya recanaṃ bhedi tiktaṃ pittāgnikṛllaghu hanyātkaphamarutkaṇḍūkāsamedaḥkrimijvarān tadvat proktā sitā kṣudrā viśeṣād garbhakāriṇī gokṣuraḥ kṣurako'pi syāt trikaṇṭaḥ svādukaṇṭakaḥ gokaṇṭako gokṣurako vanaśṛṅgāṭa ityapi palaṃkaṣā śvadaṃṣṭrā ca tathā syād ikṣugandhikā gokṣuraḥ śītalaḥ svādurbalakṛdvastiśodhanaḥ madhuro dīpano vṛṣyaḥ puṣṭidaścāśmarīharaḥ pramehaśvāsakāsārśaḥkṛcchrahṛdrogavātanut śāliparṇī pṛśniparṇī vārttākī kaṇṭakārikā gokṣuraḥ pañcabhiścaitaiḥ kaniṣṭhaṃ pañcamūlakam pañcamūlaṃ laghu svādu balyaṃ pittānilāpaham nātyuṣṇaṃ bṛṃhaṇaṃ grāhi jvaraśvāsāśmarīpraṇut ubhābhyāṃ pañcamūlābhyāṃ daśamūlam udāhṛtam daśamūlaṃ tridoṣaghnaṃ śvāsakāsaśirorujaḥ tandrāśothajvarānāhapārśvapīḍārucīr haret jīvantī jīvanī jīvā jīvanīyā madhusravā maṅgalyanāmadheyā ca śākaśreṣṭhā payasvinī jīvantī śītalā svāduḥ snigdhā doṣatrayāpahā rasāyanī balakarī cakṣuṣyā grāhiṇī laghuḥ mudgaparṇī kākaparṇī sūryaparṇy alpikā sahā kākamudgā ca sā proktā tathā mārjāragandhikā mudgaparṇī himā rūkṣā tiktā svāduśca śukralā cakṣuṣyā kṣataśothaghnī grāhiṇī jvaradāhanut doṣatrayaharī laghvī grahaṇyarśo'tisārajit svarṇaṃ rūpyaṃ ca tāmraṃ ca raṅgaṃ yaśadameva ca sīsaṃ lauhaṃ ca saptaite dhātavo girisambhavāḥ valīpalitakhālityakārśyābalyajarāmayān nivārya dehaṃ dadhati nṛṇāṃ taddhātavo matāḥ purā nijāśramasthānāṃ saptarṣīṇāṃ jitātmanām patnīr vilokya lāvaṇyalakṣmīḥ sampannayauvanāḥ kandarpadarpavidhvastacetaso jātavedasaḥ patitaṃ yaddharāpṛṣṭhe retastaddhematām agāt kṛtrimaṃ cāpi bhavati tadrasendrasya vedhataḥ svarṇaṃ suvarṇaṃ kanakaṃ hiraṇyaṃ hema hāṭakam tapanīyaṃ ca gāṅgeyaṃ kaladhautaṃ ca kāñcanam cāmīkaraṃ śātakumbhaṃ tathā kārtasvaraṃ ca jāmbūnadaṃ jātarūpaṃ mahārajatamityapi dāhe raktaṃ sitaṃ chede nikaṣe kuṅkumaprabham tāraṃ śulbojjhitaṃ snigdhaṃ komalaṃ guru hema sat tacchvetaṃ kaṭhinaṃ rūkṣaṃ vivarṇaṃ samalaṃ dalam dāhe chede'sitaṃ śvetaṃ kaṣe tyājyaṃ laghu sphuṭam suvarṇaṃ śītalaṃ vṛṣyaṃ balyaṃ guru rasāyanam svādu tiktaṃ ca tuvaraṃ pāke ca svādu picchilam bṛṃhaṇaṃ netryaṃ medhāsmṛtimatipradam hṛdyamāyuṣkaraṃ kāntivāgviśuddhisthiratvakṛt viṣadvayakṣayonmādatridoṣajvaraśoṣajit balaṃ savīryaṃ harate narāṇāṃ rogavrajān poṣayatīha kāye asaukhyakṛccāpi sadā suvarṇamaśuddham etanmaraṇaṃ ca kuryāt asamyaṅmāritaṃ svarṇaṃ balaṃ vīryyaṃ ca nāśayet karoti rogānmṛtyuṃ ca taddhanyādyatnatastataḥ tripurasya vadhārthāya nirnimeṣair vilocanaiḥ nirīkṣayāmāsa śivaḥ krodhena paripūritaḥ agnis tatkālam apatat tasyaikasmād vilocanāt tato rudraḥ samabhavad vaiśvānara iva jvalan dvitīyād apatannetrād aśrubindustu vāmakāt tasmādrajatamutpannamuktakarmasu yojayet kṛtrimaṃ ca bhavettaddhi vaṅgādirasayogataḥ rūpyaṃ tu rajataṃ tāraṃ candrakānti sitaprabham snigdhaṃ mṛdu śvetaṃ dāhe chede ghanakṣamam varṇāḍhyaṃ candravat svacchaṃ rūpyaṃ navaguṇaṃ śubham kaṭhinaṃ kṛtrimaṃ rūkṣaṃ raktaṃ pītadalaṃ laghu dāhacchedaghanairnaṣṭaṃ rūpyaṃ duṣṭaṃ prakīrtitam rūpyaṃ śītaṃ kaṣāyāmlaṃ svādupākarasaṃ saram vayasaḥ sthāpanaṃ snigdhaṃ lekhanaṃ vātapittajit pramehādikarogāṃśca nāśayatyacirāddhruvam tāraṃ śarīrasya karoti tāpaṃ vidhvaṃsanaṃ yacchati śukranāśam vīryaṃ balaṃ hanti tanośca puṣṭiṃ mahāgadānpoṣayati hyaśuddham śukraṃ yatkārttikeyasya patitaṃ dharaṇītale tasmāttāmraṃ samutpannam idamāhuḥ purāvidaḥ tāmram audumbaraṃ śulbamudumbaramapi smṛtam ravipriyaṃ mlecchamukhaṃ sūryaparyāyanāmakam japākusumasaṅkāśaṃ snigdhaṃ mṛdu ghanakṣamam lauhanāgojjhitaṃ tāmraṃ māraṇāya praśasyate kṛṣṇaṃ rūkṣam atistabdhaṃ śvetaṃ cāpi ghanāsaham lauhanāgayutaṃ ceti śulbaṃ duṣṭaṃ prakīrtitam tāmraṃ kaṣāyaṃ madhuraṃ ca tiktamamlaṃ ca pāke kaṭu sārakaṃ ca pittāpahaṃ śleṣmaharaṃ ca śītaṃ tadropaṇaṃ syāllaghu lekhanaṃ ca pāṇḍūdarārśojvarakuṣṭhakāsaśvāsakṣayān pīnasam amlapittam śothaṃ kṛmiṃ śūlamapākaroti prāhuḥ pare bṛṃhaṇam alpametam eko doṣo viṣe tāmre tvasamyaṅmārite'ṣṭa te dāhaḥ svedo'rucirmūrcchākledo rekovamir bhramaḥ raṅgaṃ vaṅgaṃ trapu proktaṃ tathā piccaṭamityapi kṣurakaṃ miśrakaṃ cāpi dvividhaṃ vaṅgamucyate uttamaṃ kṣurakaṃ tatra miśrakaṃ tvavaraṃ matam raṅgaṃ laghu saraṃ rūkṣamuṣṇaṃ mehakaphakrimīn nihanti pāṇḍuṃ saśvāsaṃ cakṣuṣyaṃ pittalaṃ manāk siṃho yathā hastigaṇaṃ nihanti tathaiva vaṅgo'khilamehavargam dehasya saukhyaṃ prabalendriyatvaṃ narasya puṣṭiṃ vidadhāti nūnam yasadaṃ raṅgasadṛśaṃ rītihetuśca tanmatam yasadaṃ tuvaraṃ tiktaṃ śītalaṃ kaphapittahṛt cakṣuṣyaṃ paramaṃ mehānpāṇḍuṃ śvāsaṃ ca nāśayet dṛṣṭvā bhogisutāṃ ramyāṃ vāsukistu mumoca yat vīryaṃ jātastato nāgaḥ sarvarogāpaho nṛṇām sīsaṃ bradhnaṃ ca vapraṃ ca yogeṣṭaṃ nāganāmakam sīsaṃ raṅgaguṇaṃ jñeyaṃ viśeṣānmehanāśanam nāgastu nāgaśatatulyabalaṃ dadāti vyādhiṃ vināśayati jīvanamātanoti vahniṃ pradīpayati kāmabalaṃ karoti mṛtyuṃ ca nāśayati saṃtatasevitaḥ saḥ pākena hīnau kila vaṅganāgau kuṣṭhāni gulmāṃśca tathātikaṣṭān kaṇḍūṃ pramehānilasādaśothabhagandarādīnkurutaḥ prayuktau purā lominadaityānāṃ nihatānāṃ surairyudhi utpannāni śarīrebhyo lohāni vividhāni ca loho'strī śastrakaṃ tīkṣṇaṃ piṇḍaṃ kālāyasāyasī gurutā dṛḍhatotkledaḥ jammalaṃ dāhakāritā aśmadoṣaḥ sudurgandho doṣāḥ saptāyasasya tu lohaṃ tiktaṃ saraṃ śītaṃ madhuraṃ tuvaraṃ guru rūkṣaṃ vayasyaṃ cakṣuṣyaṃ lekhanaṃ vātalaṃ jayet kaphaṃ pittaṃ garaṃ śūlaṃ śothārśaḥplīhapāṇḍutāḥ medomehakrimīnkuṣṭhaṃ tatkiṭṭaṃ tadvadeva hi ṣaṇḍhatvakuṣṭhāmayamṛtyudaṃ bhaveddhṛdrogaśūlau kurute 'śmarīṃśca nānārujānāṃ ca tathā prakopaṃ karoti hṛllāsamaśuddhaloham jīvahāri madakāri cāyasaṃ ced aśuddhimadasaṃskṛtaṃ dhruvam pāṭavaṃ na tanute śarīrake dāruṇāṃ hṛdi rujāṃ ca yacchati kuṣmāṇḍaṃ tilatailaṃ ca māṣānnaṃ rājikāṃ tathā madyamamlarasaṃ cāpi tyajellohasya sevakaḥ kṣamābhṛcchikharākārāṇyaṅgānyamlena lepite lauhe syuryatra sūkṣmāṇi tatsāramabhidhīyate lohaṃ sārāhvayaṃ hanyād grahaṇīmatisārakam ardhaṃ sarvāṅgajaṃ vātaṃ śūlaṃ ca pariṇāmajam chardiṃ ca pīnasaṃ pittaṃ śvāsaṃ kāsaṃ vyapohati yatpātre na prasarati jale tailabinduḥ pratapte hiṅgurgandhaṃ tyajati ca nijaṃ tiktatāṃ nimbavalkaḥ taptaṃ dugdhaṃ bhavati śikharākārakaṃ naiti bhūmikṛṣṇāṅgaḥ syātsajalacaṇakaḥ kāntalohaṃ taduktam gulmodarārśaḥśūlāmam āmavātaṃ bhagandaram kāmalāśothakuṣṭhāni kṣayaṃ kāntamayo haret plīhānam amlapittaṃ ca yakṛccāpi śirorujam sarvān rogān vijayate kāntalohaṃ na saṃśayaḥ balaṃ vīryaṃ vapuḥpuṣṭiṃ kurute'gniṃ vivardhayet dhmāyamānasya lohasya malaṃ maṇḍūramucyate lohasiṃhānikā kiṭṭī siṃhānaṃ ca nigadyate yallohaṃ yadguṇaṃ proktaṃ tatkiṭṭamapi tadguṇam saptopadhātavaḥ svarṇamākṣikaṃ tāramākṣikaṃ tutthaṃ kāṃsyaṃ ca rītiśca sindūraśca śilājatu upadhātuṣu sarveṣu tattaddhātuguṇā api santi kiṃ tveṣu te gauṇāstattadaṃśālpabhāvataḥ svarṇamākṣikamākhyātaṃ tāpījaṃ madhumākṣikam tāpyaṃ mākṣikadhātuśca madhudhātuśca sa smṛtaḥ kiṃcit suvarṇasāhityāt svarṇamākṣikam īritam upadhātuḥ suvarṇasya kiṃcit svarṇaguṇānvitam tathā ca kāñcanābhāve dīyate svarṇamākṣikam kiṃtu tasyānukalpatvāt kiṃcidūnaguṇāstataḥ na kevalaṃ svarṇaguṇā vartante svarṇamākṣike dravyāntarasya saṃsargātsantyanye'pi guṇā yataḥ suvarṇamākṣikaṃ svādu tiktaṃ vṛṣyaṃ rasāyanam cakṣuṣyaṃ vastirukkuṣṭhapāṇḍumehaviṣodarān arśaḥ śothaṃ viṣaṃ kaṇḍūṃtridoṣamapi nāśayet mandānalatvaṃ balahānimugrāṃ viṣṭambhitāṃ netragadānsakuṣṭhān tathaiva mālāṃ vraṇapūrvikāṃ ca karoti tāpījamaśuddhametat tāramākṣikamanyattu tadbhavedrajatopamam kiṃcid rajatasāhityāt tāramākṣikamīritam anukalpatayā tasya tato hīnaguṇāḥ smṛtāḥ na kevalaṃ rūpyaguṇā yataḥ syāttāramākṣikam svādu pāke rase kiṃcit tiktaṃ vṛṣyaṃ rasāyanam cakṣuṣyaṃ vastirukkuṣṭhapāṇḍumehaviṣodarān arśaḥ śothaṃ kṣayaṃ kaṇḍūṃ tridoṣamapi nāśayet mandānalatvaṃ balahānimugrāṃ viṣṭambhitāṃ netragadānsakuṣṭhān tathaiva mālāṃ vraṇapūrvikāṃ ca karoti tāpījamidaṃ ca tadvat tutthaṃ vitunnakaṃ cāpi śikhigrīvaṃ mayūrakam tutthaṃ tāmropadhāturhi kiṃcit tāmreṇa tadbhavet kiṃcit tāmraguṇaṃ tasmād vakṣyamāṇaguṇaṃ ca tat tutthakaṃ kaṭukaṃ kṣāraṃ kaṣāyaṃ vāmakaṃ laghu lekhanaṃ bhedanaṃ śītaṃ cakṣuṣyaṃ kaphapittahṛt viṣāśmakuṣṭhakaṇḍūghnaṃ kharparaṃ cāpi tadguṇam tāmratrapujamākhyātaṃ kāṃsyaṃ ghoṣaṃ ca kaṃsakam upadhāturbhavetkāṃsyaṃ dvayostaraṇiraṅgayoḥ kāṃsyasya tu guṇā jñeyāḥ svayonisadṛśā janaiḥ saṃyogajaprabhāveṇa tasyānye'pi guṇāḥ smṛtāḥ kāṃsyaṃ kaṣāyaṃ tiktoṣṇaṃ lekhanaṃ viśadaṃ saram guru netrahitaṃ rūkṣaṃ kaphapittaharaṃ param pīttalaṃ tvārakūṭaṃ syād ārī rītiśca kathyate rājarītirbrahmarītiḥ kapilā piṅgalāpi ca rītir apyupadhātuḥ syāttāmrasya yasadasya ca pittalasya guṇā jñeyāḥ svayonisadṛśā janaiḥ saṃyogajaprabhāveṇa tasyāpyanye guṇāḥ smṛtāḥ rītikāyugalaṃ rūkṣaṃ tiktaṃ ca lavaṇaṃ rase śodhanaṃ pāṇḍurogaghnaṃ kṛmighnaṃ nātilekhanam sindūraṃ raktareṇuśca nāgagarbhaśca sīsajam sīsopadhātuḥ sindūraṃ guṇaistatsīsavanmatam saṃyogajaprabhāveṇa tasyāpyanye guṇāḥ smṛtāḥ sindūramuṣṇaṃ vīsarpakuṣṭhakaṇḍūviṣāpaham bhagnasandhānajananaṃ vraṇaśodhanaropaṇam nidāghe gharmasaṃtaptā dhātusāraṃ dharādharāḥ niryāsavatpramuñcati tacchilājatu kīrtitam sauvarṇaṃ rājataṃ tāmramāyasaṃ taccaturvidham śilājatvadrijatu ca śailaniryāsa ityapi gaireyam aśmajaṃ cāpi girijaṃ śailadhātujam śilājaṃ kaṭu tiktoṣṇaṃ kaṭupākaṃ rasāyanam chedi yogavahaṃ hanti kaphamehāśmaśarkarāḥ mūtrakṛcchraṃ kṣayaṃ śvāsaṃ vātārśāṃsi ca pāṇḍutām apasmāraṃ tathonmādaṃ śothakuṣṭhodarakrimīn sauvarṇaṃ tu japāpuṣpavarṇaṃ bhavati tadrasāt madhuraṃ kaṭu tiktaṃ ca śītakaṃ kaṭupāki ca rājataṃ pāṇḍuraṃ śītaṃ kaṭukaṃ svādupāki ca tāmraṃ mayūrakaṇṭhābhaṃ tīkṣṇamuṣṇaṃ ca jāyate lauhaṃ jaṭāyupakṣābhaṃ tattiktaṃ lavaṇaṃ bhavet vipāke kaṭukaṃ śītaṃ sarvaśreṣṭhamudāhṛtam rasāyanārthibhir lokaiḥ pārado rasyate yataḥ tato rasa iti proktaḥ sa ca dhāturapi smṛtaḥ śivāṅgāt pracyutaṃ retaḥ patitaṃ dharaṇītale taddehasārajātatvācchuklam accham abhūcca tat kṣetrabhedena vijñeyaṃ śivavīryaṃ caturvidham śvetaṃ raktaṃ tathā pītaṃ kṛṣṇaṃ tattu bhavetkramāt brāhmaṇaḥ kṣatriyo vaiśyaḥ śūdraśca khalu jātitaḥ śvetaṃ śastaṃ rujāṃ nāśe raktaṃ kila rasāyane dhātuvāde tu tatpītaṃ khegatau kṛṣṇameva ca pārado rasadhātuśca rasendraśca mahārasaḥ capalaḥ śivavīryaśca rasaḥ sūtaḥ śivāhvayaḥ pāradaḥ ṣaḍrasaḥ snigdhastridoṣaghno rasāyanaḥ yogavāhī mahāvṛṣyaḥ sadā dṛṣṭibalapradaḥ sarvāmayaharaḥ prokto viśeṣāt sarvakuṣṭhanut svastho raso bhavedbrahmā baddho jñeyo janārdanaḥ rañjitaḥ krāmitaścāpi sākṣāddevo maheśvaraḥ mūrchito harati rujaṃ bandhanamanubhūya khegatiṃ kurute ajarīkaroti hi mṛtaḥ ko'nyaḥ karuṇākaraḥ sūtāt asādhyo yo bhavedrogo yasya nāsti cikitsitam rasendro hanti taṃ rogaṃ narakuñjaravājinām malaṃ viṣaṃ vahnigiritvacāpalaṃ naisargikaṃ doṣamuśanti pārade upādhijau dvau trapunāgayogajau doṣau rasendre kathitau munīśvaraiḥ malena mūrcchā maraṇaṃ viṣeṇa dāho'gninā kaṣṭataraḥ śarīre dehasya jāḍyaṃ giriṇā sadā syāccāñcalyato vīryahṛtiśca puṃsām vaṅgena kuṣṭhaṃ bhujagena ṣaṇḍho bhavedato'sau pariśodhanīyaḥ vahnir viṣaṃ malaṃ ceti mukhyā doṣāstrayo rase ete kurvanti santāpaṃ mṛtiṃ mūrchāṃ nṛṇāṃ kramāt anye'pi kathitā doṣā bhiṣagbhiḥ pārade yadi tathāpyete trayo doṣā haraṇīyā viśeṣataḥ saṃskārahīnaṃ khalu sūtarājaṃ yaḥ sevate tasya karoti bādhām dehasya nāśaṃ vidadhāti nūnaṃ kaṣṭāṃśca rogāñjanayennarāṇām gandho hiṅgulamabhratālakaśilāḥ sroto'ñjanaṃ ṭaṅkaṇaṃ rājāvartakacumbakau sphaṭikayā śaṅkhaḥ khaṭīgairikam kāsīsaṃ rasakaṃ kapardasikatābolāśca kaṅkuṣṭhakaṃ saurāṣṭrī ca matā amī uparasāḥ sūtasya kiṃcidguṇaiḥ hiṅgulaṃ daradaṃ mlecchaṃ hiṅguliścūrṇapāradam daradas trividhaḥ proktaścarmāraḥ śukatuṇḍakaḥ haṃsapādastṛtīyaḥ syādguṇavānuttarottaram carmāraḥ śuklavarṇaḥ syāt sapītaḥ śukatuṇḍakaḥ japākusumasaṅkāśo haṃsapādo mahottamaḥ tiktaṃ kaṣāyaṃ kaṭu hiṅgulaṃ syānnetrāmayaghnaṃ kaphapittahāri hṛllāsakuṣṭhajvarakāmalāśca plīhāmavātau ca garaṃ nihanti ūrdhvapātanayuktyā tu ḍamaruyantrapācitam hiṅgulaṃ tasya sūtaṃ tu śuddhameva na śodhayet śvetadvīpe purā devyā krīḍantyā rajasāplutam dukūlaṃ tena vastreṇa snātāyāḥ kṣīranīradhau prasṛtaṃ yadrajastasmādgandhakaḥ samabhūttataḥ gandhako gandhikaścāpi gandhapāṣāṇa ityapi saugandhikaśca kathito balir balaraso'pi ca caturdhā gandhakaḥ prokto raktaḥ pītaḥ sito'sitaḥ rakto hemakriyāsūktaḥ pītaścaiva rasāyane vraṇādilepane śvetaḥ kṛṣṇaḥ śreṣṭhaḥ sudurlabhaḥ gandhakaḥ kaṭukastikto vīryoṣṇastuvaraḥ saraḥ pittalaḥ kaṭukaḥ pāke jantukaṇḍūvisarpajit hanti kuṣṭhakṣayaplīhakaphavātān rasāyanaḥ aśodhito gandhaka eṣa kuṣṭhaṃ karoti tāpaṃ viṣamaṃ śarīre saukhyaṃ ca rūpaṃ ca balaṃ tathaujaḥ śukraṃ nihantyeva karoti cāsram purā vadhāya vṛtrasya vajriṇā vajram uddhṛtam visphuliṅgāstatastasya gagane parisarpitāḥ te nipeturghanadhvānācchikhareṣu mahībhṛtām tebhya eva samutpannaṃ tattadgiriṣu cābhrakam tadvajraṃ vajrajātatvād abhram abhraravodbhavāt gaganātskhalitaṃ yasmād gaganaṃ ca tato matam viprakṣatriyaviṭśūdrabhedāt tatsyāccaturvidham krameṇaiva sitaṃ raktaṃ pītaṃ kṛṣṇaṃ ca varṇataḥ praśasyate sitaṃ tāre raktaṃ tattu rasāyane pītaṃ hemani kṛṣṇaṃ tu gadeṣu drutaye'pi ca pinākaṃ darduraṃ nāgaṃ vajraṃ ceti caturvidham muñcatyagnau vinikṣiptaṃ pinākaṃ dalasañcayam ajñānādbhakṣaṇaṃ tasya mahākuṣṭhapradāyakam darduraṃ tvagninikṣiptaṃ kurute darduradhvanim golakān bahuśaḥ kṛtvā sa syānmṛtyupradāyakaḥ nāgaṃ tu nāgavadvahnau phūtkāraṃ parimuñcati tad bhakṣitam avaśyaṃ tu vidadhāti bhagandaram vajraṃ tu vajravattiṣṭhettannāgnau vikṛtiṃ vrajet sarvābhreṣu varaṃ vajraṃ vyādhivārddhakyamṛtyuhṛt abhramuttaraśailotthaṃ bahusattvaṃ guṇādhikam dakṣiṇādribhavaṃ svalpasattvam alpaguṇapradam abhraṃ kaṣāyaṃ madhuraṃ suśītamāyuṣkaraṃ dhātuvivarddhanaṃ ca hanyāt tridoṣaṃ vraṇamedaḥkuṣṭhaplīhodaragranthiviṣakrimīṃśca rogān hanti draḍhayati vapur vīryavṛddhiṃ vidhatte tāruṇyāḍhyaṃ ramayati śataṃ yoṣitāṃ nityameva dīrghāyuṣkāñjanayati sutān vikramaiḥ siṃhatulyān mṛtyorbhītiṃ harati satataṃ sevyamānaṃ mṛtābhram pīḍāṃ vidhatte vividhāṃ narāṇāṃ kuṣṭhaṃ kṣayaṃ pāṇḍugadaṃ ca śotham hṛtpārśvapīḍāṃ ca karotyaśuddhamabhraṃ tvaśuddhaṃ guru tāpadaṃ syāt haritālaṃ tu tālaṃ syādālaṃ tālakamityapi haritālaṃ dvidhā proktaṃ patrākhyaṃ piṇḍasaṃjñakam tayorādyaṃ guṇaiḥ śreṣṭhaṃ tato hīnaguṇaṃ param svarṇavarṇaṃ guru snigdhaṃ sapatraṃ cābhrapatravat patrākhyaṃ tālakaṃ vidyādguṇāḍhyaṃ tadrasāyanam niṣpatraṃ piṇḍasadṛśaṃ svalpasattvaṃ tathā guru strīpuṣpahārakaṃ svalpaguṇaṃ tatpiṇḍatālakam haritālaṃ kaṭu snigdhaṃ kaṣāyoṣṇaṃ haredviṣam kaṇḍūkuṣṭhāsyarogāsrakaphapittakacavraṇān harati ca haritālaṃ cārutāṃ dehajātāṃ sṛjati ca bahutāpaṃ cāṅgasaṅkocapīḍām vitarati kaphavātau kuṣṭharogaṃ vidadhyādidamaśitamaśuddhaṃ māritaṃ cāpyasamyak manaḥśilā manoguptā manohvā nāgajihvikā naipālī kunaṭī golā śilā divyauṣadhiḥ smṛtā manaḥśilā gururvarṇyā saroṣṇā lekhanī kaṭuḥ tiktā snigdhā viṣaśvāsakāsabhūtakaphāsranut manaḥśilā mandabalaṃ karoti jantuṃ dhruvaṃ śodhanam antareṇa malānubandhaṃ kila mūtrarodhaṃ saśarkaraṃ kṛcchragadaṃ ca kuryāt añjanaṃ yāmunaṃ cāpi kāpotāñjanamityapi tattu srotoñjanaṃ kṛṣṇaṃ sauvīraṃ śvetamīritam valmīkaśikharākāraṃ bhinnamañjanasannibham ghṛṣṭaṃ tu gaurikākāram etat sroto'ñjanaṃ smṛtam srotoñjanasamaṃ jñeyaṃ sauvīraṃ tattu pāṇḍuram srotoñjanaṃ smṛtaṃ svādu cakṣuṣyaṃ kaphapittanut kaṣāyaṃ lekhanaṃ snigdhaṃ grāhi chardiviṣāpaham sidhmakṣayāsrahṛcchītaṃ sevanīyaṃ sadā budhaiḥ srotoñjanaguṇāḥ sarve sauvīre'pi matā budhaiḥ kiṃtu dvayorañjanayoḥ śreṣṭhaṃ srotoñjanaṃ smṛtam ṭaṅkaṇo 'gnikaro rūkṣaḥ kaphaghno vātapittakṛt sphaṭī ca sphaṭikā proktā śvetā śubhrā ca raṅgadā dṛḍharaṅgā raṅgadṛḍhā raṅgāṅgāpi ca kathyate sphaṭikā tu kaṣāyoṣṇā vātapittakaphavraṇān nihanti śvitravīsarpān yonisaṅkocakāriṇī rājāvartto nṛpāvarto rājanyāvarttakas tathā āvarttamaṇisaṃjñaśca hyāvartto'pi tathaiva ca rājāvarttaḥ kaṭustiktaḥ śiśiraḥ pittanāśanaḥ rājāvarttaḥ pramehaghnaśchardihikkānivāraṇaḥ cumbakaḥ kāntapāṣāṇo'yaskānto lohakarṣakaḥ cumbako lekhanaḥ śīto medoviṣagarāpahaḥ gairikaṃ raktadhātuśca gaireyaṃ girijaṃ tathā suvarṇagairikaṃ tvanyattato raktataraṃ hi tat gairikadvitayaṃ snigdhaṃ madhuraṃ tuvaraṃ himam cakṣuṣyaṃ dāhapittāsrakaphahikkāviṣāpaham khaṭikā kaṭhinī cāpi lekhanī ca nigadyate khaṭī dāhāsrajicchītā madhurā viṣaśothajit lepādetadguṇā proktā bhakṣitā mṛttikāsamā khaṭī gaurakhaṭī dve ca guṇaistulye prakīrtite vālukā sikatā proktā śarkarā retajāpi ca vālukā lekhanī śītā vraṇoraḥkṣatanāśinī kharparī tutthakaṃ tutthād anyat tad rasakaṃ smṛtam ye guṇāstutthake proktāste guṇā rasake smṛtāḥ kāśīśaṃ dhātukāśīśaṃ pāṃśukāśīśam ityapi tadeva kiṃcitpītaṃ tu puṣpakāśīśam ucyate kāśīśamamlamuṣṇaṃ ca tiktaṃ ca tuvaraṃ tathā vātaśleṣmaharaṃ keśyaṃ netrakaṇḍūviṣapraṇut mūtrakṛcchrāśmarīśvitranāśanaṃ parikīrtitam saurāṣṭrī tuvarī kālī mṛttālakasurāṣṭraje āḍhakī cāpi sā khyātā mṛtsnā ca suramṛttikā sphaṭikāyā guṇāḥ sarve saurāṣṭryā api kīrtitāḥ mṛnmṛdāmṛttikā mṛtsnā kṣetrajā kṛṣṇamṛttikā kṛṣṇamṛt kṣatadāhāsrapradaraśleṣmapittanut paṅkastu jalakalkaśca culukaḥ kardamo malaḥ cikilaḥ palito drāpaḥ palalaśca niṣadvaraḥ kardamo dāhapittāsraśothaghnaḥ śītalaḥ saraḥ kapardako varāṭaśca kapardī ca varāṭikā kapardikā himā netrahitā sphoṭakṣayāpahā karṇasrāvāgnimāndyaghnī pittāsrakaphanāśinī śaṅkhaḥ samudrajaḥ kambuḥ sunādaḥ pāvanadhvaniḥ śaṅkho netryo himaḥ śīto laghuḥ pittakaphāsrajit bolagandharasaprāṇapiṇḍagoparasāḥ samāḥ bolaṃ raktaharaṃ śītaṃ medhyaṃ dīpanapācanam madhuraṃ kaṭu tiktaṃ ca dāhasvedatridoṣajit jvarāpasmārakuṣṭhaghnaṃ garbhāśayaviśuddhikṛt himavatpādaśikhare kaṅkuṣṭhamupajāyate tatraikaṃ raktakālaṃ syāttadanyadaṇḍakaṃ smṛtam pītaprabhaṃ guru snigdhaṃ śreṣṭhaṃ kaṅkuṣṭhamādimam śyāmaṃ pītaṃ laghu tyaktasattvaṃ neṣṭaṃ tathāṇḍakam kaṅkuṣṭhaṃ kākakuṣṭhaṃ ca viraṅgaṃ kolakākulam kaṅkuṣṭhaṃ recanaṃ tiktaṃ kaṭūṣṇaṃ varṇakārakam kṛmiśothodarādhmānagulmānāhakaphāpaham dhanārthino janāḥ sarve ramante'sminnatīva yat tato ratnamiti proktaṃ śabdaśāstraviśāradaiḥ ratnaṃ klībe maṇiḥ puṃsi striyāmapi nigadyate tattu pāṣāṇabhedo'sti muktādi ca taducyate ratnaṃ gārutmataṃ puṣparāgo māṇikyameva ca indranīlaśca gomedastathā vaidūryamityapi mauktikaṃ vidrumaśceti ratnānyuktāni vai nava muktāphalaṃ hīrakaṃ ca vaidūryaṃ padmarāgam puṣparāgaṃ ca gomedaṃ nīlaṃ gārutmataṃ tathā pravālayuktānyetāni mahāratnāni vai nava hīrakaḥ puṃsi vajro'strī candro maṇivaraśca saḥ sa tu śvetaḥ smṛto vipro lohitaḥ kṣattriyaḥ smṛtaḥ pīto vaiśyo'sitaḥ śūdraścaturvarṇātmakaśca saḥ rasāyane mato vipraḥ sarvasiddhipradāyakaḥ kṣattriyo vyādhividhvaṃsī jarāmṛtyuharaḥ smṛtaḥ vaiśyo dhanapradaḥ proktastathā dehasya dārḍhyakṛt śūdro nāśayati vyādhīn vayaḥstambhaṃ karoti ca puṃstrīnapuṃsakānīha lakṣaṇīyāni lakṣaṇaiḥ suvṛttāḥ phalasampūrṇāstejoyuktā bṛhattarāḥ puruṣāste samākhyātā rekhābinduvivarjitāḥ rekhābindusamāyuktāḥ ṣaḍasrāste striyaḥ smṛtāḥ trikoṇāśca sudīrghāste vijñeyāśca napuṃsakāḥ teṣu syuḥ puruṣāḥ śreṣṭhā rasabandhanakāriṇaḥ striyaḥ kurvanti kāyasya kāntiṃ strīṇāṃ sukhapradāḥ napuṃsakāstvavīryāḥ syurakāmāḥ sattvavarjitāḥ striyaḥ strībhyaḥ pradātavyāḥ klībaṃ klībe prayojayet sarvebhyaḥ sarvadā deyāḥ puruṣā vīryavardhanāḥ aśuddhaṃ kurute vajraṃ kuṣṭhaṃ pārśvavyathāṃ tathā pāṇḍutāṃ paṅgulatvaṃ ca tasmātsaṃśodhya mārayet āyuḥ puṣṭiṃ balaṃ vīryaṃ varṇaṃ saukhyaṃ karoti ca sevitaṃ sarvarogaghnaṃ mṛtaṃ vajraṃ na saṃśayaḥ gārutmataṃ marakatam aśmagarbho harinmaṇiḥ māṇikyaṃ padmarāgaḥ syācchoṇaratnaṃ ca lohitam puṣparāgo mañjumaṇiḥ syād vācaspativallabhaḥ nīlaṃ tathendranīlaṃ ca gomedaḥ pītaratnakam vaidūryaṃ dūrajaṃ ratnaṃ syātketugrahavallabham mauktikaṃ śauktikaṃ muktā tathā muktāphalaṃ ca tat śuktiḥ śaṅkho gajaḥ kroḍaḥ phaṇī matsyaśca darduraḥ veṇurete samākhyātāstajjñairmauktikayonayaḥ mauktikaṃ śītalaṃ vṛṣyaṃ cakṣuṣyaṃ balapuṣṭidam puṃsi klībe pravālaḥ syātpumāneva tu vidrumaḥ ratnāni bhakṣitāni syurmadhurāṇi sarāṇi ca cakṣuṣyāṇi ca śītāni viṣaghnāni dhṛtāni ca maṅgalyāni manojñāni grahadoṣaharāṇi ca kiṃ ratnaṃ kasya grahasya prītikāritvena doṣaharaṃ bhavatīti praśne taduttaramāha ratnamālāyām māṇikyaṃ taraṇeḥ sujātamamalaṃ muktāphalaṃ śītagor māheyasya tu vidrumo nigaditaḥ saumyasya gārutmatam devejyasya ca puṣparāgamasurācāryasya vajraṃ śaner nīlaṃ nirmalam anyayor nigadite gomedavaidūryake uparatnāni kācaśca karpūrāśmā tathaiva ca muktāśuktistathā śaṅkha ityādīni bahūnyapi guṇā yathaiva ratnānāmuparatneṣu te tathā kiṃtu kiṃcittato hīnā viśeṣo'yamudāhṛtaḥ viṣaṃ tu garalaḥ kṣveḍastasya bhedān udāhare vatsanābhaḥ sahāridraḥ saktukaśca pradīpanaḥ saurāṣṭrikaḥ śṛṅgikaśca kālakūṭastathaiva ca hālāhalo brahmaputro viṣabhedā amī nava sinduvārasadṛkpatro vatsanābhyākṛtis tathā yatpārśve na tarorvṛddhir vatsanābhaḥ sa bhāṣitaḥ haridrātulyamūlo yo hāridraḥ sa udāhṛtaḥ yadgranthiḥ saktukenaiva pūrṇamadhyaḥ sa saktukaḥ varṇato lohito yaḥ syāddīptimāndahanaprabhaḥ mahādāhakaraḥ pūrvaḥ kathitaḥ sa pradīpanaḥ surāṣṭraviṣaye yaḥ syātsa saurāṣṭrika ucyate yasmingośṛṅgake baddhe dugdhaṃ bhavati lohitam sa śṛṅgika iti prokto dravyatattvaviśāradaiḥ devāsuraraṇe devairhatasya pṛthumālinaḥ daityasya rudhirājjātastarur aśvatthasannibhaḥ niryāsaḥ kālakūṭo'sya munibhiḥ parikīrtitaḥ so 'hikṣetre śṛṅgavere koṅkaṇe malaye bhavet gostanābhaphalo gucchastālapatracchadastathā tejasā yasya dahyante samīpasthā drumādayaḥ asau hālāhalo jñeyaḥ kiṣkindhāyāṃ himālaye dakṣiṇābdhitaṭedeśe koṅkaṇe'pi ca jāyate varṇataḥ kapilo yaḥ syāttathā bhavati sārataḥ brahmaputraḥ sa vijñeyo jāyate malayācale brāhmaṇaḥ pāṇḍurasteṣu kṣattriyo lohitaprabhaḥ vaiśyaḥ pīto'sitaḥ śūdro viṣa uktaścaturvidhaḥ rasāyane viṣaṃ vipraṃ kṣattriyaṃ dehapuṣṭaye vaiśyaṃ kuṣṭhavināśāya śūdraṃ dadyādvadhāya hi viṣaṃ prāṇaharaṃ proktaṃ vyavāyi ca vikāśi ca āgneyaṃ vātakaphahṛdyogavāhi madāvaham tadeva yuktiyuktaṃ tu prāṇadāyi rasāyanam yogavāhi tridoṣaghnaṃ bṛṃhaṇaṃ vīryavardhanam ye durguṇā viṣe'śuddhe te syurhīnā viśodhanāt tasmādviṣaṃ prayogeṣu śodhayitvā prayojayet arkakṣīraṃ snuhīkṣīraṃ lāṅgalī karavīrakaḥ guñjāhipheno dhattūraḥ saptopaviṣajātayaḥ dāhe raktaṃ sitaṃ chede nikaṣe kuṅkumaprabham tāraśulbojjhitaṃ snigdhaṃ komalaṃ guru hema sat tacchede kaṭhinaṃ rūkṣaṃ vivarṇaṃ samalaṃ dalam dāhe chede sitaṃ śvetaṃ kaṣe sphuṭaṃ laghu tyajet pattalīkṛtapatrāṇi hemno vahnau pratāpayet niṣiñcettaptataptāni taile takre ca kāñjike gomūtre ca kulatthānāṃ kaṣāye tu tridhā tridhā evaṃ hemnaḥ pareṣāṃ ca dhātūnāṃ śodhanaṃ bhavet balaṃ savīryaṃ harate narāṇāṃ rogavrajaṃ poṣayatīha kāye asaukhyakāryeva sadā suvarṇamaśuddham etanmaraṇaṃ ca kuryāt svarṇasya dviguṇaṃ sūtamamlena saha mardayet tadgolakasamaṃ gandhaṃ nidadhyādadharottaram golakaṃ ca tato ruddhvā śarāvadṛḍhasampuṭe triṃśadvanopalair dadyāt puṭānyevaṃ caturdaśa nirutthaṃ jāyate bhasma gandho deyaḥ punaḥ punaḥ kāñcane galite nāgaṃ ṣoḍaśāṃśena nikṣipet cūrṇayitvā tathāmlena ghṛṣṭvā kṛtvā tu golakam golakena samaṃ gandhaṃ dattvā caivādharottaram śarāvasampuṭe dhṛtvā puṭettriṃśadvanopalaiḥ evaṃ saptapuṭair hema nirutthaṃ bhasma jāyate kāñcanārarasair ghṛṣṭvā samasūtakagandhayoḥ kajjalīṃ hemapatrāṇi lepayetsamayā tayā kāñcanāratvacaḥ kalkairmūṣāyugmaṃ prakalpayet dhṛtvā satsaṃpuṭe golaṃ mṛṇmūṣāsampuṭe ca tat nidhāya sandhirodhaṃ ca kṛtvā saṃśoṣya golakam vahniṃ kharataraṃ kuryād evaṃ dattvā puṭatrayam nirutthaṃ jāyate bhasma sarvakarmasu yojayet kāñcanāraprakāreṇa lāṅgalī hanti kāñcanam jvālāmukhī tathā hanyād yathā hanti manaḥśilā śilāsindūrayoścūrṇaṃ samayorarkadugdhakaiḥ saptadhā bhāvanāṃ dadyācchoṣayecca punaḥ punaḥ tatastu galite hemni kalko'yaṃ dīyate samaḥ punardhamedatitarāṃ yathā kalko vilīyate evaṃ velātrayaṃ dadyātkalkaṃ hemamṛtirbhavet suvarṇaṃ śītalaṃ vṛṣyaṃ balyaṃ guru rasāyanam svādu tiktaṃ ca tuvaraṃ pāke ca svādu picchilam pavitraṃ bṛṃhaṇaṃ netryaṃ medhāsmṛtimatipradam hṛdyamāyuṣkaraṃ kāntivāgviśuddhisthiratvakṛt viṣadvayakṣayonmādatridoṣajvaraśoṣajit asamyaṅmāritaṃ svarṇaṃ balaṃ vīryaṃ ca nāśayet karoti rogān mṛtyuṃ ca taddhanyādyatnatastataḥ lohāder apunarbhāvastadguṇatvaṃ guṇāḍhyatā salile taraṇaṃ cāpi tatsiddhiḥ puṭanādbhavet gambhīre vistṛte kuṇḍe dvihaste caturasrake vanopalasahasreṇa pūrite puṭanauṣadham koṣṭhe ruddhaṃ prayatnena goviṣṭhopari dhārayet vanopalasahasrārddhaṃ koṣṭhikopari nikṣipet vahniṃ vinikṣipettatra mahāpuṭamiti smṛtam sapādahastamānena kuṇḍe nimne tathāyate vanopalasahasreṇa pūrṇe madhye vidhārayet puṭanadravyasaṃyuktāṃ koṣṭhikāṃ mudritāṃ mukhe adho'rdhāni karaṇḍāni ardhānyupari nikṣipet etadgajapuṭaṃ proktaṃ khyātaṃ sarvapuṭottamam aratnimātrake kuṇḍe puṭaṃ vārāhamucyate vitastimātrake khāte kathitaṃ kaukkuṭaṃ puṭam ṣoḍaśāṅgulake khāte kasyacit kaukkuṭaṃ puṭam yat puṭaṃ dīyate khāte hyaṣṭasaṅkhyair vanopalaiḥ kapotapuṭametattu kathitaṃ puṭapaṇḍitaiḥ goṣṭhāntar gokhurakṣuṇṇaṃ śuṣkaṃ cūrṇitagomayam govaraṃ tatsamākhyātaṃ variṣṭhaṃ rasasādhane bṛhadbhāṇḍasthitairyatra govarair dīyate puṭam tadgovarapuṭaṃ proktaṃ bhiṣagbhiḥ sūtabhasmani bṛhadbhāṇḍe tuṣaiḥ pūrṇe madhye mūṣāṃ vidhārayet kṣiptvāgniṃ mudrayedbhāṇḍaṃ tadbhāṇḍapuṭamucyate bhāṇḍe vitastigambhīre madhye nihitakūpike kūpikākaṇṭhaparyantaṃ vālukābhiśca pūrite bheṣajaṃ kūpikāsaṃsthaṃ vahninā yatra pacyate vālukāyantrametaddhi yantraṃ tatra budhaiḥ smṛtam nibaddham auṣadhaṃ sūtaṃ bhūrje tattriguṇe vare rasapoṭalikāṃ kāṣṭhe dṛḍhaṃ baddhvā guṇena hi sandhānapūrṇakumbhāntaḥ svāvalambanasaṃdhitam adhastājjvālayedagniṃ tattaduktakrameṇa hi dolāyantramidaṃ proktaṃ svedanākhyaṃ tadeva hi sāmbusthālīmukhe baddhe vastre svedyaṃ nidhāya ca pidhāya pacyate yatra tadyantraṃ svedanaṃ smṛtam adhaḥ sthālyāṃ rasaṃ kṣiptvā nidadhyāttanmukhopari sthālīm ūrdhvamukhīṃ samyaṅ nirudhya mṛdumṛtsnayā ūrdhvasthālyāṃ jalaṃ kṣiptvā cullyāmāropya yatnataḥ adhastājjvālayedagniṃ yāvatpraharapañcakam svāṅgaśītaṃ tato yantrād gṛhṇīyādrasamuttamam vidyādharābhidhaṃ yantrametattajjñairudāhṛtam vālukābhiḥ samastāṅgaṃ garte mūṣāṃ rasānvitām dīptopalaiḥ saṃvṛṇuyādyantraṃ bhūdharanāmakam yantraṃ ḍamarusaṃjñaṃ syāttatsthālyā mudrite mukhe guru snigdhaṃ mṛdu śvetaṃ dāhe chede ghanakṣamam varṇāḍhyaṃ candravatsvacchaṃ tāraṃ navaguṇaṃ śubham kaṭhinaṃ kṛtrimaṃ rūkṣaṃ raktaṃ pītadalaṃ laghu dāhacchedaghanair naṣṭaṃ rūpyaṃ duṣṭaṃ prakīrtitam pattalīkṛtapatrāṇi tārasyāgnau pratāpayet niṣiñcettaptataptāni taile takre ca kāñjike gomūtre ca kulatthānāṃ kaṣāye ca tridhā tridhā evaṃ rajatapatrāṇāṃ viśuddhiḥ samprajāyate rūpyaṃ tvaśuddhaṃ prakaroti tāpaṃ vibandhakaṃ vīryabalakṣayaṃ ca dehasya puṣṭiṃ harate tanoti rogāṃstataḥ śodhanamasya kuryāt bhāgaikaṃ tālakaṃ mardya yāmamamlena kenacit tena bhāgatrayaṃ tārapatrāṇi parilepayet dhṛtvā mūṣāpuṭe ruddhvā puṭe triṃśadvanopalaiḥ samuddhṛtya punastālaṃ dattvā ruddhvā puṭe pacet evaṃ caturdaśapuṭaistāraṃ bhasma prajāyate snuhīkṣīreṇa sampiṣṭaṃ mākṣikaṃ tena lepayet tālakasya prakāreṇa tārapatrāṇi buddhimān puṭeccaturdaśapuṭaistāraṃ bhasma prajāyate raupyaṃ śītaṃ kaṣāyaṃ ca svādupākarasaṃ saram vayasaḥ sthāpanaṃ snigdhaṃ lekhanaṃ vātapittajit pramehādikarogāṃśca nāśayatyacirād dhruvam japākusumasaṅkāśaṃ snigdhaṃ guru ghanakṣamam lohanāgojjhitaṃ tāmraṃ māraṇāya praśasyate kṛṣṇaṃ rūkṣamatisvacchaṃ śvetaṃ cāpi ghanāsaham lohanāgayutaṃ ceti śulvaṃ duṣṭaṃ prakīrtitam pattalīkṛtapattrāṇi tāmrasyāgnau pratāpayet niṣiñcet taptataptāni taile takre ca kāñjike gomūtre ca kulatthānāṃ kaṣāye ca tridhā tridhā evaṃ tāmrasya patrāṇāṃ viśuddhiḥ samprajāyate eko doṣo viṣe tāmre tvaśuddhe'ṣṭau bhramo vamiḥ virekaḥ sveda utkledo mūrchā dāho'rucistathā viṣaṃ viṣamityāhustāmraṃ tu viṣamucyate eko doṣo viṣe tāmre tvaṣṭau doṣāḥ prakīrtitāḥ sūkṣmāṇi tāmrapattrāṇi kṛtvā saṃsvedayedbudhaḥ vāsaratrayamamlena tataḥ khalve vinikṣipet pādāṃśaṃ sūtakaṃ dattvā yāmamamlena mardayet tata uddhṛtya patrāṇi lepayeddviguṇena ca gandhakenāmlaghṛṣṭena tasya kuryācca golakam tataḥ piṣṭvā ca mīnākṣīṃ cāṅgerīṃ vā punarnavām tatkalkena bahir golaṃ lepayeddhyaṅgulonmitam dhṛtvā tadgolakaṃ bhāṇḍe śarāveṇa ca rodhayet vālukābhiḥ prapūryātha vibhūtilavaṇāmbubhiḥ dattvā bhāṇḍamukhe mudrāṃ tataścullyāṃ vipācayet kramavṛddhyāgninā samyag yāvadyāmacatuṣṭayam svāṅgaśītaṃ samuddhṛtya mardayecchūraṇadravaiḥ yāmaikaṃ golakaṃ tacca nikṣipecchūraṇodare mṛdā lepastu kartavyaḥ sarvato'ṅguṣṭhamātrakaḥ pācyaṃ gajapuṭe kṣiptaṃ mṛtaṃ bhavati niścitam vamanaṃ ca virekaṃ ca bhramaṃ klamamathārucim vidāhaṃ svedamutkledaṃ na karoti kadācana tāmraṃ kaṣāyaṃ madhuraṃ satiktamamlaṃ ca pāke kaṭu sārakaṃ ca pittāpahaṃ śleṣmaharaṃ ca śītaṃ tadropaṇaṃ syāllaghu lekhanaṃ ca pāṇḍūdarārśojvarakuṣṭhakāsaśvāsakṣayān pīnasam amlapittam śothaṃ kṛmīñśūlamapākaroti prāhurbudhā bṛṃhaṇam alpametat eko doṣo viṣe tāmre tvasamyaṅmārite punaḥ dāhaḥ svedo'rucir mūrcchā kledo reko vamirbhramaḥ vaṅgaṃ ca girijaṃ tacca khurakaṃ miśrakaṃ dvidhā tayostu khurakaṃ śreṣṭhaṃ miśrakaṃ tvahitaṃ matam vaṅgaṃ vidhatte khalu śuddhihīnamākṣepakampau ca kilāsagulmau kuṣṭhāni śūlaṃ kila vātaśothaṃ pāṇḍuṃ pramehaṃ ca bhagandaraṃ ca viṣopamaṃ raktavikāravṛndaṃ kṣayaṃ ca kṛcchrāṇi kaphajvaraṃ ca mehāśmarīvidradhimuṣkarogān nāgo 'pi kuryātkathitānvikārān vaṅganāgau prataptau ca galitau tau niṣecayet tridhā tridhā viśuddhiḥ syādravidugdhe'pi ca tridhā mṛtpātre drāvite vaṅge ciñcāśvatthatvaco rajaḥ piṣṭvā vaṅgacaturthāṃśam ayodarvyā pracālayet tato dviyāmamātreṇa vaṅgaṃ bhasma prajāyate atha bhasmasamaṃ tālaṃ kṣiptvāmlena vimardayet tato gajapuṭe paktvā punaramlena mardayet tālena daśamāṃśena yāmamekaṃ tataḥ puṭet evaṃ daśapuṭaiḥ pakvaṃ vaṅgaṃ bhavati māritam vaṅgaṃ laghu saraṃ rūkṣaṃ kuṣṭhaṃ mehakaphakrimīn nihanti pāṇḍuṃ saśvāsaṃ netryam īṣattu pittalam siṃho gajaughaṃ tu yathā nihanti tathaiva vaṅgo'khilamehavargam dehasya saukhyaṃ prabalendriyatvaṃ narasya puṣṭiṃ vidadhāti nūnam yaśadaṃ girijaṃ tasya doṣāḥ śodhanamāraṇe vaṅgasyeva hi boddhavyā guṇāṃstu gaṇayāmyatha yaśadaṃ ca saraṃ tiktaṃ śītalaṃ kaphapittahṛt cakṣuṣyaṃ paramaṃ mehān pāṇḍuṃ śvāsaṃ ca nāśayet tasya sāhajikā doṣā vaṅgasyeva nidarśitāḥ śodhanaṃ cāpi tasyeva bhiṣagbhir gaditaṃ purā tāmbūlarasasampiṣṭaśilālepāt punaḥ punaḥ dvātriṃśadbhiḥ puṭairnāgo nirutthaṃ bhasma jāyate aśvatthaciñcātvakcūrṇaṃ caturthāṃśena nikṣipet mṛtpātre vidruto nāgo lohadarvyā pracālitaḥ yāmaikena bhavedbhasma tattulyā syānmanaḥśilā kāñcikena dvayaṃ piṣṭvā pacedgajapuṭena ca svāṅgaśītaṃ punaḥ piṣṭvā śilayā kāñjikena ca punaḥ paceccharāvābhyām evaṃ ṣaṣṭipuṭairmṛtiḥ sīsaṃ raṅgaguṇaṃ jñeyaṃ viśeṣānmehanāśanam nāgastu nāgaśatatulyabalaṃ dadāti vyādhiṃ ca nāśayati jīvanamātanoti vahniṃ pradīpayati kāmabalaṃ karoti mṛtyuṃ ca nāśayati saṃtatasevitaḥ saḥ khañjatvakuṣṭhāmayamṛtyukārī hṛdrogaśūlau kurute 'śmarīṃ ca nānārujānāṃ ca tathā prakopaṃ kuryācca hṛllāsamaśuddhalauham pattalīkṛtapatrāṇi lohasyāgnau pratāpayet niṣiñcettaptataptāni taile takre ca kāñjike gomūtre ca kulatthānāṃ kaṣāye ca tridhā tridhā evaṃ lauhasya patrāṇāṃ viśuddhiḥ samprajāyate śuddhaṃ lauhabhavaṃ cūrṇaṃ pātālagaruḍīrasaiḥ mardayitvā puṭedvahnau dadyād evaṃ puṭatrayam puṭatrayaṃ kumāryāśca kuṭhāracchinnikārasaiḥ puṭaṣaṭkaṃ tato dadyād evaṃ tīkṣṇamṛtirbhavet kṣipecca dvādaśāṃśena daradaṃ tīkṣṇacūrṇataḥ mardayetkanyakādravair yāmayugmaṃ tataḥ puṭet evaṃ saptapuṭair mṛtyuṃ lauhacūrṇamavāpnuyāt satyo'nubhūto yogendraiḥ kramo'nyo lohamāraṇe kathyate rāmarājena kautūhaladhiyādhunā sūtakād dviguṇaṃ gandhaṃ dattvā kuryācca kajjalīm dvayoḥ samaṃ lauhacūrṇaṃ mardayetkanyakādravaiḥ yāmayugmaṃ tataḥ piṇḍaṃ kṛtvā tāmrasya pātrake gharme dhṛtvā rubūkasya patrairācchādayed budhaḥ yāmadvayādbhaveduṣṇaṃ dhānyarāśau nyasettataḥ dattvopari śarāvaṃ tu tridinānte samuddharet piṣṭvā ca gālayedvastrādevaṃ vāritaraṃ bhavet dāḍimasya dalaṃ piṣṭvā taccaturguṇavāriṇā tadrasenāyasaṃ cūrṇaṃ saṃnīya plāvayediti ātape śoṣayettacca puṭedevaṃ punaḥ punaḥ ekaviṃśativārais tanmriyate nātra saṃśayaḥ evaṃ sarvāṇi lohāni svarṇādīnyapi mārayet lauhaṃ tiktaṃ saraṃ śītaṃ kaṣāyaṃ madhuraṃ guru rūkṣaṃ vayasyaṃ cakṣuṣyaṃ lekhanaṃ vātalaṃ jayet kaphaṃ pittaṃ garaṃ śūlaṃ śophārśaḥplīhapāṇḍutāḥ medomehakṛmīnkuṣṭhaṃ tatkiṭṭaṃ tadvadeva hi guñjāmekāṃ samārabhya yāvatsyurnavaraktikāḥ tāvallohaṃ samaśnīyādyathādoṣānalaṃ naraḥ kūṣmāṇḍaṃ tilatailaṃ ca māṣānnaṃ rājikāṃ tathā madyamamlarasaṃ caiva varjayellauhasevakaḥ śilāgandhārkadugdhāktāḥ svarṇādyāḥ sarvadhātavaḥ mriyante dvādaśapuṭaiḥ satyaṃ guruvaco yathā mandānalatvaṃ balahānimugrāṃ viṣṭambhitāṃ netragadānsakuṣṭhān mālāṃ tathaiva vraṇapūrvikāṃ ca kuryādaśuddhaṃ khalamākṣikaṃ ca mākṣikasya trayo bhāgā bhāgaikaṃ saindhavasya ca mātuluṅgadravair vātha jambīrasya dravaiḥ pacet cālayellauhaje pātre yāvatpātraṃ sulohitam bhavettatastu saṃśuddhiḥ svarṇamākṣikam ṛcchati kulatthasya kaṣāyeṇa ghṛṣṭvā talena vā puṭet takreṇa vājamūtreṇa mriyate svarṇamākṣikam svarṇamākṣikavaddoṣā vijñeyāstāramākṣike atastaddoṣaśāntyarthaṃ śodhanaṃ tasya kathyate karkoṭīmeṣaśṛṅgyutthair dravair jambīrajair dinam bhāvayedātape tīvre vimalā śudhyati dhruvam kulatthasya kaṣāyeṇa ghṛṣṭvā tailena vā puṭet māraṇaṃ vājamūtreṇa tāramākṣikamṛcchati na kevalaṃ svarṇarūpyaguṇāstāpījayormatāḥ dravyāntarasya saṃsargātsantyanye'pi guṇāstayoḥ mākṣikaṃ madhuraṃ tiktaṃ svayaṃ vṛṣyaṃ rasāyanam cakṣuṣyaṃ vastirukkuṣṭhaṃ pāṇḍumehaviṣodaram arśaḥ śophaṃ kṣayaṃ kaṇḍūṃ tridoṣaṃ ca niyacchati viṣṭhayā mardayettutthaṃ mārjārakakapotayoḥ daśāṃśaṃ ṭaṅkaṇaṃ dattvā pacellaghupuṭe tataḥ puṭaṃ dadhnā puṭaṃ kṣaudrairdeyaṃ tutthaviśuddhaye tutthakaṃ kaṭukaṃ kṣāraṃ kaṣāyaṃ vāmakaṃ laghu lekhanaṃ bhedanaṃ śītaṃ cakṣuṣyaṃ kaphapittahṛt viṣāśmakuṣṭhakaṇḍūghnaṃ tadguṇaṃ kharparaṃ matam pattalīkṛtapatrāṇi kāṃsyasyāgnau pratāpayet niṣiñcettaptataptāni taile takre ca kāñjike gomūtre ca kulatthānāṃ kaṣāye'tra tridhā tridhā evaṃ kāṃsyasya rīteśca viśuddhiḥ samprajāyate arkakṣīreṇa sampiṣṭo gandhakastena lepayet samena kāṃsyapatrāṇi śuddhānyamladravairmuhuḥ tato mūṣāpuṭe dhṛtvā pacedgajapuṭena ca evaṃ puṭadvayātkāṃsyaṃ rītiśca mriyate dhruvam kāṃsyaṃ kaṣāyaṃ tīkṣṇoṣṇaṃ lekhanaṃ viśadaṃ saram guru netrahitaṃ rūkṣaṃ kaphapittaharaṃ param rītikā tu bhaved rūkṣā satiktā lavaṇā rase śodhinī pāṇḍurogaghnī kṛmihṛnnātilekhanī dugdhāmlayogastasya viśuddhir gaditā budhaiḥ sindūra uṣṇo vīsarpakuṣṭhakaṇḍūviṣāpahaḥ bhagnasandhānajanano vraṇaśodhanaropaṇaḥ gomūtragandhavatkṛṣṇaṃ snigdhaṃ mṛdu tathā guru tiktaṃ kaṣāyaṃ śītaṃ ca sarvaśreṣṭhaṃ tadāyasam vindhyādau bahulaṃ tattu tatra lohaṃ yato'dhikam tacchodhanamṛte vyarthamanekamalamelanāt śilājatu samānīya sūkṣmaṃ khaṇḍaṃ vidhāya ca nikṣipyātyuṣṇapānīye yāmaikaṃ sthāpayetsudhīḥ mardayitvā tato nīraṃ gṛhṇīyādvastragālitam sthāpayitvā ca mṛtpātre dhārayedātape budhaḥ uparisthaṃ ghanaṃ yatsyāttatkṣipedanyapātrake evaṃ punaḥpunarnītaṃ dvimāsābhyāṃ śilājatu bhavetkāryakṣamaṃ vahnau kṣiptaṃ liṅgopamaṃ bhavet nirdhūmaṃ ca tataḥ śuddhaṃ sarvakarmasu yojayet tatra prathamatastasya bahirmalamapākartuṃ kevalajalena prakṣālanaṃ kartavyaṃ tatas tadantargatamṛttikāsikatādidoṣadūrīkaraṇāya vakṣyamāṇakvāthena tatra bhāvanā deyetyatra vāgbhaṭasya matamāha vyādhivyādhitasātmyaṃ samanusaran bhāvayedayaḥpātre prāk kevalajaladhautaṃ śuṣkaṃ kvāthaistato bhāvyam tulyaṃ girijena jale vasuguṇite bhāvanauṣadhaṃ kvāthyam tatkvāthe pādāṃśe pūtoṣṇe prakṣipedgirijam tat samarasatāṃ yātaṃ saṃśuṣkaṃ prakṣipedrase bhūyaḥ svaiḥ svairevaṃ kvāthair bhāvyaṃ vārān bhavetsapta atha snigdhasya śuddhasya ghṛtaṃ tiktakasādhitam tryahaṃ yuñjīta girijamekaikena tathā tryaham phalatrayasya yūṣeṇa paṭolyā madhukasya ca śilājamevaṃ dehasya bhavatyatyupakārakam lohasthitaṃ nimbaguḍūcisarpiryavair yathāvat paribhāvayettat saṃtānikākīṭapataṅgadaṃśaduṣṭauṣadhīdoṣanivāraṇāya evaṃ bhāvanāṃ dattvā saṃśoṣya kevalena jalena śodhanaṃ kartavyaṃ tatprakāramāhāgniveśaḥ uṣṇe ca kāle ravitāpayukte vyabhre nivāte samabhūmibhāge catvāri pātrāṇyasitāyasāni nyasyātape tatra kṛtāvadhānaḥ śilājatu śreṣṭhamavāpya pātre prakṣipya tasmāddviguṇaṃ ca toyam uṣṇaṃ tadardhaṃ kvathitaṃ ca dattvā viśodhayettanmṛditaṃ yathāvat tatastu yatkṛṣṇamupaiti cordhvaṃ saṃtānikāvad raviraśmitaptam pātre tadanyatra tato nidadhyāttatrāparaṃ koṣṇajalaṃ kṣipecca punaśca tasmādaparatra pātre paścācca pātrādaparatra bhūyaḥ yadā viśuddhaṃ jalamevamūrdhvaṃ kṛṣṇaṃ samastaṃ malametyadhastāt tadā tyajettatsalilaṃ malaṃ ca śilājatu syājjalaśuddhamevam śilājatu smṛtaṃ tiktaṃ kaṭūṣṇaṃ kaṭupāki ca rasāyanaṃ yogavāhi śleṣmamehāśmaśarkarāḥ mūtrakṛcchraṃ kṣayaṃ śvāsaṃ śotham arśāṃsi pāṇḍutām vātaraktaṃ tathā kuṣṭham apasmārodaraṃ haret nānādhānyair yathāprāptais tuṣavarjair jalānvitaiḥ mṛdbhāṇḍaṃ pūritaṃ rakṣedyāvadamlatvamāpnuyāt tanmadhye bhṛṅgarāṅmuṇḍī viṣṇukrāntā punarnavā mīnākṣī caiva sarpākṣī sahadevī śatāvarī triphalā girikarṇī ca haṃsapādī ca citrakam samūlaṃ kuṭṭayitvā tu yathālābhaṃ vinikṣipet pūrvāmlabhāṇḍamadhye tu dhānyāmlakamidaṃ smṛtam svedanādiṣu sarvatra rasarājasya yojayet atyamlamāranālaṃ vā tadabhāve prayojayet tryūṣaṇaṃ lavaṇaṃ rājī rajanī triphalārdrakam mahābalā nāgabalā meghanādaḥ punarnavā meṣaśṛṅgī citrakaṃ ca navasāraṃ samaṃ samam etatsamastaṃ vyastaṃ vā pūrvāmlenaiva peṣayet pralimpettena kalkena vastramaṅgulamātrakam tanmadhye nikṣipet sūtaṃ baddhvā tattridinaṃ pacet dolāyantre'mlasaṃyukte jāyate svedito rasaḥ mūlakānalasindhūtthatryūṣaṇārdrakarājikāḥ rasasya ṣoḍaśāṃśena dravyaṃ yuñjyāt pṛthak pṛthak dravyeṣvanuktamāneṣu mataṃ mānamitaṃ budhaḥ paṭṭāvṛteṣu caiteṣu sūtaṃ prakṣipya kāñjike svedayeddinam ekaṃ ca dolāyantreṇa buddhimān svedāttīvro bhavetsūto mardanācca sunirmalaḥ iṣṭikācūrṇacūrṇābhyām ādau mardyo rasastataḥ dadhnā guḍena sindhūttharājikāgṛhadhūmakaiḥ kumārikācitrakaraktasarṣapaiḥ kṛtaiḥ kaṣāyair bṛhatīvimiśritaiḥ phalatrikeṇāpi vimardito raso dinatrayaṃ sarvamalairvimucyate tryūṣaṇaṃ triphalāvandhyākandaiḥ kṣudrādvayānvitaiḥ citrakorṇāniśākṣārakanyārkakanakadravaiḥ sūtaṃ kṛtena yūṣeṇa vārānsapta vimardayet itthaṃ saṃmūrchitaḥ sūtastyajetsaptāpi kañcukān mayūragrīvatāpyābhyāṃ naṣṭapiṣṭīkṛtasya ca yantre vidyādhare kuryādrasendrasyordhvapātanam triphalāśigruśikhibhir lavaṇāsurisaṃyutaiḥ naṣṭapiṣṭaṃ rasaṃ kṛtvā lepayed ūrdhvabhājanam tato dīptairadhaḥ pātamupalaistasya kārayet yantre bhūdharasaṃjñe tu tataḥ sūto viśudhyati svedanādikriyābhistu śodhito'sau yadā bhavet tadā kāryāṇi kurute prayojyaḥ sarvakarmasu gṛhakanyā harati malaṃ triphalāgniṃ citrako viṣaṃ hanti tasmād ebhir miśrair vārān saṃmūrchayetsapta kumārikācitrakaraktasarṣapaiḥ kṛtaiḥ kaṣāyair bṛhatīvimiśritaiḥ phalatrikeṇāpi vimardito raso dinatrayaṃ sarvamalairvimucyate kumāryā ca niśācūrṇairdinaṃ sūtaṃ vimardayet evaṃ kadarthitaḥ sūtaḥ ṣaṇḍho bhavati niścitam bahvauṣadhikaṣāyeṇa sveditaḥ sa balī bhavet sarpākṣīciñcikāvandhyābhṛṅgābdaiḥ svedito balī tataḥ sa pāvakadrāvaiḥ svinnaḥ syādatidīptimān dhūmasāraṃ rasaṃ torīṃ gandhakaṃ navasādaram yāmaikaṃ mardayed amlabhāgaṃ kṛtvā samaṃ samam kācakūpyāṃ vinikṣipya tāṃ ca mṛdvastramudrayā vilipya parito vaktre mudrāṃ dattvā viśoṣayet adhaḥ sacchidrapiṭharīmadhye kūpīṃ niveśayet piṭharīṃ vālukāpūrair bhṛtvā cā kūpikāgalam niveśya cullyāṃ tadadho vahniṃ kuryācchanaiḥśanaiḥ tasmād atyadhikaṃ kiṃcit pāvakaṃ jvālayetkramāt evaṃ dvādaśabhiryāmairmriyate rasa uttamaḥ sphoṭayetsvāṅgaśītaṃ tamūrdhvagaṃ gandhakaṃ tyajet adhasthaṃ ca mṛtaṃ sūtaṃ gṛhṇīyāttaṃ tu mātrayā yathocitānupānena sarvakarmasu yojayet apāmārgasya bījānāṃ mūṣāyugmaṃ prakalpayet tatsampuṭe kṣipetsūtaṃ malayūdugdhamiśritam droṇapuṣpīprasūnāni viḍaṅgamarimedakaḥ etaccūrṇamadhaścordhvaṃ dattvā mudrā pradīyate tadgolaṃ sthāpayetsamyaṅ mṛnmūṣāsampuṭe pacet evamekapuṭenaiva sūtakaṃ bhasma jāyate tatprayojyaṃ yathāsthānaṃ yathāmātraṃ yathāvidhi kākodumbarikādugdhai rasaṃ kiṃcid vimardayet taddugdhaghṛṣṭahiṅgośca mūṣāyugmaṃ prakalpayet kṣiptvā tatsampuṭe sūtaṃ tatra mudrāṃ pradāpayet dhṛtvā tadgolakaṃ prājño mṛnmūṣāsampuṭe 'dhike pacedgajapuṭenaiva sūtakaṃ yāti bhasmatām nāgavallīrasairghṛṣṭaḥ karkoṭīkandagarbhitaḥ mṛnmūṣāsampuṭe pakvaḥ sūto yātyeva bhasmatām śuddhasūtasamaṃ kuryātpratyekaṃ gairikaṃ sudhīḥ iṣṭikāṃ khaṭikāṃ tadvatsphaṭikāṃ sindhujanma ca valmīkaṃ kṣāralavaṇaṃ bhāṇḍarañjakamṛttikām sarvāṇyetāni saṃcūrṇya vāsasā cāpi śodhayet ebhiścūrṇairyutaṃ sūtaṃ yāvadyāmaṃ vimardayet taccūrṇasahitaṃ sūtaṃ sthālīmadhye parikṣipet tasyāḥ sthālyā mukhe sthālīmaparāṃ dhārayetsamām savastrakuṭṭitamṛdā mudrayedanayormukham saṃśoṣya mudrayedbhūyo bhūyaḥsaṃśoṣya mudrayet samyagviśoṣya mudrāṃ tāṃ sthālīṃ cullyāṃ vidhārayet agniṃ nirantaraṃ dadyādyāvaddinacatuṣṭayam aṅgāropari tadyantraṃ rakṣedyatnādaharniśam śanair udghāṭayed yantram ūrdhvasthālīgataṃ rasam karpūravat suvimalaṃ gṛhṇīyād guṇavattaram taddevakusumacandanakastūrīkuṅkumair yuktam khādan harati phiraṅgaṃ vyādhiṃ sopadravaṃ sapadi vindati vahnerdīptiṃ puṣṭiṃ vīryaṃ balaṃ vipulam ramayati ramaṇīśatakaṃ rasakarpūrasya sevakaḥ satatam śuddhasūtasya gṛhṇīyād bhiṣagbhāgacatuṣṭayam śuddhagandhasya bhāgaikaṃ tāvatkṛtrimagandhakam athavā pāradasyārdhaṃ śuddhagandhakameva hi tayoḥ kajjalikāṃ kuryāddinamekaṃ vimardayet mṛttikāṃ vāsasā sārddhaṃ kuṭṭayed atiyatnataḥ tayā vāratrayaṃ samyak kācakūpīṃ pralepayet mṛttikāṃ śoṣayitvā tu kūpyāṃ kajjalikāṃ kṣipet tāṃ kūpīṃ vālukāyantre sthāpayitvā rasaṃ pacet agniṃ nirantaraṃ dadyādyāvaddinacatuṣṭayam gṛhṇīyādūrdhvasaṃlagnaṃ sindūrasadṛśaṃ rasam pāradaḥ kṛmikuṣṭhaghno jayado dṛṣṭikṛtsaraḥ mṛtyuhṛcca mahāvīryo yogavāhī jvarāpahaḥ smṛtyojorūpado vṛṣyo vṛddhikṛddhātuvarddhanaḥ ṣaṇḍhatvanāśanaḥ śūraḥ khecaraḥ siddhidaḥ paraḥ pāradaḥ sakalarogahā smṛtaḥ ṣaḍraso nikhilayogavāhakaḥ pañcabhūtamaya eṣa kīrtitastena tadguṇagaṇairvirājate yasya rogasya yo yogastenaiva saha yojitaḥ rasendro hanti taṃ rogaṃ narakuñjaravājinām meṣīkṣīreṇa daradamamlavargaiśca bhāvitam saptavārānprayatnena śuddhimāyāti niścitam tiktaṃ kaṣāyaṃ kaṭu hiṅgulaṃ syānnetrāmayaghnaṃ kaphapittahāri hṛllāsakaṇḍūjvarakāmalāṃśca plīhāmavātau ca garaṃ nihanti nimbūrasanimbapatrarasair vā yāmamātrakam ghṛṣṭvā daradamūrdhvaṃ tu pātayetsūtayuktivat tatrordhvapiṭharīlagnaṃ gṛhṇīyādrasamuttamam śuddhameva hi taṃ sūtaṃ sarvakarmasu yojayet aśuddho gandhakaḥ kuryātkuṣṭhaṃ pittarujāṃ bhramam hanti vīryyaṃ balaṃ rūpaṃ tasmācchuddhaḥ prayujyate lohapātre vinikṣipya ghṛtamagnau pratāpayet tapte ghṛte tatsamānaṃ kṣipedgandhakajaṃ rajaḥ vidrutaṃ gandhakaṃ dṛṣṭvā tanuvastre vinikṣipet yathā vastrād viniḥsrutya dugdhamadhye'khilaṃ patet evaṃ sa gandhakaḥ śuddhaḥ sarvakarmocito bhavet gandhakaḥ kaṭukastikto vīryoṣṇastuvaraḥ saraḥ pittalaḥ kaṭukaḥ pāke kaṇḍūvīsarpajantujit hanti kuṣṭhakṣayaplīhakaphavātān rasāyanaḥ pīḍāṃ vidhatte vividhāṃ narāṇāṃ kuṣṭhaṃ kṣayaṃ pāṇḍugadaṃ ca kuryāt hṛtpārśvapīḍāṃ ca karoty asahyām aśuddham abhraṃ guru vahnihṛtsyāt kṛṣṇābhrakaṃ dhamedvahnau tataḥ kṣīre vinikṣipet bhinnapatraṃ tu tatkṛtvā taṇḍulīyāmlayor dravaiḥ bhāvayedaṣṭayāmaṃ tadevamabhraṃ viśudhyati kṛtvā dhānyābhrakaṃ tacca śoṣayitvātha mardayet arkakṣīraudanaṃ khalve cakrākāraṃ ca kārayet veṣṭayed arkapatraiśca samyaggajapuṭe pacet punar mardyaṃ punaḥ pācyaṃ saptavārānpunaḥ punaḥ tato vaṭajaṭākvāthaistadvad deyaṃ puṭatrayam mriyate nātra saṃdehaḥ prayojyaṃ sarvakarmasu tulyaṃ ghṛtaṃ mṛtābhreṇa lohapātre vipācayet ghṛte jīrṇe tadabhraṃ tu sarvayogeṣu yojayet pādāṃśaśālisaṃyuktamabhraṃ baddhvātha kambale trirātraṃ sthāpayennīre tatklinnaṃ mardayetkaraiḥ kambalādgalitaṃ sūkṣmaṃ vālukārahitaṃ ca yat taddhānyābhramiti proktam abhramāraṇasiddhaye abhraṃ kaṣāyaṃ madhuraṃ suśītamāyuṣkaraṃ dhātuvivarddhanaṃ ca hanyāttridoṣaṃ vraṇamehakuṣṭhaṃ plīhodaraṃ granthiviṣakrimīṃśca rogān hanti draḍhayati vapurvīryavṛddhiṃ vidhatte tāruṇyāḍhyaṃ ramayati śataṃ yoṣitāṃ nityameva dīrghāyuṣkāñjanayati sutān siṃhatulyaprabhāvānmṛtyor bhītiṃ harati sutarāṃ sevyamānaṃ mṛtābhram aśuddhaṃ tālamāyurhṛtkaphamārutamehakṛt tāpasphoṭāṅgasaṃkocaṃ kurute tena śodhayet tālakaṃ kaṇaśaḥ kṛtvā taccūrṇaṃ kāñjike pacet dolāyantreṇa māsaikaṃ tataḥ kūṣmāṇḍajadravaiḥ tilataile pacedyāmaṃ yāmaṃ ca triphalājale evaṃ yantre caturyāmaṃ pakvaṃ śudhyati tālakam sadalaṃ tālakaṃ śuddhaṃ paunarnavarasena tu khalve vimardayedekaṃ dinaṃ paścādviśodhayet tataḥ punarnavākṣāraiḥ sthālyām ardhaṃ prapūrayet tatra tadgolakaṃ dhṛtvā punastenaiva pūrayet ā kaṇṭhaṃ piṭharaṃ tasya pidhānaṃ dhārayenmukhe sthālīṃ cullyāṃ samāropya kramādvahniṃ vivardhayet dinānyantaraśūnyāni pañca vahniṃ pradāpayet evaṃ tanmriyate tālaṃ mātrā tasyaikaraktikā anupānānyanekāni yathāyogyaṃ prayojayet haritālaṃ kaṭu snigdhaṃ kaṣāyoṣṇaṃ haredviṣam kaṇḍūkuṣṭhāsyarogāsrakaphapittakacavraṇān tālakaṃ harate rogānkuṣṭhamṛtyujvarāpaham śodhitaṃ kurute kāntiṃ vīryavṛddhiṃ tathāyuṣam tālakasyaiva bhedo'sti manoguptaitadantaram tālakaṃ tvatipītaṃ syādbhavedraktā manaḥśilā manaḥśilā mandabalaṃ karoti jantuṃ dhruvaṃ śodhanam antareṇa malasya bandhaṃ kila mūtrarodhaṃ saśarkaraṃ kṛcchragadaṃ ca kuryāt pacet tryaham ajāmūtre dolāyantre manaḥśilām bhāvayetsaptadhā pittairajāyāḥ sā viśudhyati gurvī manaḥśilā varṇyā saroṣṇā lekhanī kaṭuḥ tiktā snigdhā viṣaśvāsakāsabhūtakaphāsranut naramūtre ca gomūtre saptāhaṃ rasakaṃ pacet dolāyantreṇa śuddhaḥ syāttataḥ kāryeṣu yojayet kharparaṃ kaṭukaṃ kṣāraṃ kaṣāyaṃ vāmakaṃ laghu lekhanaṃ bhedanaṃ śītaṃ cakṣuṣyaṃ kaphapittahṛt viṣāśmakuṣṭhakaṇḍūnāṃ nāśanaṃ paramaṃ matam sūryāvarto vajrakandaḥ kadalī devadālikā śigruḥ kośātakī vandhyā kākamācī ca bālakam eṣāmekarasenaiva trikṣārair lavaṇaiḥ saha bhāvayedamlavargaiśca dinamekaṃ prayatnataḥ tataḥ pacecca taddrāvairdolāyantre dinaṃ sudhīḥ evaṃ śudhyanti te sarve proktā uparasā hi ye kaṅkuṣṭhaṃ gairikaṃ śaṅkhaḥ kāsīsaṃ ṭaṅkaṇaṃ tathā nīlāñjanaṃ śuktibhedāḥ kṣullakāḥ savarāṭakāḥ jambīravāriṇā svinnāḥ kṣālitāḥ koṣṇavāriṇā śuddhimāyāntyamī yojyā bhiṣagbhiryogasiddhaye aśuddhaṃ kurute vajraṃ kuṣṭhaṃ pārśvavyathāṃ tathā pāṇḍutvaṃ paṅgulatvaṃ ca tasmātsaṃśodhya mārayet kulatthakodravakvāthe dolāyantre vipācayet vyāghrīkandagataṃ vajraṃ tridināttadviśudhyati gṛhītvāhni śubhe vajraṃ vyāghrīkandodare kṣipet mahiṣīviṣṭhayā liptvā kārīṣāgnau vipācayet triyāmāyāṃ caturyāmaṃ yāminyante'śvamūtrake secayetpācayedevaṃ saptarātreṇa śudhyati hiṅgusaindhavasaṃyukte kṣipetkvāthe kulatthaje taptaṃ taptaṃ punarvajraṃ bhavedbhasma trisaptadhā meṣaśṛṅgabhujaṅgāsthikūrmapṛṣṭhāmlavetasān śaśadantaṃ samaṃ piṣṭvā vajrīkṣīreṇa golakam kṛtvā tanmadhyagaṃ vajraṃ mriyate dhmātameva hi āyuḥ puṣṭiṃ balaṃ vīryaṃ varṇaṃ saukhyaṃ karoti ca sevitaṃ sarvarogaghnaṃ mṛtaṃ vajraṃ na saṃśayaḥ vajravat sarvaratnāni śodhayenmārayettathā śuddhānāṃ māritānāṃ ca teṣāṃ śṛṇu guṇānapi maṇayo vīryataḥ śītā madhurāstuvarā rasāt cakṣuṣyā lekhanāścāpi sārakā viṣahārakāḥ dhāraṇātte tu maṅgalyā grahadṛṣṭiharā api sindhuvārasadṛkpatro vatsanābhyākṛtistathā yatpārśve na tarorvṛddhirvatsanābhaḥ sa bhāṣitaḥ gomūtre tridinaṃ sthāpyaṃ viṣaṃ tena viśudhyati raktasarṣapatailākte tathā dhāryaṃ ca vāsasi ye guṇā garale proktāste syurhīnā viśodhanāt tasmādviṣaṃ prayoge tu śodhayitvā prayojayet viṣaṃ prāṇaharaṃ proktaṃ vyavāyi ca vikāśi ca āgneyaṃ vātakaphahṛdyogavāhi madāvaham tadeva yuktiyuktaṃ tu prāṇadāyi rasāyanam yogavāhi paraṃ vātaśleṣmajitsannipātahṛt arkakṣīraṃ snuhīkṣīraṃ lāṃgalī karavīrakaḥ guñjāhipheno dhattūraḥ saptopaviṣajātayaḥ guṇahīnaṃ bhavedvarṣād ūrdhvaṃ tadrūpamauṣadham māsadvayāttathā cūrṇaṃ labhate hīnavīryatām hīnatvaṃ guṭikālehau labhete vatsaraṃ yadi hīnāḥ syur ghṛtatailādyāś caturmāsādhikās tathā ghṛtamabdāt paraṃ pakvaṃ hīnavīryatvam āpnuyāt tailaṃ pakvamapakvaṃ ca cirasthāyi guṇādhikam oṣadhyo laghupākāḥ syurnirvīryā vatsarātparam purāṇāḥ syurguṇair yuktā āsavo dhātavo rasāḥ